Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

CHƢƠNG 5. HIDROCACBON NO
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
I – ANKAN (Parafin): CnH2n+2 (n≥1)
* CH4, C2H6, C3H8, …, CnH2n+2 lập thành dãy đồng đẳng của
ankan.
* Từ C4 trở đi có đồng phân cấu tạo.
* Danh pháp:
Ankan không phân nhánh:

Tên ankan = Tên mạch chính +

an .
Ankan phân nhánh:

Tên ankan = Số chỉ vị trí nhánh + Tên

nhánh + Tên mạch chính + an .
* Tính chất hóa học: Phản ứng thế, phản ứng tách, phản ứng
oxi hóa.
 Phản ứng thế:
as'
CH4 + Cl2 
 CH3Cl + HCl

(Nguyên tắc phản ứng thế (*).)

 Phản ứng halogen hóa.

www.daythem.edu.vn

 Phản ứng tách (hoàn toàn):

t
Cn H2n +2 
 C + H2
0

 Phản ứng oxi hóa
 Phản

ứng

oxi

hóa

hoàn

toàn:

 3n+1 
t0
Cn H 2n +2 + 
 nCO2 + (n+1)H 2O
 O2 
 2 

 Phản ứng oxi hóa không hoàn toàn (có xúc tác):

* Danh pháp:

Tên xicloankan = Số chỉ vị trí nhánh + Tên

nhánh + xiclo + Tên mạch chính + an .
Chú ý: – Mạch chính là mạch vòng.
– Đánh số sao cho tổng các chỉ số vị trí các mạch nhánh
là nhỏ nhất.

* Tính chất hóa học:
[Type text]


Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

 Phản ứng thế:

Xiclopentan

Brom xiclopentan

 Phản ứng cộng mở vòng:

 Phản ứng tách

 Phản ứng oxi hóa:
 Điều chế:


b) Chức 8C

c) Chứa n nguyên tử C

d) Chứa (x+1) nguyên tử C.
Giải
Điều kiện đề

Công thức phân tử

Công thức gốc

bài:

Ankan

hiđrocacbon

Chứa 10H

C4H10

C4H9–

Chức 8C
Chứa n
nguyên tử C
Chứa (x+1)
nguyên tử C
C â u

tƣơng ứng

CH3–

C6H13–

C2H5–

C8H17–

C3H7–

C10H21–

C5H11–

CxH2x+1–

C â u

3.

Viết công thức cấu tạo và gọi tên các ankan sau:

pentan, isobutan, 2-metylbutan.
Giải
Công thức cấu tạo

C â u


CTCT thu gọn
nhất

Isopentan
Neopentan
Hexan
2,3đimetylbutan
3-etyl-2metylheptan
3,3đimetylpentan
C â u

5.

Viết công thức cấu tạo và gọi tên theo IUPAC các

ankan có công thức phân tử sau:
a) C4H10
C â u

6.

STT

[Type text]

b) C5H12

c) C6H14

d) C7H16(*)


6

3-etyl-3-metylpentan
1-clo-3-etyl-2-

7

metylpentan (*)
(Lưu ý học sinh gọi tên
nhánh theo Alphabet)

8

1,2,4-triclo-3-etyl-2,5đimetylhexan (*)

9

Xiclopropan

10

Xiclopentan

11

Etylxiclopentan

12


..................................................................................................

..................................................................................................

..................................................................................................

..................................................................................................
..................................................................................................
Dạng 2: – Viết chuỗi phản ứng
– Tính chất hóa học của ankan và xicloankan.
[Type text]


Gia sư Thành Được

C â u

1.

www.daythem.edu.vn

Viết phương trình hóa học của các phản ứng sau:

a) Phản ứng thế của metan (CH4) với khí clo qua các giai đoạn
(xúc tác: ánh sáng)
b) Propan tác dụng với khí clo (tỉ lệ mol 1:1) khi chiếu sáng
(cho biết sản phẩm chính và sản phẩm phụ)
c) Tách một phân tử H2 từ phân tử propan.
d) Đốt cháy hexan.
e) Khi sục khí xiclopropan vào dung dịch brom.

b) Lấy 1 mol isobutan cho tác dụng với 1 mol brom (xúc tác:
nhiệt độ)
c) Nung nóng isobutan với xúc tác Cr2O3 để tạo thành C4H8
(isobutilen).
d) Đốt isobutan trong không khí.
C â u

4.

: Hoàn thành chuỗi phản ứng sau và ghi rõ điều kiện

phản ứng
Axit axetic 
 Natri axetat 
 Metan 
 Metyl clorua 
 Metylen clorua


Cacbon tetraclorua 
 Clorofom
C â u

5.

: Hoàn thành chuỗi phản ứng sau và ghi rõ điều kiện

phản ứng
Al 
 Al4 C3 

7.

: Viết các phương trình phản ứng sau và ghi rõ điều

kiện phản ứng

[Type text]


Gia sư Thành Được

C â u

8.

a)

www.daythem.edu.vn

Viết các ptr pư theo sơ đồ sau:
CH3COONa  CH4  CH3Cl  C2H6  C2H5Cl

 C4H10  C4H9Cl
b) H2O  H2  CH4  C  CH4  CH3Cl  CH2Cl2
 CHCl3
c)

CH3COONa  CH4  HCHO  CO2  NH4HCO3

d) Al4C3  CH4  CO  CO2  CaCO3 


www.daythem.edu.vn

Dạng 4: Viết công thức phân tử (CTPT), công thức cấu tạo
(CTCT) và gọi tên ankan – xiclo ankan.

C â u

, , C có c ng thức đơn giản nhất l n lượt là: C

1.

C2H5; C3H7

ác định CTPT của

3;

, , C trong các tình

huống sau
a Ch ng thuộc loại nkan
b.
C â u

Ch ng thuộc loại hidrocacbon
ác định CTPT của các hidrocacbon no, mạch hở

2.


Đốt cháy hoàn toàn hidrocacbon no, mạch hở

CO2 và

2

có tỉ lệ về khối lượng là 11 :

2

có tỉ lệ về khối lượng là

và H2 trong đó thể tích

2O gấp

ta được

:

e.Đốt cháy hoàn toàn hidrocacbon no, mạch hở

[Type text]

2

1, l n C

2


phẩm qua bình đựng

2SO4

ta thấy khối lượng bình
gam

bình

lấy sản

đựng dung dịch

t ng 1 , gam c n bình

ác định CTCT của

, ta

biết r ng

a

,

t ng

chỉ tao duy nhất 1

sản phẩm monoclorua


t ng , gam c n bình

dung dịch giảm 11, gam

lấy sản
khối lượng


Gia sư Thành Được

C â u

4.

www.daythem.edu.vn

Đốt cháy hoàn toàn hidrocacbon no, mạch hở

sẩn phẩm qua dung dịch Ca(

)2 dư thu được

lấy
gam

kết tủa và khối lượng dung dịch giảm 1 , gam
a. Đ CTPT của
b.


ác định CTCT của

A?
C â u

6.

Đốt cháy hidrocacbon no, mạch hở, dẫn toàn bộ sản

phẩm cháy vào 550 ml dd Ca(OH)2 lạnh, nồng độ 0,2M,
thu được một kết tủa và một dd

ung dịch này có khối

lượng lớn hơn khối lượng dd ban đ u 12,2 gam. Lọc bỏ
kết tủa, cho tiếp Ba(OH)2 dư lại thu thêm một lượng kết
tủa nữa. Tổng khối lượng kết tủa là 28,73g. Tìm CTPT
của A?
Dạng 5: Toán hỗn hợp ankan đồng đẳng liên tiếp
[Type text]


Gia sư Thành Được

C â u

www.daythem.edu.vn

7.


8.

hidrocabon no, mạch hở đồng đẳng li n

tiếp lấy toàn bộ sản phẩm đốt cháy qua bình đựng P2O5
và bình
gam bình

đựng

, thấy khối lượng bình

t ng ,

t ng , gam

a Tìm hidrocabon
b Tính

về thể tích

c Tính

về khối lượng

C â u

Đốt cháy

9.


về thể tích

c Tính

về khối lượng

C â u

Đốt cháy

1 0.

hidrocabon no, mạch hở đồng đẳng li n

tiếp lấy toàn bộ sản phẩm đốt cháy qua bình đựng
Ca(OH)2, thu được 1 gam kết tủa trắng và dung dịch
có khối lượng dung dịch nhỏ hơn khối lượng dung dịchh
Ca(OH)2 ban đ u là ,
dịch

gam

t khác đun nóng dung

lại thu được gam kết tủa nữa

a Tìm hidrocabon
b Tính



và C
,

, C có ph n tử

khối lập thành cấp số cộng với c ng sai 1 , trong đó
1,35 MB Tìm ,

và C

Dạng 6: Phản ứng thế halogen của ankan
[Type text]

C

=


Gia sư Thành Được

C â u

1.

www.daythem.edu.vn

Tiến hành clo hóa một ankan

monocloankan B chứa


3.

Tiến hành clo hóa một ankan

monocloankan B chứa 45,86

C

thu được một
ác định CTPT và các

CTCT có thể có của A. Viết phương trình phản ứng của
A với khí Clo, gọi tên sản phẩm chính.
C â u

4.

Tiến hành brom hóa một ankan A thu được một

monobromankan B chứa 52,98% brom.
a.

ác định CTPT và các CTCT có thể có của A.

b.

ác định CTCT đ ng của A, biết khi brom hóa chỉ

thu được 1 sản phẩm duy nhất.

a. hidrocacbon no, mạch hở

có

C về khối lượng là

có

về khối lượng là

Tìm CTPT của
b. hidrocacbon no, mạch hở
Tìm CTPT của
c. hidrocacbon no, mạch hở
có

thuộc dãy đồng đẳng của m tan

C về khối lượng nhỏ nhất trong dãy đồng đẳng Tìm

d Trong dãy đồng đẳng của

nkan thì hàm lượng

các chất biến thi n như th nào khi n
C â u

C trong

 


www.daythem.edu.vn

a Đốt cháy ,1 mok

nkan

được vào dung dịch

g

b ng Cl2 dư lấy sản phẩm thu
3

dư thu được

, gam kết tủa

trắng Tìm
b

nkan

khi thế Cl2 tạo ra 1 sản phẩm monoclo trong đó

clo chiếm

,

về khối lượng Tìm CTPT của


2

là

Tìm

Đốt cháy hoàn toàn 1 thể tích hidrocacbon no, mạch
b ng 11 thể tích

2

ỗn hợp sản phẩm sau khi đã

được làm lạnh có tỉ khối so với

2

là 1 ,

a.Tìm CTPT của
b.

Tìm CTCT của

biết r ng

chỉ tạo ra 1 sản phẩm thế

duy nhất monoclo


www.daythem.edu.vn

Đốt cháy hoàn toàn 1 , g hỗn hợp hai ankan kế tiếp

7.

nhau trong dãy đồng đẳng thu đợc 1 ,

lít C

2

(đo ở

00C, 2 atm).
a/Tính thể tích của hỗn hợp hai ankan
b/ ác định CTPT và viết CTCT của hai ankan
Đs:11, lít; C2H6 và C3H8
C â u

ột hỗn hợp

8.

gồm hai ankan là đồng đẳng kế tiếp

nhau có khối lượng 1 , g Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp
c n



thụ toàn bộ sản phẩm vào bình Ba(OH)2 thấy khối lượng
bình t ng 1 , g
a/Tính khối lượng C

2

và H2O?

b/ ếu hai ankan là đồng đẳng kế tiếp tìm CTPT hai
ankan
C â u

1 0.

Đs: g C
Đốt cháy

2

46,8g H2O; C3H8; C4H10

lít hỗn hợp hai ankan kế tiếp nhau trong

dãy đồng đẳng dẫn sản phẩm l n lượt qua bình (1) đựng
CaCl2 khan rồi bình ( ) đựng dung dịch
[Type text]

Sau thí



a/Tính khối lượng mỗi sản phẩm cháy
b/Tìm CTPT 2 ankan biết số nguy n tử cacbon trong chất
này gấp đ i số nguy n tử cacbon trong chất kia
c/Cho hốn hợp
hoàn toàn

ankan tr n vào bình kín rồi đốt cháy

ankan sau đó đa bình về nhiệt độ ban đ u hỏi áp

suất trong bình t ng giảm bao nhi u so với trớc
Đs:
C â u

g;

1 2.

, g; C2H6; C4H10; P2=4,33P1
Tỉ khối của một hỗn hợp khí gồm metan và etan so

với kh ng khí b ng ,

ỏi phải d ng bao nhi u lít khí

xi để đốt cháy hoàn toàn

lít hỗn hợp đó Tính khối




Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

a/Tính

thể tích propan trong hỗn hợp

b/ ỗn hợp
C â u

1 4.

nhẹ hay n ng hơn nitơ Đs:n ng hơn

Tỉ khối hơi của hỗn hợp gồm

hiđro b ng ,

2,

C â u

1 5.

so với

Để đốt cháy đốt cháy hoàn toàn một thể


1 6.

hi đốt hoàn toàn , g một hợp chất hữu cơ ngời ta

đợc 1,1 lít C

2

(đkc) và 1, gam

ph n tử của hợp chất b ng

2

hối lượng

ãy xác định CTPT và

CTCT của hợp chất biết r ng khi tác dụng với clo (có
ánh áng khuếch tán) sinh ra

sản phẩm thế chỉ chứa 1

nguy n tử clo?
Câu 17.

Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp

gồm hai hiđrocacbon (ở

gam hỗn hợp

ankan

và

là đồng đẳng li n

tiếp đợc đốt cháy hoàn toàn thu đợc , g
CTPT và CTCT của
C â u

1 9.

và

2O.

Tìm

Đs:C2H6 và C3H8

Tính thể tích khí metan sinh ra (đkc) trong các trờng

hợp sau
a/ Cho 50g natri axetat khan tác dụng với một lượng đá v i
trộn a
b/ Cho
Đs:1 ,
C â u

Các thể tích khí được đo ở c ng điều kiện
[Type text]


Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

Đs:a/
C8H18 c/ 2:125 d/12,6lít
C â u

2 1.

Cho hỗn hợp ankan

và

2

(trong đó

chiếm 1/1

thể tích ) vào bình kín thì áp suất trong bình là

atm Đốt

cháy hỗn hợp khí sau phản ứng ngng tụ hơi nước rồi đa
bình về nhiệt độ ban đ u thì áp suất c n là 1, atm

a(

)2 thì

gam muối trung h a và ,1 gam muối axit

ác định CTPT và CTCT của ankan

Đs:C5H12

C. BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
C â u

1.

Tỉ khối hơi của hỗn hợp khí X gồm C3H8 và C4H10

đối với hidro b ng 25,5. Ph n tr m theo thể tích mỗi khí
trong hỗn hợp ban đ u l n lượt là :

[Type text]


Gia sư Thành Được

www.daythem.edu.vn

A. 50% và 50%.
70%.
C â u

và 16ml.
C â u

4.

B. 15ml và 15ml.

C. 14ml

D. 9ml và 21ml.

Cracking hoàn toàn một ankan

thu được hỗn hợp Y

có tỉ khối hơi so với hidro b ng 18. CTPT của X là :
A. C4H8O
C â u

5.

B. C5H10

C. C5H12

D. C6H12

Khi cho hợp chất 2,3-đimetylbutan phản ứng với clo

(có ánh sáng khuếch tán theo tỉ lệ mol 1 : 1 thì thu được