CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

Cán bộ hướng dẫn khoa học
PGS.TS Nguyễn Phú Tu

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM ngày
21 tháng 01 năm 2014
Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:
(Ghi rõ họ, tên, học hàm, học vị của Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn Thạc sĩ)
STT

Họ và tên

Chức danh Hội đồng

1

TS. Trương Quang Dũng

Chủ tịch

2

TS. Nguyễn Hữu Thân

Phản biện 1

3

TS. Nguyễn Đình Luận


Họ tên học viên: CAO THANH BÌNH

Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 30 – 07 – 1980

Nơi sinh: Quận 9, TP. HCM

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

MSHV: 1284010008

I- Tên đề tài: Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trên địa bàn Quận 9, Thành
phố Hồ Chí Minh từ nay đến năm 2020
II- Nhiệm vu và nội dung:
Thứ nhất, làm rõ các vấn đề ly luận liên quan đến chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế như: các khái niệm về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển
dịch cơ cấu ngành kinh tế… Trên cơ sở đó phân tích cơ cấu ngành kinh tế trong các
mô hình chuyển dịch khác nhau. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch
cơ cấu kinh tế. Đưa ra một số kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một
số nước trong khu vực cũng như trên thế giới, khái quát về quá trình chuyển dịch cơ
cấu kinh tế của Việt Nam. Nhằm làm cơ sở, cũng như đưa ra một số kinh nghiệm
trong chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cho Quận 9.
Thứ hai, Phân tích vị trí địa ly, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xa hội quận 9, tập
trung đi sâu vào phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nói chung
cũng như chuyển dịch cơ cấu nội bộ các ngành kinh tế, qua đó rút ra những thành
tựu, hạn chế và phân tích nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế đó.
Thứ ba, Phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trên địa bàn
quận 9 trong giai đoạn từ năm 1998 đến nay, qua đó đưa ra những giải pháp nhằm


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu tại trường Đại học Công nghệ Thành
phố Hồ Chí Minh em đa nhận được sự quan tâm chân tình, đầy y nghĩa của quy
thầy cô giảng dạy, Ban giám hiệu, phòng Quản ly khoa học – Đào tạo sau đại học,
Khoa Quản trị kinh doanh, Trung tâm ngoại ngữ,…đa tạo điều kiện cho em hoàn
thành tốt khóa học và có nhiều kinh nghiệm, kiến thức bổ ích.
Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và trân trọng nhất đến thầy
PGS.TS Nguyễn Phú Tu – Người đa trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo rất tận tình và
giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài luận văn.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn đến quy cơ quan, đơn vị đa tạo điều kiện về thời
gian, sự hỗ trợ, hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tận tình để em tham gia học tập,
nghiên cứu trong suốt quá trình từ năm 2011 đến nay. Cảm ơn sự đồng hành của các
bạn tập thể lớp 12SQT11 và những người thân trong gia đình, nơi công tác, học tập,
cư trú,…
Trong quá trình thực hiện, mặc dù đa cố gắng hết sức để hoàn thiện Luận
văn, trao đổi và nghiên túc tiếp thu những y kiến đóng góp quy báu của quy thầy,
cô, bạn bè, đồng nghiệp, tham khảo nhiều tài liệu, khảo sát nhiều địa phương, đơn
vị,… để hoàn thiện đề tài, song không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong tiếp tuc
nhận được sự quan tâm, góp y của quy thầy, cô, bạn bè, đồng nghiệp, người thân,
bạn đọc để đề tài được ứng dung vào thực tế đạt hiệu quả cao nhất.
Xin chân thành biết ơn và ghi ơn sâu sắc!
Cao Thanh Bình


iii

TÓM TẮT
1. Giới thiệu:
Quận 9 đang trong quá trình đô thị hóa nhanh, các ngành kinh tế trên địa bàn

While District 9 is in process of urbanization, economic sectors in the area is
be developed uneven patchwork baby, not spontaneous in a quarterfinal match,
according to the development strategy of economic development strategy common of
country and the City. Therefore,it affect to the planning process, the managing and
developing process of economy - culture - society in the district. Research project
"restructuring economic sectors in the district 9, Ho Chi Minh City from now until
2020" will clarify the basic theoretical structure of economic sectors, industry
restructuring economy; Analysis of experience restructuring in some economic
sectors of some districts in Ho Chi Minh City; by situation analysis restructuring
economics in District 9 from 1998 to 2013, the agency determines point and solutions
for the restructuring process economics in District 9 in the near future.
2. Content:
Research topics "restructuring of economic sectors in the area District 9
period from now to 2020" focuses on the main contents are as follows:
First, to clarify the theoretical issues related to the restructuring of economic
sectors such as: the concept of economic restructuring, the restructuring of
economic sectors ... On that basis analysis of the economic structure of the industry
in the different shift patterns. Analysis of factors that affect restructuring of
economic. Given some experience in economic restructuring of several countries in
the region and the world, an overview of the process of economic restructuring in
Vietnam. In order to make the base, as well as give some experience in the
restructuring of economic sectors for District 9.
Second, analysis of geographical location, natural conditions, economic social District 9, focusing in depth on a situational analysis branch restructure the
economy in general as well as internal restructuring of economics, which draws


vi
achievements, constraints and analyze the causes of these achievements, such
restrictions.
Third, analysis of the restructuring process economics in District 9 in the


viii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ASEAN

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

CEPT

Chương trình ưu đai thuế quan có hiệu lực chung

CC

Cơ cấu

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

DT

Diện tích

EU

Liên minh Châu Âu

FDI


UBND

Ủy ban nhân dân

USD

Đô la Mỹ

XHCN

Xa hội chủ nghĩa


ix

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1:
Bảng 2.2:
Bảng 2.3:
Bảng 2.4:
Bảng 2.5:
Bảng 2.6:
Bảng 2.7:
Bảng 2.8:
Bảng 2.9:
Bảng 2.10:
Bảng 2.11 :
Bảng 2.12 :
Bảng 2.13:
Bảng 2.14:

48
49
51
52
55
57
58
59
61
64
65
66
67


x

DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐÔ
Trang
46
47
48
50
51
53

Hình 2.1
Hình 2.2
Hình 2.3
Hình 2.4


56
57
60
60
61
62
62
65

xuất ngành trồng trọt......................................................................

67


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Cơ cấu ngành kinh tế có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân
của bất ky một quốc gia nào trên thế giới. Xây dựng một cơ cấu ngành kinh tế hợp
ly, hiện đại là yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhằm phát huy
tiềm năng, nguồn lực để đảm bảo kinh tế, xa hội phát triển bền vững.
Năm 1997, Quận 9 được tách từ huyện Thủ Đức (cũ) với đặc điểm một quận
mới thành lập đa phần sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, kinh tế phát triển thấp và
không đồng đều; công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vu phát triển
chậm; cơ sở hạ tầng kỹ thuật yếu kém. Sau 15 năm thành lập, với nguồn đất đai
rộng lớn dành cho sự phát triển và mở rộng nội thành, Quận 9 đang trở thành nơi
thu hút các thành phần kinh tế đầu tư sản xuất kinh doanh. Một số dự án phát triển
kinh tế trọng điểm của thành phố như Dự án Khu công nghệ Cao thành phố Hồ Chí

- Phân tích kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở một số quận,
huyện ở thành phố Hồ Chí Minh.
- Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở quận 9 giai đoạn từ
1998 đến 2013.
- Xác định những quan điểm và giải pháp cho quá trình chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế ở quận 9 trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn được xác định là chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế trên địa bàn Quận 9 từ nay đến năm 2020.
* Phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu trong phạm vi các ngành kinh tế trên địa bàn quận 9 từ năm
1998 đến năm 2012 và các giải pháp, định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
5. Phương pháp nghiên cứu và nguồn số liệu sử dung
* Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu: sử dung Phép duy vật biện chứng của chủ nghĩa
Mác – Lênin làm phương pháp nghiên cứu chung, xuyên suốt trong quá trình
nghiên cứu luận văn.
- Phương pháp luận duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin nhằm đúc rút
những quan điểm, các cơ sở ly luận và các bài học kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu
kinh tế từ các mô hình ly thuyết và thực tiễn trên thế giới cũng như trong nước.


4
- Phương pháp phân tích, tổng hợp nhằm tìm ra các mối quan hệ, các xu
hướng diễn ra giữa các biến số kinh tế nhằm luận giải về các vấn đề có liên quan
đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong quá trính công nghiệp hóa, hiện đại hóa
trên địa bàn quận 9.
- Phương pháp thống kê mô tả, so sánh, đối chiếu và tổng hợp được sử dung để
có thể đưa ra một cái nhìn tổng quát, xác thực và đo lường mức độ ảnh hưởng của các



5

CHƯƠNG 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ
TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
1.1. Khái niệm về cơ cấu kinh tế
1.1.1 Khái niệm về cơ cấu kinh tế và cơ cấu ngành kinh tế
Trong các tài liệu kinh tế có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm cơ
cấu kinh tế. Các cách tiếp cận này thường bắt đầu từ khái niệm “cơ cấu”. Cơ cấu là
một phạm trù triết học, khái niệm cơ cấu được sử dung để chỉ cách thức tổ chức bên
trong của một tổ chức, biểu hiện sự thống nhất của các mối quan hệ qua lại vững
chắc giữa các bộ phận của nó. Cơ cấu được biểu hiện như là tập hợp những mối
quan hệ liên kết hữu cơ, các yếu tố khác nhau của một hệ thống nhất định. Cơ cấu là
thuộc tính của một hệ thống. Do đó, khi nghiên cứu cơ cấu phải đứng trên quan
điểm hệ thống.
Như vậy có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu
tố kinh tế của nền kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ, những tương
tác qua lại cả về số lượng và chất lượng, trong những không gian và điều kiện kinh
tế-xã hội cụ thể [13, tr.13].
Có nhiều cách tiếp cận về cơ cấu kinh tế tuy nhiên nhìn chung các cách tiếp
cận đều phản ánh mặt bản chất chủ yếu của cơ cấu kinh tế là:
- Tổng thể các nhóm ngành, các yếu tố cấu thành hệ thống kinh tế của một
quốc gia.
- Số lượng và tỷ trọng của các nhóm ngành và của các yếu tố cấu thành hệ
thống kinh tế trong tổng thể nền kinh tế đất nước.
- Các mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa các nhóm ngành, các yếu tố hướng
vào các muc tiêu đa xác định.
Cơ cấu kinh tế có nhiều loại, mỗi một loại cơ cấu phản ánh những nét đặc

nghiệp… Các ngành cấp II lại được phân nhỏ thành các ngành sản phẩm.
1.1.2. Khái niệm chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế


7
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình phát triển của các ngành kinh
tế dẫn đến sự tăng trưởng khác nhau giữa các ngành và làm thay đổi mối quan hệ
về số lượng (số lượng ngành, tỷ trọng), về chất lượng giữa các ngành theo một xu
hướng nhất định [27, tr.14].
Chúng ta thấy rằng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và chuyển dịch cơ
cấu ngành kinh tế nói riêng là quá trình làm tối ưu hóa nền kinh tế của một quốc
gia. Muốn làm được điều này phải thỏa man yêu cầu: phản ảnh được và đúng các
quy luật về nhân lực và tài lực của quốc gia .
Vậy thực chất quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là một quá trình
chuyển dịch nhằm muc đích thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển thông
qua việc phân bố các nguồn lực sao cho đạt hiệu quả cao hơn. Có thể tóm tắt quá
trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của các quốc gia qua bốn giai đoạn sau:
Giai đoạn 1:
Giai đoạn 2:
Giai đoạn 3:
Giai đoạn 4:

nông nghiệp
công nghiệp
công nghiệp
dịch vu

-

công nghiệp

tranh. Phân tích về vấn đề này, Bùi Tất Thắng đa khẳng định: “Cơ cấu nền kinh tế
hiện đại ngày càng ít phụ thuộc vào những yếu tố tài nguyên thiên nhiên và những
nguồn lực thụ động” [26, tr.44].
Công nghiệp hóa làm thay đổi phân loại cơ cấu ngành sản xuất cổ điển. Nhiều
thập kỷ nông nghiệp và công nghiệp là hai ngành sản xuất cơ bản. Ngày nay dịch vu
trở thành một lĩnh vực chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong cơ cấu kinh tế của các
quốc gia. Sự phân loại các ngành công nghiệp thành công nghiệp nặng, công nghiệp
nhẹ cũng đa lỗi thời. Những ngành được xem là nền tảng của thời đại công nghiệp
cơ khí trước đây không còn giữ vai trò như trước mà nhường cho các ngành công
nghiệp điện tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng…
Công nghiệp hóa đa làm xuất hiện những ngành mới và sự thay đổi kết cấu
hàng hóa để xác định lợi thế so sánh động. Đánh giá về vấn đề này, Bùi Tất Thắng
đa khẳng định:“Sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghệ mũi nhọn như:
điện tử, sinh học, vật liệu mới sẽ xuất hiện những ngành công nghiệp mới, giữ vai
trò chủ đạo trong nền kinh tế thế giới” [26, tr.46].
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa làm thay đổi mạnh mẽ cơ cấu mặt hàng xuất
khẩu theo hướng tăng tỷ trọng các mặt hàng tinh chế có hàm lượng trí tuệ cao, giảm
tỷ trọng các mặt hàng sơ chế từ nông nghiệp, khoáng sản. Để tận dung được lợi thế
đó, đòi hỏi các nước phải chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hiện đại.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa thúc đẩy quá trình phân công lao động theo
hướng chuyên môn hóa ngày càng cao, làm xuất hiện những ngành nghề mới như:
công nghiệp điện tử tin học, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và đa mang
lại những thành tựu to lớn cho các nước trong quá trình phát triển. Các ngành dịch
vu có hàm lượng tri thức cao như tín dung ngân hàng, bảo hiểm, dịch vu y tế, giao
thông vận tải quốc tế, đào tạo nhân lực, du lịch, thông tin liên lạc…cũng ngày càng
phát triển và đóng góp phần lớn trong tổng thu nhập quốc dân của các quốc gia. Lợi
thế của các ngành sản xuất truyền thống ngày càng giảm xuống. Để tận dung được


9

phẩm nhập khẩu bằng sản xuất trong nước cuối cùng cũng đưa đến một chính sách
xây dựng nền công nghiệp hoàn chỉnh (có đủ mọi phân ngành) và khép kín (tự cân
đối và đóng cửa với thế giới bên ngoài) thông qua các chính sách bảo hộ sản xuất
trong nước.
Với những nguyên nhân nêu trên, hầu hết các quốc gia đang phát triển thực thi
mô hình công nghiệp hoá thay thế nhập khẩu đa đạt được tốc độ tăng trưởng công
nghiệp tương đối cao trong giai đoạn đầu tiên, trong những năm của thập kỷ 1950
và khoảng nửa đầu của thập kỷ 1960. Mặc dù về thực chất, sự tăng trưởng này chủ
yếu bắt nguồn từ điểm xuất phát thấp khiến cho một mức gia tăng nhỏ về số lượng
tuyệt đối cũng đẩy chỉ số tương đối tăng lên rất cao, song nó cũng bắt đầu tạo ra sự
thay đổi nhất định về cơ cấu kinh tế vĩ mô và thúc đẩy quá trình đô thị hoá diễn ra
nhanh hơn, làm thay đổi bộ mặt kinh tế - xa hội ở các quốc gia này. Đáng tiếc là tốc
độ tăng trưởng công nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế vĩ mô nêu trên không thể
duy trì được lâu hơn.


11
Sự bất cập của những chính sách công nghiệp hoá thay thế nhập khẩu không
chỉ biểu hiện ở mức độ không thành công trong việc đạt tới muc tiêu cuối cùng là
xây dựng một nền kinh tế độc lập tự chủ, có nền công nghiệp phát triển và cơ cấu
kinh tế hiện đại, mà ngay cả những muc tiêu có tính chất trung gian như giải quyết
vấn đề thâm hut ngân sách và cán cân ngoại thương chẳng hạn, cũng không thể thực
hiện được. Các nhà kinh tế học đa tổng kết các ly do cơ bản của tình hình này là:
+ Chính sách thay thế nhập khẩu tự nó đa đặt ra giả thiết là phải phát triển
đồng thời tất cả mọi ngành công nghiệp để sản xuất ra trước hết là tất cả mọi sản
phẩm công nghiệp tiêu dùng trước đó phải nhập khẩu. Yêu cầu này là không thể đáp
ứng được bởi một nền kinh tế nông nghiệp còn kém phát triển do bị quá tải về
nguồn vốn đầu tư, khả năng công nghệ - kỹ thuật và quản ly. Mặt khác, đối với
phần lớn các quốc gia quy mô nhỏ (về diện tích, dân số và quy mô kinh tế, dung
lượng thị trường) đa vấp phải giới hạn của hiệu quả về quy mô.

hoá đời sống kinh tế dưới tác động của cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại tạo
ra và lựa chọn một cơ cấu kinh tế không cân đối để hình thành các cực tăng trưởng
dựa trên những lợi thế so sánh trong quan hệ ngoại thương.
Về mặt chính sách, cách tiếp cận cơ cấu kinh tế trong mô hình công nghiệp
hoá hướng về xuất khẩu có một số đặc điểm đặc trưng:
+ Quá trình công nghiệp hoá được bắt đầu từ việc tập trung khai thác các thế
mạnh của nền kinh tế, tạo ra những lĩnh vực có lợi thế so sánh trên thị trường thế
giới. Thông thường, đối với các nước chậm phát triển, những thế mạnh có khả năng
có lợi thế so sánh là hàng nông sản, tài nguyên khoáng sản và nguồn lao động dồi
dào giá rẻ. Như vậy, khác với chính sách thay thế nhập khẩu, hướng quá trình công
nghiệp hoá tới chỗ xây dựng một cơ cấu kinh tế và công nghiệp hoàn chỉnh, nhằm
sản xuất ra những sản phẩm trong nước cần tiêu dùng, chính sách hướng về xuất
khẩu đặt trọng tâm phát triển vào những lĩnh vực có lợi thế so sánh trên thị trường
quốc tế, nên hình thành một cơ cấu kinh tế và công nghiệp không cân đối.