TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
=====o0o=====

ĐỖ THỊ THU HUYỀN

DẠY HỌC CÁC YẾU TỐ THỐNG KÊ
TRONG MÔN TOÁN Ở TIỂU HỌC
THEO QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI, 2017


LỜI CẢM ƠN
Em xin chân thành cảm ơn sự hƣớng dẫn, giúp đỡ của các thầy, cô giáo
trong khoa Giáo dục Tiểu học đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho em trong
quá trình tìm tòi và nghiên cứu đề tài. Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng cảm ơn
sâu sắc đến cô giáo Phạm Huyền Trang, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn, chỉ bảo
tận tình để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.
Trong khi thực hiện đề tài, do thời gian và năng lực có hạn nên khóa luận
không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Vì vậy, em rất mong nhận đƣợc
sự tham gia đóng góp ý kiến của thầy cô và các bạn để khóa luận của em đƣợc
hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng 4 năm 2017
Sinh viên thực hiện

Đỗ Thị Thu Huyền

: Học sinh Tiểu học

YTTK

: Yếu tố thống kê

STT

: Số thứ tự

SGK

: Sách giáo khoa

PPDH

: Phƣơng pháp dạy học


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .....................................................................................3
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu ..............................................................3
4. Giả thuyết nghiên cứu ...................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................................3
6. Phƣơng pháp nghiên cứu ...............................................................................3
7. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................4
8. Cấu trúc khóa luận .........................................................................................4
NỘI DUNG............................................................................................................5

2.2. Đề xuất quy trình dạy học yếu tố thống kê cho học sinh Tiểu học thông
qua tích hợp một số nội dung dạy học ............................................................34
2.3. Tổ chức dạy học một số chủ đề thống kê trong môn Toán ở Tiểu học
theo hƣớng tích hợp .........................................................................................44
2.3.1. Giáo án 1: Làm quen với số liệu thống kê (tiếp theo) , Lớp 3.........44
2.3.2. Giáo án 2: Biểu đồ (Toán 4)..............................................................53
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................63
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................66
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI, thế kỉ của tri thức khoa học và
công nghệ cao, ở đó tri thức của loài ngƣời ngày càng tăng nhanh và cũng lạc
hậu ngày càng nhanh. Nếu quá trình giáo dục và đào tạo vẫn chủ yếu dựa vào
kinh nghiệm và lƣợng kiến thức có từ sách vở thì vô hình chung đã đẩy ngƣời
học ngập chìm trong biển thông tin và kiến thức mà chƣa đáp ứng đƣợc mục
tiêu giáo dục: Đào tạo những con ngƣời năng động, sáng tạo có tri thức và
bản lĩnh, có năng lực giải quyết những vấn đề đa dạng trong những tình
huống thực tiễn hàng ngày của cuộc sống. Mặt khác, thời gian học ở nhà
trƣờng lại có hạn đòi hỏi giáo dục phải đƣa ra một định hƣớng mới, một quan
điểm dạy học mới để đáp ứng nhu cầu của ngƣời học. Và dạy học theo quan
điểm tích hợp là một trong những giải pháp cho vấn đề này.
Tích hợp là một xu thế, một trào lƣu dạy học và giáo dục phổ biến trên
thế giới trong nhiều thập kỉ qua. Quan điểm DHTH đƣợc xem là hƣớng lí luận
của chƣơng trình tiểu học Việt Nam hiện hành và những năm sắp tới. Đề án
đổi mới chƣơng trình, SGK giáo dục phổ thông theo Quyết định số 404/QĐTTg đƣa ra: “Chƣơng trình mới, sách giáo khoa mới đƣợc xây dựng, biên
soạn theo hƣớng tích hợp ở các lớp học, cấp học dƣới và phân hóa dần ở các
lớp học, cấp học trên”. Việc xây dựng chƣơng trình và sách giáo khoa mới

có tầm nhìn khái quát về bản chất cũng nhƣ chƣa xác định đƣợc nội dung và
mức độ cần đạt về kiến thức và kỹ năng của mạch kiến thức này. Hơn nữa,
việc tiếp cận tích hợp ở trƣờng Tiểu học còn khá mới mẻ nên GV còn hạn chế
về phƣơng pháp khai thác nội dung theo hƣớng tích hợp, vốn kiến thức và vốn
sống của HS còn ít, khả năng tƣ duy tổng hợp chƣa cao. Trang bị cho HS kiến
thức sơ giản về thống kê, bổ sung kiến thức mới có nhiều ứng dụng thực tế,
tăng cƣờng công tác thực hành nhằm góp phần rèn luyện tƣ duy thống kê cho
HS là rất cần thiết và phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam.

2


Từ những lí do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Dạy học các yếu tố
thống kê trong môn Toán ở Tiểu học theo quan điểm tích hợp” để làm khóa
luận tốt nghiệp.
2. Mục đích nghiên cứu
Vận dụng quan điểm tích hợp, kết hợp lồng ghép nội dung các môn học
khác, nội dung giáo dục khác vào dạy học nội dung YTTK trong môn Toán ở
Tiểu học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức, phát huy khả năng vận dụng
vào thực tiễn của HS.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa lý thuyết của quan điểm tích
hợp với dạy học yếu tố thống kê cho HSTH.
- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học yếu tố thống kê cho HSTH.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Nếu giáo viên nắm đƣợc nội dung thống kê, biết khai thác nội dung
thống kê theo hƣớng tích hợp vào dạy học yếu tố thống kê thì sẽ giúp học sinh
có những hiểu biết ban đầu về thống kê, phát triển các kỹ năng, năng lực để
giải quyết các vấn đề trong học tập cũng nhƣ trong cuộc sống.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu


4


NỘI DUNG
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC
CÁC YẾU TỐ THỐNG KÊ TRONG MÔN TOÁN Ở TIỂU HỌC THEO
QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Khái quát về dạy học yếu tố thống kê cho học sinh Tiểu học
1.1.1.1. Mục tiêu dạy học
“Mục tiêu dạy học yếu tố thống kê trong trƣờng Tiểu học là cung cấp
những hiểu biết ban đầu về thống kê mô tả, rèn luyện một số ứng dụng toán
học vào thực tiễn, hình thành kiến thức, kỹ năng, tƣ duy “thống kê” cho học
sinh. Cùng với các kiến thức toán học khác góp phần hình thành nhân cách cho
học sinh, bồi dƣỡng các phẩm chất và đức tính cần thiết của con ngƣời
mới”.[18]
Việc dạy thống kê trong trƣờng Tiểu học tạo cơ sở cho học sinh làm
quen với các biểu tƣợng ban đầu về thống kê mô tả: Dãy số liệu, bảng số
liệu thống kê, biểu đồ thống kê (biểu đồ tranh, biểu đồ cột, biểu đồ quạt), số
trung bình cộng.
Việc học thống kê sẽ góp phần củng cố các kĩ năng toán học chủ yếu
nhƣ: Kỹ năng tính toán và sử dụng các công cụ tính toán; kỹ năng lập, đọc
bảng, biểu đồ, đồ thị; kĩ năng thu thập số liệu qua điều tra, kỹ năng nhận xét
về các đối tƣợng cần nghiên cứu,…và cũng rèn luyện cho HS các thói quen
mới nhƣ: Đọc biểu đồ, đồ thị; tự mình suy nghĩ, lí giải các hiện tƣợng xảy ra
chung quanh cuộc sống, làm việc đòi hỏi coi trọng các quy tắc, quy trình, sự
chính xác, kinh nghiệm thực tế,….
Hơn nữa, việc học các yếu tố thống kê giúp học sinh vận dụng kiến thức,
kĩ năng về thống kê mô tả một cách tốt hơn vào việc học các môn học khác


Làm quen với số liệu thống kê (tiếp theo)

129

Luyện tập

22

Tìm số trung bình cộng

23

Luyện tập

24

Biểu đồ

25

Biểu đồ (tiếp theo)

26

Luyện tập

150

Ôn tập về biểu đồ


làm

quen với dãy số
liệu.
-Biết xử lí số liệu
và lập đƣợc dãy

Chủ đề 1
Dãy

số

liệu số liệu (ở mức độ

thống kê

đơn giản).
-Biết đọc, phân
tích và xử lí số
liệu của một dãy
số liệu.
-Biết những khái Ôn tập và củng cố Ôn tập và củng cố
niệm cơ bản của kĩ năng:
bảng

số

kĩ năng:


thống kê đơn giản.

-Biết cách phân

-Lập bảng số liệu
thống kê.

tích các số liệu
của một bảng.
-Biết lập bảng số
liệu thống kê đơn
giản.

7


Biểu đồ tranh, biểu 1.Biểu đồ tranh,
đồ cột

biểu đồ cột

-Nhận biết các yếu -Ôn tập, củng cố
tố cơ bản của biểu các kĩ năng đọc
đồ tranh, biểu đồ biểu đồ, phân tích
cột.

và xử lý số liệu

-Biết đọc thông tin trên biểu đồ; lập
trên biểu đồ tranh biểu đồ ở mức độ

dựa vào các chú
thích)
- Biết đọc các số
liệu thống kê cho
trên biểu đồ
-Biết nhận xét,
tính toán hoặc so

8


sánh các số liệu
thống kê để tìm
câu trả lời cần
thiết.
-Biết nhận dạng
biểu đồ hình quạt
biểu diễn số liệu
thống

kê

cho

trƣớc
-Tính đƣợc trung Ôn tập củng cố kĩ
bình cộng của nhiều năng tính trung

Chủ đề 4


Chủ đề 1

- Biết xử lí số liệu

Dãy

số và lập đƣợc dãy số

liệu

liệu (ở mức độ đơn

thống kê

giản).
- Biết đọc, phân
tích và xử lí số liệu

9

Lớp 5


của một dãy số
liệu.
- Ứng dụng kiến
thức dãy số liệu
thống kê trong thực
tiễn cuộc sống.
- Biết những khái Ôn tập và củng cố kĩ Ôn tập và củng cố kĩ

Bảng số - Biết lập bảng số và dãy số liệu thống thống kê và dãy số
liệu

liệu thống kê đơn kê trong thực tiễn,

liệu thống kê trong

thống kê

giản.

thực tiễn,

- Ứng dụng kiến
thức bảng số liệu
thống kê và dãy số
liệu thống kê trong
thực

tiễn,

chẳng

hạn: đọc bảng số
liệu thống kê rồi
viết các dãy số liệu
thống kê theo một

10


dạng đơn giản ở các của các hình vẽ hoặc
mức độ:

kí hiệu tƣợng trƣng

Mức 1: tiếp tục hoàn dựa vào các chú
thành một biểu đồ

thích)

Mức 2: Lập biểu đồ - Biết đọc các số liệu
theo chủ đề nào đó đã thống kê cho trên
có đủ thông tin

biểu đồ

Mức 3: Tự tìm kiếm - Biết nhận xét, tính
thông tin và lập biểu đồ toán hoặc so sánh các
tƣơng ứng về một chủ số liệu thống kê để tìm
đề nào đó (HDUD)

câu trả lời cần thiết
- Biết nhận dạng
biểu đồ hình quạt

11


biểu diễn số liệu
thống kê cho trƣớc

những bộ phận với nhau trong một tổng thể và những phần, những bộ phận
này có thể khác nhau nhƣng tích hợp với nhau.
+ Dƣới góc độ giáo dục, thì tích hợp có thể đƣợc hiểu là sự kết hợp một
cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức trong một môn học hoặc giữa các môn
học thành một nội dung thống nhất nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục.
+ Tích hợp nghĩa là tổng hợp trong một đơn vị học, thậm chí một tiết
học, một bài học nhiều mảng kiến thức và kỹ năng liên quan với nhau nhằm
tăng cƣờng hiệu quả giáo dục, tiết kiệm thời gian học tập cho ngƣời học.
Nhƣ vậy, tích hợp đƣợc hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các
môn học, lĩnh vực học tập khác nhau thành một “môn học” mới hoặc lồng

12


ghép các nội dung giáo dục cần thiết vào những nội dung vốn có của môn
học, nhằm tinh giản, tránh sự chồng chéo kiến thức, nâng cao hiệu quả giáo
dục.
- “Tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định
lẫn nhau, đó là tính liên kết và tính toàn vẹn.
+ Nhờ có tính liên kết mà có thể tạo nên một thực thể toàn vẹn trong đó
không cần phân chia giữa các thành phần kết hợp.
+ Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết
chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau.
Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng không có sự liên kết, phối
hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hoặc giải quyết một vấn đề tình huống”.[22]
Tích hợp là một trong những định hƣớng của dạy học hiện đại nhằm phát
triển toàn diện năng lực ngƣời học. Ở nƣớc ta, quan điểm này mới đƣợc tiếp
nhận về mặt lí luận và lồng ghép ở mức độ thấp.
 Khái niệm dạy học tích hợp
- Theo Từ điển Giáo dục học: Dạy học tích hợp là hành động liên kết các

+ Tích hợp đa môn: Một đề tài có thể nghiên cứu theo nhiều học khác nhau
+ Tích hợp liên môn: Trong đó chúng ta phối hợp sự đóng góp của nhiều
môn học để nghiên cứu và giải quyết tình huống.
+ Tích hợp xuyên môn: Trong đó chúng ta tìm cách phát triển ở học sinh
những kĩ năng xuyên môn, nghĩa là những kĩ năng có thể áp dụng ở mọi nơi.
Quan điểm của Susan M.Drake (2007)
Xây dựng chƣơng trình tích hợp dựa trên chuẩn, các môn học này đƣợc
xây dựng theo mức độ tích hợp tăng dần:
- Tích hợp trong một môn học: Tích hợp trong nội bộ môn học
- Kết hợp lồng ghép: Lồng ghép nội dung nào đó vào chƣơng trình
sẵn có.
- Tích hợp đa môn: Có các chủ đề, các vấn đề chung giữa các môn học

14


tuy rằng các môn vẫn nghiên cứu độc lập theo góc độ riêng biệt
- Tích hợp liên môn: Các môn học đƣợc liên hợp với nhau và giữa chúng
có những chủ đề, vấn đề, chuẩn liên môn, những khái niệm lớn và những ý
tƣởng lớn là chung.
- Tích hợp xuyên môn: Cách tiếp cận từ cuộc sống thực và sự phù hợp
đối với học sinh mà không xuất phát từ môn học bằng những khái niệm
chung. Đặc điểm khác với liên môn là: Ngữ cảnh cuộc sống thực, đƣa vào vấn
đề, học sinh là ngƣời đƣa ra vấn đề, học sinh là nhà nghiên cứu.
Quan điểm này thống nhất với quan điểm của Xavier Rogier
Với nhiều quan điểm về mức độ tích hợp nhƣ đã trình bày ở trên, nhƣng
trong tài liệu thống nhất đề cập đến 3 mức độ:
- Tích hợp trong nội bộ môn học
- Tích hợp đa môn
- Tích hợp liên môn”[22].

tƣợng bắt đầu hình thành nhƣng còn non yếu.
Ở giai đoạn cuối tiểu học, khả năng tƣ duy của các em khá hoàn chỉnh.
Khả năng khái quát hóa phát triển dần theo lứa tuổi. Lớp 4, 5 bắt đầu biết khái
quát hóa lí luận. Tuy nhiên, hoạt động phân tích, tổng hợp kiến thức còn sơ
đẳng ở phần đông HSTH.
 Tưởng tượng
Ở giai đoạn đầu tiểu học, hình ảnh tƣởng tƣợng của các em còn đơn giản,
kết cấu chƣa chặt chẽ, dễ thay đổi.
Ở giai đoạn cuối tiểu học, tƣởng tƣợng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, dựa
trên cơ sở những hình ảnh cũ để tái tạo ra những hình ảnh mới. Đặc biệt,
tƣởng tƣởng của HS ở giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi tình cảm.
Tƣởng tƣợng của HSTH đƣợc hình thành, phát triển trong hoạt động học
tập và các hoạt động khác của các em. Sự phát triển này diễn ra theo hƣớng là
tiến dần đến phản ánh một cách đúng đắn và đầy đủ hiện thực khách quan trên
cơ sở những tri thức tƣơng ứng.
1.1.4. Tính tích hợp của yếu tố thống kê trong chương trình Toán Tiểu học
Tích hợp nội bộ môn Toán: Tích hợp nội dung yếu tố thống kê với các

18


mạch kiến thức khác trong môn Toán
Trong môn toán ở tiểu học hiện nay, bản thân chƣơng trình đã thực hiện
tích hợp
Tích hợp theo chiều dọc:
Tích hợp theo chiều dọc nghĩa là tích hợp ở một đơn vị kiến thức và kỹ
năng mới những kiến thức và kỹ năng đã học trƣớc đó theo nguyên tắc đồng
trục (còn gọi là vòng tròn đồng tâm hay vòng tròn xoáy trôn ốc). Hiểu ngắn
gọn là kiến thức và kỹ năng hình thành ở bài học, lớp học, bậc học sau bao
hàm kiến thức và kỹ năng ở bài học, lớp học trƣớc nhƣng cao hơn và sâu hơn