BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ Y TẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

BÙI NGỌC KHANH

ĐÀO TẠO Y KHOA LIÊN TỤC CỦA
BỆNH VIỆN BẠCH MAI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ
LIÊN QUAN NĂM 2012 - 2016

Chuyên ngành : Y tế công cộng
Mã số

: 60720301

LUẬN VĂN THẠC SĨ Y TẾ CÔNG CỘNG

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Nguyễn Quốc Anh
2. GS.TS. Phạm Duy Tường

HÀ NỘI - 2017


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cám ơn: Ban Giám hiệu,
phòng Đào tạo sau đại học, Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng
Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá
trình học tập và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc bệnh viện Bạch Mai, Ban Giám
đốc và các anh, chị, các bạn đồng nghiệp tại Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
ĐTLT

: Đào tạo liên tục

AUN

: ASEAN University Network- Hệ thống Đại học Asean

ATNB

: An toàn người bệnh

CACMS

: Committee on Accreditation of Canadian Medical Schools
- Ủy ban công nhận của trường Y tế Canada

CBYT

: Cán bộ y tế

CME/CPD

: Continuing Medical Education (CME)
Continuing Professional Development(CPD)
- Tiêu chuẩn Quốc tế về đào tạo liên tục

KCB



WHO

: World Health Organization - Tổ chức y tế thế giới

YHCT

: Y học cổ truyền


MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ...................................................................................................1
Chương 1..........................................................................................................3
TỔNG QUAN TÀI LIỆU................................................................................3
1.1. Đào tạo liên tục...........................................................................................................................3
1.1.1. Quan niệm về đào tạo liên tục............................................................................................3
1.1.2. Các hình thức đào tạo liên tục và nguyên tắc quy đổi.......................................................3
1.1.3. Thời gian đào tạo liên tục....................................................................................................4
1.1.4. Tiêu chuẩn về đảm bảo chất lượng đào tạo y khoa liên tục..............................................4
1.1.5. Hệ thống tổ chức cơ sở đào tạo liên tục cán bộ y tế..........................................................5
1.2. Vai trò của đào tạo liên tục.........................................................................................................5
1.3. Đào tạo trong bệnh viện.............................................................................................................8
1.3.1. Các loại hình đào tạo trong bệnh viện................................................................................8
1.3.2. Các văn bản hiện hành liên quan đến đào tạo trong bệnh viện........................................8
1.4. Xây dựng kế hoạch đào tạo liên tục...........................................................................................9
1.5. Quản lý chương trình và tài liệu đào tạo liên tục....................................................................10
1.5.1. Chương trình đào tạo liên tục...........................................................................................10
1.5.2. Tài liệu đào tạo liên tục.....................................................................................................11
1.6. Quản lý giảng viên trong đào tạo liên tục cán bộ y tế.............................................................12
1.6.1. Giảng viên..........................................................................................................................12

Chương 3........................................................................................................40
KẾT QUẢ.......................................................................................................40
3.1. Mô tả thực trạng đào tạo y khoa liên tục của bệnh viện Bạch Mai giai đoạn 2012 – 2016...40
3.2. Kết quả đào tạo liên tục và một số yếu tố liên quan...............................................................51
51

Nhận xét:........................................................................................................56
Chương 4........................................................................................................58
BÀN LUẬN....................................................................................................58
4.1. Về thực trạng đào tạo y khoa liên tục của bệnh viện Bạch Mai giai đoạn năm 2012 - 2016. 58
4.1.1. Về học viên.........................................................................................................................58
4.1.2. Về giảng viên......................................................................................................................60
4.1.3. Chương trình đào tạo........................................................................................................61
4.2. Về kết quả đào tạo liên tục tại bệnh viện Bạch Mai và một số yếu tố liên quan giai đoạn năm
2012-2016...............................................................................................................................62

KẾT LUẬN....................................................................................................66
KIẾN NGHỊ...................................................................................................68


Cần có các nghiên cứu đánh giá nhu cầu đào tạo liên tục theo các chuyên
ngành khác nhau để có những gợi ý cho lập kế hoạch đào tạo liên tục tại
bệnh.................................................................................................................68
viện Bạch Mai cũng như các cơ sở đào tạo khác........................................68
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................60
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Lĩnh vực đào tạo chính tại bệnh viện Bạch Mai........................24

Bảng 3.18. Mối liên quan giữa nhóm tuổi học viên và kết quả đánh giá về
7 nội dung thuộc hoạt động đào tạo liên tục...............................................55
Bảng 3.19. Mối liên quan giữa trình độ học viên và kết quả đánh giá về 7
nội dung thuộc hoạt động đào tạo liên tục..................................................56


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Phân bố giới tính của giảng viên.............................................46
Biểu đồ 3.2. Xếp loại học tập cuối khoá của học viên (n=3965).................51
Biểu đồ 3.3. Đánh giá của học viên về toàn bộ hoạt động đào tạo liên tục
(n=3965)..........................................................................................................53
Biểu đồ 3.4. Đánh giá của học viên về 07 nội dung thuộc hoạt động đào
tạo liên tục......................................................................................................53


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Đào tạo liên tục (ĐTLT) trong ngành y tế là một hình thức bảo đảm duy
trì, cập nhật trình độ, kỹ năng, đạo đức nghề nghiệp của nhân viên y tế trong các
cơ sở y tế đáp ứng nhu cầu cung cấp dịch vụ y tế, bảo đảm chất lượng dịch vụ y
tế. Vai trò của đào tạo liên tục trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng của hệ
thống chăm sóc y tế ngày càng trở nên quan trọng
Trong thời gian vừa qua Chính phủ đã ban hành một số văn bản quy
phạm pháp luật quan trọng để đẩy mạnh công tác ĐTLT trong lĩnh vực y tế đó
là: Nhằm đa dạng hóa các hình thức đào tạo khác nhau để phát triển nguồn
nhân lực y tế cho tuyến cơ sở, Bộ Y tế ban hành văn bản số 1915/BYT-K2ĐT
ngày 8/4/2013 hướng dẫn các cơ sở đào tạo nhân lực y tế triển khai thực hiện
Thông tư số 55/2012/TT-BGDĐT ngày 25/12/2012 của Bộ giáo dục và đào
tạo quy định liên thông trình độ cao đẳng, đại học

năm 2012 - 2016.

2.

Phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả đào tạo y khoa liên tục
của bệnh viện Bạch Mai trong giai đoạn trên.


3

Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Đào tạo liên tục
1.1.1. Quan niệm về đào tạo liên tục
Hiện nay, Bộ y tế ban hành Thông tư 22/2013/TT-BYT ngày
09/08/2013 của Bộ trưởng Bộ y tế về hướng dẫn công tác đào tạo liên tục đối
với cán bộ y tế, trong đó nêu rõ: Đào tạo liên tục là các khóa đào tạo ngắn
hạn, bao gồm: đào tạo bồi dưỡng để cập nhật kiến thức, kỹ năng, thái độ
thuộc lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhận; đào tạo lại, đào tạo theo nhiệm vụ
chỉ đạo tuyến, đào tạo chuyển giao kỹ thuật và các khóa đào tạo chuyên môn
nghiệp vụ khác của ngành y tế mà không thuộc hệ thống văn bằng giáo dục
quốc dân .
1.1.2. Các hình thức đào tạo liên tục và nguyên tắc quy đổi
- Tập huấn, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, bồi dưỡng chuyên môn
nghiệp vụ ngắn hạn trong và ngoài nước theo hình thức tập trung hoặc trực
tuyến (E-learning) được cấp chứng chỉ, chứng nhận, xác nhận: thời gian
tham gia đào tạo liên tục được tính theo thực tế chương trình đào tạo.
- Hội thảo, hội nghị, tọa đàm khoa học trong và ngoài nước về lĩnh vực
chuyên môn y tế có xác nhận của đơn vị chủ trì tổ chức căn cứ vào chương
trình của hội thảo, hội nghị, tọa đàm: thời gian tham gia đào tạo được tính cho

Nâng cao sức khỏe cho mọi người là mục tiêu cơ bản của giáo dục y học.
Năm 1998, Liên đoàn giáo dục y học thế giới (WFME) với sự phối hợp của
WHO đã khởi xướng xây dựng các tiêu chuẩn quốc tế trong giáo dục y học.
Bộ tiêu chuẩn quốc tế của WHO và WFME gồm có ba tập:
- Giáo dục y học cơ bản
- Giáo dục y học sau đại học
- Đào tạo liên tục/phát triển nghề nghiệp liên tục
Tiêu chuẩn quốc tế về đào tạo liên tục (CME/CPD) gồm 9 tiêu chuẩn với
36 tiêu chí:


5
Tiêu chuẩn 1. Nhiệm vụ và kết quả đầu ra, có 4 tiêu chí
Tiêu chuẩn 2. Các phương pháp học tập, có 6 tiêu chí
Tiêu chuẩn 3. Lập kế hoạch và dẫn chứng bằng tư liệu, có 2 tiêu chí
Tiêu chuẩn 4. Cá nhân người bác sĩ, có 4 tiêu chí
Tiêu chuẩn 5. Những người cung cấp CME/CPD, có 4 tiêu chí
Tiêu chuẩn 6. Ngữ cảnh học tập và nguồn lực, có 7 tiêu chí
Tiêu chuẩn 7. Đánh giá các phương pháp và năng lực, có 4 tiêu chí
Tiêu chuẩn 8. Tổ chức, có 4 tiêu chí
Tiêu chuẩn 9. Đổi mới liên tục, có 1 tiêu chí .
1.1.5. Hệ thống tổ chức cơ sở đào tạo liên tục cán bộ y tế
Sơ đồ hệ thống tổ chức cơ sở đào tạo liên tục cán bộ y tế .
BỘ Y TẾ (KHCN&ĐT)

CÁC TRƯỜNG
ĐH, CAO ĐẲNG,
TRUNG CẤP Y
TẾ (MÃ A)


tế khác, …


6
Để hành nghề một cách hiệu quả trong suốt cuộc đời, người cán bộ y tế
phải được cập nhật những thông tin mới nhất về kỹ năng lâm sàng, kiến thức
lý thuyết và tổ chức triển khai công việc, về đạo đức y học, giảng dạy, nghiên
cứu và quản lý. Công tác ĐTLT nhằm đảm bảo và nâng cao chất lượng của hệ
thống chăm sóc y tế ngày càng trở nên quan trọng, người thầy thuốc cần phải
học tập suốt đời. Vì vậy từ năm 1984, Liên đoàn giáo dục y học thế giới đã
triển khai rộng rãi chương trình hợp tác quốc tế nhằm thay đổi nhận thức về
giáo dục y học. Các mốc quan trọng của quá trình này bao gồm tuyên ngôn
Edinburgh năm 1988, nghị quyết của Đại hội đồng y học thế giới năm 1989, các
khuyến nghị của Hội nghị thượng đỉnh về giáo dục y học thế giới năm 1993 và
nghị quyết của Đại hội đồng y học thế giới năm 1995 với chủ đề: “Thay đổi
nhận thức về giáo dục y học và thực hành y học vì sức khỏe mọi người”.
Năm 1998 trong tuyên ngôn Edinburgh về thay đổi hệ thống giáo dục y
học có nhấn mạnh về công tác ĐTLT cán bộ y tế. Năm 1993, Hội nghị thượng
đỉnh giáo dục y học đưa ra khuyến nghị về ĐTLT và học tập suốt đời cho cán
bộ y tế. Trên cơ sở khuyến cáo của tuyên ngôn Edinburgh, các nước trên thế
giới đã đẩy mạnh các hoạt động nhằm thay đổi giáo dục y học nói chung và
ĐTLT nói riêng [6].
Theo Ronald M. Cervero và Julie K. Gaines (2014), từ những năm 1960
các chuyên gia y tế đã có những tiến hành thử nghiệm với một mô hình dựa
trên thực tế của ĐTLT. Những thập niên tiếp theo đã cho thấy sự mở rộng hơn
và đầu tư công phu hơn của mô hình ĐTLT và dẫn tới hàng trăm nghiên cứu
nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa ĐTLT và hiệu năng bác sĩ cũng như sức khỏe
bệnh nhân. Từ năm 1977 đến năm 2002 đã có 31 đánh giá có hệ thống về các
nghiên cứu của cá nhân về các thiết kế có hiệu quả của ĐTLT. Song song với
các nghiên cứu này, phong trào cải cách đào tạo liên tục có tăng nhanh hơn.

2003, Vụ đã tổ chức được 198 lớp đào tạo lại cho gần 6000 học viên là cán bộ
y tế bằng nguồn ngân sách nhà nước. Từ năm 1994, Nhà nước đã đưa công tác


8
đào tạo lại cán bộ công chức thành trọng tâm công tác của ngành và chính thức
đưa vào kế hoạch đào tạo của các Bộ Ngành, địa phương. Bộ Y tế đã xây dựng
kế hoạch và sử dụng nguồn kinh phí này cho việc đào tạo về chuyên môn và
quản lý hành chính Nhà nước và thành lập ban quản lý công tác ĐTLT [6].
Bộ Y tế cũng đã đánh giá cao vai trò của đào tạo liên tục trong phát
triển nhân lực y tế bằng những kế hoạch dài hạn về đổi mới toàn diện hệ
thống đào tạo nhân lực y tế, xây dựng hệ thống kiểm định chất lượng đào
tạo nhân lực y tế cũng như kiểm chuẩn chất lượng đầu ra, tổ chức thực hiện
tốt thông tư số 22/2013/TT-BYT về đào tạo liên tục trong lĩnh vực y tế, ưu
tiên xây dựng kế hoạch và thực hiện đào tạo liên tục cập nhật kiến thức cho
cán bộ y tế huyện, xã [9].
Với sự phát triển nhanh chóng của tiến bộ khoa học kỹ thuật, mặt khác
do theo thời gian một số kiến thức đã học có phần rơi rụng nên khoảng cách
kiến thức của cán bộ và kiến thức hiện đại của y học ngày càng xa, kiến thức
chuyên môn cần được bồi dưỡng và cập nhật, do vậy, vai trò ĐTLT về chuyên
môn cho cán bộ y tế là rất lớn.
1.3. Đào tạo trong bệnh viện
1.3.1. Các loại hình đào tạo trong bệnh viện
- Hướng dẫn thực hành cho học sinh, sinh viên các trường nghề, trung
cấp, cao đẳng, đại học.
- Hướng dẫn thực hành sau tốt nghiệp và xác nhận quá trình thực hành.
- Đào tạo liên tục/ đào tạo phát triển nghề nghiệp/ cập nhật kiến thức y
khoa liên tục.
1.3.2. Các văn bản hiện hành liên quan đến đào tạo trong bệnh viện
- Đề án các bệnh viện vệ tinh.

tổng hợp sẽ tổng hợp trong kế hoạch chung.


10
1.5. Quản lý chương trình và tài liệu đào tạo liên tục
1.5.1. Chương trình đào tạo liên tục
Xây dựng chương trình đào tạo là công đoạn quan trọng nhất của quy
trình dạy học. Chương trình đào tạo tốt thì sản phẩm đào tạo sẽ tốt và ngược
lại. Một chương trình đào tạo tốt sẽ giúp người học tiếp nhận được các nội
dung cần thiết nhất phục vụ cho nghề nghiệp của họ. Chương trình không tốt
sẽ làm lãng phí thời gian của người học và lãng phí các nguồn lực phục vụ
cho công tác đào tạo.
Chương trình đào tạo liên tục cán bộ y tế cần lưu ý các nội dung sau:
- Đào tạo cập nhật các năng lực cần thiết trong hoạt động chuyên môn và
thực hành nghề nghiệp thường xuyên của người học.
- Chương trình hướng về cộng đồng để góp phần giải quyết các vấn đề
sức khỏe trong cộng đồng.
- Dạy – học lấy việc học, lấy người học là trung tâm. Đào tạo theo nhóm
nhỏ, cá thể hóa trong đào tạo.
Yêu cầu của chương trình đào tạo liên tục:
- Thể hiện các mục tiêu đào tạo mong muốn
- Quy định được chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng, thái độ
- Cấu trúc nội dung đào tạo phù hợp với mục tiêu
- Lựa chọn phương pháp, hình thức hực hiện chương trình thích hợp
- Cách đánh giá kết quả rõ ràng, khách quan
- Chương trình đào tạo liên tục phải được cập nhật liên tục để bảo đảm
tính khoa học, phù hợp với nhu cầu thực tiễn, trong thời gian tối đa 5 năm
phải được xem xét, chỉnh sửa và bổ sung.
 Các nội dung của việc quản lý chương trình đào tạo liên tục
a) Tổ chức thực hiện chương trình đào tạo liên tục

- Quản lý kế hoạch dạy - học: Mỗi giảng viên khi lên lớp đều phải có kế
hoạch dạy-học. Kế hoạch dạy học là văn bản pháp lý đánh giá chất lượng
giảng dạy của giảng viên. Kế hoạch dạy - học cần thường xuyên cập nhật
thông tin mới, sinh động.
1.5.2. Tài liệu đào tạo liên tục
Quản lý tài liệu dạy học trong đào tạo liên tục:


12
- Tài liệu theo sát chương trình: tài liệu mới biên soạn hay sử dụng tài
liệu có sẵn đều cần căn cứ vào chương trình đã phê duyệt để có tài liệu phù
hợp, sát chương trình, nội dung cần cô đọng, chỉ nên đưa ra những nội dung
mà chúng ta thường nói phải học, rất hạn chế những nội dung mà giảng viên
thích thú nhưng không phải cốt lõi và tuyệt đối không đưa vào tài liệu các nội
dung biết thì tốt. Vì là đào tạo liên tục nên nội dung phải là cập nhật nhưng
phải đảm bảo chính xác, khoa học.
- Lưu trữ tài liệu. Việc lưu trữ tài liệu rất quan trọng để đảm bảo các
khóa đào tạo liên tục thực hiện đúng các hướng dẫn của Bộ Y tế, việc lưu
trữ còn phục vụ cho việc thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý giáo dục
sau này.
1.6. Quản lý giảng viên trong đào tạo liên tục cán bộ y tế
1.6.1. Giảng viên
Giảng viên đào tạo liên tục cán bộ y tế là những người trực tiếp tham gia
giảng dạy, hương dẫn các khóa/lớp đào tạo liên tục cán bộ y tế.
Thông tư 22/2013/TT-BYT ngày 9/8/2013 của Bộ y tế về hướng dẫn việc
đào tạo liên tục cho cán bộ y tế đã quy định: “Các khóa đào tạo liên tục phải
bố trí đủ giảng viên, trợ giảng đạt tiêu chuẩn về trình độ, kinh nghiệm, chuyên
môn theo hướng dẫn của Bộ Y tế để bảo đảm chất lượng đào tạo. Giảng viên
đào tạo liên tục phải được đào tạo về phương pháp dạy-học y học. Giảng viên
dạy lâm sàng phải là người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và được đào tạo

14
1.6.4. Quá trình quản lý giảng viên
Theo sơ đồ sau:
Lựa chọn giảng viên

Bồi dưỡng giảng viên

Giám sát hỗ trợ giảng viên

Đánh giá giảng viên

1.7. Đánh giá chất lượng đào tạo
1.7.1. Khái niệm
1.7.1.1.Đánh giá: là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết
quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu
với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định
thích hợp để cải tạo thực trạng, điều chỉnh năng cao chất lượng và hiệu quả
công việc [11].
Đánh giá còn được định nghĩa là đo lường kết quả đạt được và xem xét
giá trị kết quả đạt được của một hoạt động hay một chương trình y tế trong
một giai đoạn nhất định nào đó, nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm và cung
cấp thông tin cho người quản lý, những người thực hiện chương trình hay
những người có liên quan để đưa ra các quyết định đúng đắn cho chương
trình hay hoạt động tiếp theo [12].
Đánh giá trong đào tạo theo đúng nghĩa là phải đánh giá tất cả các
khâu trong quy trình đào tạo. Nghĩa là phải đánh giá các lĩnh vực:


15
- Mục tiêu đào tạo.