VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐINH VĂN LIÊM

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN
THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành:

Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số:

62.38.01.02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS. THÁI VĨNH THẮNG

HÀ NỘI, 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu
trong Luận án là trung thực, đảm bảo độ chính xác cao nhất có thể. Các tài liệu
tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình.
Hà Nội, tháng 9 năm 2017
Tác giả

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH
PHỐ THUỘC TỈNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ........................................................... 57
3.1. Sự hình thành và phát triển của chính quyền thành phố thuộc tỉnh ......................... 57
3.2. Pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc
tỉnh ................................................................................................................................... 62
3.3. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh .................. 76
CHƢƠNG 4 .................................................................................................................. 106
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH Ở VIỆT NAM ................................. 106
4.1. Sự cần thiết đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc
tỉnh hiện nay .................................................................................................................. 106
4.2. Quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh..110
4.3. Giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh
hiện nay ......................................................................................................................... 115
KẾT LUẬN ................................................................................................................... 149
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .............................. 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................... 152


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phƣơng, trong đó có chính
quyền thành phố thuộc tỉnh nhằm đáp ứng các yêu cầu dân chủ, minh bạch, phục vụ
nhân dân và quản lý nhà nƣớc có hiệu lực, hiệu quả ở địa phƣơng, là một trong những
nội dung cơ bản của việc xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân
dân, do nhân dân, vì nhân dân ở nƣớc ta. Sau hơn 30 năm đổi mới và hội nhập quốc tế,
đô thị hóa ở nƣớc ta đã và đang diễn ra nhanh chóng thể hiện là quá trình có tính tất
yếu. Phát triển kinh tế - xã hội sẽ dẫn đến việc đô thị hóa và đô thị hóa ngƣợc lại, phục
vụ phát triển xã hội.
Theo tổng hợp của Cục Phát triển đô thị Bộ Xây dựng thì hệ thống đô thị quốc

phố thuộc tỉnh nói riêng bên cạnh các kết quả tích cực, thể hiện vai trò “trung tâm”
phát triển ở địa phƣơng cũng còn có không ít các hạn chế. Hạn chế lớn nhất trong quản
lý của chính quyền đô thị nói chung, chính quyền thành phố thuộc tỉnh nói riêng trƣớc hết là
quy hoạch phát triển đô thị bất cập. Do quy hoạch thiếu đồng bộ giữa diện tích dành cho
giao thông và xây dựng nhà ở, công viên, khu vui chơi giải trí, cây xanh trong thành phố
nên không chỉ các thành phố lớn nhƣ Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh mà cả các thành phố
thuộc tỉnh nhƣ thành phố Vinh, Thái Nguyên, Nha Trang… đã xẩy ra tình trạng ách tắc giao
thông vào giờ cao điểm. Cùng với điều đó, là tình trạng các khu nhà cao tầng chung cƣ,
trung tâm thƣơng mại liên tục mọc lên, thu nhập bình quân đầu ngƣời tăng lên, nhƣng chất
lƣợng cuộc sống kém đi do không khí ngày càng ô nhiễm, các dòng sông, hồ nƣớc trở
thành con sông chết, việc xử lý rác thải, cấp thoát nƣớc, cây xanh còn quá nhiều bất
cập… Bên cạnh đó là tình trạng nhập cƣ ồ ạt vào đô thị khiến cơ sở hạ tầng kỹ thuật và
cơ sở hạ tầng xã hội quá tải.
Sau một quá trình đổi mới, hƣớng cải cách chính quyền địa phƣơng, trong đó có
thành phố thuộc tỉnh đƣợc Đảng xác định tại Đại hội XI: “Tiếp tục đổi mới tổ chức
hoạt động của chính quyền địa phương. Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng
nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp, bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm
trong việc quyết định và tổ chức thực hiện những chính sách trong phạm vi được phân
cấp. Nghiên cứu tổ chức, thẩm quyền của chính quyền ở nông thôn, đô thị, hải
đảo”.[32] Thể chế hóa quan điểm của Đảng, Hiến pháp năm 2013 đƣợc Quốc hội
thông qua ngày 28/11/2013 giành chƣơng riêng quy định về tổ chức chính quyền địa
phƣơng, với nhiều điểm mới mở đƣờng cho việc đổi mới mạnh mẽ hơn tổ chức và hoạt
động của chính quyền địa phƣơng nói chung, chính quyền thành phố thuộc tỉnh nói
riêng. Cụ thể hóa quy định của Hiến pháp, Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức Chính
quyền địa phƣơng năm 2015.
Tuy nhiên, Luật Tổ chức Chính quyền địa phƣơng năm 2015 vẫn chỉ là một đạo
luật khung, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của chính quyền

2


- Trên cơ sở nhận thức lý luận và đánh giá thực tiễn kể trên, luận án đề xuất các
giải pháp tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh
ở Việt Nam.

3


3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và
hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh ở Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi không gian: luận án nghiên cứu, khảo sát thực tiễn tổ chức và hoạt
động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh trên phạm vi cả nƣớc.
Phạm vi thời gian: luận án nghiên cứu tổ chức và hoạt động của chính quyền
thành phố thuộc tỉnh từ khi thành lập nƣớc Việt Nam đến nay, nhƣng chủ yếu nghiên cứu
tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh từ khi Luật Tổ chức Hội đồng
nhân dân và Uỷ ban nhân dân năm 2003 đƣợc ban hành đến nay.
4. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài đƣợc thực hiện trên cơ sở phƣơng pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lê
Nin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà
nƣớc và pháp luật, về tổ chức bộ máy nhà nƣớc, về chính quyền địa phƣơng trong xây
dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luận án sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu: phƣơng pháp kết hợp lý luận và
thực tiễn; phƣơng pháp phân tích và tổng hợp; phƣơng pháp luật học so sánh; phƣơng
pháp hệ thống; phƣơng pháp tọa đàm, trao đổi với chuyên gia; phƣơng pháp lịch sử…
Cụ thể nhƣ sau:
- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn: Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng
trong tất cả các chƣơng của luận án. Cụ thể, tác giả sử dụng lý luận về Hiến pháp, về
bộ máy nhà nƣớc, về chính quyền địa phƣơng và thực tiễn tổ chức và hoạt động của

- Phương pháp chuyên gia: đƣợc sử dụng trong luận án nhằm tiếp thu kinh
nghiệm, vốn hiểu biết của chuyên gia để xử lý những vấn đề có tính lý luận và thực
tiễn. Đặc biệt là các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền
thành phố thuộc tỉnh các cấp đƣợc trình bày tại chƣơng 4.
5. Đóng góp mới về khoa học của Luận án
Thứ nhất, Luận án góp phần làm rõ, hoàn chỉnh các khía cạnh lý luận về chính
quyền thành phố thuộc tỉnh trên các mặt: khái niệm, đặc điểm, phân loại chính quyền
thành phố thuộc tỉnh, nội hàm tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc
tỉnh; thực hiện việc so sánh, đối chiếu chính quyền thành phố thuộc tỉnh với tổ chức và
hoạt động của chính quyền đô thị một số nƣớc trên thế giới để chỉ ra các tƣơng đồng,
khác biệt, các gợi ý cho hoàn chỉnh tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố
thuộc tỉnh ở Việt Nam, làm rõ các mối quan hệ của chính quyền thành phố thuộc tỉnh
ở địa phƣơng; các yếu tố ảnh hƣởng đến tổ chức và hoạt động của chính quyền thành
phố thuộc tỉnh ở Việt Nam.
Thứ hai, phân tích, đánh giá toàn diện pháp luật và thực tiễn tổ chức và hoạt động

5


của chính quyền thành phố thuộc tỉnh Việt Nam chủ yếu trong giai đoạn hiện nay. Từ đó,
tạo dựng bức tranh sát thực về tổ chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh
ở Việt Nam hiện nay với những ƣu điểm, hạn chế về pháp luật và thực tiễn về tổ chức và
hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh.
Thứ ba, xuất phát từ nhận thức lý luận và thực trạng chính quyền thành phố
thuộc tỉnh, luận án chỉ ra sự cần thiết phải tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của
chính quyền thành phố thuộc tỉnh phù hợp với yêu cầu, điều kiện cụ thể của Việt Nam,
có tính xu hƣớng chung của chính quyền đô thị các nƣớc; đồng thời đề xuất các quan
điểm và giải pháp nhằm đổi mới hơn nữa tổ chức và hoạt động của chính quyền thành
phố thuộc tỉnh theo hƣớng năng động, sáng tạo, dân chủ và quản lý có hiệu quả. Luận
án hƣớng đến việc đề xuất các giải pháp đƣa ra có tính toàn diện, đồng bộ, khả thi cho

Chương 4: Quan điểm và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền
thành phố thuộc tỉnh ở Việt Nam hiện nay

7


CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. Tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài
Trên thế giới, có rất nhiều công trình nghiên cứu về chính quyền địa phƣơng
(CQĐP), các mô hình tổ chức và hoạt động chính quyền thành phố, tự quản địa
phƣơng, chức năng, nhiệm vụ, các mối quan hệ của CQĐP... Những vấn đề đƣợc
nghiên cứu này đều rất hữu ích giúp Nghiên cứu sinh nhận thức, làm rõ vấn đề trong tổ
chức và hoạt động của chính quyền thành phố thuộc tỉnh ở nƣớc ta. Xin đƣợc nêu một
số công trình điển hình:
Sách “The Trends of the local Government in Japan for the early years of XIX
century” (định hƣớng cải cách trong lĩnh vực quản trị địa phƣơng của Nhật Bản cho
những năm đầu thế kỷ XIX) của GS. Koju Kuroda, Đại học Tokyo, NXB Đại học
Tokyo, năm 2001. Trong cuốn sách, tác giả đã đi sâu phân tích những nội dung quá
trình cải cách nền hành chính, quản trị ở địa phƣơng, công trình có ảnh hƣởng sâu rộng
trong việc hoạch định chính sách tự quản, đổi mới tổ chức chính quyền ở Nhật Bản.
Theo tác giả quy tắc về tổ chức, điều hành bộ máy CQĐP đƣợc pháp luật quy định phù
hợp với nguyên tắc tự trị địa phƣơng, CQĐP có thẩm quyền quản lý tài sản của mình,
thực thi công việc, quản trị hành chính và ban hành các quyết định của mình phù hợp
với quy định của pháp luật. Quốc hội không thể ban hành một đạo luật để áp dụng cho
một địa phƣơng bất kỳ nếu nhƣ không đƣợc đa số cử tri của địa phƣơng đó đồng ý.
Sách “Khái quát về chính quyền Mỹ” của Rich Ard C.Schroeder. NXB Chính
trị quốc gia, Hà Nội, năm 1999. Đây là cuốn sách trình bày một cách có hệ thống về bộ
máy nhà nƣớc ở Mỹ. Đây là hệ thống bộ máy nhà nƣớc đƣợc xây dựng trên tƣ tƣởng
của các nhà khai sáng, đƣợc vận dụng một các linh hoạt để phù hợp với một nhà nƣớc

NXB Văn hóa thông tin dịch và xuất bản năm 2005 là công trình nghiên cứu công phu,
đa dạng của tập thể 12 tác giả nƣớc ngoài về phân cấp cho CQĐP ở các nƣớc Đông Á.
Công trình chỉ rõ một hệ thống phân cấp giữa cấp trên xuống cấp dƣới đƣợc thiết kế
tốt sẽ mang lại nhiều lợi ích trong việc đẩy mạnh tăng trƣởng và ổn định, phát triển
kinh tế địa phƣơng. Tuy nhiên, các tác giả phân tích rõ nếu phân cấp đƣợc thiết kế
không tốt hoặc không giám sát hợp lý sẽ ảnh hƣởng đến tăng trƣởng và quản lý nhà
nƣớc và dịch vụ công. Công trình của ngân hàng thế giới là tài liệu tham khảo cho
chƣơng 3 của luận án về phân cấp CQĐP.
Sách “CQĐP của Thụy Điển – truyền thống và cải cách” của tập thể tác giả:
Soren Haggroth, Curt Riberdah và Karin Rudebeck. Ngƣời dịch Victor Kayfets, nhà
xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997. Công trình đề cập tổ chức bộ máy CQĐP
Thụy Điển với 7 chƣơng, trong đó đáng chú ý nhất các chƣơng: chƣơng 3 cơ cấu pháp
lý của CQĐP; chƣơng 4 cơ cấu tổ chức CQĐP; chƣơng 6 dân chủ địa phƣơng trên

9


thực tế. Trên cơ sở trình bày một số cải cách về ranh giới, cơ cấu pháp lý, cơ cấu tổ
chức, những nguyên tắc tài chính của CQĐP của Thụy Điển, công trình đã khái quát
nguồn gốc lịch sử, quá trình phát triển, những thay đổi trong tổ chức bộ máy cũng nhƣ
quản lý hành chính của các cấp chính quyền ở Thụy Điển là các Hội đồng thành phố,
thị xã và huyện. Công trình đã chỉ ra rằng, hoạt động của CQĐP có đặc tính là có sự
khác nhau và đa dạng mà trƣớc đây Thụy Điển chƣa bao giờ có. Vì vậy, cơ cấu tổ
chức, hoạt động của CQĐP cần đƣợc quy định hợp lý nhằm phát huy hiệu quả của
CQĐP trong quản lý hành chính. Theo đó, để tổ chức việc tham gia của các đại biểu
dân cử vào chính quyền thì có ba mô hình chủ yếu: mô hình lĩnh vực, mô hình lãnh thổ
và mô hình chức năng. Đồng thời thiết lập nguyên tắc phi tập trung hóa trong quản lý
hành chính, gắn với nguyên tắc tự quản địa phƣơng.
Tác giả Lian Yuming (Liên Ngọc Minh), năm 2009 đã cho ra sách: Lý luận và
thực tiễn quản lý đô thị, Nxb Kinh tế thời đại, Bắc Kinh. Cuốn sách đã phân tích và chỉ

Trong bài Local government, local economic development and quality of life in
Poland, GeoJournal 90, 225 - 234, 2000 (CQĐP, sự phát triển kinh tế địa phƣơng và
chất lƣợng cuộc sống ở Ba Lan), Craig Young và Sylwia Kaczmarek cho rằng việc
thành lập chính quyền tự trị ở địa phƣơng là một phần quan trọng trong quá trình
chuyển đổi ở các nƣớc Đông u và Trung u vào năm 1989. Chính quyền địa phƣơng
cả ở Tây

u, Đông

u và Trung

u đều phát triển và đóng vai trò quan trọng trong

phát triển kinh tế địa phƣơng. Chính quyền địa phƣơng là một yếu tố quan trọng trong
tiến trình xây dựng bề dày thể chế để phát triển kinh tế địa phƣơng một cách vững
trãi và nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân.
Local government finance and industrial policy in China, Economics of
Planning (tài chính của CQĐP và chính sách công nghiệp ở Trung Quốc), là công trình
của Christopher Heady (1998). Trong đó, tác giả nhận xét rằng nghiên cứu cho thấy hệ
thống tài chính của chính quyền địa phƣơng ở Trung Quốc ảnh hƣởng tới chính sách
công nghiệp địa phƣơng. Bắt đầu bằng việc thu thập các số liệu từ các thành phố gần
đây để chứng minh cho tầm quan trọng của thuế gián tiếp đối với dịch vụ tài chính địa
phƣơng.
Andy Smith trong “Regional government in France and Spain” (chính quyền
cấp vùng ở Pháp và Tây Ban Nha), Joseph Rowntree Foundation, 2000 Công trình
khoa học đã phân tích tổ chức chính quyền ở Pháp, trong đó đất nƣớc Pháp là nƣớc có
tới ba cấp CQĐP. Toàn thể nƣớc Pháp lục địa đƣợc chia thành 22 vùng. Mỗi vùng
đƣợc chia thành một số tỉnh, mỗi tỉnh đƣợc chia thành các công xã. Công xã là đơn vị
hành chính thấp nhất và cũng là cấp CQĐP thấp nhất trong cấu trúc bộ máy nhà nƣớc
theo chiều dọc của Pháp. Công xã là một đơn vị tƣơng đối, trong đó có các xã ở nông

“Local Rule – Decentralization and Human ringts (quản lý địa phƣơng – phân cấp và
quyền con ngƣời), năm 2002. Báo cáo đã đƣa ra vấn đề phân chia đơn vị hành chính,
lãnh thổ, phân cấp quản lý ở CQĐP và bảo đảm quyền con ngƣời trên thế giới.
Các công trình nghiên cứu nêu trên đƣợc nghiên cứu ở nhiều góc độ, khía cạnh
khác nhau. Các tác giả đã đã đề cập một cách trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề tổ
chức và hoạt động chính quyền đô thị, kể cả chính quyền thành phố thuộc tỉnh trên thế
giới. Những quan điểm, nội dung trong các công trình nghiên cứu là những tài liệu có
giá trị cả về lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sinh có thể chọn lọc, kế thừa, phát triển
trong quá trình nghiên cứu đề tài luận án của mình, khả năng áp dụng trong các điều
kiện ở Việt Nam.

12


2. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
Những năm qua, ở nƣớc ta có khối lƣợng lớn các công trình nghiên cứu liên
quan tổ chức và hoạt động của CQĐP, trong đó có chính quyền thành phố thuộc tỉnh.
Các công trình nghiên cứu đề cập nhiều phƣơng diện khác nhau của CQĐP, chính
quyền thành phố thuộc tỉnh thể hiện ở các đề tài khoa học cấp nhà nƣớc, cấp bộ, sách
chuyên khảo, bài viết trên các tạp chí nghiên cứu, tham luận tại các hội thảo khoa học
của các nhà lý luận, nhà quản lý. Dƣới đây là một số công trình nghiên cứu đó.
1.2.1. Các sách nghiên cứu
Cuốn sách: “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính quyền địa phương ở
Việt Nam hiện nay” do PGS.TS. Lê Minh Thông và PGS.TS Nguyễn Nhƣ Phát đồng
chủ biên (Nxb Chính trị Quốc gia năm 2002). Các tác giả đã phân tích về CQĐP trên
thế giới và Việt Nam, đem đến cho chúng ta những nhận thức mới, đúng đắn hơn, toàn
diện hơn về CQĐP nói chung và chính quyền đô thị nói riêng. Đây là công trình
nghiên cứu thể hiện tính sâu sắc của tập thể các nhà khoa học, cuốn sách bao gồm 8
chƣơng, đƣợc trình bày công phu trong đó đáng chú ý chƣơng 1 một số vấn đề lý luận
và thực tiễn về CQĐP ở nƣớc ta hiện nay, chƣơng 5 đổi mới mô hình tổ chức chính

Cuốn sách “Đổi mới, hoàn thiện bộ máy nhà nước trong giai đoạn hiện nay”
của PGS.TS Bùi Xuân Đức, Nxb Tƣ pháp năm 2004, cuốn sách gồm 458 trang. Cuốn
sách cung cấp những tri thức quan trọng, những vấn đề chung về đổi mới, hoàn thiện
bộ máy nhà nƣớc đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền XHCN Việt Nam,
tổ chức và cơ thế thực hiện quyền lực nhà nƣớc ở nƣớc ta, đổi mới, hoàn thiện hệ
thống các cơ quan hành chính, những quan điểm tổng thể về đổi mới CQĐP các cấp,
chính quyền đô thị, thành phố trong điều kiện hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nƣớc
pháp quyền ở Việt Nam, bảo đảm tăng cƣờng hiệu lực, hiệu quả đáp ứng yêu cầu quản
lý nhà nƣớc trong giai đoạn mới. Theo tác giả chính quyền đô thị có thể đƣợc tổ chức
một các linh hoạt, không nhất thiết cấp nào cũng giống nhau, có thể có một hoặc hai
cấp dƣới thành phố, có thể là quận hoặc có thể là phƣờng, chính quyền đô thị không
nhất thiết là cứ phải ba cấp nhƣ hiện nay, cuốn sách là tài liệu tham khảo quan trọng để
luận giải các cơ sở lý luận và đề xuất các giải pháp tổ chức và hoạt động của chính
quyển thành phố thuộc tỉnh.
Trực tiếp đề cập nhiều vấn đề chính quyền đô thị “Vấn đề quản lý nhà nước ở
đô thị và phương hướng đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương trong cải
cách hành chính địa phương: lý luận và thực tiễn”, là tên cuốn sách của tác giả
Nguyễn Hữu Trị, Nxb Chính trị Quốc gia, 1998. Tác giả đã đi phân tích và làm rõ
những cơ sở khoa học và thực tiễn về xây dựng mô hình chính quyền đô thị, cũng nhƣ
đƣa ra các định hƣớng, giải pháp đổi mới mô hình chính quyền đô thị. Tác giả khẳng
định với sự phát triển và quá trình đô thị hóa diễn ra rất nhanh thì hoạt động quản lý
nhà nƣớc ở đô thị và thành phố hết sức quan trọng, cần xây dựng chính quyền cơ sở

14


phải phù hợp, năng động, tính tự chủ, gọn nhẹ và hiệu quả, xây dựng độ ngũ cán bộ
công chức có trình độ và năng lực.
Năm 2017, nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh đã cho ra đời cuốn sách bàn
nhiều vấn đề của chính quyền đô thị “Một số vấn đề xây dựng chính quyền đô thị từ



nghiệm trên thế giới về phân định thẩm quyền giữa chính quyền trung ƣơng và CQĐP,
những vấn đề đặt ra và giái pháp kiến nghị về phân quyền cụ thể trên một số lĩnh vực...
Các cuốn sách khác “Một số lý thuyết và kinh nghiệm tổ chức bộ máy nhà nước
trên thế giới” của tác giả Thang Văn Phúc và Nguyễn Đăng Thành (2005), Nxb Chính
trị quốc gia. Hà Nội. Trong công trình này tác giả trình bày lý luận về mô hình tổ chức,
hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc tổ chức và hoạt
động CQĐP, trong đó nên lên kinh nghiệm tổ chức chức chính quyền trên thế giới, vấn
đề dân chủ bầu cử, phân cấp, chính quyền tự chủ...
Sách “về cải cách bộ máy nhà nước”; “về cải cách bộ máy hành chính nhà
nước và xây dựng đội ngũ công chức nhà nước” của Học viện hành chính Quốc gia
(Nxb Sự thật, 1994) đã đƣa ra các góc nhìn khác nhau về quá trình cải cách nền hành
chính quốc gia, tinh giảm bộ máy, phát huy nền dân chủ, công trình đã đề cập đến đổi
mới tổ chức chính quyền ở địa phƣơng, xây dựng chính quyền đô thị.
1.2.2 Các đề tài nghiên cứu và hội thảo khoa học
Đề tài khoa học cấp bộ: “Nghiên cứu mối quan hệ hành chính giữa UBND
thành phố với UBND quận và phường trong điều kiện không tổ chức HĐND quận,
phường” do PGS.TS Nguyễn Hữu Hải, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ
Chí Minh làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài hệ thống hóa lý thuyết về CQĐP và cơ cấu tổ
chức của CQĐP dựa trên kinh nghiệm một số nƣớc trên thế giới và các quan niệm
trong lịch sử Việt Nam. Phân tích và đánh giá một cách khoa học mối quan hệ giữa
UBND thành phố với UBND quận và phƣờng ở Việt Nam trong điều kiện CQĐP tồn
tại và không tồn tại HĐND các cấp. Đƣa ra các phƣơng án xây dựng mô hình chính
quyền đô thị ở thành phố khi không tổ chức HĐND.
Đề tài khoa học cấp nhà nhà nƣớc “Cải cách tổ chức và hoạt động của CQĐP
đáp ứng các yêu cầu của nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do dân, vì dân”
của PGS.TS Lê Minh Thông làm chủ nhiệm đề tài cùng với các tập thể các nhà khoa
học, bảo vệ thành công năm 2004. Đề tài khoa học đã đi sâu phân tích những vấn đề lý
luận về tổ chức và hoạt động của CQĐP, kinh nghiệm xây dựng CQĐP trong lịch sử

UBND.
Đề tài khoa học cấp bộ: “Tổ chức, thể chế và phương thức hoạt động của bộ
máy hành chính nhà nước ở địa phương” do TS Lê Sỹ Thiệp, Học viện Hành chính
Quốc gia làm chủ nhiệm đề tài. Nội dung chủ yếu nghiên cứu công cuộc xây dựng đất
nƣớc theo đƣờng lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam và những vấn đề về tổ
chức, thể chế và phƣơng thức hoạt động của CQĐP; cơ sở lý luận và thực tiễn kinh
nghiệm các nƣớc cần tính tới trong đổi mới tổ chức và hoạt động của CQĐP. Phƣơng
hƣớng đổi mới tổ chức, thể chế và phƣơng thức hoạt động của CQĐP ở nƣớc ta hiện
nay. Đặc biệt công trình nghiên cứu đã đƣa ra kinh nghiệm xây dựng mô hình chính
quyền đô thị ở các thành phố, quốc gia trên thế giới để Việt Nam có thể nghiên cứu và

17


đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị thành phố thuộc tỉnh.
Đề tài khoa học cấp bộ: “Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức và
hoạt động của HĐND địa phương (góp phần sửa đổi chế định HĐND trong Hiến pháp
1992” do GS.TS Thái Vĩnh Thắng làm chủ nhiệm đề tài, bảo vệ năm 2012. Đề tài là
một công trình nghiên cứu công phu với gần 500 trang của tập thể tác giả, nhà khoa
học có uy tín và kinh nghiệm nghiên cứu về bộ máy nhà nƣớc và CQĐP. Công trình
đƣợc chia thành 4 chƣơng hƣớng tới giải quyết những nội dung cơ bản sau đây: vị trí,
vai trò, chức năng, nhiệm vụ của HĐND trong tổ chức CQĐP, nghiên cứu phân định
rõ chức năng, nhiệm vụ của HĐND, UBND và cấp ủy các cấp, phân định chức năng,
nhiệm vụ của HĐND ở đô thị với HĐND ở khu vực nông thôn, phân định thẩm quyền
giữa trung ƣơng và địa phƣơng. Ngoài ra, công trình còn phân tích và làm rõ những
điều kiện cần thiết để bảo đảm cho HĐND hoạt động độc lập có hiệu lực, hiệu quả;
nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức và hoạt động của HĐND ở các nƣớc lục địa Châu Âu,
Châu Mỹ La Tinh, Châu Á, Đông Nam Á, nghiên cứu nhu cầu đổi mới tổ chức và hoạt
động của HĐND ở nƣớc ta trong điều kiện hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa, nghiên
cứu phƣơng hƣớng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND, cách thức

phải xây dựng CQĐP đa dạng, hiện đại, cơ sở để xây dựng chính quyền hoàn chỉnh, mối
quan hệ giữa chính quyền cấp dƣới và cấp trên, kinh nghiệm tổ chức CQĐP một số
nƣớc trên thế giới, thực trạng phân quyền, phân cấp cho CQĐP, đặc biệt nhiều bài viết
thiết kế mô hình chính quyền đô thị phù hợp cho Việt Nam.
1.2.3. Các bài viết đăng tạp chí khoa học
Bài viết“60 năm xây dựng và hoàn thiện tổ chức CQĐP của nước cộng hòa
XHCN Việt Nam(1945-2005)”, GS. TS Thái Vĩnh Thắng, Tạp chí Luật học, 5/2005.
Bài viết đã trình bày khái quát về quá trình hình thành và phát triển của tổ chức CQĐP
ở nƣớc ta, phân tích những bất cập và đề ra phƣơng hƣớng khắc phục.
Bài viết “Một số ý kiến sửa đổi, bổ sung Chương IX HĐND và UBND trong
Hiến pháp nước ta”, PGS.TS Nguyên Văn Mạnh, Tạp chí Lý luận chính trị số 4/2012.
Bài viết đã đặt vấn đề nên bỏ HĐND hay không, nếu không bỏ HĐND thì sẽ tổ chức ở
những cấp nào. Theo tác giả nên tiếp tục tổ chức HĐND ở quận, huyện, xã chỉ nên bỏ
HĐND phƣờng. Nhƣ vậy đối với các thành phố có cả đô thị và nông thôn thì mô hình
chính quyền gồm HĐND và UBND thành phố, khu vực đô thị có HĐND và UBND
quận, UBND phƣờng; khu vực nông thôn có HĐND cả huyện và xã. Đồng thời nên
đổi tên UBND thành Ủy ban hành chính để phù hợp với vai trò, chức năng của Ủy ban
hành chính là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa
phƣơng. Đặc biệt trong bài viết tác giả còn đƣa ra mô hình chính quyền đô thị trong
mối quan hệ với chính quyền nông thôn, hải đảo. Cụ thể đặc thù của chính quyền đô
thị, nông thôn, hải đảo chủ yếu thể hiện ở cơ cấu, tổ chức và nhiệm vụ, quyền hạn của
UBND.

19


Bài viết “Về các yếu tố chi phối, ảnh hưởng đến tổ chức chính quyền đô thị ở
nước ta hiện nay, Ths. Phạm Văn Đạt, Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật, 2/2012. Công
trình khoa học này, có góc nhìn khác nhau liên quan đến tổ chức và hoạt động CQĐP
trong đó có chính quyền thành phố thuộc tỉnh, đã gợi mở những vấn đề quan trọng,



của PGS.TS Lê Minh Thông đăng trên Tạp chí Nhà nƣớc và Pháp luật số 9/1999. Bài
viết đã nhấn mạnh và làm rõ các khái niệm về mối quan hệ quyền lực giữa bộ máy nhà
nƣớc ở trung ƣơng và bộ máy quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng. Tác giả cho rằng hệ
thống CQĐP là hệ thống chính quyền trực thuộc, mối quan hệ giữa chính quyền trung
ƣơng và CQĐP phải dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ. Tác giả khẳng định rằng
cần phải có những biện pháp bảo đảm để HĐND có thực quyền, trách quyền lực hình
thức của HĐND. Cần đổi mới nhận thức về vị trí, tính chất và vai trò của HĐND theo
hƣớng xem HĐND là cơ quan tự quản ở địa phƣơng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng
và quyền làm chủ của nhân dân địa phƣơng, chịu trách nhiệm trƣớc nhân dân địa
phƣơng và cơ quan nhà nƣớc cấp trên. Bài viết phân tích sự cần thiết đa dạng mô hình
chính quyền đô thị và nông thôn, xây dựng chính quyền bảo đảm tự chủ, tự chịu trách
nhiệm.
Ngoài ra, còn rất nhiều bài viết khác đề cập tổ chức bộ máy nhà nƣớc nói
chung và tổ chức hoạt động CQĐP nói riêng nhƣ bài viết của PGS.TS Nguyễn Cửu
Việt: “tổ chức đơn vị hành chính – lãnh thổ, cơ sở cải cách hành chính ở địa
phương”. Bài viết: “Một số mô hình của CQĐP các nước trên thế giới”, TS Nguyễn
Sĩ Dũng, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số đặc biệt năm 2001 về sửa đổi Hiến pháp.
Bài viết: “Một số quan điểm về đổi mới tổ chức và hoạt động của CQĐP ở nước ta
hiện nay”, PGS. TS Lê Minh Thông, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, 8/2002. Bài viết
“Cơ sở lý luận tổ chức hợp lý CQĐP (không tổ chức HĐND quận, huyện, phường) ở
nước ta hiện nay”, PGS.TS Văn Tất Thu, Tạp chí Tổ chức bộ máy nhà nƣớc – Bộ Nội
Vụ, 3/2009. “Thực trạng pháp Luật Tổ chức và hoạt động của CQĐP nước ta” Tạ
Ngọc Hải, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, 4/2009. Bài viết: “Tổ chức CQĐP, một số
vấn đề cần quan tâm”, Ths. Phan Anh Hồng, Tạp chí Tổ chức nhà nƣớc, 10/2011. Bài
“Tổ chức CQĐP của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam - Quá trình hình thành và phát
triển, những bất cập và phương hướng đổi mới”, Tạp chí Luật học, 3/2003. Bài “Về
xu hướng phát triển của bộ máy CQĐP”, PGS.TS Vũ Thƣ, Tạp chí Nhà nƣớc và pháp
luật, 6/2004. Bài “Đổi mới mô hình tổ chức CQĐP ở nước ta hiện nay”, PGS.TS Bùi