Bộ Y tế
Viện Pasteur TPHCM

Tài liệu giảng dạy dành cho Sinh viên Y học dự phòng

GIÁM SÁT & PHÒNG CHỐNG
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE
THEO QUYẾT ĐỊNH 3711/QĐ-BYT
ThS. BS. Lương Chấn Quang
Phó Trưởng khoa KSDB – Viện Pasteur TPHCM
Thư ký Ban Quản lý dự án PCSXH KVPN

05/10/2015


ĐẶC ĐIỂM SỐT XUẤT HUYẾT


Sơ lược bệnh Dengue







Bệnh truyền nhiễm cấp tính do virút Dengue gây ra
Người - Aedes aegypti – Người
Người mang mầm bệnh: 2-7 ngày
Chưa có vắc xin, thuốc điều trị.
Bệnh lưu hành ở các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới, khí

Miễn dịch bền vững
Khơng có miễn dịch
chéo giữa các typ

Xét nghiệm



Vi rút: PLVR, PCR, NS1
Kháng thể: ELISA

Lâm sàng

Mất
nước

Sốc
giảm
thể tích

Tiểu cầu

Thay đổi
huyết học

Vi rút &
huyết thanh
học
Diễn tiến


Đẻ trứng nơi nước sạch, phát triển vào mùa mưa
Hoạt động ban ngày (sáng sớm, chiều tối)
Tầm bay khá lớn (200m-400m)


Tiêu chuẩn chẩn đốn mới
(Tổ chức Y tế Thế giới 2009, Bộ Y tế Việt Nam 2011)
Ca Dengue  dấu hiệu cảnh
báo
Không
Có dấu
dấu hiệu hiệu cảnh
cảnh báo
báo

Chẩn đoán ca dengue  dấu hiệu cảnh báo
Ca có thể
Sống | đi đến vùng dòch
Sốt kèm 2 dấu hiệu sau:
• Buồn nôn, nôn
• Phát ban
• Đau cơ, khớp
• Dây thắt (+)
• BC giảm
• Có dấu hiệu cảnh báo
nào
Khẳng đònh bằng xét
nghiệm

Dấu hiệu cảnh báo*

TKTW
Tim và các cơ quan khác
(…)


Tiêu chuẩn chẩn đoán mới
SXHD


Sốt cao đột ngột, liên tục từ 2-7 ngày và có
ít nhất 2 trong các dấu hiệu sau:
Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn.
 Da xung huyết, phát ban.
 Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố mắt.
 Xuất huyết: dấu dây thắt (+), chấm xuất huyết
dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam.
 Hạ bạch cầu




XN chẩn đoán Dengue (nếu kg thất thoát
huyết tương)


Tiêu chuẩn chẩn đoán mới
SXHD có dấu hiệu cảnh báo

Vật vã, lừ đừ, li bì.
 Đau bụng vùng gan hoặc ấn đau vùng gan.

70000
60976

Số mắc trung bình

60000
49972

50000
41236

40000
30000
20000

16642

10000
0
2006 - 2014

1996 - 2005

1986 - 1995

1975 - 1985

Giai đoạn




1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

1989

1988

1987

1986

1985

100000

80000

60000

40000

20000

0


Đặc điểm SXH: địa điểm
Phân bố số mắc SXHD theo khu vực
100000
90000
80000

70000

Số mắc

60000
50000
40000
30000
20000
10000
0

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

Năm


Đặc điểm SXH: địa điểm

Số người

Phân bố theo năm số người nhập cư tại
các tỉnh miền Đông 2001 - 2013
4500000
4000000
3500000
3000000
2500000


Nguồn: Tổng cục thống kê, Niên giám thống kê các năm 2010; 2011; 2012; 2013


Đặc điểm SXH: bệnh nhân
Phân bố tỉ lệ mắc SXHD tại KVPN theo nhóm tuổi
100
90
80

Tỉ lệ (%)

70
60
50
40
30
20
10
0
1983

1985

1987

1989

1991


90000
80000

Số mắc

70000
60000
50000
40000
30000
20000
10000
0
2001

2002

2003

2004

2005

2006

SXH nặng

2007

2008

12

300

D1

10

250
8
200
6

150

4

100
50

2

0

0
2014

2013

D3


1999

1998

Mắc / 100.000 dân

D4

% PLVR (+)

Mắc / 100.000 dân

350


2014

2014
2013

2014

2000

2001

2002

2003


2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2003

2004

2005

2006

2007


Chỉ số DI tại các tỉnh miền Tây 2000 - 2014
100

2001

1.5
80

1

0.2

DI (con / nhà)

Chỉ số DI tại KVPN 2000 - 2014
Chỉ số BI tại KVPN 2000 - 2014

2002

Chỉ số DI tại các tỉnh miền Đông 2000 - 2014
Chỉ số BI tại các tỉnh miền Đông 2000 - 2014

2001

40

2000

2014

2003
2002
2001
2000

70
60
50
40
30
20
10
0

0.4
20

0.7
0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
0
Con / nhà

40

0


Nói đến PC Dengue, phải nói đến giám sát



Kế hoạch PCSXH: 2 thành phần không thể
thiếu & không tách rời
Giám sát  Cảnh báo sớm
 Phòng chống  Đáp ứng kịp thời



Mục đích của giám sát






Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời;
Đo lường gánh nặng bệnh tật, từ đó đánh giá gánh nặng
kinh tế đối với cộng đồng và xã hội;
Theo dõi xu hướng phân bố và lan truyền dịch theo
không gian, thời gian;
Lượng giá hiệu quả các chương trình phòng chống
dengue;
Lập kế hoạch can thiệp
Tính thời gian, độ nhạy, ngưỡng báo dịch




nguồn tin không chính thống, CTV
xử lý  quyết định điều tra

Giám sát ca bệnh


Tăng tính thời gian trong thu thập, xử lý và phiên giải
dữ liệu tổng hợp từ lâm sàng, xét nghiệm và dịch tễ


Cảnh báo sớm


Ngưỡng báo dịch
Sự gia tăng ca dengue khỏi đường cong chuẩn.
 Gia tăng sự lưu hành của một týp vi rút dengue
mới
 Thay đổi thời tiết, cụ thể nhiệt độ tăng, lượng
mưa nhiều



Giám sát xét nghiệm




Là giám sát ca nghi SXH dựa vào xét nghiệm
Mac ELISA và PLVR nhằm phát hiện týp vi rút