NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LOAN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LOAN

***
CHUYÊN NGÀNH: GIÁO DỤC MẦM NON

SỬA LỖI PHÁT ÂM
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA
MỘT SỐ TRÒ CHƠI NGÔN NGỮ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

***
KHÓA K19

HÀ NỘI, 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
----------

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LOAN

SỬA LỖI PHÁT ÂM
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA
MỘT SỐ TRÒ CHƠI NGÔN NGỮ

- Huyện Tam Dương - Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện thuận lợi để em thực hiện và
hoàn thành luận văn tốt nghiệp này.
Đặc biệt hơn em xin chân thành biết ơn cô Lê Thị Lan Anh, giảng viên
khoa Giáo dục Tiểu học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình hướng
dẫn em thực hiện đề tài này.
Đề tài được hoàn thành là niềm vui rất lớn đối với chúng em. Hi vọng
nó sẽ có ích được cho những ai cần tài liệu tham khảo để giúp trẻ phát âm
đúng thông qua một số trò chơi ngôn ngữ.
Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn!
Xuân Hòa, ngày.......tháng …… năm 2017
Sinh viên

Nguyễn Thị Phương Loan


iii

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .............................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 3
8. Cấu trúc của luận văn .................................................................................... 5
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC SỬA LỖI PHÁT ÂM CHO
TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA MỘT SỐ TRÒ CHƠI NGÔN
NGỮ .................................................................................................................. 6

Kết luận chương 2 ......................................................................................... 58
Chương 3. BIỆN PHÁP SỬA LỖI PHÁT ÂM CHO TRẺ MẪU GIÁO
LỚN THÔNG QUA MỘT SỐ TRÒ CHƠI NGÔN NGỮ VÀ THỰC
NGHIỆM SƯ PHẠM .................................................................................... 59
3.1. Một số yêu cầu khi tổ chức trò chơi ngôn ngữ cho trẻ ............................ 59
3.1.1. Trò chơi ngôn ngữ phải mang tính mục đích .................................... 59
3.1.2. Trò chơi ngôn ngữ phải phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi ................. 59
3.1.3. Trò chơi ngôn ngữ phải mang tính thẩm mĩ ..................................... 60
3.1.4. Trò chơi phù hợp với từng lỗi phát âm của trẻ ................................. 60
3.1.5. Giáo viên sửa lỗi phát âm cho trẻ phải yêu nghề, mến trẻ, nắm vững
nội dung ngôn ngữ....................................................................................... 60
3.2. Một số trò chơi ngôn ngữ ......................................................................... 61
3.2.1. Các bước sử dụng trò chơi ngôn ngữ ................................................ 61
3.2.2. Một số trò chơi sửa lỗi âm đầu.......................................................... 61
3.2.3. Một số trò chơi sửa lỗi âm đệm ........................................................ 65


v
3.2.4. Một số trò chơi sửa lỗi âm chính ...................................................... 69
3.2.5. Một số trò chơi sửa lỗi âm cuối ........................................................ 72
3.2.6. Một số trò chơi sửa lỗi thanh điệu .................................................... 75
3.3. Thực nghiệm sư phạm .............................................................................. 80
3.3.1. Mục đích thực nghiệm ...................................................................... 80
3.3.2. Đối tượng, phạm vi và thời gian thực nghiệm .................................. 80
3.3.3. Nội dung thực nghiệm....................................................................... 81
3.3.4. Tiêu chí đánh giá thực nghiệm.......................................................... 81
3.3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm .......................................................... 82
Kết luận chương 3 ......................................................................................... 93
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 94
1. Kết luận ....................................................................................................... 94


Phát âm sai

SL

Số lượng

TB

Trung bình

TN

Thực nghiệm


vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Bảng thống kê đặc điểm xã hội của gia đình trẻ Trường Mầm non
Hoa Sen ......................................................................................... 25
Bảng 1.2. Bảng thống kê đặc điểm xã hội của gia đình trẻ Trường Mầm non
Hội Hợp......................................................................................... 26
Bảng 1.3. Bảng thống kê đặc điểm xã hội của gia đình trẻ Trường Mầm non
Hợp Thịnh ..................................................................................... 27
Bảng 1.4. Số lượng phụ huynh trong các nghề .............................................. 29
Bảng 1.5. Thực trạng phát âm phụ huynh trẻ trường Mầm non Hoa Sen ...... 30
Bảng 1.6. Thực trạng phát âm của phụ huynh trường Mầm non Hội Hợp ..... 31
Bảng 1.7. Thực trạng phát âm của phụ huynh trường Mầm non Hợp Thịnh . 32



ix
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hoa Sen TN và ĐC trước thực nghiệm ...................................... 83
Biểu đồ 3.2. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hội Hợp TN và ĐC trước thực nghiệm ...................................... 85
Biểu đồ 3.3. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hợp Thịnh TN và ĐC trước thực nghiệm .................................. 86
Biểu đồ 3.4. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hoa Sen TN và ĐC sau thực nghiệm.......................................... 88
Biểu đồ 3.5. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hội Hợp TN và ĐC sau thực nghiệm ........................................ 90
Biểu đồ 3.6. Kết quả biểu hiện của trẻ ở nhóm mẫu giáo lớn trường mầm non
Hợp Thịnh TN và ĐC trước thực nghiệm. ................................. 92


1

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai, niềm tự hào
của dân tộc. Để những mầm non với tâm hồn trong sáng hồn nhiên này trở
thành những công dân có ích cho xã hội thì chúng ta - những người đi trước
cần quan tâm, chú trọng tới việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ. Vì
mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống Giáo dục quốc dân. Giữ vai trò
nền tảng quan trọng đặt những viên gạch đầu đời trên bước đường tương lai
của trẻ để trẻ trong việc giáo dục hình thành và phát triển toàn diện nhân cách.
Có như vậy trẻ mới phát triển đúng hướng và nhân cách mới toàn diện phù

điều chỉnh hành vi, là phương tiện giao tiếp chủ yếu và còn giúp trẻ lĩnh hội
các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực, tiếp thu giá trị tinh hoa của dân tộc và
thế giới.
Trẻ từ 0 - 6 tuổi đang trong giai đoạn học nói, 3 - 6 tuổi là giai đoạn
“siêu tốc” phát triển ngôn ngữ đầu tiên của đời người. Trẻ ở giai đoạn này tò
mò về mọi thứ trẻ chưa biết về cuộc sống xung quanh nên trẻ muốn hiểu,
muốn biết về tất cả. Chính vì vậy nên trẻ hay đặt ra những câu hỏi để tìm hiểu
nguyên nhân, nguồn gốc của sự vật, hiện tượng với những câu hỏi như: vì
sao? như thế nào? tại sao?... Tất cả để thỏa mãn trí tò mò của trẻ. Đồng thời đi
cùng với sự học hỏi là sự mắc lỗi, trẻ thường mắc một số lỗi về ngôn ngữ đặc
biệt là lỗi phát âm và đây chính là thời điểm tốt nhất để rèn phát âm cho trẻ.
Việc sửa phát âm cho trẻ là càng sớm càng tốt giúp trẻ hiểu đúng từ đó phát
triển vốn từ một cách toàn diện hơn.
Với sự nhiệt tình, lòng yêu nghề, mến trẻ chúng tôi mong muốn trẻ phát
âm chuẩn mực nên chúng tôi tìm hiểu các lỗi phát âm thường gặp ở trẻ mẫu
giáo lớn từ đó tìm ra nguyên nhân và các biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ.
Chúng tôi lựa chọn nghiên cứu “Sửa lỗi phát âm cho trẻ Mẫu giáo lớn thông
qua một số trò chơi ngôn ngữ”.


3

2. Mục đích nghiên cứu
Tìm ra các biện pháp sửa những lỗi phát âm của trẻ mẫu giáo lớn thông
qua một số trò chơi ngôn ngữ.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình sửa lỗi phát âm cho trẻ mầm non.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo lớn.

Quan sát hoạt động của giáo viên khi tổ chức trò chơi ngôn ngữ để
phát hiện ra lỗi phát âm của trẻ mẫu giáo lớn từ đó đề xuất những biện pháp
sửa lỗi phát âm cho trẻ một cách tốt nhất.
7.2.2. Phương pháp đàm thoại
Trao đổi với giáo viên mầm non nhằm tìm hiểu nhận thức của giáo
viên về sự cần thiết phải sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo lớn và ý nghĩa của
trò chơi ngôn ngữ đối với việc sửa lỗi phát âm cho trẻ.
7.2.3. Phương pháp điều tra bằng phiếu anket
Dùng phiếu điều tra thăm dò nhận thức của giáo viên về hiểu biết
những lỗi phát âm của trẻ đồng thời tìm hiểu những biện pháp của họ để sửa
lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo lớn qua việc sử dụng một số trò chơi ngôn ngữ.
7.2.4. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Tổng kết về việc sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo lớn qua việc sử dụng
một số trò chơi ngôn ngữ.
7.2.5. Phương pháp chuyên gia
Để lấy ý kiến về vấn đề nghiên cứu ở trường mầm non
7.2.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm thăm dò: Tìm hiểu thực trạng của việc sửa lỗi phát âm
cho trẻ mẫu giáo lớn qua việc sử dụng một số trò chơi ngôn ngữ.


5

Thực nghiệm tác động: Tiến hành thực nghiệm các biện pháp đã xây
dựng đối với nhóm trẻ thực nghiệm.
7.2.7. Phương pháp xử lí số liệu
Dùng các công thức của toán thống kê để phân tích số liệu thu được.
Dùng các phương tiện kĩ thuật để nghiên cứu (lấy thông tin, lưu giữ
thông tin, xử lí thông tin, trình bày kết quả nghiên cứu…).
8. Cấu trúc của luận văn

giữa thế kỉ XIX khuynh hướng tâm lí học mới nảy sinh trong ngôn ngữ học.
Người đầu tiên đề xuất hướng nghiên cứu tâm lí học ngôn ngữ là Shteintal
(1823 - 1899). Theo ông, ngôn ngữ học phải dựa vào tâm lí cá nhân khi
nghiên cứu ngôn ngữ của dân tộc. [20]
V.Vunt (1832 - 1920) là đại biểu của thuyết tâm lí liên tưởng, đã
nghiên cứu lí thuyết về dạng thức bên trong của từ, về các loại ý nghĩa chuyển
đổi của từ, về nghĩa hiện có của từ và câu, về mối quan hệ liên tưởng có tính
ngữ đoạn.


7

Sau Cách Mạng tháng Mười Nga 1917, các nhà ngôn ngữ học, tâm lí
học Xô Viết đã vận dụng quan điểm của Mác - Lênin vào hoạt động nghiên
cứu ngôn ngữ đó là: xem xét ngôn ngữ với tư cách là một hiện tượng xã hội.
Ngôn ngữ thể hiện các mối quan hệ giữa con người với con người được quy
định bởi những điều kiện cụ thể của thời kì lịch sử nhất định. Ngôn ngữ là
hiện thực trực tiếp của tư duy và là phương tiện giao tiếp chủ yếu nhất của
con người. Tiêu biểu cho quan điểm đó có thể kể đến L.X.Vưgotxki;
E.D.Polivanov; K.N.Derzhavin;… họ đã nghiên cứu tính chất xã hội của ngôn
ngữ, về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy, sự phụ thuộc qua lại giữa các
thuộc tính của ngôn ngữ… [19]
Việc nghiên cứu ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi mầm non cũng đã được
nhiều nhà khoa học quan tâm. Nhìn lại các công trình nghiên cứu lí luận và
thực tiễn về ngôn ngữ ở giai đoạn này chúng ta có thể thấy các tác giả đã
nghiên cứu theo các xu hướng chủ yếu sau:
Hướng nghiên cứu đầu tiên là nghiên cứu chức năng, vai trò của ngôn
ngữ trong sự phát triển và giáo dục của trẻ. Đây là hướng nghiên cứu nổi bật
được thể hiện trong các công trình khoa học của nhiều tác giả như:
E.I.Tikheeva, Ph.A.Sookhina, L.X.Vưgôtxki, J.Piaget…. Các tác giả đều đi

Ở Việt Nam những công trình nghiên cứu về ngôn ngữ của trẻ em rất
phong phú: Các tác giả đã nghiên cứu sự phát triển của trẻ em theo từng giai
đoạn 12 - 24 tháng, 24 - 36 tháng, 3 tuổi, 4 - 5 tuổi, 1- 3 tuổi, 3 - 5 tuổi như
tác giả Lưu Thị Lan (1986), Bùi Việt Anh (1989)…
Nghiên cứu sự phát triển các thành phần ngôn ngữ (vốn từ, ngữ pháp,
hiểu từ, ngôn ngữ mạch lạc) của trẻ em các độ khác nhau có thể kể đến công
trình nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Minh Huệ (1989), Hồ Minh Tâm
(1989), Dương Diệu Hoa (1985), Lưu Thị Lan (1996), Nguyễn Thị Mai


9

(1998), Đỗ Thị Xuyến (2000), Nguyễn Thị Oanh (2000), Bùi Thị Thanh
(2005)…
Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em
(môi trường sống, sức khoẻ, giáo dục gia đình…) qua công trình nghiên cứu
của Lưu Thị lan (1989), Võ Phan Thu Hương (2006)…
Các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ - mẫu giáo qua các
công trình nghiên cứu của tác giả trong nước như Nguyễn Gia Cầu (1986), Đỗ
Thị Xuyến (2000), Nguyễn Thị Băng Tâm (2000), Nguyễn Xuân Khoa
(2004), Nguyễn Thị Yến (2004), Nguyễn Thị Hằng (2008)…
Tác giả Phan Thiều trong tác phẩm “Dạy nói cho trẻ trước tuổi lớp
một” 1979 [27] và Tác giả Tạ Thị Ngọc Thanh trong tác phẩm “Dạy phát âm
và làm giàu vốn từ cho trẻ mẫu giáo” 1980 [26] là một trong những công
trình tiêu biểu nghiên cứu về nội dung và phương pháp dạy tiếng Việt ở nhà
trường. Tuy nhiên, nội dung bài nghiên cứu vẫn chưa đi sâu mà chỉ dừng lại ở
sự giải thích, vận dụng các tri thức ngôn ngữ học, các thành tựu ngôn ngữ về
tiếng Việt vào nhà trường.
Từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945, việc sử dụng ngôn ngữ của trẻ
được quan tâm hơn. Một số Hội nghị Khoa học Trung ương và địa phương đã

Bên cạnh đó trong cuốn “Giáo dục Mầm non, lí luận và thực tiễn”
[30] , Nguyễn Ánh Tuyết chỉ đề cập đến một lỗi phát âm của trẻ mẫu giáo là
nói lắp. Tác giả đã đưa ra nguyên nhân chính gây ra hiện tượng nói lắp ở trẻ
và một số biện pháp chữa nói lắp.
Bài viết “Một số biện pháp rèn phát âm l/n cho trẻ 5 tuổi” trong Tạp
chí Giáo dục số 3/2006 của tác giả Đỗ Thị Lương Huệ đã đưa ra một số biện
pháp rèn phát âm l/n cho trẻ như: tự rèn phát âm chuẩn xác l/n, sửa lỗi phát
âm phụ âm l/n thông qua hoạt động chung cho trẻ làm quen với chữ cái, rèn
cho trẻ luyện phát âm l/n thông qua các hoạt động khác, khuyến khích trẻ tự
phát hiện và sửa lỗi phát âm cho nhau. [11]


11

Như vậy, hầu hết các tác giả đều quan tâm tới lỗi phát âm của trẻ, tìm
ra nguyên nhân và đưa ra được biện pháp khắc phục. Song các tác giả mới
đưa ra những vấn đề còn chung chung, sơ lược, mang tính lí luận mà chưa đi
sâu vào thực tiễn. Đặc biệt là chưa đưa ra được những biện pháp tối ưu nhất,
mang tính thực tiễn nhất để sửa lỗi phát âm cho trẻ. Chính vì lí do này chúng
tôi càng có quyết tâm theo đuổi, nghiên cứu đề tài “Sửa lỗi phát âm cho trẻ
Mẫu giáo lớn thông qua một số trò chơi ngôn ngữ” với mong muốn sẽ hoàn
thiện hơn nữa những vấn đề mà các tác giả trước đây đã nghiên cứu.
1.2. Cơ sở lí luận của việc sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua
một số trò chơi ngôn ngữ
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1.1. Khái niệm chuẩn phát âm
Phát âm đúng là phát âm chính xác các thành phần âm tiết không
ngọng, không lắp, biết điều chỉnh âm lượng của mình. Hiện nay chuẩn phát
âm tiếng Việt là chuẩn phát âm Hà Nội bổ sung âm s, tr, r và hai vần ưu, ươu.
1. 2.1.2. Thế nào là nói ngọng

những yếu tố bên trong quá trình chơi và chủ thể không nhất thiết theo đuổi
những mục tiêu là lợi ích thực dụng một cách tự giác trong quá trình đó”.
Chơi là hành vi có thể có tính xã hội (ở người) và có thể chỉ là hành vi bản
năng (ở động vật). [12]
1.2.1.5. Khái niệm trò chơi
Theo nghiên cứu của Đặng Thành Hưng, thì Trò chơi là thuật ngữ có
hai nghĩa khác nhau tương đối xa: 1. Một kiểu loại phổ biến của Chơi. Nó
chính là Chơi có luật (tập hợp qui tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu
hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối với người tham gia;
2. Những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi, như
chơi, bằng chơi, chẳng hạn: học bằng chơi, giao tiếp bằng chơi, rèn luyện thân
thể dưới hình thức chơi đá bóng…[12]


13

Chúng tôi quan niệm: Trò chơi là tổ hợp những hành động (nhận thức,
giao tiếp, tương tác,…) của người chơi và các luật lệ phù hợp với chúng có
chức năng kết hợp chúng lại nhằm thực hiện chơi có luật để đạt được mục
đích và lợi ích nhất định.
1.2.1.6. Khái niệm trò chơi ngôn ngữ
Trò chơi ngôn ngữ là một hình thức hoạt động thường được đông đảo
học sinh hứng thú tham gia trong và ngoài lớp học. Tham gia vào các trò chơi
ngôn ngữ, học sinh còn được rèn luyện, phát triển về cả trí tuệ, thể lực và
nhân cách, đáp ứng mục tiêu môn học.
Trò chơi ngôn ngữ trong dạy Luyện từ và câu là trò chơi mà luật của nó
bao gồm các qui tắc gắn với kiến thức kĩ năng có được trong hoạt động học
tập, gắn với nội dung bài học, giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của
bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh được vận dụng các kiến thức kĩ
năng đã học vào các tình huống trò chơi và do đó học sinh được luyện tập

mà chưa hề bị chia cắt ra từng mảng, từng bộ phận rạch ròi khô cứng.
Những thuộc tính cụ thể - cảm tính sinh động như màu sắc, âm thanh
… có tác động mạnh mẽ lên giác quan và ghi dấu ấn sâu đậm trong tâm trí
của trẻ. Từ ngữ và hình ảnh trực quan của các sự vật cùng đi vào nhận thức
của trẻ. Nhờ có ngôn ngữ, trẻ nhận biết được ngày càng nhiều các sự vật, hiện
tượng từ đơn giản dần tới phức tạp mà trẻ được tiếp xúc trong cuộc sống hằng
ngày, giúp trẻ hình thành, phát triển phong phú các biểu tượng về thế giới
xung quanh.
Ngôn ngữ và tư duy có mối quan hệ mật thiết với nhau. Ngôn ngữ là sự
hiện hữu của tư duy, cả hai cùng song song tồn tại và phát triển với nhau,.
Những ý tưởng của trẻ được bộc lộ bằng ngôn ngữ. Ngôn ngữ là phương tiện
giúp trẻ hình thành và phát triển tư duy. Ngôn ngữ của trẻ được phát triển dần
theo lứa tuổi, điều đó sẽ giúp trẻ không chỉ tìm hiểu những hiện tượng, sự vật