Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

MỤC LỤC
I. Lí do chọn đề tài.........................................................................................Trang 2
1. Đặt vấn đề..............................................................................................Trang 2
2. Mục tiêu của đề tài.................................................................................Trang 3
3. Phạm vi đề tài........................................................................................ Trang 3
4. Phạm vi nghiên cứu............................................................................... Trang 4
II. Nội dung và phương pháp thực hiện.........................................................Trang 4
1. Cơ sở lí luận...........................................................................................Trang 4
2. Thực trạng..............................................................................................Trang 4
3. Nội dung................................................................................................Trang 5
4. Kết quả đạt được..................................................................................Trang 17
III. Tổng kết.................................................................................................Trang 17
1. Tóm lược giải pháp..............................................................................Trang 17
2. Kiến nghị............................................................................................. Trang 18
3. Kết luận................................................................................................Trang 18

----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 1


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Đặt vấn đề
Ngày nay chúng ta đang đứng trước một xã hội phát triển với nhiều lĩnh vực và


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

được tốt hơn. Chính vì vậy, nên tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp giúp học tốt
Pascal” góp phần vào công việc giảng dạy Tin học nói chung và giảng dạy Pascal nói
riêng để các đồng nghiệp tham khảo và đóng góp ý kiến giúp cho việc dạy và học
Pascal trong trường trung học cơ sở ngày càng hiệu quả hơn
2. Mục tiêu của đề tài
- Do gặp phải những khó khăn trên nên khi lập trình vận dụng giải các bài toán
học sinh không xác định được các công việc cần thực hiện đối với một đề bài tập cụ
thể, khi lập trình học sinh thường mắc nhiều lỗi mà nhiều khi bản thân học sinh
không hiểu là lỗi gì và không có cách khắc phục lỗi. Vì vậy trong đề tài tôi hướng tới
việc đưa ra một số việc học sinh phải thực hiện khi học lập trình, giúp học sinh xác
định bài toán; một số lỗi và cách sửa các lỗi này khi lập trình.
- Đưa ra một số kinh nghiệm dạy lập trình Pascal để giúp học sinh hiểu bài
nhanh chóng, nắm vững kiến thức, vận dụng làm một số bài tập đơn giản đến hơi khó
(dành cho một số học sinh khá giỏi).
3. Phạm vi đề tài
Mỗi giáo viên đều có một cách truyền đạt kiến thức riêng cho học sinh. Các chú
ý khi dạy Pascal, giúp các em tiếp thu và vận dụng tốt ngôn ngữ lập trình là rất nhiều,
rất phong phú. Tuy nhiên trong phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này tôi chỉ trình bày
một số kinh nghiệm của cá nhân tôi qua các nội dung cụ thể sau:
- Một số lời khuyên cho học sinh để học lập trình hiệu quả.
- Hướng dẫn học sinh xác định các công việc cần thực hiện đối với một đề bài cụ
thể.
- Một số lỗi phổ biến của học sinh khi lập trình và cách sửa lỗi.
- Một số kinh nghiệm giảng dạy ngôn ngữ lập trình nói chung và ngôn ngữ lập
trình Pascal nói riêng.

còn sai cú pháp và sai mục đích. Tuy Pascal là ngôn ngữ cơ bản nhất so với các ngôn
ngữ lập trình khác nhưng hệ thống các lệnh của Pascal đều sử dụng ngôn ngữ tiếng
Anh, việc này gây khó khăn không nhỏ đến việc hiểu ý nghĩa của các lệnh và đọc
hiểu hết các lỗi trong Pascal.
- Học Pascal có liên quan đến toán học, nhưng một số học sinh chưa nắm rõ
được một số kiến thức Toán học gây khó khăn cho việc giải quyết các bài tập.
- Một số học sinh còn xem nhẹ môn học và không có thái độ học tập tích cực,
xao nhãng việc học, không chịu suy nghĩ và động não khi làm bài tập. Một số học
sinh rất sợ học khi đến tiết bài tập, ôn tập và các em không nắm rõ được cách thực

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 4


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

hiện một bài toán do cách giải và suy nghĩ trong Pascal có đôi lúc hơi trừu tượng. Tuy
nhiên cũng có một số học sinh rất yêu thích lập trình và học khá tốt Pascal.
3. Nội dung
a. Một số lời khuyên cho học sinh để học lập trình hiệu quả
* Học và nắm vững các kiến thức được học trên lớp
Đây là điều kiện cần thiết đối với tất cả các môn học nói chung và đối với môn
Tin học nói riêng. Học sinh cần phải học các kiến thức cơ bản được cung cấp trên lớp
như cấu trúc của một chương trình, cú pháp lệnh để có thể có thể viết đúng cú pháp
của lệnh đó cũng như công dụng của lệnh đó, tránh nhầm lẫn công dụng của các câu
lệnh. Ngoài ra học sinh còn có thể tự tìm hiểu các kiến thức khác về ngôn ngữ lập
trình Pascal qua các sách khác hoặc giáo trình…
* Nắm vững các kiểu dữ liệu của ngôn ngữ lập trình được cung cấp

Ví dụ 2: En hãy cho biết các câu lệnh sau đúng hay sai. Hãy chỉ ra chỗ sai nếu có:
i) for i:=1 to 5 do; write(i:5);
ii) for m:=5.5 to 10.5 do m:=m+1;
iii) for i:=8 to 4 do i:=i-1;
Ví dụ 3: Viết chương trình xuất ra màn hình 20 số 0
(Với yêu cầu này học sinh có thể viết 20 lần lệnh write(0) hoặc writeln(0), nhưng
do ta thấy các lệnh này được lặp đi lặp lại 20 lần nên có thể sử dụng câu lệnh lặp thay
cho viết 20 dòng lệnh)
Var i:integer;
Begin
For i:=1 to 20 do write(0:5);
End.
* Học sinh cần đọc kĩ yêu cầu đề bài và liệt kê ra các công việc cần thực hiện cho
một đề bài tập cụ thể
Một số học sinh có thói quen là không đọc kĩ yêu cầu của đề bài tập đưa ra. Việc
đọc kĩ yêu cầu của đề bài, để xác định được đề bài cho những dữ liệu nào, cần thực
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 6


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

hiện những yêu cầu gì là rất quan trọng trong lập trình. Khi nắm được yêu cầu đưa ra,
học sinh có thể từ đó hình dung ra các công việc cần thực hiện trong chương trình,
tránh việc không hiểu đề, lập trình lan man.
Ví dụ 1: Số nguyên n (với n ≥ 3) được gọi là số Py-ta-go nếu n2=(n-1)2+(n-2)2. Hãy
viết chương trình nhập vào một số n ≥ 3 và cho biết số đó có là số Py-ta-go không.
 Phân tích đề bài toán:

giá trị cho các phần tử của mảng và xuất ra vị trí các phần tử mang giá trị chẵn trong
mảng
 Phân tích đề bài toán:
- Cho mảng số nguyên A gồm 20 phần tử.
- Nhập giá trị cho các phần tử trong mảng (dùng cấu trúc lặp để nhập)
- Xuất giá trị các phần tử trong mảng ra màn hình (dùng cấu trúc lặp để xuất)
- Tìm và xuất vị trí của các phần tử có giá trị chẵn trong mảng (Duyệt lần lượt
từng phần tử trong mảng và xét xem phần tử đó có mang giá trị chẵn không – nếu là
số chẵn thì xuất chỉ số của phần tử đó)
- Chương trình mẫu:
Var
A:array[1..20] of integer;
i:integer;
begin
writeln(‘nhap gia tri cho cac phan tu trong mang’);
for i:=1 to 20 do
begin
write(‘phan tu thu ’,i,‘: ’);
readln(A[i]);
end;
write(‘Mang vua nhap:’);
for i:=1 to 20 do write(A[i]:5);
for i:=1 to 20 do
if A[i] mod 2 = 0 then write(i:5);
end.
b. Một số lỗi phổ biến của học sinh khi lập trình và cách sửa lỗi
* Sử dụng sai câu lệnh

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 8

* Sử dụng dấu ; sai vị trí.
- Không đặt dấu chấm phẩy khi kết thúc câu lệnh.
- Trước Else không có dấu chấm phẩy.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 9


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- Sử dụng dấu chấm phẩy sau từ khoá do trong các câu lệnh lặp  câu lệnh lặp
rỗng không làm việc gì cả.
c. Một số kinh nghiệm giảng dạy ngôn ngữ lập trình nói chung và ngôn ngữ lập
trình Pascal nói riêng
i) Đối với các tiết dạy lí thuyết
- Giáo viên cần giao nhiệm vụ cho học sinh, yêu cầu học sinh chuẩn bị bài trước
theo hệ thống câu hỏi giáo viên đưa ra ở cuối mỗi tiết học để học sinh có sự tìm hiểu
và chuẩn bị cho nội dung của tiết học sau. Như vậy mỗi học sinh đa phần đề đã đọc
và tìm hiểu trước nội dung bài, điều đó rất thuận lợi cho việc giáo viên truyền đạt
kiến thức đó trên lớp.
- Thông thường, đối với giáo viên, các kiến thức cần truyền đạt là đơn giản,
không khó, nhưng do học sinh mới tiếp xúc với ngôn ngữ lập trình lần đầu nên có thể
chưa thích ứng được với cách suy nghĩ, lập luận, xây dựng các công việc cho bài
toán. Vì thế mà khi truyền đạt giáo viên cần nói chậm, cần lấy các ví dụ gần gũi với
học sinh làm cho học sinh hiểu được mục đích sử dụng câu lệnh đó (nhiều ví dụ dẫn
dắt vấn đề trong sách giáo khoa còn hơi trừu tượng, đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ
nhiều đến thuật giải, nên học sinh sẽ không tập trung sự chú ý của mình vào kiến thức
mà giáo viên cần truyền đạt trong tiết)
Ví dụ: Khi giảng dạy câu lệnh lặp, giáo viên có thể đưa ra yêu cầu: hãy viết

câu lệnh được viết trong một chương trình của bài thực hành, học sinh có thể tóm tắt
lại công việc được thực hiện của chương trình đó. Đối với một số đề toán khó, sách
giáo khoa có hướng dẫn ý tưởng của chương trình, học sinh cần tìm hiểu thật kĩ ý
tưởng, từ đó mới có thể hiểu được ý nghĩa của các lệnh được viết trong chương trình.
- Trong giờ thực hành, cần tổ chức hoạt động thảo luận theo nhóm nhỏ để học
sinh nêu ra các việc cần làm cho 1 bài toán. Từ đó, sẽ tránh được trường hợp học sinh
thụ động, chỉ bám vào các chương trình có sẵn trong sách giáo khoa để tránh hình
thành thói quen dựa và những điều sẵn có, không suy nghĩ, gây ảnh hưởng không tốt
đến sự tự giác, tích cực của học sinh. Trong giờ thực hành cần phải đảm bảo mỗi học
sinh đều được thực hành trên máy tính, tránh trường hợp các em ngồi không không
thực hành. Ngoài ra giáo viên cũng cần chú ý đến 3 đối tượng học sinh mà có cách
giảng dạy cho phù hợp:
+ Học sinh yếu: Không đòi hỏi quá cao ở học sinh, giáo viên cần phân tích và
giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa từng lệnh trong một chương trình.
+ Học sinh trung bình, khá: Giáo viên cần phân tích rõ yêu cầu đề bài, hướng
dẫn kĩ cho học sinh các công việc cần thực hiện theo trình tự trong một bài tập cụ thể
và yêu cầu các em viết các công việc đó bằng ngon ngữ lập trình Pascal.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 11


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

+ Học sinh giỏi: Học sinh phải độc lập trong giờ thực hành, giáo viên chỉ cung
cấp các kiến thức mới, có thể gợi ý các yêu cầu mới, hoặc phân tích cho học sinh thấy
thuật toán của học sinh có vấn đề cần khắc phục…
iii) Giáo viên cần chuẩn bị nhiều dạng bài tập
Khi dạy lập trình nói chung và Pascal nói riêng, nhiều khi người dạy chỉ chú ý

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

đối với các em sẽ dễ dàng hơn, các em không còn sợ khi đến các tiết bài tập, thực
hành
Ví dụ: Hãy xác định Input, Output và mô tả thuật toán tìm giá trị tuyệt
đối của một số a cho trước.
 Ở bài toán này học sinh dựa trên kiến thức toán học về xác định giá
trị tuyệt đối của một số cho trước.
Input: Số a
Output: Trị tuyệt đối của số a
Thuật toán:
Bước 1: Nhập số a
Bước 2. Nếu a < 0 xuất –a ra màn hình ( xuất trị tuyệt đối của a);
ngược lại, xuất a ra màn hình.
* Bài tập về đọc hiểu chương trình:
Loại bài tập này sẽ giúp phát triển tư duy, giúp học sinh hiểu bài, nhất là
khi dạy các cấu trúc lệnh. Đối với dạng bài tập này, giáo viên nên yêu cầu các em
cho biết ý nghĩa của từng lệnh, sau đó khái quát lên các công việc (các bước) cần
thực hiện trong bài tập và hướng dẫn các em thực hiện tuần tự từng lệnh theo
từng câu lệnh cụ thể (không chạy trên máy, thực hiện bằng tay trên giấy).
Ví dụ: Cho biết kết quả khi thực hiện chương trình sau:
Program vd2;
Uses crt;
Var i:integer;
Begin
Clrscr;
I:=7;
While i>1 do
Begin
If (i mod 2)0 then i:=i*3+1

Write(‘So lon nhat la:’,a);
Readln;
End.
Chương trình trên cho đáp số lúc đúng, lúc sai tuỳ thuộc vào a, b, c. Hãy
giải thích tại sao và sửa lại cho đúng.
Ta thực hiện chương trình trên với 2 bộ input sau đây:
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 14


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

a=3, b=4, c=5
a
B
c
a
End.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 15


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

* Trình bày thuật toán, yêu cầu học sinh viết chương trình theo đúng thuật
toán đó:
Một bài toán có thể có nhiều cách giải khác nhau ứng với mỗi cách giải
ta có một thuật toán. Việc trình bày thuật toán và yêu cầu học sinh viết chương trình
theo đúng thuật toán đó có ý nghĩa cho học sinh trong việc nắm bắt nhanh chóng ý
tưởng của người khác, điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt
động nhóm. Đồng thời rèn luyện cho học sinh có thể hiểu được một chương trình có
sẵn, rèn luyện khả năng tư duy của học sinh
Ví dụ: Cho thuật toán tính tổng các số tự nhiên từ 1 đến n như sau:
- Input: số nguyên n
- Output: tổng = 1 + 2 + 3 + … + n.
- Thuật toán:
Bước 1: Nhập n.
Bước 2: tổng ← 0, i ← 1
Bước 3: tổng ← tổng + i
Bước 4: i ← i + 1
Bước 5: Nếu i ≤ n, quay lại bước 2.
Bước 6: Thông báo kết quả tổng và kết thúc thuật toán.
 Từ thuật toán học sinh có thể xây dựng chương trình như sau:
Var n, tong, i:integer;
Begin

- Phần lớn các em học sinh vận dụng được kiến thức có trong bài học, trong
sách giáo khoa làm các bài tập đơn giản có liên quan.
- Học sinh có tiến bộ trong việc đọc hiểu các chương trình cho trước, từ đó
nêu được thuật toán (ý tưởng) của một dạng bài tập nào đó.
- Học sinh nhận biết được các lỗi trong khi lập trình trên máy tính và tự khắc
phục các lỗi đó.
- Đa số học sinh có thể phát hiện được chỗ chưa đúng của một chương trình
cho trước và sửa lại cho đúng.
- Đối với một đề bài toán về viết chương trình, đa số học sinh biết phân tích
đề bài xác định được những dữ kiện cho trước, những gì cần đạt được (yêu cầu) của
đề bài, từ đó tự các em đưa ra được thuật toán và viết chương trình.
III. TỔNG KẾT
1. Tóm lược giải pháp

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 17


Trường THCS Phước Đông
Nguyễn Tấn Ngọc
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- Viết sáng kiến kinh nghiệm cũng là nhiệm vụ của mỗi giáo viên giúp giáo viên có
thể trao dồi các kinh nghiệm giúp cho việc giảng dạy của giáo viên và học tập của
học sinh đạt hiệu quả hơn, nhưng cần phải lựa chọn những phương pháp, biện pháp
nghiên cứu phù hợp với tình hình nhà trường và học sinh. Sáng kiến kinh nghiệm
đang trình bày của tôi dựa theo các luận cứ khoa học hướng đối tượng, cụ thể: thuyết
trình, quan sát, điều tra cơ bản, phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm… phù hợp
với bài học và môn học.
- Qua quá trình nghiên cứu và áp dụng phương pháp bản thân tôi rút ra được một

- Để hưởng ứng phong trào đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông,
với tư cách là một giáo viên tôi rất mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình
cùng với các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp xây dựng phương pháp dạy học
mới ngày càng chuẩn mực, có hiệu quả hơn giúp cho các em học sinh có thái độ học
tập chủ động, tích cực, ngày càng yêu thích học tin học.
3. Kết luận
- Trên đây là toàn bộ kinh nghiệm mà tôi rút ra được trong quá trình giảng dạy
tin học lớp 8 cũng như tham khảo qua nhiều nguồn thông tin, tư liệu khác nhau, mặc
dù bản thân đã có gắng rất nhiều nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất
mong được sự đóng góp của các đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện và đạt hiệu
quả cao hơn.
NGƯỜI THỰC HIỆN

Nguyễn Tấn Ngọc

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------SKKN: Một số biện pháp giúp học tốt Pascal
Trang 19