SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC
TÍNH TỰ LẬP CHO TRẺ MẪU GIÁO 4- 5 TUỔI TẠI TRƯỜNG
MẦM NON THỊ TRẤN TRIỆU SƠN”

Họ tên: Khương Thị Hà
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường mầm non Thị Trấn Triệu Sơn
Sáng kiến thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

THANH HÓA NĂM 2016

1


Mục lục
Trang
- Bìa chính
- Mục lục
1. Mở đầu
1.1. Lý do chọn đề tài
1.2. Mục đích nghiên cứu
1.3. Đối tượng nghiên cứu
1.4. Phương pháp nghiên cứu
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lý luận

mặt quan trọng của việc giáo dục con người mới phát triển toàn diện, có ảnh hưởng
sâu sắc đến sự hình thành nhân cách trẻ. Tự lập giúp cho con người nói chung, trẻ
em nói riêng nhận ra được khả năng của mình và ý nghĩa của cuộc sống. Vì vậy,
Luật Giáo dục (năm 2005) đã đưa ra những yêu cầu về phương pháp giáo dục là:
“Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học;
bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học
tập và ý trí vươn lên”. Hay nói cách khác, giáo dục phải phát huy tính tự lập cho
người học, điều đó nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển của xã hội. Để trẻ
nhanh chóng thích nghi với sự phát triển của xã hội, hòa nhập với cuộc sống mới
thì việc hình thành tính tự lập cho trẻ ở những năm đầu tiên của cuộc đời trẻ là rất
cần thiết, đặc biệt là ở giai đoạn trẻ tuổi mẫu giáo.
Hiện nay việc giáo dục tính tự lập cho trẻ đã được xã hội và các bậc phụ
huynh quan tâm. Ở trường mầm non giáo viên cũng đã luôn tạo điều kiện cho trẻ
được rèn luyện tính tự lập thông qua các hoạt động học tập và các hoạt động sinh
hoạt tự phục vụ bản thân phù hợp với khả năng của trẻ. Tuy nhiên mới dừng lại ở
yêu cầu cần đạt, chưa có các kế hoạch hay các biện pháp giáo dục cụ thể.
Mặt khác, do xã hội ngày càng phát triển, mỗi gia đình chỉ có từ 1 đến 2 con.
Điều kiện kinh tế đủ đầy hoặc dư thừa, con cái lại ít nên phụ huynh thường hay
nuông chiều con, làm hộ hay cấm đoán trẻ nhiều việc mà trẻ có thể làm được, từ đó
dẫn tới trẻ bị thụ động, thiếu kĩ năng lao động, thiếu tự tin, sinh ra thói quen dựa
dẫm, ỉ lại cho người khác, làm cho tính tự lập của trẻ khó phát triển.
Thực tế cho thấy, không ít số trẻ mẫu giáo ở nước ta nói chung vẫn chưa có ý
thức tự lập. Cả gia đình và trường mầm non chưa đánh giá đúng khả năng của trẻ
và vai trò quan trọng của việc cần giáo dục tính tự lập cho trẻ. Điều này sẽ ảnh
hưởng tiêu cực trước là tương lai của trẻ, sau là mục tiêu giáo dục con người mới
“Tự chủ, sáng tạo, dễ dàng thích nghi với sự thay đổi của kinh tế thị trường” (theo
nghị quyết TW II, khóa 8) cũng khó thực hiện được.
Vậy làm thế nào để tìm ra các biện pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục tính
tự lập cho trẻ? Đây là một vấn đề cần thiết không chỉ đối với sự phát triển của trẻ
mà còn có ý nghĩa sâu sắc đối với gia đình, các nhà giáo dục và với toàn xã hội

- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp hướng dẫn thực hành luyện tập
- Phương pháp sử dụng tình huống
- Phương pháp nêu gương khích lệ

4


2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lý luận của việc nâng cao hiệu quả giáo dục tính tự lập cho
trẻ mẫu giáo 4- 5 tuổi tại trường Mầm non Thị Trấn Triệu Sơn.
Tuổi mầm non là lứa tuổi cần sự quan tâm đặc biệt của cha mẹ và cô giáo. ở
giai đoạn này, những mối quan hệ, có những sự vật, hiện tượng xảy ra xung quanh
trẻ đều có tác động rất lớn đến bản thân trẻ. Vì vậy cha mẹ và cô giáo đều mong
muốn dạy trẻ những điều hay, lẽ phải, những thói quen tốt và những hành vi có đạo
đức để hình thành nhân cách cho trẻ sau này
Tự lập là một đức tính tốt nhưng nó không tự nhiên mà có, để hình thành là
cả một quá trình rèn luyện - giáo dục và phải bắt đầu ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Trẻ
từ khi lọt lòng đến 6 tuổi là giai đoạn phát triển quan trọng - giai đoạn vàng trong
cuộc đời mỗi con người. Đây là giai đoạn của sự tăng trưởng rất nhanh về thể chất
và phát triển các mặt của trí tuệ, tình cảm và ý thức xã hội, giai đoạn tạo tiền đề
quan trọng của sự hình thành nhân cách con người. Nhà giáo dục vĩ đại A.X
Mascrencô đã khẳng định: “Những cơ sở căn bản của nhân cách con người đã
được hình thành từ trước tuổi lên 6. Những điều dạy trẻ trong thời kì này chiếm
tới 90% tiến trình giáo dục trẻ, về sau việc giáo dục con người vẫn tiếp tục
nhưng lúc đó là lúc bắt đầu nếm quả, còn những nụ và hoa thì đã được vun
trồng từ 6 năm đầu tiên”. Từ cơ sở này cho thấy, nếu không làm tốt việc chăm sóc
giáo dục trẻ trong những năm đầu thì việc giáo dục sau này sẽ vô cùng khó khăn.
Để hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ, tạo tiền đề cho các

- Nhận thức về sự cần thiết của việc giáo dục tính tự lập cho trẻ còn hạn chế
- Phụ huynh chưa đánh giá hết được khả năng của trẻ, họ cho rằng trẻ còn
nhỏ, người lớn cần giúp đỡ trẻ trong mọi công việc.
- Do kinh tế gia đình phát triển, điều kiện vật chất không những đầy đủ mà
còn dư thừa, mỗi gia đình chỉ có từ 1 đến 2 con dẫn tới việc phụ huynh nuông chiều
con, dẫn đến việc hình thành thói quen luôn thụ động trong mọi công việc, ỉ lại, dựa
dẫm vào người lớn.
Từ thực trạng trên, cho thấy đa số giáo viên đã nhận thức được tầm quan
trọng và có thái độ đúng đắn đối với việc giáo dục tính tự lập cho trẻ. Một số giáo
viên đã thực hiện việc rèn luyện tính tự lập cho trẻ nhưng chưa có kế hoạch và chưa
thường xuyên. Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận nhỏ giáo viên còn xem nhẹ việc
giáo dục tính tự lập cho trẻ, công tác giáo dục tính tự lập cho trẻ còn hạn chế.
* Kết quả khảo sát lần 1 : ( Trước khi sử dụng các biện pháp) mức độ tự
lập của trẻ mẫu giáo, tại thời điểm tháng 9/2015
TT
1
2
3
4
5
6

Nội dung khảo sát.

Tổng
Đạt
số
Số trẻ Tỉ lệ %
trẻ
Tự rửa tay, rửa mặt, 35


Tỉ lệ %
58%

19

55%

17

48%

20

58%

18

52%

19

55%

6


7

chiếu, chăn cùng giáo

thể như:
* Thông qua hoạt động đón - trả trẻ:
Trẻ mới đến trường thường chưa có thói quen tự cất và lấy đồ dùng cá nhân
của mình như: Tự cất (lấy) cặp, cởi (đội) mũ, tháo (quàng) khăn, cởi (mặc) áo
khoác, cất (đi) giầy giép, ... Một mặt là do trẻ chưa được rèn luyện, mặt khác do
phụ huynh quá nuông chiều con cái dẫn đến trẻ luôn bị thụ động trong các hoạt
động.
Thông qua giờ đón - trả trẻ giáo viên rèn luyện các kĩ năng lao động cho trẻ
cho trẻ như tự đi giầy giép, tự mặc áo, quàng khăn, đội mũ, đeo cặp,.. và trao đổi
với phụ huynh về nội dung hình thức rèn luyện các kĩ năng thói quen lao động cho
trẻ. Sự thống nhất và phối kết hợp giữ gia đình và nhà trường là yếu tố quyết định
sự thành công trong giáo dục tính tự lập cho trẻ.
* Thông qua hoạt động học có chủ định:
Hoạt động học có chủ định bao giờ cũng có mục đích, yêu cầu cả về kiến
thức, kĩ năng và thái độ cho trẻ. Thông qua các hoạt động có chủ định như: làm
quen với toán, làm quen với văn học, khám phá khoa học về môi trường xung
quanh, thể dục,… trẻ sẽ học được những kiến thức và kĩ năng cơ bản cần thiết.
Khi trẻ nắm được những kiến thức, kĩ năng cần thiết trẻ sẽ thực hiện được
các hành động một cách dễ dàng, đó là cơ sở cho việc giáo dục tính tự lập cho trẻ
7


.Rèn cho trẻ thói quen tự lấy vở, đồ dùng học tập và tự cất đúng nơi qui định. Trong
khi thực hiện các yêu cầu của cô trong các hoạt động trẻ phải chủ động, cố gắng
hoàn thành tránh sự lệ thuộc vào sự giúp đỡ của cô giáo.
* Thông qua hoạt động vui chơi.
Phần lớn các kĩ năng của trẻ được rèn luyện thông qua hoạt động vui chơi.
Như chúng ta đã biết, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo.
Mặt khác, vui chơi còn giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu “làm người lớn” ở trẻ. Thông qua
vui chơi hình thành ở trẻ kĩ năng sử dụng đồ vật, đồ chơi. Mặt khác có thể giáo dục

* Biện pháp thứ 2: Phân công công việc cho trẻ một cách hợp lí.
Đối với trẻ cần cho trẻ hiểu rằng mỗi người cần có trách nhiệm với công việc
8


và hình thành thói quen làm việc cho trẻ. Bởi vì, trẻ mẫu giáo đã làm chủ được khá
nhiều hành vi thuộc các lĩnh vực hoạt động khác nhau và trong mối quan hệ người người. Do vậy, trẻ có thể điều chỉnh, điều khiển, kiểm soát các hành vi, kể các
những thói quen, ý thức và tự ý thức hình thành và cũng cố ở trẻ.
Phân công công việc hợp lý cho trẻ sẽ giúp trẻ làm việc có trách nhiệm hơn,
phát huy được tính tích cực, năng động của trẻ. Trẻ sẽ nổ lực, phấn đấu để
hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Khi tổ chức các hoạt động ở trên lớp, giáo viên cần phân công công việc trực
nhật cho các trẻ theo các hoạt động, các buổi, các thứ trong tuần cho trẻ.
Ví dụ:
- Trong giờ học: Chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi học tập trước giờ học và thu dọn
đồ dùng sau giờ học…
- Trong giờ chơi: Sau khi chơi phân loại đồ chơi và cất đồ chơi vào đúng nơi
quy định
- Trong giờ ăn: Lấy ghế, kê bàn, lấy khay, lấy khăn ăn, sếp bát, chia thìa,…
- Trong giờ ngủ: Chải chiếu, lấy chăn gối chuẩn bị giờ ngủ, cất gối, gấp
chiếu sau giờ ngủ,…
* Biện pháp thứ 3: Động viên, khích lệ trẻ kịp thời.
Khi người lớn được coi trọng hoặc khen thưởng có thể phát huy tốt hơn tài
năng của mình. Trẻ nhỏ cũng vậy, trẻ rất muốn được người lớn khen ngợi động
viên, đặc biệt là giáo viên. Giáo viên khen ngợi, động viên, đánh giá những công
việc mà trẻ làm được sẽ giúp trẻ hứng thú, tích cực chủ động, tự tin vào bản thân
mình và mong muốn được tiếp tục thực hiện những công việc tiếp theo. Nhưng nếu
sau khi cố gắng để đạt được thành tích, giáo viên lại thờ ơ với trẻ, không kịp động
viên sẽ gây tổn thương cho trẻ. Vì vậy, động viên, khích lệ trẻ kịp thời, đúng thời
điểm là một việc làm rất quan trong và ý nghĩa, nó góp phần hình thành ở trẻ nổ lực

trẻ sẽ khó có thể thực hiện được công việc trẻ mong muốn, sinh ra chán nản, dần
dần trẻ sẽ mất khả năng tự lập.
Ngoài ra, để tạo điều kiện, khích lệ trẻ tự lập, người lớn cần chú ý đến sự
tiện lợi, hình thức, quy cách thẩm mĩ, độ bền của đồ dùng, đồ chơi và tác dụng của
nó.
* Biện pháp thứ 5: Tạo điều kiện để trẻ được vui chơi và chơi với bạn bè.
Hoạt động vui chơi là hoạt động quan trọng nhất, giữ vai trò chủ đạo ở lứa
tuổi trẻ mẫu giáo. Thông qua hoạt động vui chơi làm biến đổi về chất trong toàn bộ
đời sống tâm lý của trẻ. Vì vậy, ở lứa tuổi này, đồ chơi không phải là thứ để nghịch
như trước đây mà bây giờ qua chơi với đồ chơi giúp trẻ khám phá chức năng và
phương thức sử dụng tương ứng với các đồ dùng. Đồng thời khi trẻ sử dụng đồ
chơi thì cũng lĩnh hội được các quy tắc hành vi ứng sử trong xã hội ẩn chứa trong
quá trình hành động đó. Từ đó trẻ sẽ học được và tự lập trong các thao tác hành
động với các đồ dùng, từ đó giúp trẻ tự tin, tự lập hơn trong cuộc sống.
Trong quá trình chơi trẻ còn bắt chước thao tác của người lớn. Trò chơi thao
tác vai cuốn hút trẻ làm xuất hiện nhu cầu có bạn cùng chơi các trò chơi đóng vai.
Thông qua trò chơi đóng vai, trẻ không những thỏa mãn nhu cầu làm người lớn của
mình mà thông qua đó trẻ học được cách giao tiếp ứng xử với
mọi người xung quanh.
Khi sử dụng biện pháp này, giáo viên cần lưu ý:
- Chọn đồ chơi phù hợp, có tác dụng giúp trẻ hoạt động tích cực.
- Hướng dẫn trẻ hành động với đồ chơi theo đúng chức năng và phương thức
sử dụng của chúng, từ đó làm cơ sở để trẻ sử dụng đồ dùng thật.
- Cần hướng dẫn trẻ tỉ mỉ, không nôn nóng.
- Chủ động tham gia chơi với trẻ trong các trò chơi, tạo tình huống cho trẻ
chơi, không can thiệp quá sâu vào trò chơi của trẻ, qua đó để trẻ bộc lộ khả năng
của mình.
10



Ví dụ:
- Tự rửa tay sau khi đi vệ sinh, trước và sau khi ăn, tắm rửa và thay quần áo
hằng ngày,…
- Tự xúc cơm ăn, ăn hết xuất.
- Tự đi và cởi giầy giép, tự mặc và cởi quần áo, mũ, khăn, tự cắt đồ dùng cá
nhân, tự lấy đồ chơi chơi và cất đồ chơi sau khi chơi vào đúng nơi quy định. Người
lớn cần giáo dục tính tự lập cho trẻ bắt đầu tự thói quen tự phục vụ, thói quen vệ
sinh cá nhân vừa sức, giúp trẻ thấy được khả năng của mình. Để làm được điều đó
là cả một quá trình tác động đến trẻ lâu dài, có hệ thống và nhất quán.
Khi sử dụng biện pháp này giáo viên cần lưu ý:
11


- Trước khi đạt được việc tự lập hoàn toàn ở trẻ trong một kĩ năng nào đó,
cần phải trải qua quá trình hướng dẫn. Quá trình hướng dẫn bao gồm hướng dẫn
bằng lời và cả bằng hành động mẫu, vừa nói vừa làm và làm cùng trẻ, như: cùng
dọn đồ chơi, cùng chải chiếu, cùng gấp chăn, cùng lau mặt, cùng đi giầy,...
- Khi làm một việc gì cùng trẻ, nên phân tích, giảng giải cho trẻ biết lý do và
cách thức hành động. Việc giải thích lý do của hành động cho trẻ hiểu còn quan
trọng hơn kết quả của hành động ấy. Bởi vì, lý do của hành động là động cơ thôi
thúc trẻ làm việc.
- Tạo điều kiện cho trẻ tham gia bất khì công việc gì trẻ muốn, ở mọi lúc,
mọi nơi và ở mọi thời điểm. Tuy mất chút thời gian, nhưng sự kiên nhẫn của người
lớn sẽ là chìa khóa thành công ở trẻ em.
* Biện pháp thứ 8: Thực hiện tốt công tác phối kết hợp với phụ huynh
trong việc giáo dục tính tự lập cho trẻ.
Để có thể đạt hiệu quả cao nhất trong việc giáo dục tính tự lập cho trẻ thì việc
tuyên truyền, phối kết hợp với phụ huynh là điều vô cùng quan trọng. Trẻ cần phải
tự lập ở mọi lúc mọi nơi, ở nhà cũng như ở trường. Sự thống nhất về nội dung,
phương pháp, biện pháp giáo dục tính tự lâp cho trẻ giữa giáo viên và phụ huynh sẽ

Qua quá trình thực hiện áp dụng các biện pháp giáo dục tính tự lập cho trẻ
mẫu giáo 4- 5 tuổi ở trường Mầm non Thị Trấn triệu Sơn bản thân tôi đã đạt
được một số kết qủa sau:
* Về phía trẻ:
Qua kết quả khảo sát lần 2 cho thấy mức tự lập của trẻ cao hơn rất nhiều
- Trẻ tự giác trong mọi hoạt động.
- Khả năng lao động tự phục vụ của trẻ cao.
- Trẻ có kĩ năng, linh hoạt, chủ động.
- Nhận thức của trẻ được phát triển do phạm vi tiếp xúc của trẻ của trẻ được
mở rộng.
- Trẻ khỏe mạnh và tự tin hơn trong mọi hoạt động
* Về phía giáo viên:
- Giáo viên nắm vững và hiểu rõ nội dung giáo dục tính tự lập, biết tích hợp
nội dung giáo dục tính tự lập cho trẻ vào các hoạt động chăm sóc và giáo dục
trẻ hàng ngày.
- Giáo viên quan tâm đến trẻ, bao quát trẻ, luôn đáp ứng nhu cầu tự lập của
trẻ
- Biết xây dựng môi trường hoạt động phù hợp giúp trẻ phát triển tính tự lập.
* Về phía phụ huynh:
- Nhận thức về sự cần thiết của việc giáo dục tính tự lập cho trẻ được nâng
cao
- Phụ huynh nắm rõ đặc điểm tâm sinh lí của con mình nói riêng và đặc tâm
sinh lí của trẻ lứa tuổi mẫu giáo nói riêng.
- Đã kết hợp vói giáo viên cùng thực hiện tốt việc giáo dục tính tự lập cho
trẻ, luôn tạo điều kiện để trẻ phát huy tính tự lập.
* Kết quả khảo sát lần 2( sau khi sử dụng các biện pháp) mức độ tự lập của
trẻ mẫu giáo, thời điểm tháng 4/2016.
TT Nội dung khảo sát.
Tổng
Đạt

4
5
6

7

quàng khăn đội mũ.
Tự lấy đồ chơi và cất
đồ chơi đúng nơi quy
định
Kê bàn, ghế ăn cùng
giáo viên..
Lấy gối, chải chiếu,
chăn và cất gối, gấp
chiếu, chăn cùng giáo
viên
Tự chọn góc chơi và
vai chơi

35

35

100%

0

0%

35



3.KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ.
3.1. Bài học kinh nghiệm.
Tự lập là một nét tâm lí quan trọng có ảnh hưởng nhiều đến tính cách, lối
sống và sự thành công của con người nói chung và trẻ em nói riêng. Vì vậy, việc
giáo dục tính tự lập cho trẻ cần phải được tiến hành ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Giáo
dục tính tự lập cho trẻ là một trong những nội dung quan trọng trong việc hình
thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ.
Qua các biện pháp thực hiện và kết quả đạt được tôi đã rút ra bài học kinh
nghiệm khi giáo dục tính tự lập cho trẻ mẫu giáo như sau:
- Giáo viên phải nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của từng lứa tuổi và từng cá
nhân trẻ biện pháp giáo dục cho phù hợp.
- Động viên khích lệ trẻ kịp thời, nêu gương, đánh giá kết quả tự lập của
trẻ, khuyến khích trẻ phát huy tính tự lập.
- Quan tâm, bao quát trẻ, phát hiện ra những nhu cầu mới của trẻ để đáp ứng
kịp thời.
- Chú ý đến việc xây dựng một môi trường hoạt động phù hợp với trẻ, phát
huy tính tự lập cho trẻ.
- Cần sử dụng linh hoạt và phối kết hợp giữa các biện pháp.
- Rèn thói quen tự lập cho trẻ phải là hoạt động thường xuyên, liên tục. Giáo
viên cần tận dụng mọi thời điểm, mọi cơ hội để hình thành thói quen tự lập cho trẻ
- Giáo viên phối kết hợp với phụ huynh, trao đổi nội dung và phương pháp
giáo dục tính tự lập cho trẻ.
3.2. Kiến nghị :
Để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục tính tự lập cho trẻ, tôi có một số
kiến nghị sau:
- Cần coi trọng hơn nữa việc giáo dục tính tự lập cho trẻ mẫu giáo thông qua
các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của trẻ, giáo dục tính tự lập cho trẻ ở mọi lúc
mọi nơi, trong mọi hoạt động. Vì đây là giai đoạn quan trọng, chuẩn bị cho trẻ

Người viết sáng kiến

Khương Thị Hà

16


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
2.
3.
4.

Luật Giáo dục- Nhiều tác giả (Nhà xuất bản giáo dục)
Văn kiện đại hội đảng- Nghị quyết TW II khóa 8
Tạp chí giáo dục Mầm non số 5 -2014
Chương trình giáo dục mầm non- Bộ Giáo dục đào tạo 9 (Nhà xuất bản giáo
dục)
5. Hình thành tính tự lập cho trẻ- Nhiều tác giả (Nhà xuất bản Nhi Đồng)
6. Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục Mầm non- Nguyễn Thị
Ánh Tuyết (Nhà xuất bản đại học sư phạm)
7. Báo giáo dục thời đại

17