SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THỊ XÃ BỈM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI

Người thực hiện: Nguyễn Thị Mai
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường MN Bắc Sơn - Bỉm Sơn
SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

BỈM SƠN THÁNG 6 NĂM 2016

1


Mục lục
Nội dung
I. MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG

1. Cơ sở lý luận
2. Thực trạng của vấn đề
3. Các biện pháp đã thực hiện
3.1. Biện pháp 1


I/ MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
2


Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta hiện nay,
Đảng và Nhà nước đánh giá rất cao yếu tố giáo dục. Giáo dục được coi là quốc
sách hàng đầu , đổi mới giáo dục nhằm nâng cao dân trí đào tạo nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài cho đất nước.
Giáo dục Mầm Non có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống giáo
dục quốc dân . Giáo dục Mầm Non là điểm xuất phát, điểm khởi đầu đặt nền
móng đầu tiên cho việc hình thành nhân cách của trẻ. Mục tiêu của bậc học
Mầm Non đã được xác định rõ, chăm sóc giáo dục cho trẻ khỏe mạnh, nhanh
nhẹn, hoạt bát và phát triển tốt về các mặt đức, trí, thể, mĩ, hay nói cách khác là
giúp trẻ phát triển toàn diện, làm tiền đề cần thiết cho trẻ bước vào trường tiểu học.
Để đạt được mục tiêu trên chương trình chăm sóc giáo dục mầm non
hiện nay đã đưa vào những nội dung hoạt động để phát triển các lĩnh vực cho
trẻ như: Lĩnh vực giáo dục thể chất; phát triện nhận thức, phát triển ngôn ngữ;
phát triển thẩm mỹ, phát triển tình cảm xã hội. Trong đó, phát triển ngôn ngữ là
con đường để phát triển nhận thức và là cơ sở để phát triển các lĩnh vực khác.
Với đặc điểm trẻ mầm non chưa biết đọc, chưa biết viết, vì vậy cho trẻ làm
quen với văn học có ý nghĩa phát triển lời nói cho trẻ vì “Ngôn ngữ là yếu tố
thứ nhất của văn học”. Thông qua văn học trẻ được tiếp xúc với nghệ thuật
ngôn từ, được làm quen với những hình tượng ngôn ngữ trong sáng, biểu cảm.
Như chúng ta đã biết từ khi còn trong nôi đến lúc chập chững tập đi,
tập nói, đến lúc trẻ biết viết, đọc, thì văn học là chiếc cầu nối để ngôn ngữ của
trẻ phát triển. Từ câu hát ru của mẹ, câu ca dao của bà, chuyện kể của cô giáo ,
sẽ nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ , là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho
trẻ học tập. Ngoài ra văn học nó đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về

1. Cơ sở lý luận:
Cho trẻ làm quen với văn học là một hoạt động học của trẻ ở trường
mầm non cùng với dạng các hoạt động khác: Vui chơi, vệ sinh, lao động... hoạt
động học tập được tổ chức có hệ thống nhằm phát triển toàn diện cho trẻ.
Làm quen với các tác phẩm văn học là phương tiện để phát triển ngôn
ngữ, nó có vai trò quan trọng đối với phát triển nhân cách.
Với đặc điểm tâm lý trẻ 5 tuổi trẻ đang chuyển dần từ tư duy trực quan
hành động sang tư duy trực quan hình tượng. Từ chỗ tư duy gắn liền với yếu tố
chủ quan, đầy màu sắc, xúc cảm đến sự xuất hiện tự ý thức của trẻ đến việc
hình thành bước đầu của các phẩm chất ý chí. Đây là giai đoạn phát triển
nhanh và mạnh về ngôn ngữ của trẻ theo hướng hoàn thiện dần ngữ âm, ngữ
điệu của lời nói.
Mức độ phát triển ngôn ngữ, tư duy đã khiến cho trẻ có khả năng tiếp
nhận được thơ, truyện song chính đặc điểm bao trùm của tư duy tưởng tượng
của lứa tuổi này đã quy định tính chất ngây thơ, quan hệ trực tiếp, đối với tác
phẩm văn học của trẻ, trẻ thường thể hiện ngay tình cảm suy nghĩ của mình khi
nghe truyện, thơ qua hành động cụ thể.
Những hành động của trẻ có thể là diễn lại các hành động của nhân vât
trong truyện, thơ, có thể là phản ánh trực tiếp những điều đã được nghe.
Trong khi cảm thụ truyện, trí tưởng tượng đóng vai trò hết sức quan
trọng, nhờ có trí tưởng tượng, trẻ dễ dàng hình dung được diễn biến của cốt
truyện, khi nghe truyện trẻ thường chú ý đến cốt truyện, câu truyện diễn biến ra
sao, cái gì sẽ xảy ra, kết cục là thế nào. Vì vậy để tổ chức các giờ làm quen với
văn học cho trẻ đạt hiệu quả người giáo viên cần đặc biệt chú ý đến đặc điểm này.
2. Thực trạng của vấn đề:
Để nghiên cứu đề tài đạt kết quả, tôi đã tiến hành khảo sát thực tế tại
trường Mầm non Bắc Sơn và tại lớp tôi, kết quả khảo sát như sau:
Trường có 11 lớp mẫu giáo. Trong đó có 3 lớp Mẫu giáo lớn.
Nhà trường luôn quan tâm đến chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ, đặc
biệt là khối mẫu giáo 5-6 tuổi.

- Trẻ đọc thơ, kể lại truyện mới dừng ở mức độ thuộc thơ, truyện và khả
năng đọc, kể diễn cảm còn hạn chế.
- Việc sưu tầm các bài thơ, câu chuyện ngoài chương trình để đưa vào
giờ hoạt động làm quen với văn học chưa nhiều.
c. Kết quả thực trạng:
Qua khảo sát thực trạng đầu năm lớp tôi cho kết quả như sau:
- Tổng số trẻ khảo sát : 40 trẻ:
Các tiêu chí đánh giá
Kỹ năng nghe
Kỹ năng nói
Kỹ năng đọc

Nghe và giao tiếp thông thường
Nghe làm theo chỉ dẫn
Khả năng phát âm tốt
Trả lời được câu hỏi thông thường
Trẻ đọc thơ diễn cảm
Trẻ hứng thú với sách

Trẻ đạt

Tỷ lệ %

32/40
30/40
30/40
32/40
20/40
30/40


chuyện theo tranh góp phần tích cực trong việc phát triển ngôn ngữ và cảm thụ
tác phẩm văn học.
- Trong điều kiện nhà trường chưa trang bị đủ tranh truyện, đồ dùng dạy
học tôi và các bạn đồng nghiệp trong trường đã tích cực làm thêm đồ dùng dạy
học như: Vẽ tranh minh họa truyện, thơ, làm thêm các con giống con rối... để
phục vụ cho môn học, tôi tận dụng tất cả các nguyên vật sẵn có ở địa phương
để làm đồ dùng đồ chơi như: Sách báo cũ, lõi giấy vệ sinh, ống nước, lon bia,
chai nhựa, xốp, vải vụn, cành cây khô, để làm đồ dùng đồ chơi cho trẻ.
- Dựa vào từng chủ đề tôi đưa ra kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi một
cách cụ thể, mỗi chủ đề tôi làm một bộ đồ dùng phục vụ cho quá trình giảng
dạy và vui chơi của trẻ. Từ những nguyên vật liệu sưu tầm được tôi hướng dẫn
trẻ làm thành những con vật, con rối xinh xắn, ngộ nghĩnh của những câu
truyện mà trẻ đã được học được nghe , cụ thể đã làm:
+ Vỏ hộp sữa bằng nhựa sơn màu đen để làm con trâu, màu vàng làm
con bò, làm con thỏ, con lợn, làm bộ cốc chén, bát... để trưng bày thành khu
vườn dạy thơ, kể truyện.
+ Lọ nước rửa bát làm thân, quả bóng nhỏ làm đầu và vải vụn may váy,
áo ta có thể làm cô gái để sử dụng kể truyện “Ba cô gái”...
+ Sử dụng các loại hột hạt, vải vụn, giấy màu, để tạo thành bức tranh
truyện cho trẻ kể chuyện sáng tạo…
+ Vỏ ngao , sò , ốc , hến, … để làm cua , cá , ốc tạo ao cá dạy thơ “Nàng
tiên ốc” , thơ “Dong và cá”…
+ Cho trẻ vẽ tranh bằng bút xáp , không tô màu, sau đó cô hướng dẫn trẻ
phết hồ lên tranh sau đó rắc hạt vừng lên làm tranh các con vật , để các bức
tranh phong phú tôi sử dụng vừng đen , vừng vàng , các loại hạt đậu để làm
mắt , sử dụng cỏ khô để trang trí thêm cho bức tranh thêm sinh động…
6


- Sưu tầm các học liệu để trẻ hoạt động ở các góc như:

mò, phát triển trí tưởng tượng của trẻ .
Để tiết học thu được kết quả cao thì việc chuẩn bị giáo cụ trực quan
cũng rất quan trọng, giáo cụ trực quan bao gồm:
+ Đồ dùng của cô như: Máy tính, máy chiếu, các slide cần thiết để minh
họa cho nội dung của bài.
+ Đồ dùng của trẻ như: Tranh lô tô, giấy màu, giấy gam, bút sáp, và một
số nguyên vật liệu để dùng trong tiết học.
Nếu chúng ta chuẩn bị chu đáo thì tiết dạy sẽ đạt kết quả cao.
Ví dụ: Khi dạy trẻ chủ đề “Tết và mùa xuân”
Với đề tài: Kể truyện “Sự tích bánh trưng bánh dày”:
Chuẩn bị:
* Đồ dùng của cô:
7


- Bánh chưng, bánh dày, cành hoa đào
- Các slide:
Slide 1: - Cảnh tụ họp của Vua Hùng, các hoàng tử, công chúa và các
quần thần.
Slide 2: - Hoàng Tử Lang Liêu suy nghĩ và nói về ý tưởng gói bánh
trưng, bánh dày.
Slide 3: - Hoàng Tử cùng dân làng làm bánh trưng bánh dày.
Slide 4: - Các Hoàng tử dâng lễ vật cho Vua cha trong ngày lễ đầu năm.
Slide 5: - Hoàng tử Lang Liêu dâng lễ vật bánh trưng bánh dày.
Slide 6: - Hoàng tử Lang Liêu được chọn nối ngôi Vua.
* Đồ dùng của trẻ:
Lá chuối (hoặc lá dong), 1-2 bò gạo, một ít đậu xanh (Để trẻ thực hành
gói bánh trưng vào cuối tiết học)
* Nội dung tích hợp: Âm nhạc bài hát “Mùa xuân”
Câu đố cho trẻ giải:

tải hết được nội dung, ý nghĩa, cũng như cái hay cái đẹp trong từng tác phẩm
đến với trẻ.
+ Đối với truyện ngữ điệu giọng kể là một yếu tố vô cùng quan trọng vì
nó là phương tiện chuyển tải tới người nghe về nội dung tác phẩm, vì vậy
giọng kể nhanh hoăc chậm, âm điệu trầm hay bổng phải phù hợp với từng tác
phẩm có như vậy mới diễn tả được các hình tượng nhân vật trong truyện một
cách chân thực, giúp trẻ cảm thụ tác phẩm dễ dàng.
Ví dụ: Kể truyện: “Ba cô gái”.
Giọng nói của bà mẹ: Trầm,yếu, nói đứt quãng.
Giọng của Sóc phải thanh cao, nhí nhảnh.
Giọng của các chị cả, chị hai thờ ơ, thể hiện sự không quan tâm đến mẹ.
Giọng cô út hốt hoảng, nhanh , vội vàng, khi nghe tin mẹ ốm, thể hiện
sự lo lắng và quan tâm đến mẹ.
+ Với thơ: Khi đọc chú ý đến âm điệu, nhịp điệu, vần điệu, cách ngắt
giọng... đọc nhấn vào các từ luyến, láy, các từ được lặp đi, lặp lại để tạo cảm
xúc cho trẻ khi nghe thơ.
Với trẻ 5-6 tuổi tư duy của trẻ vẫn mang nặng màu sắc tư duy trực quan
hành động và bước đầu chuyển sang tư duy trực quan hình tượng vì vậy việc
phối kết hợp giữa các phương pháp dùng lời và phương pháp trực quan,
phương pháp thực hành trong giờ tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn
học là hết sức cần thiết. Phương pháp dùng lời có tác dụng giúp trẻ hiểu nội
dung câu chuyện, bài thơ; phương pháp trực quan với những hình ảnh và màu
sắc của hình ảnh minh họa làm tăng thêm sự chú ý của trẻ và tăng thêm sức
hấp dẫn của câu chuyện, bài thơ, qua đó giúp trẻ hiểu sâu nhớ lâu tác phẩm.
Ví dụ: Bài thơ: “Em yêu nhà em”
Để chuẩn bị cho tiết dạy thơ đạt hiệu quả tôi đã chuẩn bị một số hình ảnh
thật về ngôi nhà ở thôn quê:
Có khung cảnh tươi đẹp vui mắt, đáng yêu , đầm ấm , có chim hót líu lo trên
cây, sân nhà có đàn gà nhặt thóc , quanh nhà có vườn cây , ao sen , đàn cá bơi
lội tung tăng những con vật gần gũi với tuổi thơ như dế mèn , ếch con.

của thỏ nâu bị ốm lên cơn sốt cao nhưng chẳng có ngậm nước nào để uống, thỏ
nâu thương mẹ nên cậu quyết tâm vào rừng sâu để tìm nước uông cho mẹ , đi
mãi mà chưa tìm được nước , cậu ta mệt quá nằm ngủ thiếp đi . Thế rồi cậu mơ
thấy bà tiên hiện ra, bà tiên hỏi:
“Con có biết vì sao sông suối lại không có nước ? Đó chính là vì con
người đã chặt phá rừng bừa bãi, nên sông suối mới cạn hết nước , bao giờ con
người không còn chặt phá rừng nữa thì nước sẽ trở lại. Còn Thỏ nâu muốn có
nước thì phải vượt qua núi cao ở đó có suối tiên mới lấy được nước cho mẹ”.
Thỏ nâu không ngại khó đã làm theo lời bà tiên và đã lấy được nước cho
mẹ uống , mẹ thỏ được uống nước nên đã khoẻ trở lại. Và thỏ nâu còn kể lại
truyện gặp bà tiên cho mọi người nghe và khuyên mọi người không được phá
rừng nữa thì sông suối mới có nước để uống , mọi người đã làm theo lời của
thỏ nâu .
Sau khi kể truyện tôi dẫn dắt vào bài:
“Các con có muốn cùng bạn thỏ đi lấy nước ở suối tiên cho mọi người
cùng uống không?
Đường đi đến suối tiên thật xa, vượt qua suối, rồi phải ném túi cát xua
đuổi thú dữ, các con hãy cố gắng cùng bạn nhé”.
Với cách lồng ghép kể truyện như trên tôi đã lôi cuốn trẻ vào tiết học
một cách tự nhiên thoải mái không gò bó và giáo dục trẻ yêu thương chawm
sóc người thân, giáo dục trẻ bảo vệ môi trường, tiết kiệm nước… trẻ rất hứng
thú tham gia vào tiết học.
Đối với thơ tôi cũng lồng ghép tương tự.
Ví dụ: Dạy hoạt động khám phá khoa học, đề tài: “Một số con vật sống
dưới nước”, tôi lồng ghép cho trẻ đọc thơ nàng tiên ốc , vào cuối tiết học...
Để củng cố nội dung kiến thức theo chủ đề, rèn luyện cách phát âm
chuẩn và mở rộng hiểu biết thêm cho trẻ về thế giới xung quanh tôi sưu tầm
10



+ Khám phá khoa học: Đếm số lượng…
Ngoài ra vào các thời điểm đón, trả trẻ, vui chơi, ăn trưa, sau khi trẻ ngủ
dậy… tùy vào từng thời điểm mà tôi lựa chọn nội dung phù hợp, có thể là cho
trẻ nghe một bài thơ, câu truyện mới sắp được học, hoặc ôn lại những bài mà
trẻ đã được nghe... để củng cố kiến thức cho trẻ.
Tổ chức tốt các hoạt động ngoài giờ học nhằm củng cố nội dung truyện
thơ và nâng cao khả năng cảm thụ thơ, truyện từ đó góp phần phát triển ngôn
ngữ mạch lạc cho trẻ.
Biện pháp 4. Đầu tư thời gian bồi dưỡng và luyện phát âm cho trẻ.
* Sửa lỗi về phát âm và luyện phát âm:
Ở trong lớp còn một số cháu nói ngọng, nói lắp vì vậy ngoài tiết dạy
chinh ra tôi dành một số thời gian vào buổi chiều để luyện cho trẻ giúp trẻ phát
âm chính xác, rõ ràng mạch lạc.
11


Với những từ khó như S, X, P, Q, L, N,,… khi dạy cô phát âm mẫu cho
trẻ nghe nhiều lần, phân tích cách phát âm, cho trẻ phát âm.
Cô ôn luyện cách phát âm cho trẻ bằng các trò chơi được sử dụng đa
dạng và phong phú.
Ví dụ: - Trò chơi bắt chước tiếng kêu của các con vật:
Cô nói con vịt: Trẻ làm tiếng kêu: “cạc cạc”
Cô nói con mèo: Trẻ nói “meo meo”…
- Luyện phát âm cho trẻ thông qua hình thức đọc đồng dao, ca dao.
Ví dụ: Tôi chọn bài đồng dao “lúa ngô là cô đậu nành” để luyện phát âm
chữ l, n.
Bài đồng giao “nói ngược’’, và một số bài ca dao nói về tình cảm anh
em, về công cha nghĩa mẹ về gia đình... để luyện phát âm.
Khi được đọc nhiều trẻ sẽ được luyện phát âm giúp trẻ phát âm chuẩn
không bị ngọng, bị lắp.


Với giờ học này tôi thường vận động những phụ huynh có thời gian đến
để dự và tham gia cùng các con.
Qua cách làm trên nhằm giúp phụ huynh hiểu hơn về nội dung và
phương pháp dạy học của nhà trường nhằm tuyên truyền đến phụ huynh từ đó
họ sẽ quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho cô giáo cũng như nhà trường
hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.
Ngoài ra vào các ngày lễ ngày hội như: Ngày 8/3, ngày 20/11, ngày
22/12 .... Tôi đều tổ chức cho trẻ biểu diễn kết hợp giữa thơ, kịch, múa, hát để
chúc mừng.
- Với phương pháp thực hành và ôn luyện như trên đã tạo điều kiện cho
trẻ thể hiện khả năng của mình qua đọc thơ, kể truyện do đó giáo viên có thể
đánh giá được khả năng cảm thụ thơ, truyện của trẻ đến đâu qua đó để cô có
biện pháp và hình thức dạy cho phù hợp với trẻ.
Với hình thức này một số trẻ nhút nhát của lớp tôi đã dần được lôi cuốn
vào hoạt động vì thế trẻ đã mạnh dạn tự tin hơn rất nhiều, chất lượng của lớp
đã được nâng lên.
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường:
Qua một năm áp dụng thực hiện đề tài “Nâng cao chất lượng làm quen
với văn học cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi” do tôi phụ trách đã thu được kết quả cụ
thể như sau:
4.1. Đối với trẻ:
- 100% trẻ yêu thích môn học, trẻ thích tham gia vào hoạt động đọc thơ,
kể truyện, đóng kịch.
- 100% trẻ phát âm rõ ràng mạch lạc, không còn trẻ nói ngọng, nói lắp.
- Kinh nghiệm sống và trí tưởng tượng của trẻ đã phong phú hơn, vốn từ
cũng phát triển hơn nhều, trẻ nói rõ ràng mạch lạc, đặc biệt là một số cháu nhút
nhát đầu năm, qua thời gian được luyện tập đến nay các cháu đã mạnh dạn tự
tin lên rất nhiều.

25/40
62,5

Cuối năm
Trẻ đạt Tỷ lệ
%
40/40
100
40/40
100
40/40
100
40/40
100
32/40
82
40/40
100
13


- Đồ dùng minh họa cho môn văn học:
+ Tranh minh họa truyện : 3 bộ (đủ các câu truyện cho các chủ đề)
+ Tranh minh họa thơ: 3 bộ
+ Vẽ tranh minh học : 2 bộ
+ Rối tay, mô hình:
4 bộ
+ Thiết kế giáo án điện tử các tiết dạy: 60%
- Với kết quả như trên lớp tôi được nhà trường đánh giá cao về sự cố
gắng của bản thân, được đồng nghiệp tin tưởng.

hơn nữa để đưa chất lượng môn văn học cũng như các môn học khác của lớp
ngày càng đạt kết quả cao hơn .
III/ KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
14


1. Kết luận:
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ mà bản thân đã rút ra trong quá
trình nghiên cứu đề tài này, rất mong được sự đóng góp ý của các cấp lãnh đạo
và các bạn đồng ngiệp.
2. Kiến nghị:
Đề nghị với các cấp lãnh đạo quan tâm tạo điều kiện, để giáo viên
trường mầm non Bắc Sơn được đến thăm quan các trường điểm trong và ngoài
tỉnh để giáo viên được học tập kinh nghiệm hay về áp dụng vào giảng dạy
nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hơn nữa trong công tác chăm sóc giáo
dục trẻ./.
Tôi xin cam đoan sáng kiến này do tôi viết,
không sao chép lại của người khác.
Bắc Sơn, ngày 18 tháng 3 năm

XÁC NHẬN

2016
VỊ

CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN

Người viết
Nguyễn Thị Mai