SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NGUYỄN THỊ LỢI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC CHO HỌC SINH Ý THỨC
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG QUA MÔN ĐỊA LÍ THPT

Người thực hiện: Lê Thị Tuyết
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Địa lí

Thanh Hoá, năm 2016
1


Môc lôc
Mục
1

Nội dung
Mở đầu

Trang
2

1.1

Lý do chọn đề tài


2.2

Thực trạng của vấn đề khi áp dung SKKN

7

2.3

Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

8

2.4

Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động GD, bản thân...

20

Kết luận, kiến nghị

22

3.1

Kết luận

22

3.2


Để thực hiện nội dung lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào môn
học, đặc biệt là môn Địa lý có hiệu qủa, giáo viên phải có trách nhiệm xây dựng
bài giảng có tác dụng giáo dục sâu sắc và có sức lan tỏa. Bởi lẽ, đạo đức được
hình thành theo những chuẩn mực sống, tuỳ theo lứa tuổi, văn hóa, gia đình và
tôn giáo, con người trải qua giai đoạn phát triển tâm lý rất lớn. Chúng ta không
chỉ giúp các em phát triển khả năng giải thích mà cả khả năng đưa ra và bảo vệ
chính kiến của mình về một vấn đề. Trong bất cứ tình huống nào, nếu có đủ
thông tin về vấn đề cần tìm hiểu thì chúng ta sẽ có quyết định đúng đắn, chính
xác hơn. Qua những bài học lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường,
học sinh nhận thức được vai trò của môi trường cũng như sự tác động tiêu cực
của con người tới môi trường chắc chắn các em sẽ quyết định được hành vi của
mình đối với môi trường. Đó cũng chính là lý do tôi chọn đề tài: “Giáo dục cho
học sinh ý thức bảo vệ môi trường qua môn Địa Lý THPT”
1.2. Mục đích nghiên cứu.
Việc giáo dục môi trường cho học sinh THPT không chỉ giúp cho các em
có ý thức bảo vệ môi trường mà còn giúp các em có khả năng trở thành tuyên
truyền cho hôm nay mà cho cả ngày mai. Nhằm xây dựng một môi trường
“xanh, sạch, đẹp, an toàn” và một xã hội trong lành.
Giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường nhằm giúp cho giáo viên
có kiến thức về ô nhiễm môi tưởng, bảo vệ môi trường. Giáo viên phải là người
làm gương cho học sinh, luôn có ý thức hướng dẫn và nhắc nhở học sinh kiên trì
3


thực hiện những việc làm hằng ngày có ý nghĩa bảo vệ môi trường và giáo dục
học sinh biết yêu quí gần gũi với môi trường. Mỗi giáo viên là một tuyên truyền
viên về giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường và xã hội...
Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh kỹ năng biết giữ vệ sinh không
những ở gia đình mà còn ở mọi nơi, biết trở thành một tuyên truyền viên và có
hành động đúng đắn góp phần bảo vệ môi trường …. Hình thành cho học sinh

trường, phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Hệ thống kiến thức và kĩ năng được triển
khai qua các môn học và các hoạt động theo hướng tích hợp nội dung qua các
môn học, thông qua chương trình dạy học chính khoá và các hoạt động ngoại
khoá, đặc biệt coi trọng việc đưa vào chương trình môn hoạt động ngoài giờ lên
lớp, cho các em tham quan thực tế....
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
2.2.1. Phạm vi nghiên cứu.
Giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường thông qua các tiết học
môn Địa lý tại Trường THPT Nguyễn Thị Lợi – Sầm Sơn, học sinh chủ yếu
thuộc con em gia đình gốc nông dân theo học, một phần là con em gia đình tham
gia hoạt động du lịch, phụ huynh chú tâm trong việc làm kinh tế nên ít quan tâm
đến việc giáo dục con em mình.
2.2.2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu.
Trong cuộc sống cũng như khi dạy học môn địa lý, tôi nhận thấy các em
chưa ý thức về môi trường và sự tác động của con người có ảnh hưởng như thế
nào đối với môi trường. Qua khảo sát kết quả học tập của học sinh tôi thấy chỉ có
80% các em học sinh hiểu chút ít về mối quan hệ giữa môi trường và cuộc sống
của con người.
2.2.3. Nguyên nhân của thực trạng.
Đa số học sinh chưa thực sự hiểu biết nhiều cũng như được giáo dục về
vấn đề bảo vệ môi trường từ phía nhà trường và gia đình. Các em chưa được học
môn môn này bằng những tiết học riêng biệt để giúp các em hiểu một cách tường
tận về môi trường và những tác động tiêu cực đến môi trường của con người gây
hậu quả to lớn như thế nào.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1. Giáo dục đạo đức.
- Luôn nhắc nhở học sinh học thuộc khẩu hiệu “ Xây dựng môi trường
Xanh – Sạch – Đẹp”
- Hình thành nhân cách cho học sinh, thường xuyên theo dõi, nhắc nhở
học sinh thực hiện tốt nội qui nhà trường.

Địa lí tại trường THPT Nguyễn Thị Lợi.
* Phương pháp sử dụng tranh, ảnh Địa lý.
Việc sử dụng tranh ảnh có nội dung về Môi trường giúp học sinh có thể dễ
dàng nhận biết được những vấn đề của môi trường như hiện tượng ô nhiễm
không khí, ô nhiễm nước, hiện tượng xói mòn đất ở những vùng đất trống, đồi
trọc...
Khi hướng dẫn học sinh quan sát, trước hết giáo viên cần xác định mục
đích, yêu cầu của việc quan sát tranh. Sau đó, yêu cầu học sinh nêu tên của bức
tranh để xác định xem bức tranh đó thể hiện hiện tượng gì, vấn đề gì, ở đâu và
mô tả hiện tượng. Cuối cùng gợi ý học sinh nêu nguyên nhân và hậu quả của
hiện tượng.
Ví dụ: Dạy mục II: Môi trường ( Bài 3 Một số vấn đề mang tính toàn
cầu – Địa lý 11CB)

6


Câu hỏi: Quan sát một số hình ảnh trình bày biểu hiện, nguyên nhân và
hậu quả ô nhiễm môi trường đến sản xuất và đời sống?

Hình 1: Chặt phá rừng làm biến đổi khí hậu toàn cầu

Hình 2: Biến đổi khí hậu toàn cầu

7


Hình 3: Nước thải gây ô nhiễm các dòng sông

Hình 4: Khói thải từ xe buýt và từ KCN làm ô nhiễm môi trường không khí


9


Hình 6. Khói bụi do hoạt động của xe cộ và khu công nghiệp thải ra
- Bước 3: Kết luận:
Khí thải, chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp và lượng phân bón, thuốc trừ
sâu dư thừa... đã làm ô nhiễm không khí, đất và nước ....
* Phương pháp thảo luận.
Bản chất của phương pháp thảo luận là giáo viên tổ chức cho học sinh thảo
luận
(theo cặp hoặc theo nhóm) để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung
bài học.
Phương pháp thảo luận có thể được tiến hành theo các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề và các câu hỏi thảo luận.
- Bước 2: Học sinh thảo luận ( cặp hoặc nhóm)
- Bước 3: Giáo viên tóm tắt các ý kiến thảo luận, củng cố kiến thức.
Ví dụ: Mục 2: Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống( Bài 15:
Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai – Địa lý 12- CB)
- Bước 1: Kể tên một số thiên tai mà em biết, giải thích nguyên nhân và hậu
quả.
- Bước 2: Học sinh thảo luận.
- Bước 3: Các nhóm đưa ra ý kiến, Giáo viên tóm tắt, củng cố và kết luận.
Một số thiên tai: Bão, Lũ quét, hạn hán...
Giải thích nguyên nhân:
- Chặt phá rừng bừa bãi, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, mưa axit,
TĐ nóng lên, thủng tầng ôzôn......

10


- Chuẩn bị của học sinh:
Việc chuẩn bị của học sinh là một hình thức nghiên cứu trước bài mới, từ
đó các em sẽ nắm bài mới có chất lượng.
* Giao nhiệm vụ cho học sinh từng nhóm để tránh trùng lặp.
- Nhóm 1,2: Tìm các tranh, ảnh về ô nhiễm nguồn nước, không khí,
đất).
- Nhóm 3,4: Sưu tầm tranh, ảnh về hậu quả ô nhiễm môi trường ( Lũ
lụt, hạn hán, bão, xói mòn đất....)
* Giao nhiệm vụ cho cả lớp: Suy ngẫm về những hình ảnh đã tìm
được?
Bản thân em đã làm được những gì để góp phần bảo vệ môi trường từ
nhận thức đến hành động cụ thể.
* Tìm đọc: Các điều luật bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
- Chuẩn bị của Giáo Viên:
+ Tìm tư liệu, hình ảnh chọn lọc về những nội dung như đã giao cho học
sinh sao cho vừa đủ, phù hợp với nội dung , bài dạy. chọn 4,5 hình ảnh ô nhiễm
môi trường cho học sinh tự suy ngẫm, trình bày trước lớp suy nghĩ, chính kiến
của mình khi được xem những hình ảnh đó.( Hiện tượng chặt phá rừng, đốt rừng;
khai thác thủy sản bằng chất nổ….)
+ Nghiên cứu các điều luật bảo vệ môi trường và TNTN.
12


+ Giáo Viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu bài học từ tư liệu, từ hệ
thống câu hỏi nhằm giúp học sinh hiểu sâu sắc ô nhiễm môi trường, thiên tai
thường xảy ra Từ đó bồi dưỡng cho học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường,
biết ngăn chặn những hành vi phá hoại, tạo một lối sống có trách nhiệm và thân
thiện với thiên nhiên.
Từ việc nghiên cứu, tìm hiểu các nguồn tài nguyên bị ô nhiễm và hậu quả
của nó, từ đó giáo viên khắc sâu cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường, cũng có

tháng 11 đến
Thời gian
DHMT(Từ tháng 9 đến Bắc.
tháng 4 năm sau)
hoạt động
tháng 12)
Tháng 10 đến
tháng 12 ở miền
Trung.
Phá huỷ mùa màng, tắc Thiệt hại về mùa Mất mùa, cháy
Hậu quả
nghẽn giao thông và ô
màng và tính
rừng, thiếu nước
nhiễm môi trường)
mạng của dân cư. cho sinh hoạt
Nguyên nhân - Địa hình thấp
- Địa hình dốc
Mưa axit, cân
- Mưa nhiều, tập trung - Mưa nhiều, tập bằng ẩm nhỏ hơn
13


theo mùa.
- Ảnh hưởng của thuỷ
triều.
Xây dựng hệ thống đê
điều, hệ thống thuỷ lợi.
Biện pháp
phòng chống

môi trường mà toàn nhân loại đã và đang đối mặt. Con người đã tác động quá
nhiều đến môi trường, khai thác đến mức cạn kiệt các nguồn tài nguyên, thải
nhiều chất độc làm cho môi trường không còn khả năng tự phân hủy.

15


Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ sự sống của chúng ta. Chính phủ đã ban hành
hàng loạt các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường nhằm xử lý, răn đe những
tổ chức, cá nhân có hành vi làm tổn hại đến môi trường, rồi các công nghệ xử lý
rác thải, phát minh khoa học ra đời nhằm giảm thiểu những tác động đến môi
trường. Vậy còn bạn, có bao giờ bạn đã tự hỏi “mình đã làm gì để bảo vệ môi
trường và chống biến đổi khí hậu chưa?”.
Giáo viên đưa ra một vài tình huống: Nếu các em nhìn thấy người dân ở
đây đổ rác bừa bãi ngoài đường, phố, ngoài bãi biển, ở tại trường học, chứng
kiến cảnh tượng rác ăn quà mà các bạn vứt khắp sân trường, một số học sinh
tinh nghịch thì hái hoa, bẻ gãy cành cây....
Để học sinh trả lời câu hỏi sau: Khi chứng kiến cảnh đó em sẽ xử lí như
thế nào? Nội dung được lồng ghép, tích hợp trong mục 1,2 trong bài 15 Địa lí 12
(CB) liên quan đến bảo vệ môi trường. Đó cũng chính là trách nhiệm của học
sinh để góp phần thực hiện cuộc vận động “ Xây dựng trường học thân thiện, học
sinh tích cực”.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường
Qua quá trình lồng ghép các nội dung giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ
môi trường qua môn địa lý. Tôi đã dạy thí nghiệm cho 2 lớp ( Một lớp thí
nghiệm và một lớp đối chứng).
Kết quả học sinh đã có những hiểu biết và thấy được tầm quan trọng của việc
bảo vệ môi trường là rất cầ thiết, các em có thể sử lí được một số tình huống và
kết quả ạt được như sau:

trường và hiểu rõ bảo vệ môi trường là bảo vệ chính sự sống của chúng ta.

16


Trong tương lai thế hệ học sinh này sẽ là đội ngũ trí thức trẻ không những có
ý thức đối với môi trường mà còn là lực lượng nòng cốt cải tạo và xây dựng môi
trường tốt đẹp hơn và trong thực tế hướng các em làm những việc cụ thể hàng
ngày như:
* Tổ chức cho HS tham gia dọn vệ sinh làm sạch môi trường:
- Hàng ngày phân công các em dọn vệ sinh trường, lớp, gia đình..
Tổ chức cho các em vệ sinh các khu công cộng xung quanh trường( đường
đi, trồng và chăm sóc cây xanh, tết trồng cây, ngày môi trường thế giới, các ngày
lễ, tết....)
* Tổ chức thi viết: Tìm hiểu các giải pháp làm giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm
môi trường, sưu tầm tranh ảnh về các hiểm hoạ gây ô nhiễm môi trường.
* Tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường của các cá nhân một
cách cụ thể như ( tiết kiệm điện, phân loại rác thải trong gia đình, không vứt rác
bừa bãi, không bẻ cành chặt phá cây xanh...)
Để có nội dung tích hợp tốt trong việc lồng ghép giáo dục môi trường vào bài
dạy, tôi nhận thấy có một số thuận lợi và khó khăn sau:
- Thuận lợi:
+ Sự quan tâm giúp đỡ của đồng nghiệp, nhà trường.
+ Giáo viên nhiệt tình, yêu nghề, sau các tiết dạy đã tham khảo sát các ý kiến
của tổ trưởng chuyên môn để rút kinh nghiệm.
+ Các phương tiện thông tin đại chúng đã cung cấp nhiều thông tin môi
trường.
- Khó khăn:
Tốn nhiều thời gian, công sức để tìm tư liệu. Phương tiện, đồ dùng, máy móc
dạy học còn quá khó khăn thì khó cho việc thực hiện thường xuyên.

mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Lê Thị Tuyết

18


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý THPT.
2. Các thông tư của ngành GD&ĐT.
3. Các điều luật bảo vệ và phát triển môi trường và TNTN
5. Tài liệu: lý luận dạy học Địa lý.
6. Tài liệu: Bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ III
7. Tạp chí: Thế giới trong ta.
8. SGK và SGV Địa lí 10,11,12
9. Chuẩn kiến thức môn địa lý khối 10,11,12
10. Hướng dẫn phân phối chương trình môn Địa lý

19


20