SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TRUNG
--------------***--------------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
RÈN KỸ NĂNG NÓI CHO HỌC SINH LỚP 4 THÔNG QUA
KIỂU BÀI KỂ CHUYỆN ĐƯỢC CHỨNG KIẾN HOẶC THAM GIA
TRONG PHÂN MÔN KỂ CHUYỆN
--------------***---------------

Người thực hiện: Lê Thị Thúy
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường TH Hà Bình
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Tiếng Việt

1


HÀ TRUNG NĂM 2016

MỤC LỤC
Trang
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1
1.Lý do chọn đề tài…………………………………………………
3
2. Mục đích nghiên cứu………………………………………………
4
3. Đối tượng nghiên cứu………………………………..
4


PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Phân môn kể chuyện ở Tiểu học có vị trí quan trọng. Nó góp phần bồi
dường tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học, phát triển
tư duy và ngôn ngữ cho học sinh. Ngoài ra nó còn nhằm nâng cao năng lực trí
tuệ, đồng thời rèn luyện cho các em kĩ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ. Chính vì
vậy tiết kể chuyện đòi hỏi giáo viên vừa biết kể chuyện hấp dẫn, vừa biết dạy
cho học sinh tập nói, tập kể chuyện và phát triển ngôn ngữ, bước đầu dùng ngôn
ngữ của bản thân để diễn đạt (tập kể chuyện). Qua mỗi tiết kể chuyện học sinh
được tiếp xúc với một văn bản truyện khá lí thú, cảm nhận được nội dung và thu
hoạch được những bài học bổ ích…Nhưng quan trọng hơn là các em học được
cách dùng từ ngữ,câu văn để diễn đạt một ý, liên kết các ý trong một đoạn, một
bài. Đây chính là yêu cầu rèn kĩ năng nói cho học sinh. Kể chuyện là một cách
nói có nghệ thuật về một văn bản mang tính thẩm mĩ. Kĩ năng kể chuyện chỉ có
thể rèn luyện đạt kết quả trên cơ sở học sinh nói tốt. Do đó muốn rèn luyện kĩ
năng kể chuyện trước tiên phải rèn luyện kĩ năng nói sao cho rõ ràng, khúc chiết,
lưu loát. Một yêu cầu của kĩ năng kể chuyện là phải hấp dẫn, phải có sự truyền
cảm. Người kể chuyện phải thu hút người nghe vào câu chuyện, phải tạo cho
người nghe cùng vui, buồn, giận dữ, cảm thương…với diễn biến của số phận
nhân vật, với các tình huống và cảnh ngộ trong truyện. Phân môn kể chuyện có
thể nói là một môn học gây được nhiều hứng thú với học sinh. Hơn lúc nào hết,
qua môn học này các em được thể hiện , được bộc lộ năng lực của mình một
cách toàn diện và hoàn mĩ ở mọi góc độ: kiến thức, tài năng. Niềm say mê học
hỏi và hứng thú học tập của học sinh được tạo ra không chỉ nhờ những giờ học
được tổ chức một cách hấp dẫn và khác thường. Bí quyết làm nảy sinh hứng thú
và niềm say mê học tập của trẻ là phải làm cho các em đạt được thành công, cảm
giác xúc động khi thành công mới là nguồn gốc thực sự của ham muốn học hỏi
và hiểu biết. Một vấn đề đặt ra cho bản thân tôi đó là: Trong giờ kể chuyện lớp
4, giáo viên cần phải làm những gì ? Chú ý những gì ? Hướng dẫn học sinh như

gỡ thực trạng về chất lượng dạy học kể chuyện cho học sinh lớp 4 .
2. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc dạy và học môn Kể chuyện ở lớp 4 từ đó đưa ra các giải pháp
rèn kỹ năng nói cho học sinh.
3. Đối tượng nghiên cứu
Giáo viên và học sinh lớp 4 trường tiểu học Hà Bình

Kiểu bài kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia trong phân môn kể
chuyện lớp 4 .
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận:
4.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
4.3- Phương pháp thống kê:

4


PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
1. CƠ SỞ LÝ LUẬN

Kể chuyện được coi là một bộ môn nghệ thuật có từ xa xưa. Nhiều thế hệ
đã tiếp nhận được trong tuổi thơ ấu của mình những ấn tượng không bao giờ
phai nhạt về những câu chuyện dân gian qua giọng kể của mẹ, của bà hoặc
những người thân khác trong gia đình. Trong trường tiểu học, kể chuyện là một
kiểu bài học nhằm phát triển lời nói cho học sinh, bồi dưỡng cho các em những
cảm xúc thẩm mĩ lành mạnh, cung cấp những kiến thức về vốn sống và văn học,
nêu những tấm gương có tác dụng giáo dục. Vì vậy rèn kĩ năng kể chuyện cho
học sinh là một việc làm cần thiết của mỗi giáo viên. Trong mục tiêu dạy học ở
tiểu học đã khẳng định: Môn Tiếng Việt có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh bốn

môn kể chuyện. Khi giảng dạy chương trình sau 2000, nhiều giáo viên đã tỏ ra
5


hết sức cố gắng để đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, nhưng
chất lượng giảng dạy chưa cao, chưa đáp ứng kịp thời với nhu cầu học tập của
học sinh.
Thực tế khi tìm hiểu về việc dạy học phân môn kể chuyện, đặc biệt là khi
dạy kiểu bài kể chuyện đã chứng kiến hoặc tham gia tôi đã nhận ra thực trạng
tồn tại cơ bản sau:
- Một số giáo viên còn gặp rất nhiều khó khăn về phương pháp và hình
thức tổ chức giờ kể chuyện, nhất là với kiểu bài bài kể chuyện đã chứng kiến
hoặc tham gia.
- Giáo viên chưa quan tâm đến việc gợi mở, dẫn dắt để giúp học sinh
trong việc lựa chọn và sắp xếp các sự việc thành một câu chuyện.
- Giáo viên xem nhẹ việc rèn kỹ năng kể chuyện của học sinh bằng lời kể
tự nhiên, chân thực. Chưa hướng cho học sinh biết kết hợp lời kể với cử chỉ,
điệu bộ… Do vậy kết quả trong giờ kể chuyện chưa cao.
- Giáo viên chưa gây được hứng thú cho học sinh, chưa làm cho học sinh
có nhu cầu kể lại chuyện cho cô giáo và các bạn cùng nghe về việc mình đã
tham gia hoặc chứng kiến.
- Giáo viên ít quan tâm đến tất cả các đối tượng học sinh, nhất là học sinh
yếu. Như chúng ta đã biết, dạy học kể chuyện là nhằm rèn kĩ năng nói cho học
sinh. Trong giờ kể chuyện giáo viên cần giúp cho mỗi học sinh, cả những học
sinh yếu, kém cũng có cơ hội được rèn luyện và thành công, để các em có niềm
tin vào bản thân, tạo đà cho những cố gắng tiếp theo. Nếu không đạt được thành
công, học sinh sẽ sợ những giờ học này và cuối cùng, giờ học sẽ chỉ là giờ “ trổ
tài ” của một số học sinh khá, giỏi.
- Giáo viên còn xem nhẹ công tác chuẩn bị giờ học của học sinh.Để giờ kể
chuyện thành công giáo viên phải là người giúp đỡ học sinh trong quá trình

chứng kiến hoặc tham gia ở lớp 4 chưa cao. Sau đây là kết quả khảo sát 20 em
học sinh lớp 4A Trường tiểu học Hà Bình – Hà Trung:
Bảng 1
Nội dung, yêu cầu
Đạt
Chưa đạt
SL
TL
SL
TL
1. Biết chọn và sắp xếp các sự việc
thành một câu chuyện.
14
70
6
30
2. Biết kể câu chuyện theo trình tự
logic và hiểu ý nghĩa câu chuyện
10
50
10
50
3. Lời kể tự nhiên, chân thực, biết
kết hợp lời kể với cử chỉ, điệu bộ
4
20
16
80
Kết quả ở bảng 1 cho thấy, ở yêu cầu tối thiểu là việc lựa chọn và sắp xếp
các sự việc thành một câu chuyện đã là một việc làm hết sức khó khăn với học

và sắp xếp cốt chuyện theo logíc.
+ Phương pháp luyện tập thực hành : là phương pháp dạy học đặc trung khi
dạy kể chuyện, nhằm rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh.
Hình thức tổ chức dạy học đặc trưng của phân môn và kiểu bài này là hình
thức học tập theo cấu trúc : cả lớp – nhóm – cả lớp
Giải pháp 2. Tìm hiểu và khảo đối tượng học sinh của lớp 4 để nắm bắt mức độ,
khả năng của các em khi học kiểu bài này.
Học sinh là trung tâm của hoạt động dạy học. Vì vậy, thành công của tiết dạy
có đạt được hay không là ở mức độ chiếm lĩnh tri thức của người học. Do đó đây
có thể nói là một công việc nên làm vì nó có tác dụng lớn đến sự điều chỉnh
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của giáo viên, cũng như mức độ yêu
cầu của giáo viên đối với học sinh trong giờ dạy.
Giải pháp 3 : Quan tâm đến các điều kiện cho việc tiến hành giờ học
Để có một giờ dạy kể chuyện có hiệu quả, có rất nhiều yếu tố chi phối :
Thầy, trò, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng dạy học....Tranh, chuyện, một số
đề tài gợi mở cho học sinh tại hiện thực cũng là một yếu tố quyết định đến chất
lượng giờ học. Vì vậy, trao đổi trực tiếp với giáo viên đang dạy phân môn kể
chuyện lớp 4 để biết được thuận lợi cũng như khó khăn của họ khi dạy kiểu bài
này, đồng thời có phương án chuẩn bị tốt cho các giờ dạy tiếp theo của bản thân.
Ngoài ra cần dự giờ đồng nghiệp để có đánh giá chính xác chất lượng giờ dạy
của giáo viên và chất lượng học của học sinh, từ đó có điều chỉnh với các tiết
dạy tương tự.
4. CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
Biện pháp 1 : Tham gia có hiệu quả các chuyên đề về chuyên môn và
chương trình bồi dưỡng thường xuyên.
Bản thân nhận thức được rằng: Kiến thức khoa học là vô hạn, sự hiểu biết
của con người là có hạn. Chỉ có sự hiểu biết mới giúp chúng ta thành công, nhất
là đối với giáo viên đứng lớp, tiết dạy có thành công được hay không tuỳ thuộc
phần lớn là sự hiểu biết về khoa học nói chung, về môn học về đơn vị kiến thức
của bài học đó nói riêng. Song song với kiến thức là năng lực sư phạm, là sự

vừa rèn cho các em thói quen suy nghĩ về mình, quan sát và suy nghĩ về những
người xung quanh, về cuộc sống trong gia đình, lớp học, trường học, ngoài xã
hội. Qua gợi ý tìm chuyện trong sách giáo khoa và sự giúp đỡ của giáo viên học
sinh sẽ tìm được đề tài cho các bài kể chuyện, các em sẽ hiểu sâu hơn nội dung
mỗi chủ điểm trong sách. Nội dung kể chuyện sẽ mở rộng hiểu biết của các em.
Văn học trong nhà trường theo cách đó sẽ gắn với văn học ngoài đời sống, cuộc
sống trong khuôn viên nhà trường gắn với cuộc sống rộng mở ngoài xã hội . Đó
là điều kiện tốt, góp phần giúp nhà trường đào tạo được những con người năng
động, có khả năng thích ứng với đời sống xã hội luôn biến đổi.
*/ Quan tâm đến việc rèn kĩ năng nói qua việc lập dàn ý để hướng dẫn học
sinh xây dựng câu chuyện được chứng kiến hoặc tham gia:
Chỉ cần quan sát, chính ta sẽ thấy trong giờ chơi cũng như ở ngoài đường
phố, trẻ em (nhất là trẻ em lớp 4,5) kể cho nhau nghe những câu chuyện các em
vừa được chứng kiến, tham gia một cách rất hào hứng. Các em cũng thường kể
cho ông bà, cha mẹ, anh chị nghe một chuyện xảy ra ở trường, lớp, chuyện về
một người bạn, về một người hàng xóm, chuyện về giấc mơ của mình đêm qua.
Nhưng đứng trước thầy cô và các bạn trong lớp, hình như các em lại dễ lúng
túng, mất tự tin.
Có thể giải thích điều ấy bằng hai lý do: Trẻ hào hứng kể chuyện vì đó là
những câu chuyện các em thích và có nhu cầu kể lại cho người khác nghe để
cùng chia sẻ cảm xúc. Vả lại, khi kể chuyện cho những người thân quen, trẻ
không sợ bị đánh giá, nhận xét. Xem như vậy thì kiểu bài này không xa lạ với
9


học sinh. Trong chương trình lớp 4 cũ cũng không có kiểu bài đã chứng kiến,
tham gia khác đặt ở môn tập làm văn và nội dung cũng chỉ bó hẹp ở một vài việc
tốt ở nhà, ở trường hay ở địa phương. Theo yêu cầu của chương trình mới, nội
dung câu chuyện cần phù hợp với chủ điểm đang học ở trong tuần. Kể chuyện
gắn với từng chủ điểm là một yêu cầu không dễ nhưng được khắc phục bằng

trong lời kể của học sinh nhưng diễn đạt khéo léo, tế nhị, sao cho mỗi em vẫn
cảm thấy mình đạt được ít nhiều thành công, được thầy cô và các bạn biểu
dương, thừa nhận. Cần khen ngợi những thành công, tiến bộ nhỏ nhất của các
em để các em thêm mạnh dạn, tự tin, phấn khích, càng ngày càng tiến bộ nhiều
hơn khi kể chuyện trước các bạn.
Biện pháp 3: Chú trọng rèn cho học sinh biết sử dụng kết hợp ngôn ngữ và
phi ngôn ngữ cho học sinh khi kể chuyện

10


Trong kể chuyện, ngoài việc rèn cho học sinh biết sử dụng ngôn ngữ của
chính mình để diễn đạt lại câu chuyện định kể, giáo viên cần quan tâm đến việc
rèn cho học sinh biết sử dụng kết hợp các yếu tố phi ngôn ngữ như : ánh mắt,
điệu bộ , cử chỉ… Các yếu tố phi ngôn ngứ rất giàu ý biểu đạt, nó hỗ trợ đắc lực
cho người kể diễn đạt nội dung. Nội dung chuyện vui, đi kèm với ánh mắt mở
trò và sáng lên , buồn thì ngược lại, hoặc có khi là những giọt nước mắt hay nụ
cười, cái khoát tay, giậm chân… đều làm cho hình ảnh trong chuyện được thể
hiện toàn diện hơn. Vì vậy giáo viên cần quan tâm đến yếu tố phi ngôn ngữ để
rèn luyện cho học sinh khi tham gia kể chuyện.
Để dạy - học thành công ở kiểu bài này giáo viên cần lưu ý một số điều sau:
- Giáo viên cần tế nhị khi hướng dẫn học sinh kể chuyện.
- Nếu em đang kể bỗng lúng túng vì quên chuyện, giáo viên có thể nhắc
một cách nhẹ nhàng để em đó nhớ lại câu chuyện.
- Nếu có em kể thiếu chính xác, cũng không nên ngắt lời thô bạo.
- Nên động viên khuyến khích để các em kể tự nhiên, như là đang kể cho
anh, chị, em hay bạn bè ngoài lớp học.
- Chú trọng nhận xét lời kể của học sinh theo hướng khích lệ để các em cố
gắng.
- Khen ngợi học sinh chuẩn bị bài tập kể chuyện tốt, biết kể lại chuyện

học :
Ngoài việc, quan tâm sử dụng phương pháp dạy học đặc trưng là phương
pháp dạy học nêu vấn đề và phương pháp luyện tập thực hành trong dạy phân
môn kể chuyện với kiểu bài kể lại chuyện đã tham gia hoặc chứng kiến, giáo
viên cần sử dụng phối hợp và có hiệu quả các phương pháp dạy học khác như
phương pháp hỏi đáp, phương pháp phỏng vấn phương pháp trò chơi học tập ...
để tổ chức hướng dẫn các em hoạt động tích cực hơn. Một nguyên tắc khi sử
dụng các phương pháp dạy học là không coi phương pháp nào là "vạn năng" .
Với việc lựa chọn và sử dụng các hình thức dạy học, giáo viên cần chú ý
sử dụng các hình thức tổ chức cho học sinh học tập cần phong phú đa dạng hợp
lý tránh lạm dụng một hình thức tổ chức dạy học nào dễ gây nhàm chán cho học
sinh.
5. VẬN DỤNG CÁC GIẢI PHÁP VÀ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG NÓI CHO HỌC
SINH LỚP 4 TRONG PHÂN MÔN KỂ CHUYỆN.

Áp dụng cho bài:
KỂ CHUYỆN:

Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia
Đề bài: Kể một câu chuyện em được chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia thể
hiện tinh thần kiên trì vượt khó.
I. Mục tiêu: Giúp học sinh.
1. Rèn kĩ năng nói:
- Học sinh chọn đuợc một câu chuyện mình đã chứng kiến hoặc tham gia thể
hiện tinh thần kiên trì vượt khó. Biết sắp xếp các sự việc thành một câu chuyện.
Biết trao đổi với các bạn về ý nghĩa câu chuyện.
- Lời kể tự nhiên, chân thực, có kết hợp lời nói với cử chỉ điệu bộ.
2. Rèn kĩ năng nghe:
- Học sinh chăm chú nghe bạn kể, biết nhận xét, đánh giá lời kể của bạn theo
các tiêu chí đã nêu.

mọi người xung quanh mình.
- GV ghi tên bài.
2. Hướng dẫn học sinh kể chuyện.
a. Tìm hiểu yêu cầu của đề bài (5phút)
- GV cho học sinh đọc đề trong sách
giáo khoa.
- Giáo viên ghi đề bài lên bảng.
- GV cho học sinh xác định yêu cầu:
- Đề bài yêu cầu kể về chuyện gì ?
- GV gạch dưới từ ngữ cần lưu ý: kể,
chứng kiến tham gia kiên trì vượt khó.
- Yêu cầu học sinh đọc nội dung gợi ý
trong SGK.
- Thế nào là người có tinh thần vượt
khó?

- Học sinh lắng nghe.

- 2 học sinh nhắc lại đề bài. Lớp ghi
vở.

- 2 học sinh đọc thành tiếng. Các em
khác đọc thầm.
- Học sinh phát biểu.
- 3 học sinh tiếp nối nhau đọc từng gợi
ý .Các em khác đọc thầm.

- Người không quản khó khăn vất vả,
luôn cố gắng,khổ công để làm được
công việc mà mình mong muốn hay có

- Tổ chức cho học sinh thi kể chuyện - 5 đến 7 học sinh thi kể. Mỗi em kể
trược lớp.
xong có thể trao đổi cùng các bạn đối
thoại về nội dung, ý nghĩa câu chuyện.
- Giáo viên khuyến khích HS lắng nghe
và hỏi lại bạn kể những tình tiết về nội
dung, ý nghĩa truyện.
- GV hướng dẫn cả lớp nhận xét, bình - Nhận xét lời kể của bạn theo các tiêu
chọn bạn có câu chuyện hay nhất, bạn chí đã nêu.
kể chuyện hấp dẫn nhất.
- Nhận xét từng HS kể, HS hỏi và cho
điểm từng học sinh.
3. Củng cố, dặn dò (2 phút)
- Gợi ý HS tự rút ra một số điểm cần lưu
ý: Qua luyện tập kể một câu chuyện em - Học sinh nêu ý kiến.
được chứng kiến hoặc trực tiếp tham gia
thể hiện tinh thần kiên trì vượt khó, em
rút ra điểm gì cần nhớ về câu chuyện
được chứng kiên hoặc tham gia?
- GV nhấn mạnh: Cần giới thiệu nhân
vật ,hoàn cảnh mở đầu câu chuyện, diễn
biến và kết thúc câu chuyện; có nhiều - Học sinh lắng nghe.
chi tiết cụ thể, sinh động; lời kể rõ ràng,
rành mạch , hấp dẫn.
- Nhận xét tiết học,dặn HS kể chuyện
cho người thân nghe chuyện thể hiện
tinh thần kiên trì vượt khóvà xem trước
bài kể chuyện Búp bê của ai?

14

2. Biết kể câu chuyện
theo trình tự logic và
14
70
6
30
hiểu ý nghĩa câu chuyện.
3. Lời kể tự nhiên, chân
thực, biết kết hợp lời kể
10
50
10
50
với cử chỉ, điệu bộ.
Kết quả ở bảng 2 cho thấy, ở yêu cầu tối thiểu là việc lựa chọn và sắp
xếp các sự việc thành một câu chuyện đã là một việc trở nên nhẹ nhàng với học
sinh, ở yêu cầu này đã có 100% số học sinh đạt yêu cầu, với những yêu cầu cao
hơn thấp dần nhưng cũng đã nâng lên đáng kể so với bảng 1, ở yêu cầu (2) có
70% học sinh đạt ( tăng 20%)và ở yêu cầu (3) có 50% ( tăng 20%).
Như vậy, chất lượng học sinh như ở bảng 2 đã tăng đáng kể điều đó chứng
tỏ rằng các giải pháp, biện pháp đã thực hiện là có hiệu quả. Cụ thể là : Hâù hết
học sinh đã biết kể trước được nội dung của câu chuyện nên có rất nhiều thời
gian để rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh. Đặc biệt khi dùng dàn ý, rất ít em
phải nhìn vào dàn ý để kể lại. Với phương châm lấy học sinh làm trung tâm,
giáo viên là người chỉ đạo hướng dẫn, còn học sinh là ngừi thực hiện triển khai
công việc, tôi nghĩ trong giờ dạy, giáo viên nên tạo ra trong lớp học một không
khí sôi nổi thoải mái. Giáo viên nên dùng những hình thức động viên, khuyến
khích các em, đặc biệt là đối với những em rụt rè, chưa tự tin. Bởi lẽ ai cũng
biết, hoạt động giao tiếp là hoạt động có ý nghĩa sống còn đối với xã hội. Giao
tiếp đối với học sinh Tiểu học là vô cùng cần thiết.Việc rèn luyện trong giờ kể

LÊ THỊ THÚY

16