MỤC LỤC
TT
1

NỘI DUNG CHÍNH

TRANG

Mở đầu

2

1.1

Lí do chọn đề tài

2

1.2

Mục đích nghiên cứu

3

1.3

Đ ối tượng nghiên cứu

3

1.4


Kết luận và kiến nghị

18 - 19

2

3

6 - 17

1


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài:
Là một giáo viên đang thực hiện nhiệm vụ giảng dạy trên quê hương Định
Hòa – một vùng quê giầu truyền thống văn hóa và hiếu học, tôi luôn trăn trở làm
thế nào để trong quá trình giảng dạy tôi truyền đạt được kiến thức đến các em
một cách hiệu quả nhất, để “mỗi ngày tới trường là một ngày vui”. Và tôi nhận
thấy, để học sinh thích được đến trường, có tinh thần thoải mái và vui vẻ trong
học tập, chiếm lĩnh kiến thức một cách tích cực, giờ dạy đạt hiệu quả thì giáo
viên phải tìm ra được PPDH và cách thức truyền đạt, hình thành kiến một cách
logic hiệu quả, linh hoạt và sáng tạo. Bản thân tôi từng nhiều năm được phân
công bồi dưỡng môn Tiếng Việt lớp 5, vì vậy tôi nhận thấy Tiếng Việt là một
môn học ảnh hưởng rất nhiều đến tinh thần, tâm hồn và cảm xúc của các em,
giúp các em rất nhiều trong việc phát triển và hoàn thiện nhân cách.
Như chúng ta đã biết, môn Tiếng việt gồm nhiều phân môn khác nhau
như tập đọc, luyện từ và câu, kể chuyện, tập viết, chính tả, tập làm văn. Nhưng
khó hơn cả đối với người dạy cũng như đối với người học là phân môn Tập làm

cảnh, trọng tâm miêu tả của từng bài.
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý, biết tư duy để lập dàn ý và viết bài.
- Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch
lạc.
- Rèn kĩ năng viết các đoạn văn, bài văn giàu hình ảnh, cảm xúc.
2. Giúp giáo viên:

- Với việc nghiên cứu đề tài sáng kiến, tôi mong muốn sẽ có được bài học
kinh nghiệm để có thể áp dụng vào thực tiễn giảng dạy môn Tập làm văn
trong trường Tiểu học.
- Có kinh nghiệm trong dạy văn tả cảnh cho học sinh lớp 5 để vận dụng phương
pháp, biện pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt.
- Tự tìm tòi, học hỏi, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy TLV nói chung và
trong dạy học sinh viết văn tả cảnh nói riêng.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
- Khách thể nghiên cứu:

Học sinh lớp 5B Trường Tiểu học Định Hòa.

- Đối tượng nghiên cứu: Thể loại văn tả cảnh lớp 5, một số kinh nghiệm rèn
viết văn tả cảnh.
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
* Phương pháp nghiên cứu lí luận:
* Ứng dụng sơ đồ tư duy:
* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Khi kiểm tra đánh giá chất lượng bài văn miêu tả của từng học sinh, tôi mô tả
và thống kê chất lượng ấy bằng những số liệu cụ thể, sau đó tổng hợp các số liệu
đã thu được nhằm rút ra kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân.
2. NỘI DUNG:
2.1. Cơ sở lý luận liên liên quan đến vấn đề dạy học văn tả cảnh:

ảnh, khô khan,…
- Nhiều học sinh chưa có phương pháp làm văn cụ thể, hình ảnh chọn tả chưa
tinh tế, việc tiếp thu kiến thức làm văn đến vận dụng kiến thức đó chưa chủ động
và linh hoạt.
3 . Người dạy :
Thực tế giảng dạy tập làm văn phần tả cảnh, bản thân người giáo viên là người
hướng dẫn đôi khi cũng cảm thấy lúng túng không biết phải hướng dẫn thế nào
để học sinh có thể tìm ý, lập ý viết được bài văn hay, có hình ảnh có cảm xúc. Chính vì một số nguyên nhân trên tôi đã khảo sát đầu năm chất lượng làm văn
của học lớp 5B để làm cơ sở kiểm chứng thực nghiệm sau này.
Đề bài : Em hãy tả c¶nh một đêm trăng đẹp.
- Kết quả thu được như sau :

Lớp

5B

Tổng
số HS
29

Hoàn thành
tốt

Hoàn thành

SL

TL%

SL

2.3. Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề :
Để đạt được mục tiêu trên thì cần phải tiến hành giải quyết các vấn đề chính sau:
• Cung cấp cho học sinh phương pháp quan sát, tìm ý, lập dàn ý cho bài văn
miêu tả nói chung và tả cảnh nói riêng.
• Hướng dẫn học sinh một số thủ pháp làm văn tả cảnh.
Các vấn đề được nêu ở trên cần được giải quyết đồng thời, xen lẫn vào nhau
một cách nhịp nhàng và linh động thì hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều.
Từ kinh nghiệm dạy học của mình, tôi xin đưa ra một số biện pháp để giải
quyết các vấn đề được nêu ở trên giúp học sinh làm tốt bài văn tả cảnh như sau:
1. Cung cấp cho học sinh phương pháp làm văn miêu tả nói chung và tả
cảnh nói riêng.
Việc cung cấp cho học sinh phương pháp làm văn miêu tả nói chung và tả
cảnh nói riêng cần:
- Học sinh cần nắm được 4 yêu cầu khi làm văn miêu tả:
+ Xác định được tả cái gì ?
Ví dụ : Tả dòng sông thì tập trung tả dòng sông, không miên man tả sâu cảnh
cây cối, xóm làng nằm hai bên dòng sông, hay cảnh trời mây vào thời điểm đó
cho dù các sự vật đó cũng có liên quan.
+ Tả như thế nào? : Tả cảnh nào thì người đọc hình dung cảnh đó chứ
không bị lẫn lộn với cảnh khác.
Ví dụ : Tả cảnh dòng sông thì phải tả chủ yếu những yếu tố liên quan không thể
tách rời như: sóng nước, thuyền bè, bờ bãi, rau màu, mây trời, con người,...
+ Tả với mục đích gì ?
Ví dụ : Tả dòng sông với mục đích đó là tả lại một cảnh đẹp rất đáng tự hào của
quê hương, ích lợi mà dòng sông mang lại cho thiên nhiên và con người….
+ Tả với tư tưởng, tình cảm, thái độ ra sao?
Ví dụ : Tả dòng sông với niềm tự hào, với sự ngưỡng mộ về một vẻ đẹp nên
thơ...
- Cung cấp cho học sinh các bước làm văn miêu tả.
+ Bước 1: Tìm hiểu đề

Mở

Bất kì( có thể là ấn tượng,
đêm trăng rằm)
thích)

* Bước 2: Bước quan sát và tìm ý :
* Luyện kĩ năng quan sát:
Để tả cảnh, cần xác định vị trí quan sát. thời điểm quan sát, trình tự và nội
dung quan sát.
Mắt thấy

Tai nghe

Mũi ngửi

Tay sờ

(Thị giác)

(Thính giác)

(Khứu giác)

xúc giác)

…

…



Mắt
Trăng lên cao tỏa ánh sáng len lỏi
đến khắp nơi.
Ánh trăng phết nhẹ lên các mái
nhà, soi xuống mặt đường…
Dòng sông được ánh trăng soi sáng
óng ánh, lung linh như dát vàng.
Trẻ em nô đùa, chạy nhảy cười nói
vui vẻ.
Tiếng mấy chú chó sủa vu vơ.
TAI
NGHE
(Thính
giác)

- Tiếng côn trùng kêu ra rả.
- Tiếng cỏ cây thì thầm trò chuyện.

Ví dụ : Đêm trăng được quan sát gắn theo trình tự thời gian: (thân bài).

Mặt
trời lặn

Trăng
bắt đầu
lên

Ông mặt trời đỏ ối như quả cầu lửa từ từ
khuất hẳn phía xa.

Ánh trăng dìu dịu cùng hơi sương như ru ngủ
muôn loài.
Tiếng côn trùng kêu ra rả cho khúc nhạc về
đêm.

Giáo viên cần lưu ý cho học sinh khi quan sát một số điểm sau:
+ Khi quan sát học sinh phải nhìn ngắm cảnh trước mặt.
+ Học sinh phải quan sát nhiều lần, quan sát tỉ mỉ ở nhiều góc độ, nhiều khía
cạnh ở thời gian, địa điểm khác nhau.
+ Khi quan sát học sinh phải tìm ra những nét chính, trọng tâm của cảnh.
+ Học sinh cần phải tìm được nét tiêu biểu, đặc sắc của cảnh. Phải bộc lộ cảm
xúc hứng thú say mê của mình trước đối tượng quan sát.
* Bước 3. Sắp xếp ý và lập dàn ý
* Sắp xếp ý:
- Sau khi quan sát và tìm ý, trước khi lập dàn bài chi tiết, học sinh cần xác định
trình tự miêu tả để sắp xếp các ý một cách hợp lí.
Ví dụ: Với bài tả đêm trăng tôi hướng dẫn các em chọn trình tự miêu tả là thời
gian.
+Mặt trời lặn: + Trăng bắt đầu lên:
trăng về khuya.

+ Trăng lên cao hẳn :

+Ánh

• Lập dàn ý.
Tôi cho học sinh quan sát theo bảng, cũng có khi cho học sinh quan sát và ghi
theo sơ đồ tư duy.( nhóm - cá nhân)
DÀN Ý CHUNG CHO BÀI VĂN TẢ CẢNH
- Giới thiệu cảnh sẽ tả bằng 1 câu cảm, nhận xét giới thiệu

Mùa: xuân, hạ, thu, đông

Không gian + thời gian + lồng ghép thái độ, tình cảm
Kết
bài

Không mở rộng

Tả xong không bình luận thêm

Mở rộng. Nhận xét, đánh giá, tình cảm, thái độ, hành động

Từ dàn ý chung đó các em sẽ lựa chọ cách mở bài, trình tự miêu tả hay cách kết
bài phù hợp cho bản thân.
* Sau khi có trong tay dàn ý cho cho bài văn, đoạn văn học sinh sẽ áp dụng để
lập dàn ý chi tiết. Dàn ý này cũng chính là cái sườn sát nhất cho học sinh viết
thành bài văn cụ thể.
• Bước 4: Viết bài văn:
Đây là giai đoạn quan trọng nhất và cũng là khâu khó nhất, đòi hỏi học sinh
phải linh hoạt vận dụng nhiều kiến thức để làm. Học sinh phải biết:
+ Dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, dùng câu văn tả tránh dùng nhiều câu văn kể.
+ Vận dụng phong cách ngôn ngữ văn bản
+ Bám sát dàn bài để viết thành bài văn hoàn chỉnh.

a.
Dùng từ.
- Dùng từ gợi cảm, gợi tả: Thường là các từ đơn, từ ghép, từ láy, động từ
- Dùng từ giàu hình ảnh, âm thanh: Thường là các từ láy, từ tượng hình, từ
tượng thanh...
- Sử dụng từ gần nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, các biện pháp tu từ về từ

* Học sinh phải phân biệt được câu văn kể với câu văn tả để khi viết sẽ sử dụng
các câu văn miêu tả tránh dùng câu kể khiến người đọc có cảm giác như người
viết đang kể lể dài dòng về cảnh.
- Câu văn kể chỉ nêu một thông báo cho người đọc, người nghe.
- Câu văn tả là câu văn phối hợp nhiều yếu tố (Các kiểu câu, các loại câu, các
biện pháp tu từ về câu, các từ gợi tả, gợi cảm) để người đọc, người nghe có
thể cảm thấy được hình ảnh, màu sắc, âm thanh, cảm xúc ... của cảnh đó.
c. Dựng đoạn
Cách trình bày một đoạn văn thường là diễn dịch, quy nạp, song hành, móc
xích, tổng phân hợp. Nhiện vụ của giáo viên là giúp các em biết cách viết các
đoạn văn, biết trình bày các đoạn văn theo các cấu trúc trên.
10


• Bước 5: Kiểm tra lại toàn bộ bài văn.
* Cách làm:
Các em có thể tự làm một mình hoặc cùng bạn kiểm tra để đặt ra câu hỏi và tự
trả lời như:
+ Mở bài, thân bài, kết bài đã đủ bố cục chưa?
+ Nên thêm hay bớt chỗ nào? thay thế từ nào cho phù hợp? Có lạc ý không?...
+ Bài văn, đoạn văn có đủ bố cục chưa?
+ Mình đã dùng nhiều từ láy, từ gợi tả chưa?
+ Những câu nào sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa?
+ Có lỗi chính tả không?
+ Câu có đủ thành phần chưa? Câu nào cần bổ sung trạng ngữ?
+ Cách trình bày đoạn đã phù hợp chưa?
* Với giáo viên: Đây là kết quả của việc giảng dạy nhiều ngày, nên chúng ta sẽ
biết được ưu điểm, hạn chế trong cách dạy để điều chỉnh cho phù hợp.
2. Hướng dẫn học sinh một số thủ pháp làm văn tả cảnh.
Bước1. Chọn đối tượng tả.

dòng sông Cầu Chày bao chảy qua xã mang nặng phù sa quanh năm hiền hoà
chảy.
Bước 3. Xây dựng phần thân bài khi miêu tả cảnh:
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh:
+ Bám sát dàn bài chi tiết.
+ Dùng từ gợi tả, gợi cảm và các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa.
+ Dùng từ đặt câu có liên kết và các biện pháp tu từ về câu.
+ Đoạn văn trình bày đúng cách có liên kết đoạn.
+ Sử dụng đúng các dấu câu.
Bước 4. Xây dựng kết bài văn tả cảnh :
Giáo viên hướng dẫn học sinh hai kiểu kết bài mở rộng và không mở rộng.
Với mỗi cách kết bài đều có những cách diễn đạt khác nhau
+ Kết bài không mở rộng thường được đóng ý một cách gọn đủ các ý:
-Nhận xét, đánh giá về cảnh hoặc :
- Tình cảm đối với cảnh.
- Hành động : Chăm sóc, bảo vệ,...
Các ý trên có thể được sắp xếp ở các vị trí khác nhau để cho các kết bài khác
nhau
+ Kiểu kết bài mở rộng : Khi viết kết bài mở rộng học sinh vẫn đưa 3 ý suy
nghĩ, tình cảm, hành động như mở bài không mở rộng nhưng diễn đạt mở rộng
bằng cách:
- Nêu ra câu hỏi
- Nêu một ý mới lạ.
- Đưa ra một lời bình.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
Sau một thời gian suy nghĩ và áp dụng những biện pháp trên dạy học trong
thực tế tôi nhận thấy các em có rất nhiều tiến bộ. Tiết học diễn ra thoải mái, nhẹ
nhàng Nhiều bài văn có chất lượng cao. Tình trạng học sinh làm lạc đề, sai lỗi
về chính tả, thiếu ý, hình ảnh chưa sinh động, chính xác,hiện tượn nghèo từ ngữ
miêu tả...đã giảm rõ rệt. Ngoài ra học sinh còn thể hiện được cái tôi của mình

TL%

SL

TL%

8

27,6

20

69

1

34,4

Nhìn vào bảng thống kê chất lượng theo từng đợt đánh giá tôi thấy đã thực sự
mang lại hiệu quả. Các em biết viết văn miêu tả giàu hình ảnh, giàu cảm xúc,
các lỗi sai trước kia giờ đã giảm đi rõ rệt. Tôi tin tưởng các biện pháp rèn kĩ
năng lập dàn ý và viết văn miêu tả mà tôi sử dụng nếu được áp dụng và làm tốt
các giờ tập làm văn thì chất lượng giờ làm văn sẽ còn tốt hơn.
3. Kết luận và kiến nghị :
3.1 . Bài học kinh nghiệm :

Qua quá trình áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này, tôi nhận thấy để dạy tốt
thể loại văn miêu tả cảnh thì trước tiên giáo viên phải lưu ý một số vấn đề sau:
+ Lựa chọn phương pháp, hình thức phù hợp với lớp và phù hợp tới từng nhóm
đối tượng học sinh.

và không mơ hồ về đối tượng miêu tả.
Qua một thời gian nghiên cứu, học hỏi và vận dụng tôi mạnh dạn đưa ra một
số đề xuất tuy có nhiều thành công song cũng còn đôi chỗ hạn chế. Đây là ý kiến
chủ quan của cá nhân tôi nên không thể tránh khỏi những tồn tại, sai sót.
Tôi rất mong nhận được sự tham gia, đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo,
bạn bè đồng nghiệp, hội đồng khoa học trường, hội đồng khoa học ngành để tôi
làm tốt nhiệm vụ của mình trong sự nghiệp trồng người.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Yên Định, ngày 8 tháng 4 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.
Người thực hiện

Trịnh Thị Hiền

14


TÀI LIỆU THAM KHẢO
stt

Tên tài liệu

Nhà xuất bản

1


NXB giáo dục

7

Bài tập bồi dưỡng Tiếng Việt

NXB Giáo dục

8

Một số chuyên san giáo dục

NXB Giáo dục

9

Tập làm văn mẫu lớp 5

NXB Giáo dục

10

155 bài văn hay lớp 5

NXB Giáo dục

11

Một số thông tin mạng

15


16