Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
MỤC LỤC
Phần thứ nhất: Đặt vấn đề......................................................................Trang 2
1.Cơ sở lý luận...........................................................................................Trang 2
2.Cơ sở thực tiễn........................................................................................Trang 2
Phần thứ hai: Giải quyết vấn đề..............................................................Trang 4
I.Thực trạng vấn đề nghiên cứu.................................................................Trang 4
1.Cấu trúc kênh hình trong SGK..........................................................Trang 4
2.Sử dụng bản đồ Địa lý trong SGK Địa lý 7.........................................Trang 4
3.Sử dụng tranh ảnh minh họa trong SGK Địa ly 7............................Trang 10
II.Kết quả thực hiện...........................................................................Trang 16
Phần thứ ba: Kết luận và khuyến nghị...............................................Trang 16
1.Kết luận...........................................................................................Trang 16
2.Khuyến nghị...................................................................................Trang 16

1/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.

PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận
Nâng cao chất lượng dạy và học là một vấn đề cấp bách của sự nghiệp giáo dục
hiện nay . Với mục tiêu đào tạo lên những con người có giá trị về tư tưởng đạo đức,
lối sống phù hợp , có kiến thức phổ thông cơ bản, có kĩ năng vận dụng kiến thức
vào cuộc sống để kịp thời đáp ứng được sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
của đất nước . Do vậy cần phải đổi mới phương pháp dạy học .
Một trong các vấn đề đổi mới đó là đổi mới phương pháp dạy học theo hương
tích cực.
Phương pháp dạy học tích cực là tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh,
lấy học sinh làm trung tâm , giáo giáo viên chỉ là người hướng dẫn học sinh học tập

Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
- Từ thực tiễn của việc thực hiện giảng dạy chương trình - sách giáo khoa Địa lí
lớp 7 ở trường THCS trong các năm vừa qua góp phần nâng cao khả năng phân
tích các loại bản đồ, tranh ảnh giúp cho học sinh có khả năng nhận thức kiến
thức và tự hoàn thiện kiến thức về các môi trường tự nhiên, tôi nhận thấy rằng
việc rèn luyện kĩ năng phân tích bản đồ, tranh ảnh trong dạy môn địa lí 7 có
trong SGK đóng một vai trò rất quan trọng đối với học sinh phổ thông nói chung
và học sinh THCS nói riêng.
Để nhằm giúp giáo viên Địa lý phổ thông khai thác, sử dụng bản đồ, tranh ảnh
trong SGK theo hướng phát huy tính tích cực, năng động của học sinh và phục vụ
cho việc dạy học, tôi đã chọn đề tài: “Sử dụng kênh hình bản đồ, tranh ảnh sách
giáo khoa trong giảng dạy Địa lý 7”

3/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
PHẦN THỨ HAI.
NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I.Thực trạng vấn đề nghiên cứu
1.Cấu trúc kênh hình trong SGK
Hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa Địa lý 7 hết sức đa dạng, nhưng nó
được tập trung thể hiện ở 3 dạng sau:
- Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa.
- Bản đồ Địa lý (bao gồm cả bản đồ tự nhiên và bản đồ kinh tế).
-Tranh ảnh minh học bài học.
Trong quá trình nghiên cứu và ứng dụng, tôi đã đi sâu vào việc khai thác kiến
thức trên bản đồ và tranh ảnh trong SGK để khắc sâu kiến thức cho học sinh.
2. Sử dụng bản đồ Địa lý trong sách giáo khoa Địa lý 7:
2.1. Quy trình thực hiện sử dụng bản đồ Địa lý trong sách giáo khoa:

- Các đợt khí nóng và đợt khí lạnh cũng có tác động đến khí hậu đới ôn hòa. Mỗi
khi đợt khí nóng hoặc đợt khí lạnh tràn vòa có thể làm tăng hoặc giảm nhiệt độ đột
ngột trong vài giờ gây nhiễu loạn thời tiết.
- Gió Tây ôn đới và dòng hải lưu nóng cũng làm cho khí hậu ven bờ ấm và ẩm rất
khó dự báo trước.

5/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
- Đới ôn hòa bao gồm các kiểu môi trường: ôn đới hải dương, ôn đới lục địa địa
trung hải, cận nhiệt đới gió mùa, cận nhiệt đới ẩm (mỗi môi trường được thể hiện
bằng những màu sắc khác nhau.
*Lược đồ tự nhiên châu Phi (hình 26.1 SGK/83)

Đây là lược đồ tự nhiên ở châu Phi. Các đối tượng địa lý được thể hiện trên lược
đồ này là: hệ thống kinh-vĩ tuyến, màu sắc độ cao địa hình, dòng biển, khoáng sản,
thực vật…
Bằng cách đo đạc, tính toán phân tích trên lược đồ ta có thể tìm ra vị trí, giới hạn,
đặc điểm khí hậu, địa hình của châu Phi:
- Vị trí, giới hạn: Châu Phi nằm gần như hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến
(phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm trong hai đường chí tuyến), lãnh thổ châu Phi được
tiếp giáp với Địa Tây Dương, Ấn Độ Dương, Địa Trung Hải, Biển Đỏ.
- Địa hình: Khá đơn giản. Có thể coi toàn độ lục địa là một khối cao nguyên
khổng lồ, cao trung bình 750m ; trên đó chủ yếu là các sơn nguyên xen các bồn địa
thấp. Phần đông lục địa được nâng lên mạnh, có nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp
và dài. Châu Phi có rất ít núi cao và đồng bằng.
- Khí hậu:
6/17




Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
*Lược đồ công nghiệp Bắc Mĩ (Hình 39.1 SGK/122)

Đây là lược đồ thể hiện sự phân bố các ngành công nghiệp ở Bắc Mĩ, nền vàng thể
hiện ranh giới của Ca-na-da, nền màu vàng nhạt thể hiện ranh giới của Hoa Kì, nền
màu hồng thể hiện ranh giới của Mê-hi-cô, còn các ngành công nghiệp được thể
hiện bằng các kí hiệu khác nhau. Qua việc quan sát lược đồ công nghiệp Bắc Mĩ ta
có thể tìm ra sự phân bố các ngành công nghiệp Bắc Mĩ, từ đó nhận xét được tình
hình phát triển ngành công nghiệp của Bắc Mĩ.
- Ca-na-da được phát triển một số ngành công nghiệp là: khai thác khoáng sản,
luyện kim, lọc dầu, hóa chất, khai thác và chế biến gỗ…Các ngành công nghiệp này
phân bố chủ yếu ở phía bắc Hồ Lớn và duyên hải Đại Tây Dương.
- Hoa Kì được phát triển một số ngành công nghiệp là: luyện kim, chế tạo máy
công cụ, hóa chất, dệt, thực phẩm, điện tử, vi điện tử, hàng không vũ trụ…Các
ngành công nghiệp này được tập trung phát triển ở vùng công nghiệp Đông Bắc
Hoa Kì và vùng duyên hải phía tây Thái Bình Dương, vùng phía nam giáp Mê-hicô.
8/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
 Qua đây ta nhận thấy Ca-na-da, Hoa Kì, và Mê-hi-cô tập trung phát triển chủ
yếu là các ngành đòi hỏi trình độ cao. Điều đó thể hiện trình độ phát triển kinh tế
của các quốc gia Bắc Mĩ ở trình độ cao, đặc biệt là Hoa Kì. Mặc dù Hoa Kì là nơi
có ít tài nguyên thiên nhiên nhưng lại là một cường quốc về kinh tế, đặc biệt phát
triển những ngành công nghiệp đòi hỏi hàm lượng khoa học cao. Sự phát triển các
ngành công nghiệp này hoàn toàn đối lập với nền công nghiệp của Châu Phi.
*Lược đồ không gian công nghiệp Hoa Kì (Hình 40.1 SGK/125)


tiện quan trọng giúp các em hình thành những biểu tượng và khái niệm địa lý cụ thể
làm cơ sở cho việc lĩnh hội sâu sắc các kiến thức địa lý, cũng như để hình dung ra
được những đối tượng địa lý biểu hiện trên bản đồ.
Tranh ảnh trong sách giáo khoa được lựa chọn để phục vụ sát nội dung của mỗi
bài. Tiếc rằng do chất lượng giấy, điều kiện ấn loát và những điều kiện khác, số
lượng tranh ảnh trong sách giáo khoa còn rất ít và phần lớn không rõ. Tuy nhiên
cũng có một số tương đối rõ, có thể sử dụng để tiếp thụ tài liệu mới tốt hơn.
Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh phân tích trsnh ảnh theo quy trình sau:
- Cho học sinh đọc tiêu đề của bức tranh và nhìn vào bao quát bức tranh, xác
định xem đối tượng được biểu hiện nằm ở miền nào? Trên lãnh thổ nào?
- Xác định vị trí của đối tượng trên bản đồ.
- Hướng dẫn học sinh quan sát chi tiết nội dung bức tranh bằng những câu hỏi
gợi ý, tập trung vào những nét đặc trưng nhất của đối tượng địa lý được biểu hiện
trong bức tranh.

10/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
- Đối chiếu với kênh chữ trong SGK để bổ sung thêm những chi tiết của đối
tượng trong trường hợp bức tranh chưa được nêu rõ. Tìm cách cắt nghĩa các đặc
trưng của đối tượng.
- Cuối cùng, hướng dẫn học sinh tổng kết, tóm tắt nội dung tranh và khắc sâu
biểu tượng địa lý.
3.2. Dẫn chứng minh họa:
* Trong bài 2: “ Sự phân bố dân cư. Các chủng tộc trên thế giới” có một bức trang
thể hiện để minh họa cho bài học: Hình 2.2-Học sinh thộc ba chủng tộc làm việc ở
phòng thí nghiệm.

Bức tranh này có nhan đề là học sinh thuộc ba chủng tộc làm ở phòng thí

nông thôn: hình thức tổ chức sinh sống dựa vào hoạt động kinh tế chủ yếu là sản
xuất nông-lâm-ngư nghiệp; làng mạc, thôn xóm thường phân tán, gắn với đất đai
canh tác.
- Hình 3.2 – Quang cảnh đô thị.
Bức ảnh này có nhan đề là “quang cảnh đô thị”. Đây là cức ảnh được chụp ở
một góc của một thành phố lớn. Các đối tượng được thể hiện trong bức ảnh này là
12/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
các tòa nhà cao tầng mọc san sát nhau, cùng hệ thống giao thông ngang dọc. Qua
đây ta thấy được những đặc điểm cơ bản của quần cư đô thị: hình thức tổ chức sinh
sống chủ yếu là sản xuất công nghiệp và dịch vụ; nhà cửa tập trung với mật độ cao.
 Qua việc quan sát, phân tích hai bức ảnh trên cho thấy sự tương phản giữa quần
cư nông thôn với quần cư đô thị.
* Trong bài 11: “Di dân và sự bùng nổ đô thị ở đới nóng” có hai bức tranh được thể
hiện để minh họa cho bài học: Hình 11.1-Xin-ga-po, thành phố sạch nhất thế giới và
hình 11.2-khu nhà ổ chuột ở Ấn Độ.

-Hình 11.1-Xin-ga-po, thành phố sạch nhất thế giới:
Bức tranh này có nhan đề là Xin-ga-po, thành phố sạch nhất thế giới. Hình
ảnh này được chụp ở một góc của thành phố Xin-ga-po. Đây là một thành phố nổi
tiếng của Xin-ga-po, một quốc gia có nền kinh tế phát triển, đô thị được phát triển
theo quy hoạch, có sự quản lí của nhà nước. Các đối tượng được thể hiện trong bức
ảnh này là các tòa nhà cao tầng mọc san sát nhau với kiến trúc hiện đại, bên cạnh đó
là các nhà máy khu công nghệ cao, chúng ta không nhìn thấy có khói bụi, khí thải
cũng như rác thải trong bức hình này. Qua việc quan sát, phân tích bức hình này ta

13/17


học: Hình 55.5-Hợp tác sản xuất máy bay E-bơt (SGK/166)

14/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.

Đây là bức tranh thể hiện sự hợp tác sản xuất máy bay E-bơt. E-bớt là một trong
những hãng sản xuất máy bay hàng đầu trên thế giới. Quan sát bức ảnh cho thấy
mỗi một bộ phận của chiếc máy bay lại được sản xuất ở một quốc gia khác nhau.
Điều đó tạo ra sự chuyên môn hóa trong sản xuất, mỗi một quốc gia chỉ chuyên sản
xuất ra một bộ phận của chiếc máy bay, và một quốc gia chuyên lắp giáp. Vì mỗi
quốc gia chỉ chuyên sản xuất một bộ phận nên quốc gia đó sẽ tập trung đầu tư kĩ
thuật, vốn vào khâu sản xuất đó, tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động.
II.Kết quả thực hiện
Sau 1 năm nghiên cứu và dạy theo phương pháp này, tôi nhận thấy;
1.Đối với giáo viên:
-Giáo viên tích cực đầu tư nghiên cứu để xây dựng các bài học có hiệu quả hơn.
-Giáo viên thành thạo sử dụng các kỹ năng phân tích cơ bản trên bản đồ, tranh
ảnh trong giảng dạy.
2.Đối với học sinh:
-Học sinh nắm chắc bài và hiểu sâu nội dung bài học.
-Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh.
3.Kết quả:
-Học sinh đạt Khá, Giỏi Khối 7: 86 %
-Học sinh đạt yêu cầu: 11,4%
15/17


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.


Một số kinh nghiệm trong việc sử dụng bản đồ, tranh ảnh SGK Địa lý 7.
- Bản đồ, tranh ảnh là một thành tố quan trọng của dạy học địa lý tự nhiên song
không nên quá lạm dụng sẽ dẫn đến nhàm chán và mất thời gian trong quá trình
giảng dạy.
2. Đối với học sinh:
- Trong quá trình học tập, học sinh cần phải tích cực hoạt động, chủ động tìm tòi và
sáng tạo để quá trình lĩnh hội kiến thức có hiệu quả.
- Trong quá trình phân tích tranh ảnh, bản đồ, học sinh cần khả năng liên hệ với đặc
điểm môi trường về sông ngòi, thực vật có một biểu tượng sâu hơn vể môi trường
địa lý đang học.
- Học sinh phải luôn luyện tập thực hành để những kiến thức mình lĩnh hội được
thành kĩ năng thuần thục trong cuộc sống.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

17/17