I.TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC XÂY DỰNG
LỚP HỌC THÂN THIỆN
II. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Cùng với các cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh
thành tích trong giáo dục” và “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự
học và sáng tạo”, để tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục
toàn diện cho học sinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông
giai đoạn 2008-2013 với mục tiêu: Huy động sức mạnh tổng hợp của các lực
lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân
thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của địa phương và đáp ứng nhu cầu xã
hội; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các
hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả.
Qua quá trình thực hiện Chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT ngày 27 tháng 8 năm
2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, dưới sự chỉ đạo của ngành cấp trên cùng với
việc tổ chức thực hiện của lãnh đạo nhà trường và thực tế nhiều năm liền được
nhà trường phân công làm công tác chủ nhiệm lớp, bản thân tôi đã tích lũy được
một số kinh nghiệm trong việc xây dựng lớp học thân thiện, góp phần cùng nhà
trường xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
Trong phạm vi đề tài này, tôi xin trình bày một số kinh nghiệm trong việc xây
dựng lớp học thân thiện ở lớp 5A (năm học ……….) do tôi chủ nhiệm.
III. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Lớp học là một đơn vị hợp thành của trường học. Do đó, để xây dựng được
“Trường học thân thiện, học sinh tích cực” theo đúng nghĩa của nó, tôi thiết nghĩ,
trước hết phải xây dựng lớp học thân thiện. Dựa trên 5 tiêu chí xây dựng trường
học thân thiện, học sinh tích cực, chúng ta có thể hiểu rắng: Lớp học thân thiện
là một lớp học sạch sẽ, thoáng máng, đẹp đẽ; chất lượng dạy học đảm bảo,
phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh; tổ chức tốt các
hoạt động tập thể; học sinh có các kĩ năng sống cơ bản theo yêu cầu của lứa tuổi;
tập thể lớp tích cực tham gia tìm hiểu và chăm sóc các di tích lịch sử cách mạng
nhà trường được phân công chủ nhiệm lớp, tôi cũng như các thầy cô giáo khác
đã thực hiện nghiêm túc sự chỉ đạo, tổ chức và quản lí của thầy hiệu trưởng trong
việc xây dựng lớp học thân thiện, góp phần cùng nhà trường thực hiện có hiệu
quả phong trào xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực theo tinh thần
Chỉ thị 40/2008 - BGD ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
2
V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:
Năm học ………, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 5A. Lớp tôi
có 32 học sinh, trong đó có 14 học sinh nữ. Phần lớn phụ huynh học sinh lớp 5A
là nông dân, điều kiện quan tâm, chăm sóc dạy dỗ con em có những hạn chế nhất
định. Từ thực tế tình hình của lớp, để xây dựng môi trường lớp học thân thiện,
góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục ở lớp mình được phân công
giảng dạy, tôi đã thực hiện một số biện pháp sau:
1. Thực hiện tốt việc trang trí lớp học:
Một trong 5 nội dung của phong trào xây dựng “Trường học thân thiện, học
sinh tích cực” là Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn”. Vậy đối với lớp
học, trước hết phải có môi trường sạch đẹp. Không khí lớp học sạch đẹp an toàn
là yếu tố rất quan trọng thu hút các em đến trường đến lớp với một tinh thần
hăng say và phấn khởi. Muốn có môi trường lớp học sạch đẹp như mong muốn,
chúng ta phải thực hiện tốt việc trang trí lớp học. Đây là một trong những điều
mà bản thân tôi luôn rất quan tâm. Lớp học là ngôi nhà thứ hai mà mỗi ngày ở đó
các em được học tập, vui chơi cùng với bạn bè dưới sự tổ chức, hướng dẫn của
các thầy cô chủ nhiệm. Muốn giáo dục các em yêu mến ngôi nhà thì ngôi nhà đó
phải đẹp đẽ, xinh xắn, phải có nhiều nội dung, hình ảnh phù hợp với tâm hồn và
lứa tuổi của các em. Nội dung và hình thức trang trí lớp học cũng cần thể hiện
được những đặc điểm hay bản sắc riêng của lớp. Để việc trang trí lớp học đạt kết
quả tốt, tôi đã thực hiện theo các bước sau đây :
a) Tham khảo, học tập các mô hính trang trí lớp học thông qua tham quan
thực tế ở các trường bạn. Trong những dịp sinh hoạt giao lưu chuyên môn với
các trường bạn, tôi luôn tranh thủ thời gian đầu buổi, giờ giải lao để tham quan
4
5
- Trên mảng tường phía dưới phòng học, tôi đặt chính giữa một bảng biển bảo
giao thông, giúp các em ghi nhớ để thực hiện đúng luật lệ giao thông. Đây là một
hình thức giáo dục trực quan về giao thông rất hiệu quả.
Hình ảnh trang trí phòng học lớp 5A
- Hai bên biển báo giao thông, treo các giò hoa nhựa màu đỏ và hai lọ hoa
màu xanh được cắt tỉa theo công nghệ 3D tạo cho lớp học đẹp đẽ,xinh xắn và
mát mẻ.Bản thân tôi cũng rất có cảm xúc trong cách trang trí này.
- Bên trái gần cửa ra vào là một là tranh bạt mang hình ảnh di sản văn hóa thế
giới giúp các em có cái nhìn trực quan về các địa danh nổi tiếng ở Hội An, Mỹ
Sơn, Huế, Hạ Long…
- Các yếu tố phòng học được chú ý liên quan đến vấn đề sức khỏe của học
sinh cũng được quan tâm như quạt mát vào mùa hè ( có quạt trần, có rèm che
nắng) điện thắp sáng vào mùa đông ( có 4 tiếp điện).
2. Thực hiện tốt quan hệ giao tiếp giữa giáo viên và học sinh:
Trong những năm gần đây, tôi đã được học tập nghiên cứu nhiều về 3 quan
điểm trong dạy học hiện đại, đó là quan điểm giao tiếp, quan điểm tích hợp và
quan điểm tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh. Ba quan điểm luôn
đồng hành với phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực. Do
đó, để giáo dục hoc sinh có hiệu quả trong một môi trường thân thiện, giúp các
em tự tin trong học tập và rèn luyện, để người thầy thật sự vừa là thầy vừa là bạn
của các em, tôi đã thực hiện những điều sau đây:
a) Sử dụng lời nói thân thiện:
Lời nói là phương tiện chủ yếu của người GV. Trước đây người thầy sử dụng
lời nói để cung cấp truyền thụ kiến thức cho học sinh. Ngày nay, với phương
6
pháp dạy học mới, người thầy dùng lời nói chủ yếu để hướng dẫn, tổ chức cho
học sinh thảo luận, trao đổi, tự khám phá để chiếm lĩnh kiến thức. Dù phương
pháp dạy học thay đổi như thế nào thì lời nói của người GV cũng cần phải hết
thay đổi hành vi theo hướng tích cực.
7
Ví dụ: Em ……. lớp tôi rất yếu môn Tiếng Việt, bài viết chính tả của em
thường mắc nhiều lỗi. Bài viết của em tuần trước mắc đến 8 lỗi. Bài viết tuần
này em mắc 6 lỗi. Mắc 6 lỗi chính tả trong một bài là hạn chế rất lớn. Tuy nhiên,
từ 8 lỗi giảm xuống còn 6 lỗi là một sự tiến bộ rất rõ rệt, rất đáng được khen
ngợi. Do đó, tôi đã kịp thời khen ngợi, động viên sự tiến bộ của em Đức. Từ đó,
em phấn khởi và chăm chỉ hơn trong việc rèn viết đúng chính tả. Đây chính là bệ
phóng tinh thần để em vươn lên trong học tập.
Tuy nhiên, tôi không bao giờ để lạm phát lời khen với học sinh. Sự khen ngợi
không đúng mức, không phù hợp sẽ có tác dụng ngược lại, làm cho lời khen trở
nên vô nghĩa.
c) Tạo tiếng cười trong tiết học:
“Tiếng cười là liều thuốc bổ”. Tiếng cười trong dạy học sẽ làm tan đi không
khí căng thẳng của tiết học. Không những thế, tiếng cười còn tạo ra sự hưng
phấn để kích thích suy nghĩ. Dạy học là một nghệ thuật, vậy người giáo viên
không phải là một diễn viên nhưng phải có chút ít nghệ sĩ, phải có chút hài hước.
Chính sự hài hước lại tác động vào não để kích thích tư duy. Vì vậy, trong quá
trình giảng dạy, tôi thường vận dụng tính hài hước để thu hút sự chú ý của các
em, làm tăng tính hấp dẫn của vấn đề cần truyền đạt, tạo cho không khí lớp học
nhẹ nhàng, tự nhiên, đem lại hiệu quả cao. Trong chương trình thay sách giáo
khoa mới, các tác giả cũng cố ý đưa vào nội dung giảng dạy những mẫu chuyện
vui, có chất hài hước, nhẹ nhàng. Bên cạnh việc vận dụng tình hài hước trong
những chi tiết có sẵn trong sách giáo khoa, tôi chú ý khai thác những chi tiết,
tình huống có thể gây cười để tiết học được diễn ra một cách nhẹ nhàng, thỏai
mái, tạo cho học sinh niềm hứng thú trong học tập.
d) Xây dựng mối quan hệ gần gũi, yêu thương trong lớp học:
Như đã nói ở trên, để học sinh coi lớp học như ngôi nhà thứ hai của mình, tôi
luôn quan tâm xây dựng mối quan hệ gần gũi giữa các em, tạo cho các em thói
quen biết quan tâm chia sẻ, động viên, thăm hỏi lẫn nhau trong học tập cũng như
em thực hiện tuần lễ bông hoa điểm 10 thì nội dung công việc đó được các em
ghi chép lại thành nhật kí, hoặc là cuộc thi tìm hiểu về “Biển đảo tổ quốc em”
cũng được các em phản ánh lại với rất nhiều những ý kiến khác nhau. Việc tổ
chức cho học sinh tự xây dựng Nhật kí Chi đội em làm theo năm điều Bác dạy
nhằm tạo điều kiện để các em bày tỏ ý kiến của mình, đồng thời các em được
bày tỏ cảm xúc một cách chân thực, các em được lắng nghe và tôn trọng. Từ
đó, giúp các em hiểu, tôn trọng và thực hiện tốt các hoạt động tập thể. Mặt khác,
đây cũng là cơ hội để các em rèn luyện kĩ năng giao tiếp, bày tỏ ý kiến và tham
gia vào các hoạt động của lớp,trường.
9
b) Chia xẻ hộp thư vui:
Mỗi học sinh và giáo viên làm một hộp thư. Qua các hoạt động học tập và rèn
luyện hằng ngày, mỗi học sinh và giáo viên ghi những lời chúc mừng, khen ngợi,
động viên, những lời nhắc nhở, … dành cho bạn, cho học sinh và bỏ vào hộp thư
mỗi người.
Ví dụ: Trong tuần này, em Nguyên nhận thấy em Hằng đã tích cực làm tốt
công tác trực nhật lớp, em Nguyên viết một lời khen ngợi, chẳng hạn “Bạn Hằng
thật là một học sinh mẫu mực” bỏ vào hộp thư của em Hằng. Trường hợp khác,
em Tín, tổ trưởng nhận thấy em Lê Quốc có biểu hiện ít chăm chỉ trong học tập,
cô giáo gọi trả bài môn Khoa học, Quốc còn ấp úng do học bài chưa kĩ. Tín viết
một lời nhắc nhở, chẳng hạn “Quốc ơi, cố gắng lên nhé !” bỏ vào hộp thư của
Quốc…
Cuối tuần, vào tiết sinh hoạt tập thể, tất cả mở ra xem và đọc cho cả lớp cùng
nghe. Tôi nghĩ, việc làm này sẽ giúp các em hướng tới những điều lạc quan, tích
cực trong cuộc sống, tạo điều kiện cho những em ngại giao tiếp trước đám đông
cũng có thể bày tỏ ý kiến của mình qua hộp thư vui.
c) Đôi bạn cùng tiến:
Trong một lớp học bao giờ cũng có nhiều đối tượng học sinh. Bên cạnh
những em khá giỏi cũng có những em xếp loại trung bình và yếu kém. Lớp 5A
của tôi cũng không phải là ngoại lệ. “Học thầy không tầy học bạn”. Đầu năm
Trò chơi là một trong các hình thức dạy học phong phú và hấp dẫn, có sức thu
hút mạnh mẽ các em vào quá trình học tập. Các em học sinh tiểu học rất thích tham
gia các trò chơi. Chính vì vậy, việc tổ chức cho các em tham gia các trò chơi là một
việc làm hết sức cần thiết. Tham gia trò chơi giúp các em rèn luyện thể chất, sự
khéo léo, trở nên nhanh nhẹn, hoạt bát, tạo sự hòa đồng, thân thiện, đoàn kết …
Những phút vui chơi thỏai mái, lành mạnh sẽ giúp các em thêm hào hứng để học tập
và sống hồn nhiên hơn. Hơn nữa, việc vui chơi lành mạnh còn tạo ra nhiều đức tính
tốt đẹp, hạn chế những tật xấu, đồng thời rèn luyện thể chất và tâm hồn các em theo
chiều hướng tốt hơn.
Tổ chức trò chơi dân gian: “ Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò
chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa
đựng cả một nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Trò chơi
dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng tư
duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia
đình, quê hương, đất nước. Trẻ em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy
móc và không có khoảng trống để chơi củng là một thiệt thòi. Thiệt thòi hơn khi
các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của trẻ em thưở
trước- đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ ở các thành phố mà
còn ở cả các vùng nông thôn, nơi mà đang dần bị đô thị hóa mạnh mẽ. Vì thế
11
giúp các em hiểu và tìm về cội nguồn với những trò chơi dân gian là một việc
làm cần thiết”(Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy, Giám đốc Bảo tàng dân tộc học
Việt Nam). Có rất nhiều trò chơi dân gian. Để việc tổ chức trò chơi dân gian
thành công, thu hút được sự tham gia của các em và hình thành cho các em thói
quen chơi các trò chơi dân gian, tôi đã sưu tầm và lựa chọn một số trò chơi phù
hợp với lứa tuổi và điều kiện tổ chức ở trường, ở lớp. Hầu hết các trò chơi dân
gian tôi thường tổ chức cho các em trong giờ sinh hoạt và sau đó khuyến khích
các em chơi trò chơi dân gian trong giờ ra chơi. Tôi chọn một số em nhanh nhẹn,
hoạt bát trong lớp làm nòng cốt và hướng dẫn các em cách tổ chức cho các bạn
trong tổ, trong nhóm chơi trò chơi. Những em này phải nắm vững luật chơi và
yêu thương, tôn trọng và giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và sinh hoạt. Đặc biệt kĩ
năng sống của học sinh có nhiều tiến bộ. Các em biết quan tâm, chia xẻ trong tình
bạn.
- Lớp học luôn được trang trí, giữ gìn sạch đẹp, tạo cho các em một môi trường
học tập vui vẻ, an toàn và thân thiện.
- Tất cả học sinh đều phấn khởi, tự tin trong học tập, từ đó chất lượng học tập và
giáo dục đã tăng lên qua từng giai đoạn.
VII. KÊT LUẬN:
Xây dựng môi trường lớp học thân thiện là một nhiệm vụ trọng tâm trong công
tác của người giáo viên chủ nhiệm lớp, góp phần cùng nhà trường thực hiện có hiệu
quả phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Xây dựng tốt
môi trường lớp học thân thiện là một trong những biện pháp nhằm nâng cao hiệu
quả giáo dục học sinh, trong đó đó có giáo dục về kĩ năng sống. Với những kinh
nghiệm tích lũy được sau 5 năm thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực” do ngành phát động, tôi đã nghiên cứu, thực nghiệm đề tài
“Một số kinh nghiệm trong việc xây dựng lớp học thân thiện” ở lớp 5A. Sau gần
một năm thực nghiệm đề tài này, lớp tôi đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ
như đã nêu trên. Tôi sẽ tiếp tục đúc kết kinh nghiệm để thực hiện tốt hơn nữa trong
13
những năm học đến, đồng thời đưa ra tổ chuyên môn và toàn trường tham khảo, góp
ý rút kinh nghiệm và ứng dụng.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
14
VIII. TÀI LIỆU THAM KHẢO :
- 20 điều thầy cô cần ghi nhớ.
- Kế hoạch xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” của Bộ Giáo
Dục Đào Tạo ( chỉ thị số 40/2008/CT-BGĐT ngày 22-8-2008) và Kế hoạch số 307/
KH- BGDĐT ngày 22-7-2008 về triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường
học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường PT giai đoạn từ 2008-2013.