Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

1. Phần mở đầu
1.1 Lý do chọn Sáng kiến
Như chúng ta đã biết: Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam
phát triển toàn diện có đạo đức, có tri thức, có sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề nghiệp,
trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi
dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Bất kỳ xã hội nào, nền văn hóa nào thì ngoài cung cấp kiến thức còn cần
phải giúp người học hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất để
không chỉ phục vụ đời sống bản thân mà còn đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân
lực, tiềm năng cho cả xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ hình thành năng
lực, phẩm chất cho học sinh đang trở nên cấp bách và cần thiết. Đặc biệt với học
sinh Tiểu học lại càng phải quan tâm và coi trọng, bởi nó là một nhân tố quyết định
đến nhân cách, nó là cái gốc để phát triển tài và đức của mỗi con người. Với nền
giáo dục của chúng ta hiện nay, song song với việc đổi mới phương pháp dạy
học để nâng cao kiến thức cho học sinh thì việc quan tâm đến hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất, kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm vô cùng
quan trọng, nhất là với lứa tuổi nhỏ, lứa tuổi đang "Như búp trên cành". Trẻ em
như một tờ giấy trắng, ngay từ ban đầu việc hình thành năng lực, phẩm chất cho
các em để các em trở thành con người toàn diện phù hợp với sự phát triển của xã
hội, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là vô cùng thiết.
Nhưng biện pháp nào để giúp các em hình thành và phát triển được năng lực, phẩm
chất một cách tốt nhất là vấn đề chúng ta còn trăn trở.
Chính vì những lý do ấy tôi đã nghiên cứu và đưa ra sáng kiến kinh nghiệm
về: “Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học”
1.2. Điểm mới trong Sáng kiến
Tuy đã có một số sáng kiến đặt vấn đề đến lĩnh vực này, xong nội dung tìm
hiểu và nghiên cứu chưa sâu sắc, chưa sát thực. Tôi đi sâu vào thực trạng của đơn
vị nhà trường và đề xuất hướng giải quyết theo thực trạng của đơn vị trường tôi.

động, sáng tạo thực sự.
Mặt khác, việc đánh giá năng lực, phẩm chất đồng thời cũng đặt ra yêu cầu,
nhiệm vụ cao hơn đối với mỗi giáo viên là phải tổ chức những hoạt động dạy học
và giáo dục phù hợp để hình thành năng lực phẩm chất theo mục tiêu đề ra nhưng
trình độ năng lực của một bộ phận giáo viên còn hạn chế dẫn đến hiệu quả chưa
cao. Khi dự giờ thăm lớp ở một số lớp, điều dễ nhận thấy là vẫn có một số ít giáo
viên chưa chú ý rèn học sinh các nền nếp tự quản như: sắp xếp sách vở đồ dùng,
cách ăn mặc, chưa quan tâm và tạo cơ hội cho học sinh được trình bày ý kiến; còn
làm thay, làm hộ học sinh. Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời không
trọn câu. Nhiều em không biết nói lời cảm ơn, xin lỗi với các bạn bè khi mắc lỗi...
Các hoạt động trải nghiệm trên lớp còn chưa được tổ chức thường xuyên, khi tổ
chức hoạt động này các em mới chỉ tham gia vào khâu thực hiện với một số lượng
nhỏ học sinh trong lớp mà chưa được tham gia từ khâu chuẩn bị. Như vậy phần nào
cũng đã hạn chế khả năng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
Bên cạnh đó, việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh
tại các trường học mới chỉ dừng lại ở các tiết học về kiến thức có gắn giáo dục năng
lực, phẩm chất cho các em nhưng hiệu quả chưa cao. Các buổi sinh hoạt ngoại
khoá, các buổi trải nghiệm còn ít, chưa đáp ứng được nhu cầu hình thành năng lực,
phẩm chất cho các em. Cách truyền đạt kiến thức cũng như chương trình nội dung
còn quá nặng về lý thuyết mà ít gắn với thực tế. Nhiều cha mẹ với tâm lý chỉ chú
trọng tới việc học các môn học chính mà lơ là với việc rèn luyện năng lực, hình
thành phẩm chất cho các em. Sự gia tăng những biểu hiện yếu về năng lực, sa sút
về phẩm chất trong một bộ phận học sinh nhất là học sinh trung học đã bùng phát
khá mạnh với các biểu hiện đáng ngại như : Không thể hiện được khả năng của bản
thân; khó hòa nhập với cộng đồng, với gia đình; có thái độ tiêu cực khi mâu thuẫn
với bè bạn, gia đình, thầy cô giáo; lúng túng khi xử lý những tình huống phát sinh
trong cuộc sống; cách học, cách sống không khoa học, không hiệu quả …Mặt khác,
khi thực hiện Thông tư 30, giáo viên chưa thay đổi kịp thói quen từ đánh giá bằng
điểm sang đánh giá bằng nhận xét; chưa được làm quen với kỹ thuật đánh giá mới
nên còn nhiều lúng túng. Trong hồ sơ, có thể dễ nhận thấy cách ghi nhận xét của

Số em xếp ở
mức Đạt

Số em chưa
Đạt

1

Tự phục vụ, tự quản

15

55,6%

12

44,4%

0

0

2

Giao tiếp, hợp tác

16

59,2%



Số em xếp Đạt
ở mức Tốt

Số em xếp Đạt

Số em chưa đạt

Chăm học, chăm
làm, tích cực tham
gia các hoạt động
GD

16

59,2%

12

41,8%

0

2

Tự tin, tự trọng, tự
chịu trách nhiệm

10


23

85,2%

4

14,8%

0

Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

3


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

Bảng thống kê cho thấy thực trạng việc hình thành năng lực, phẩm chất cho
học sinh trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng hiệu quả
chưa cao. Học sinh đã đạt được các năng lực phẩm chất theo yêu cầu nhưng số em
đạt ở mức tốt chưa nhiều. Vẫn còn số ít học sinh còn hạn chế về năng lực, phẩm
chất.
2.2. Các giải pháp
Giải pháp 1: Tìm hiểu về tầm quan trọng của việc cần hình thành năng
lực, phẩm chất cho học sinh ngay từ lứa tuổi tiểu học.
Qua thực tế giảng dạy tôi thấy rằng học sinh của chúng ta nếu chỉ học trên lí
thuyết chưa đủ mà trong cuộc sống có rất nhiều mối quan hệ, có nhiều tình huống
khác nhau mà chỉ với các kiến thức đơn thuần học sinh không có khả năng giải
quyết các tình huống khác nhau trong cuộc sống. Khoảng cách giữa nhận thức và
hành động cách nhau quá xa. Nhiều tình huống cuộc sống các em phải ứng phó một



Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

đồng đều các lĩnh vực thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẩm mỹ.
Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tìm
tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tình huống khác
nhau.
- Giáo viên cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những
bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc lẫn nhau, các em cần phải học về
cách ứng xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi tham gia vào
trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận
các thử thách mới. Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoải mái trong mọi trường
hợp. Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm tình hình của các em,
trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục các em
tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải. Có như vậy việc hình
thành năng lực phẩm chất, kỹ năng sống cho các em mới có hiệu quả cao.
Giải pháp 3: Xác định được những năng lực, phẩm chất cơ bản cần hình
thành cho đối tượng học sinh ở lứa tuổi tiểu học.
Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều năng lực quan trọng mà
trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là trẻ em độ tuổi lớp
Một. Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các năng lực quan trọng
nhất trẻ cần được hình thành vào thời gian đầu của năm học chính là những năng
lực như: tự quản, tự phục vụ, hợp tác, tự kiểm soát, khả năng thấu hiểu và giao tiếp
và các phẩm chất cần hình thành như : Chăm học, chăm làm, đoàn kết, yêu trường
lớp...Với mỗi lứa tuổi giáo viên cần lựa chọn đúng những năng lực, phẩm chất phù
hợp cần rèn luyện cho các em.
Cụ thể tôi đã nghiên cứu, tham khảo tài liệu và thống kê được các năng lực
và phẩm chất mà học sinh tiểu học cần hình thành và phát triển theo các nhóm sau:
1. Các năng lực của học sinh cần được hình thành và phát triển:

b) Tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm: Mạnh dạn khi thực hiện nhiệm vụ học tập,
trình bày ý kiến cá nhân; biết nhận làm việc vừa sức mình; biết tự chịu trách nhiệm
về các việc làm của mình , không đổ lỗi cho người khác khi mình làm chưa đúng;
sẵn sàng nhận lỗi khi làm sai.
c) Trung thực, kỉ luật, đoàn kết: nói thật, nói đúng về sự việc; không nói dối, không
nói sai về người khác; tôn trọng lời hứa, giữ lời hứa; thực hiện nghiêm túc quy định
về học tập; không lấy những gì không phải của mình; biết bảo vệ của công; giúp
đỡ, tôn trọng mọi người; quý trọng người lao động; nhường nhịn bạn;
d) Yêu gia đình, bạn và những người khác; yêu trường, lớp, quê hương, đất nước:
quan tâm chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh em; kính trọng người lớn, biết ơn thầy
giáo, cô giáo; yêu thương, giúp đỡ bạn; tích cực tham gia hoạt động tập thể, hoạt
động xây dựng trường, lớp; bảo vệ của công, giữ gìn và bảo vệ môi trường; tự hào
về người thân trong gia đình, thầy giáo, cô giáo, nhà trường và quê hương; thích
tìm hiểu về các địa danh, nhân vật nổi tiếng ở địa phương.
Tuỳ theo từng lứa tuổi, từng khả năng của mỗi khối lớp mà giáo viên chủ
nhiệm lựa chọn các năng lực, phẩm chất cơ bản nào để giúp các em hình thành và
phát triển cho phù hợp.
Giải pháp 4: Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý và hoàn cảnh của từng học
sinh lớp mình phụ trách.
Theo tôi muốn giáo dục được các em thì phải thực sự hiểu các em. Tâm sinh
lý ở lứa tuổi này có nhiều thay đổi. Do vậy muốn các em đạt được các năng lực,
phẩm chất tốt thì giáo viên và gia đình cần thấu hiểu các em. Ví dụ như phải hiểu
được tâm tư tình cảm của các em, hiểu sở thích và những thói quen tốt, hoặc xấu,
năng lực nào các em đã có, đã đạt được, năng lực nào các em còn chưa đạt, phẩm
chất nào cần hình thành ở em đó... Để thày cô, cha mẹ có sự quan tâm hỗ trợ giáo
dục đúng định hướng.
Giải pháp 5: Giáo viên cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo
trong quá trình tự học của học sinh.
Để làm được điều này đòi hỏi mỗi giáo viên phải có hiểu biết cơ bản về nội
dung chương trình của lớp học, cấp học. Mạnh dạn đổi mới cách thiết kế và tổ chức

nhóm 2 hoặc nhóm 4. Tôi luôn dành thời gian cho học sinh học cá nhân, suy nghĩ
trước vấn đề, thực hành trải nghiệm với bài tập hoặc vấn đề , động não trước khi
thảo luận. sau đó các em tự tương tác khi có nhu cầu trao đổi. Tiếp đó các em học
cả lớp tự phản biện học hỏi lẫn nhau giáo viên chỉ là người tư vấn. Học như vậy
học sinh được học sâu hơn rất nhiều. mà cũng từ cách học đó mà năng lực phẩm
chất của các em được hình thành.
Giải pháp 6: Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học lấy
học sinh làm trung tâm, các kĩ thuật dạy học tích cực như : Khăn trải bàn, Sơ đồ
tư duy, Nhóm cộng tác... trong các giờ học.
Đây là các phương pháp, kĩ thuật dạy học tương đối dễ áp dụng ở tiểu học,
không đòi hỏi phải đầu tư nhiều phương tiện, đồ dùng học tập, song lại là cơ hội tốt
để các em hình thành năng lực tự học và giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác, phẩm
chất chăm chỉ, đoàn kết. Ví dụ: Học sinh biết tự tìm tòi, khám phá kiến thức, biết
chia sẻ, lắng nghe bạn bè, phát triển óc tư duy, có kĩ năng ra quyết định...Đó cũng
là các năng lực, phẩm chất mà chúng ta cần có ở mỗi học sinh.
Giải pháp 7: Áp dụng Phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” trong môn
khoa học, tự nhiên xã hội.
Đây là một phương pháp dạy học tích cực dựa trên thí nghiệm nghiên cứu,
áp dụng cho việc giảng dạy các môn khoa học tự nhiên. "Bàn tay nặn bột" chú
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

7


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinh bằng các thí nghiệm tìm tòi
nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc
sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều
tra...Với một vấn đề khoa học đặt ra, học sinh có thể đặt ra các câu hỏi, các giả

Giải pháp 9: Thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học
sinh để tạo cơ hội cho các em được hình thành năng lực, phẩm chất.
Các năng lực và phẩm chất học sinh không chỉ được hình thành trong quá
trình học tập và rèn luyện mà nó còn được được hình thành nhiều qua các hoạt
động trải nghiệm trong và ngoài nhà trường. Hoạt động trải nghiệm có thể tổ chức
theo quy mô lớn nhỏ tuỳ vào thời gian, điều kiện của trường, của từng lớp, từng đối
tượng học sinh. Ngoài các hoạt động trải nghiệm theo quy mô lớn như tổ chức theo
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

8


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

trường, theo khối tôi thấy các trải nghiệm qui mô nhỏ (theo từng lớp riêng) cũng rất
cần thiết và mang lại hiệu quả cao. Bởi vì học sinh chủ yếu hoạt động trên lớp mà
tổ chức trải nghiệm cho các em cần phải có các hoạt động, thực tế, đa dạng, cần
được GV quan tâm tổ chức thường xuyên, liên tục thì mới hình thành được năng
lực, phẩm chất, kĩ năng sống cho học sinh. Nên vai trò của giáo viên chủ nhiệm là
rất quan trọng. Ngoài việc giúp các em hình thành phát triển năng lực, phẩm chất
qua quá trình học tập ra thì việc giúp các em hình thành, phát triển năng lực phẩm
chất qua quá trình rèn luyện và tổ chức các hoạt động trải nghiệm là rất cần thiết.
Vậy làm thế nào để các em thường xuyên được tham gia các hoạt động trải nghiệm
để phát triển năng lực, phẩm chất? Tôi nghiên cứu, tìm hiểu thực tế và đưa ra được
biện pháp cụ thể như sau: Để các hoạt động trải nghiệm diễn ra thường xuyên ngay
từ đầu năm tôi lên kế hoạch cụ thể cho hàng tuần, hàng tháng, trong năm rõ ràng.
Tôi ví dụ ngay từ khi bắt đầu vào năm học có thể cho các em thực hiện một số trải
nghiệm như: Lần lượt lên giới thiệu về bản thân, gia đình,về sở thích để hình thành
năng lực giao tiếp, phẩm chất mạnh dạn, tự tin. Hoặc các em trải nghiệm bằng hoạt
động thi xếp sách vở trong ngăn cặp, ngăn bàn cho gọn, cho nhanh, gấp quần áo


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

trường, của địa phương có thể tổ chức được. Việc này sẽ tạo tâm thế sẵn sàng thực
hiện cho học sinh. Ở bước này, đối với học sinh lớp Một, lớp Hai, giáo viên có thể
ghi chép giúp học sinh kế hoạch, còn đối với học sinh lớp Ba, Bốn và Năm, giáo
viên nên để học sinh tự ghi chép. Tùy theo, các em có thể viết trong vở theo trình tự
về nội dung, hình thức, công tác chuẩn bị, thời gian, địa điểm, đối tượng tham gia...
hoặc các em xây dựng bằng sơ đồ, bảng biểu... Rồi chúng ta tư vấn hướng dẫn,
định hướng thêm cho các em. Tôi thường cho HS thực hiện qua các bước sau:
Bước 1. Xây dựng ý tưởng;
Bước 2. Xây dựng kế hoạch;
Bước 3. Công tác chuẩn bị thực hiện;
Bước 4. Tổ chức thực hiện;
Bước 5. Đánh giá kết quả thực hiện.
Việc các em được tham gia đầy đủ vào từng bước sẽ giúp hình thành và rèn
luyện các phẩm chất năng lực cần thiết: năng lực tổ chức, năng lực giao tiếp, tự giải
quyết vấn đề... Do đó, giáo viên không nên coi nhẹ một bước nào. Đặc biệt, khi tổ
chức hoạt động trải nghiệm, giáo viên cần lựa chọn những nội dung để học sinh cả
lớp được tham gia; khuyến khích, động viên và tạo cơ hội để các em được tham gia
bàn bạc từ khâu chuẩn bị đến khâu thực hiện và có viết thu hoạch cho bản thân sau
mỗi hoạt động. Có làm như vậy, mới hình thành được ở các em năng lực phán
đoán, óc tổ chức, năng lực tổng kết đánh giá cũng như các phẩm chất tự tin, tự chịu
trách nhiệm, tinh thần hợp tác chia sẻ.
Ví dụ : Ở bước 1 khi giúp học sinh xây dựng ý tưởng chuẩn bị cho hoạt động
của tháng 11, tôi có thể gợi ý bằng nhiều cách để học sinh xây dựng ý tưởng như
sau: “Theo các em, tháng 11 có ngày lễ nào lớn nhất? (20/11). Vậy các em có suy
nghĩ gì về ngày đó? Học sinh sẽ trả lời nhiều ý khác nhau. Trên cơ sở đó, tôi sẽ
hướng cho học sinh thực hiện một hoạt động có ý nghĩa để chào mừng ngày Nhà
giáo Việt Nam 20/11.

không nên chỉ để tuần nào cũng chỉ có em trưởng ban lên đánh giá nhận xét .Việc
làm đó nhằm đảm bảo cho tất cả học sinh đều có cơ hội tham gia nhiều hoạt động.
Do vậy, năng lực chỉ đạo tổ chức lãnh đạo của các em được hình thành, phẩm chất
tự tin, tự trọng, chịu trách nhiệm về việc làm bản thân cao hơn, phẩm chất tôn trọng
ý thức kỉ luật tốt hơn. Để phát huy vai trò của thư viện thân thiện, ngoài việc thành
lập các ban, tôi còn thành lập đội hỗ trợ thư viện để các em tham gia. Từ đó, ý thức
tự quản của các em được nâng lên.
Giải pháp 11: Giúp trẻ phát triển các năng lực, phẩm chất, kỹ năng sống
qua việc tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh trong nhà trường.
Nội dung phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,
trong đó có nội dung: Nhà trường cần tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao một
cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của học sinh. Tổ chức
các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù hợp với
lứa tuổi của học sinh.
Căn cứ vào nội dung trên, tôi đã xây dựng kế hoạch và thực hiện nhiều hoạt
động một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của các em.
Cụ thể như sau:
Ví dụ: Phát động học sưu tầm các bài hát, điệu múa thể loại dân ca cho học
sinh phù hợp theo từng lứa tuổi để trình diễn trong các buổi sinh hoạt lớp, buổi
chào cờ đầu tuần chẳng hạn. Khuyến khích các em chơi các trò chơi dân gian, các
trò chơi bổ ích như đá cầu, cầu lông, bóng bàn, cờ vua. Để khuyến khích các em,
tôi đã trích một phần quỹ lớp mua một số bộ đồ chơi phù hợp với các em như bàn
cờ, bóng bàn, cờ vua...để các em hoạt động trong các giờ ra chơi, tạo sân chơi lành
mahj cho các em. Qua đó phát triển cho các em một số năng lực phẩm chất như:
năng lực sáng tạo, hợp tác, giao tiếp... và một số phẩm chất như: đoàn kết, yêu quí
bạn bè, trường lớp, yêu quê hương đất nước; mạnh dạn tự tin thể hiện mình...Chính
vì thế mà các cuộc thi văn nghệ, thể thao các cấp huyện, cấp tỉnh đều có học sinh
lớp tôi tham gia và đạt giải.
Giải pháp 12: Làm tốt công tác chủ nhiệm lớp, gần gũi và tạo mối quan hệ
thân thiện với học sinh.

thể thiếu là phải có tâm huyết và tình yêu thương đối với học sinh. Cuộc vận động
"Kỷ cương - Tình thương - Trách nhiệm" được khởi xướng từ nhiều năm học trước
để xây dựng phong cách giáo viên, nhất là giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục
đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh. Làm chủ nhiệm là một nghệ thuật, đòi hỏi
người giáo viên phải là tấm gương sáng về đạo đức, mẫu mực từ lời ăn tiếng nói,
tác phong làm việc cho đến trình độ chuyên môn; quan hệ với học trò như là một
người bạn lớn, vừa gần gũi, vừa đáng tin cậy; kiên trì trong giáo dục học sinh theo
kiểu mưa dầm thấm lâu; giáo dục phẩm chất và kỹ năng sống cho học sinh phải trở
thành thói quen của giáo viên chủ nhiệm. Có như vậy thì mới hình thành được tốt
năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Ví dụ: Trong giờ ra chơi, tôi thường cùng học sinh trao đổi ý kiến, trò chuyện
cùng nhau, tôi luôn tạo điều kiện cho cô trò gần gũi tình cảm, chia sẻ cảm thông
nhau hơn. Có như vậy thì các em mới dám nói, dám tâm sự thì giáo viên mới hiểu
được tâm tư tình cảm của các em. Việc này theo tôi là điều kiện rất thuận lợi trong
nhiệm vụ giáo dục phẩm chất cho học sinh. Hoặc khi mới bước vào năm học, sau
khi tôi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáo viên chủ nhiệm,
tôi sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân, động viên
khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng
như mong muốn của các em. Hoạt động này giúp cô trò hiểu nhau hơn, đồng thời
muốn tạo một môi trường học tập thân thiện - Nơi "Trường học thật sự trở thành
ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

12


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

đình". Đây cũng là một điều kiện theo tôi là rất quan trọng để phát triển khả năng
giao tiếp của học sinh. Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi

bằng chính đôi tay của mình. Ví dụ :Tôi gợi ý các em vẽ một số hình ảnh chăm sóc
cây xanh, an toàn giao thông, bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý, rượu, thuốc
lá, không chơi đùa nơi đường dây điện chạy qua, sử dụng tiết kiệm điện... Chính
các bài vẽ, các bức tranh do các em tự vẽ hoặc sưu tầm dán trên lớp đã góp phần
hình thành nhân cách đạo đức cho các em. Ngoài ra trong lớp các em còn xây dựng
các góc: góc thư viện, góc thế giới cổ tích nơi dành cho các em sưu tầm các câu
chuyện đem đến lớp cùng đọc, cùng trao đổi. Mặt khác nhà trường có phòng đọc
sách, phòng thư viện có sách tham khảo cho học sinh tìm tòi các sách truyện mình
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

13


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

yêu thích.Việc làm này chính là tạo cho các em năng lực tìm tòi, tìm kiếm thông
tin.
Mặt khác, trong các giờ học, tôi luôn chú ý tạo môi trường học tập thân thiện
trong mối quan hệ giữa thày – trò; trò- trò. Tôi luôn tạo điều kiện cho học sinh
được trao đổi, được học hỏi, tìm tòi khám phá, tiếp nhận kiến thức một cách nhẹ
nhàng và hiệu quả nhất.
Giải pháp 14: Tuyên truyền cho các bậc cha mẹ kết hợp giúp học sinh
hình thành năng lực, phẩm chất ngay từ gia đình.
Tôi tận dụng buổi họp phụ huynh để trao đổi, phỏng vấn phụ huynh về việc
dạy dỗ, quản lý các em ở nhà như thế nào, qua trò chuyện tôi đã hiểu được hoàn
cảnh gia đình của các em, cách cha mẹ dạy con. Tôi tìm hiểu và thống kê được
điểm yếu của từng em, tìm được các năng lực nào các em còn yếu, chưa có được để
từ đó tôi chủ động tuyên truyền tới phụ huynh cách dạy trẻ kỹ năng sống trong gia
đình để cùng phối hợp với nhà trường giáo dục các em. Sau đó, tôi có đưa nội dung
giáo dục kỹ năng sống của học sinh cho các bậc phụ huynh vào những lần họp phụ


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

năng lực tự phục vụ rất tốt. Sự sạch sẽ, gọn gàng, một thói quen nề nếp, sự sắp đặt
ngăn nắp, ngay ngắn những bộ đồ dùng, vật dụng, thái độ, ăn uống từ tốn, không
vội vã, không khí cởi mở, thoải mái và đầm ấm, những cuộc trao đổi nhẹ nhàng, dễ
chịu tất cả những yếu tố trên sẽ giúp các em có thói quen tốt để hình thành kỹ năng
tự phục vụ và ý nghĩa hơn là trẻ có được kỹ năng sống tự lập sau này.
Giải pháp 15: Trao đổi cùng các giáo viên khác để tìm ra biện pháp hình
thành năng lực, phẩm chất cho các em một cách hiệu quả nhất.
Tôi thường xuyên trao đổi cùng đồng nghiệp thống nhất một số biện pháp
giúp học sinh hình thành năng lực, phẩm chất tốt nhất qua các buổi sinh hoạt
chuyên môn, hoặc đôi lúc qua trò chuyện, tâm sự trao đổi riêng tôi cũng rút ra cho
mình được một bài học nho nhỏ trong công tác rèn luyện học sinh. Tôi nghĩ việc
làm này chúng ta không nên bỏ qua nó rất hiệu quả trong việc bồi dưỡng phương
pháp giáo dục cho mỗi chúng ta.
Giải pháp 16: Động viên khen thưởng kịp thời.
Hàng ngày, hàng tuần, qua quan sát các biểu hiện trong các hoạt động của
học sinh, sau khi đánh giá nhận xét chỉ rõ cho các em nắm được điểm mạnh và
điểm cần cố gắng của từng em, tôi thường động viên, khích lệ, giúp học sinh khắc
phục khó khăn, phát huy các ưu điểm và các phẩm chất riêng điều chỉnh hoạt động,
ứng xử kịp thời để tiến bộ.
Một điều không thể thiếu nữa là để tạo sự hưng phấn, vui vẻ, phấn khởi,
giúp các em có ý thức cao trong việc rèn luyện tu dưỡng bản thân, tôi luôn chú ý
động viên, khuyến khích học sinh thực hiện tốt các hoạt động học tập, rèn luyện.
Ngay từ buổi họp phụ huynh đầu năm học tôi trao đổi với hội phụ huynh lớp cùng
phối hợp và dành một khoản chi phí riêng để khen thưởng kịp thời động viên các
em để tạo cho các em có một động cơ tốt trong việc duy trì thực hiện nội quy, nền
nếp. Sau mỗi cuộc thi đua tôi nêu gương, tuyên dương kịp thời những em có kết
quả tốt. Tôi phân công học sinh trong đội tự quản của lớp theo dõi hằng ngày


1

Tự phục vụ, tự quản

24

88,9%

3

11,1%

0

2

Giao tiếp, hợp tác

20

74%

7

26%

0

3


92,6%

2

7,4%

0

2

Tự tin, tự trọng, tự chịu
20
trách nhiệm

74%

7

26%

0

3

Trung thực, kỉ luật, đoàn
26
kết

96,3%

Bảng kết quả trên cho thấy sau khi áp dụng các biện pháp hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất mà sáng kiến đưa ra thì kết quả đạt được về năng lực,
phẩm chất của lớp tôi rất khả quan. Tất cả các em đều đạt ở mức yêu cầu song số
em đạt ở mức tốt tăng lên đáng kể so với đầu năm. Lớp tôi luôn là lớp có kết quả
cao nhất trong khối về mọi mặt, là con chim đầu đàn của trường.
3. Phần kết luận
3.1. Ý nghĩa, phạm vi áp dụng của Sáng kiến
Việc nghiên cứu đề tài khoa học giáo dục là một vấn đề hết sức to lớn, nó ảnh
hưởng đến chất lượng giảng dạy và giáo dục học sinh trong nhà trường hiện nay.
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

16


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

Qua đề tài này, chúng ta thấy vị trí quan trọng của nhiệm vụ giáo dục làm sao
để hình thành năng lực, phẩm chất hiệu quả nhất cho học sinh. Việc nghiên cứu đề
tài khoa học giáo dục này đã giúp tôi nhận thấy trách nhiệm vinh quang của người
giáo viên nhân dân. Đó là: “Đào tạo thế hệ trẻ thành những con người mới phát
triển toàn diện có đủ đức và tài, nắm được những kiến thức cơ bản có đủ trình độ
và tài năng để tiếp thu sự phát triển của nền văn hóa nước nhà”.
Năng lực, phẩm chất mỗi con người là một trong những nội dung có khả
năng giáo dục nhiều mặt: Khả năng để phát triển tư duy lô gich, bồi dưỡng và phát
triển những thao tác trí tuệ, nó giúp học sinh biết xử lí, giải quyết các tình huống
khác nhau trong cuộc sống...
Với công việc khó khăn ấy, việc tìm tòi, nghiên cứu phát hiện ra những biện
pháp tốt nhât để giáo dục các em là một việc làm vô cùng ý nghĩa với tôi. Song
trong một thời gian ngắn tôi đã nghiên cứu thực tế, khảo sát học sinh lớp mình phụ
trách tìm ra được nguyên nhân học sinh chưa đạt kết quả cao về năng lực, phẩm

Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

- Triển khai những giải pháp trong việc tăng cường chỉ đạo hình thành và
phát triển năng lực, phẩm chất, kĩ năng sống cho học sinh đến đội ngũ giáo viên,
công nhân viên nhà trường để thực hiện một cách đồng bộ.
- Tuyên dương, khen thưởng kịp thời những giáo viên, công nhân viên thực
hiện tốt, thực hiện thường xuyên để khuyến khích các hoạt động nhằm phát triển
năng lực, phẩm chất cho học sinh, động viên họ duy trì và phát huy.
- Nhà trường cần làm tốt hơn nữa công tác phối kết hợp giữa các lực lượng
giáo dục như: Ban giám hiệu, giáo viên chuyên các môn, giáo viên chủ nhiệm, nhân
viên và các tổ chức ngoài xã hội như: hội phụ huynh, chính quyền và các tổ chức
Đảng, đoàn thể tại địa phương, các tổ chức xã hội khác để cùng làm tốt nhiệm vụ
giáo dục học sinh.
b. Đối với đội ngũ giáo viên
Tìm tòi và bổ sung thêm những giải pháp của từng cá nhân để thực hiện tốt và
có hiệu quả nhiệm vụ hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Theo dõi, kiểm tra, tư vấn và động viện khuyến khích học sinh chủ động , tích cực
tham gia các hoạt động, thực hiện tốt nền nếp, ý thức kỷ luật nội quy của lớp, của
nhà trường.
Giáo viên chủ nhiệm cần phải phối kết hợp chặt chẽ, thường xuyên với phụ
huynh học sinh trong việc giáo dục phẩm chất, phát triển năng lực cho học sinh.
c. Đối với tổ chức Đoàn – Đội:
Cần xây dựng được các kế hoạch có những nội dung, hình thức và biện pháp
thiết thực, cụ thể tránh chung chung trong các hoạt động nhằm hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất cho học sinh đạt hiệu quả cao nhất.
Phối kết hợp với các tổ chức trong trường, với giáo viên chủ nhiệm xây dựng
những sân chơi bổ ích, mô hình ngoại khóa, trò chơi dân gian…dưới nhiều hình
thức để học sinh tham gia vui chơi, giải trí ngoài những tiết học căng thẳng.
Trên đây là một vài biện pháp nhỏ của tôi rút ra từ thực tế của việc hình thành
và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh. Do kinh nghiệm nghiên cứu và kĩ