Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

1. Phần mở đầu
1.1 Lý do chọn Sáng kiến
Như chúng ta đã biết: Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam
phát triển toàn diện có đạo đức, có tri thức, có sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề nghiệp,
trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi
dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Bất kỳ xã hội nào, nền văn hóa nào thì ngoài cung cấp kiến thức còn cần
phải giúp người học hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất để
không chỉ phục vụ đời sống bản thân mà còn đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân
lực, tiềm năng cho cả xã hội. Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ hình thành năng
lực, phẩm chất cho học sinh đang trở nên cấp bách và cần thiết. Đặc biệt với học
sinh Tiểu học lại càng phải quan tâm và coi trọng, bởi nó là một nhân tố quyết định
đến nhân cách, nó là cái gốc để phát triển tài và đức của mỗi con người. Với nền
giáo dục của chúng ta hiện nay, song song với việc đổi mới phương pháp dạy
học để nâng cao kiến thức cho học sinh thì việc quan tâm đến hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất, kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm vô cùng
quan trọng, nhất là với lứa tuổi nhỏ, lứa tuổi đang "Như búp trên cành". Trẻ em
như một tờ giấy trắng, ngay từ ban đầu việc hình thành năng lực, phẩm chất cho
các em để các em trở thành con người toàn diện phù hợp với sự phát triển của xã
hội, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là vô cùng thiết.
Nhưng biện pháp nào để giúp các em hình thành và phát triển được năng lực, phẩm
chất một cách tốt nhất là vấn đề chúng ta còn trăn trở.
Chính vì những lý do ấy tôi đã nghiên cứu và đưa ra sáng kiến kinh nghiệm
về: “Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học”
1.2. Điểm mới trong Sáng kiến
Tuy đã có một số sáng kiến đặt vấn đề đến lĩnh vực này, xong nội dung tìm
hiểu và nghiên cứu chưa sâu sắc, chưa sát thực. Tôi đi sâu vào thực trạng của đơn
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

động, sáng tạo thực sự.
Mặt khác, việc đánh giá năng lực, phẩm chất đồng thời cũng đặt ra yêu cầu,
nhiệm vụ cao hơn đối với mỗi giáo viên là phải tổ chức những hoạt động dạy học
và giáo dục phù hợp để hình thành năng lực phẩm chất theo mục tiêu đề ra nhưng
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

2


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

trình độ năng lực của một bộ phận giáo viên còn hạn chế dẫn đến hiệu quả chưa
cao. Khi dự giờ thăm lớp ở một số lớp, điều dễ nhận thấy là vẫn có một số ít giáo
viên chưa chú ý rèn học sinh các nền nếp tự quản như: sắp xếp sách vở đồ dùng,
cách ăn mặc, chưa quan tâm và tạo cơ hội cho học sinh được trình bày ý kiến; còn
làm thay, làm hộ học sinh. Khi phát biểu các em nói không rõ ràng, trả lời không
trọn câu. Nhiều em không biết nói lời cảm ơn, xin lỗi với các bạn bè khi mắc lỗi...
Các hoạt động trải nghiệm trên lớp còn chưa được tổ chức thường xuyên, khi tổ
chức hoạt động này các em mới chỉ tham gia vào khâu thực hiện với một số lượng
nhỏ học sinh trong lớp mà chưa được tham gia từ khâu chuẩn bị. Như vậy phần nào
cũng đã hạn chế khả năng phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh.
Bên cạnh đó, việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh
tại các trường học mới chỉ dừng lại ở các tiết học về kiến thức có gắn giáo dục năng
lực, phẩm chất cho các em nhưng hiệu quả chưa cao. Các buổi sinh hoạt ngoại
khoá, các buổi trải nghiệm còn ít, chưa đáp ứng được nhu cầu hình thành năng lực,
phẩm chất cho các em. Cách truyền đạt kiến thức cũng như chương trình nội dung
còn quá nặng về lý thuyết mà ít gắn với thực tế. Nhiều cha mẹ với tâm lý chỉ chú
trọng tới việc học các môn học chính mà lơ là với việc rèn luyện năng lực, hình
thành phẩm chất cho các em. Sự gia tăng những biểu hiện yếu về năng lực, sa sút
về phẩm chất trong một bộ phận học sinh nhất là học sinh trung học đã bùng phát

các hình thức khảo sát, trắc nghiệm một số năng lực, phẩm chất của 27 học sinh lớp
5A kết hợp cùng với việc trao đổi cụ thể với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học
sinh lớp 4 vào đầu năm học 2015-2016, tôi có thể đánh giá kết quả như sau:
STT

Các năng lực

Số HS xếp Đạt

Số em xếp ở

Số em chưa

ở mức Tốt

mức Đạt

Đạt

1

Tự phục vụ, tự quản

15

55,6%

12

44,4%


33,3%

0

0

vấn đề

STT

1

Các phẩm chất

Số em xếp Đạt
ở mức Tốt

Số em xếp Đạt

Số em chưa đạt

Chăm học, chăm
làm, tích cực tham
gia các hoạt động

16

59,2%



Trung thực, kỉ luật,
đoàn kết

4

20

74%

7

26%

0

23

85,2%

4

14,8%

0

Yêu gia đinh, bạn bè
và những người
khác, yêu trường lớp,
quê hương

thái độ và khả năng thích hợp. Chính vì điều đó nên tôi nhận thấy rằng với sự phát
triển của xã hội hiện nay thì hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh là công
việc quan trọng không thể coi nhẹ hơn giáo dục kiến thức được.
Giải pháp 2. Xác định nhiệm vụ cơ bản và trách nhiệm của bản thân mỗi
giáo viên trong việc hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Giáo viên có thể làm được gì để hình thành và phát triển các năng lực phẩm
chất cho học sinh một cách hiệu quả nhất?
Đó là câu hỏi mà bản thân tôi và không ít giáo viên phải suy nghĩ rất nhiều
và cũng từ đó tôi đã xác định được nhiệm vụ cơ bản của mình trong nhiệm vụ
chung của ngành đó là trách nhiệm hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất
cho học sinh như sau:
- Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích
sự sáng tạo, tích cực của học sinh, phải biết khai thác, phát huy năng khiếu, tiềm
năng sáng tạo ở mỗi học sinh vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt, phải giáo
dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của
cuộc sống.
- Giáo viên cần thường xuyên tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục các
em một cách thích hợp tuân theo một số quan điểm như: Giúp các em phát triển
đồng đều các lĩnh vực thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẩm mỹ.
Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tìm
tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tình huống khác
nhau.
- Giáo viên cần giúp các em có được những mối liên kết mật thiết với những
bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc lẫn nhau, các em cần phải học về
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

6


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học



Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

b) Giao tiếp, hợp tác: Mạnh dạn khi giao tiếp; trình bày rõ ràng, ngắn gọn; nói đúng
nội dung cần trao đổi; ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng; ứng xử thân
thiện, chia sẻ với mọi người; lắng nghe người khác, biết tranh thủ sự đồng thuận.
c) Tự học và giải quyết vấn đề: Có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ học cá nhân
trên lớp, làm việc trong nhóm, lớp; có khả năng tự học có sự giúp đỡ hoặc không
cần giúp đỡ; biết tự thực hiện đúng nhiệm vụ học tập; biết chia sẻ kết quả học tập
với bạn, với cả nhóm; biết tự đánh giá kết quả học tập và báo cáo kết quả trong
nhóm hoặc với giáo viên; biết tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời của bạn, giáo viên hoặc
người khác; biết vận dụng những điều đã học để giải quyết nhiệm vụ trong học tập,
trong cuộc sống; phát hiện những tình huống mới liên quan tới bài học hoặc trong
cuộc sống và tìm cách giải quyết.
2. Các phẩm chất cần hình thành và phát triển cho học sinh :
a) Chăm học, chăm làm, tích cực tham gia hoạt động giáo dục: đi học đều, đúng
giờ; thường xuyên trao đổi nội dung học tập, hoạt động giáo dục với bạn, thầy giáo,
cô giáo và người khác; chăm làm việc nhà giúp đỡ cha mẹ; tích cực tham gia các
hoạt động, phong trào học tập, lao động và hoạt động nghệ thuật, thể thao ở trường
và ở địa phương; tích cực tham gia và vận động các bạn cùng tham gia giữ gìn vệ
sinh, làm đẹp trường lớp, nơi ở và nơi công cộng.
b) Tự tin, tự trọng, tự chịu trách nhiệm: Mạnh dạn khi thực hiện nhiệm vụ học tập,
trình bày ý kiến cá nhân; biết nhận làm việc vừa sức mình; biết tự chịu trách nhiệm
về các việc làm của mình , không đổ lỗi cho người khác khi mình làm chưa đúng;
sẵn sàng nhận lỗi khi làm sai.
c) Trung thực, kỉ luật, đoàn kết: nói thật, nói đúng về sự việc; không nói dối, không
nói sai về người khác; tôn trọng lời hứa, giữ lời hứa; thực hiện nghiêm túc quy định
về học tập; không lấy những gì không phải của mình; biết bảo vệ của công; giúp
đỡ, tôn trọng mọi người; quý trọng người lao động; nhường nhịn bạn;

Chuyển quá trình thuyết giảng một cách hình thức, áp đặt của người dạy thành quá
trình tự học, tự tìm tòi, khám phá của người học.
Trong quá trình dạy học trên lớp, tôi thường thực hiện theo trình tự:
- Giúp học sinh nắm được mục tiêu nhiệm vụ học tập;
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

9


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

- HS tự mình giải quyết nhiệm vụ học tập; khi gặp khó khăn mới trao đổi với
bạn (khi đó nhóm học tập hình thành một cách tự nhiên theo nhu cầu của chính các
em)
- Các bạn trong nhóm trao đổi bài kiểm tra cho nhau, nói cho nhau kết quả,
cách làm của mình.
- Báo cáo kết quả học tập trước lớp cho các bạn và cô giáo.
- Thực hiện nhiệm vụ học tập mới.
Trong khi học sinh học, giáo viên chọn vị trí thích hợp quan sát thái độ, cử
chỉ nét mặt để phát hiện em nào gặp khó khăn, kịp thời có biện pháp giúp đỡ. Nếu
nhiệm vụ học tập là vấn đề khó với đa số học sinh, giáo viên mới hướng dẫn chung
với cả lớp. Để học sinh thuận lợi trong trao đổi, tương tác, việc kê bàn ghế cần bố
trí phù hợp, nên kê theo nhóm, học sinh ngồi đối diện với nhau.
Cách dạy học đó phát huy tốt các năng lực tự học và giải quyết vấn đề, giao
tiếp, hợp tác.(Ví dụ như học sinh biết cố gắng thực hiện nhiệm vụ cá nhân của
mình, chủ động giao tiếp, hợp tác chia sẻ kết quả học tập với bạn…) và nó cũng
hình thành phẩm chất mạnh dạn, tự tin, chăm học cho các em (Ví dụ như học sinh
biết tự mình làm bài, thường xuyên trao đổi kết quả với bạn, mạnh dạn trình bày ý
kiến cá nhân về kết quả bài học…) Đối với lớp 4-5 hình thức học nhóm thường là
nhóm 2 hoặc nhóm 4. Tôi luôn dành thời gian cho học sinh học cá nhân, suy nghĩ

thuyết từ những hiểu biết ban đầu, tiến hành các thí nghiệm nghiên cứu để kiểm
chứng và đưa ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích,
tổng hợp kiến thức. Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoa học, BTNB còn chú ý
nhiều đến việc rèn luyện kỹ năng diễn đạt thông qua ngôn ngữ nói và viết cho học
sinh. Nhờ đó mà các năng lực: Tự học và giải quyết vấn đề được hình thành tốt
như: Các em biết vận dụng những điều đã học để giải quyết nhiệm vụ trong học
tập, trong cuộc sống; phát hiện những tình huống mới liên quan tới bài học hoặc
trong cuộc sống và tìm cách giải quyết.
Giải pháp 8: Lồng ghép việc hình thành năng lực, phẩm chất cho học
sinh vào các môn học.
Các năng lực và phẩm chất học sinh được hình thành trong quá trình học tập
và rèn luyện. Hiện nay nội dung giáo dục năng lực, phẩm chất đã được lồng ghép
vào các môn học ở bậc tiểu học.Ví dụ : Khi dạy các môn học một trong các phương
pháp mới sẽ là cho học sinh học theo nhóm. Thông qua hoạt động nhóm các em
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

11


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

được rèn luyện năng lực hợp tác, giao tiếp, phẩm chất tự tin trình bày ý kiến của
mình. Khi nhóm bạn trình bày thì các em biết chú ý lắng nghe . Vậy đã hình thành
được kỹ năng lắng nghe và đánh giá. Qua đó học sinh sẽ được rèn kỹ năng lắng
nghe, kĩ năng tư duy, phê phán, kĩ năng ra quyết định...
Để hình thành năng lực, phẩm chất cho các em có hiệu quả tôi vận dụng
lồng ghép rất nhiều qua các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Toán, Tiếng
Việt, Đạo đức; Tự nhiên và xã hội; khoa học, tiết sinh hoạt tập thể...Tôi thấy rằng
tất cả các môn học đều có thể hình thành cho các em năng lực tự học và giải quyết
vấn đề, kỹ năng tư duy tích cực và tư duy sáng tạo và các phẩm chất tốt như tự tin,

để phát triển năng lực, phẩm chất? Tôi nghiên cứu, tìm hiểu thực tế và đưa ra được
biện pháp cụ thể như sau: Để các hoạt động trải nghiệm diễn ra thường xuyên ngay
từ đầu năm tôi lên kế hoạch cụ thể cho hàng tuần, hàng tháng, trong năm rõ ràng.
Tôi ví dụ ngay từ khi bắt đầu vào năm học có thể cho các em thực hiện một số trải
nghiệm như: Lần lượt lên giới thiệu về bản thân, gia đình,về sở thích để hình thành
năng lực giao tiếp, phẩm chất mạnh dạn, tự tin. Hoặc các em trải nghiệm bằng hoạt
động thi xếp sách vở trong ngăn cặp, ngăn bàn cho gọn, cho nhanh, gấp quần áo
đúng, hoạt động thực hành trải nghiệm chăm sóc cây cối quanh lớp, dưới sân
trường; trải nghiệm cách xử lí khi đứt tay, chân, cách xử lí khi gặp bạn bị nạn…Từ
đó tôi đã hình thành được năng lực tự quản, tự phục vụ cho các em, giúp các em
biết xử lí các vấn đề liên quan gặp trong cuộc sống….
Với các hoạt động trải nghiệm qui mô nhỏ tôi gắn ngay vào các giờ học trên
lớp hàng ngày:
- Ví dụ trong hoạt động nhóm tôi cho các em luân phiên nhau tổ chức chỉ đạo
cho các bạn trong nhóm thảo luận, hoặc trong buổi sinh hoạt mỗi tuần các em lần
được thay nhau lên nhận xét, đánh giá hoạt động của ban mình phụ trách, hoặc lần
lượt duy trì cho các bạn sinh hoạt văn nghệ…như vậy là em nào cũng được trải
nghiệm qua việc làm cụ thể, từ đó hình thành nên năng lực giao tiếp, năng lực chỉ
đạo…cho tất cả học sinh.
Hàng tuần dựa theo quan sát của tôi và dựa vào nhận xét quan sát đánh giá
của ban HĐ tự quản, nếu thấy năng lực, kĩ năng nào các em còn chưa tốt thì tôi gợi
ý các em xây dựng kế hoạch tổ chức thực hành trải nghiệm lại các hoạt động đó
cho tốt hơn, thành thạo hơn.

Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

13


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học


14


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

mỗi hoạt động. Có làm như vậy, mới hình thành được ở các em năng lực phán
đoán, óc tổ chức, năng lực tổng kết đánh giá cũng như các phẩm chất tự tin, tự chịu
trách nhiệm, tinh thần hợp tác chia sẻ.
Ví dụ : Ở bước 1 khi giúp học sinh xây dựng ý tưởng chuẩn bị cho hoạt động
của tháng 11, tôi có thể gợi ý bằng nhiều cách để học sinh xây dựng ý tưởng như
sau: “Theo các em, tháng 11 có ngày lễ nào lớn nhất? (20/11). Vậy các em có suy
nghĩ gì về ngày đó? Học sinh sẽ trả lời nhiều ý khác nhau. Trên cơ sở đó, tôi sẽ
hướng cho học sinh thực hiện một hoạt động có ý nghĩa để chào mừng ngày Nhà
giáo Việt Nam 20/11.
Bước 2 : Tôi hướng dẫn học sinh phải định hình những công việc cần làm làm là
gì? Tổ chức ở đâu? Những ai thực hiện? Cần có sự giúp đỡ của ai ở trong hoặc
ngoài nhà trường? Cần những gì về cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng... để thực hiện?
Lúc này, vai trò của Hội đồng tự quản lớp được phát huy. Các em vừa là người thu
thập và xử lý thông tin, phân tích tình hình và tổ chức lớp để bàn bạc đi đến thống
nhất nội dung công việc cần làm. Như vậy, ngay từ hoạt động này, các em được bộc
lộ nhiều khả năng: Ngôn ngữ, giao tiếp, phân tích, phán đoán, lắng nghe, cách trình
bày, tổng hợp, tính toán... Đó là cái đích mà chúng ta đang rất cần ở các em. Vì thế,
phát huy vai trò của học sinh từ bước 2 là quan trọng để các em làm tốt các bước
tiếp theo.
Giải pháp 10: Tổ chức và duy trì tốt hoạt động của hội đồng tự quản; hoạt
động các câu lạc bộ sở thích; phát huy tác dụng của các góc trang trí lớp học,
hoạt động thư viện thân thiện…
Giáo viên cần mạnh dạn giao cho hội đồng tự quản thực hiện các nhiệm vụ
quản lí lớp, duy trì tổ chức sinh hoạt lớp, giờ chào cờ đầu tuần; khuyến khích các

động một cách thiết thực, khuyến khích sự tham gia chủ động, tự giác của các em.
Cụ thể như sau:
Ví dụ: Phát động học sưu tầm các bài hát, điệu múa thể loại dân ca cho học
sinh phù hợp theo từng lứa tuổi để trình diễn trong các buổi sinh hoạt lớp, buổi
chào cờ đầu tuần chẳng hạn. Khuyến khích các em chơi các trò chơi dân gian, các
trò chơi bổ ích như đá cầu, cầu lông, bóng bàn, cờ vua. Để khuyến khích các em,
tôi đã trích một phần quỹ lớp mua một số bộ đồ chơi phù hợp với các em như bàn
cờ, bóng bàn, cờ vua...để các em hoạt động trong các giờ ra chơi, tạo sân chơi lành
mahj cho các em. Qua đó phát triển cho các em một số năng lực phẩm chất như:
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

16


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

năng lực sáng tạo, hợp tác, giao tiếp... và một số phẩm chất như: đoàn kết, yêu quí
bạn bè, trường lớp, yêu quê hương đất nước; mạnh dạn tự tin thể hiện mình...Chính
vì thế mà các cuộc thi văn nghệ, thể thao các cấp huyện, cấp tỉnh đều có học sinh
lớp tôi tham gia và đạt giải.
Giải pháp 12: Làm tốt công tác chủ nhiệm lớp, gần gũi và tạo mối quan hệ
thân thiện với học sinh.
Giáo viên chủ nhiệm lớp phải biết dùng tình thương và trách nhiệm để cảm
hoá học sinh hay chính là để làm gương cho các em. Một thầy cô muốn hoàn thành
nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm trước hết phải có tâm, có tấm lòng và luôn vì
tình yêu thương con người, có sự độ lượng, bao dung, đồng thời phải giỏi về tâm lý
lứa tuổi, có nhiều biện pháp giáo dục tinh tế. Cùng đó, giáo viên chủ nhiệm còn cần
am hiểu và biết cách tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Đối với những
học sinh có biểu hiện lệch lạc về nhân cách, giáo viên chủ nhiệm chính là người
thay mặt nhà trường cùng với gia đình có những biện pháp “kéo” các em trở về với

thành thói quen của giáo viên chủ nhiệm. Có như vậy thì mới hình thành được tốt
năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Ví dụ: Trong giờ ra chơi, tôi thường cùng học sinh trao đổi ý kiến, trò chuyện
cùng nhau, tôi luôn tạo điều kiện cho cô trò gần gũi tình cảm, chia sẻ cảm thông
nhau hơn. Có như vậy thì các em mới dám nói, dám tâm sự thì giáo viên mới hiểu
được tâm tư tình cảm của các em. Việc này theo tôi là điều kiện rất thuận lợi trong
nhiệm vụ giáo dục phẩm chất cho học sinh. Hoặc khi mới bước vào năm học, sau
khi tôi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáo viên chủ nhiệm,
tôi sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân, động viên
khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng
như mong muốn của các em. Hoạt động này giúp cô trò hiểu nhau hơn, đồng thời
muốn tạo một môi trường học tập thân thiện - Nơi "Trường học thật sự trở thành
ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia
đình". Đây cũng là một điều kiện theo tôi là rất quan trọng để phát triển khả năng
giao tiếp của học sinh. Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi
trường mà giáo viên luôn gò bó và áp đặt. Tiếp theo trong tuần đầu tôi cho học sinh
tự do lựa chọn vị trí ngồi của mình để qua đó phần nào nắm được đặc điểm tính
các của các em : mạnh dạn hay nhút nhát, thụ động ...Và tiếp tục qua những tuần

Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

18


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

học sau, tôi chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những cử chỉ, hành
vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp.
Giáo viên chủ nhiệm còn là cầu nối trung gian giữa nhà trường và gia đình
học sinh. Giáo viên phải hiểu được học sinh để có thể nắm bắt kịp thời vấn đề tâm

bằng chính đôi tay của mình. Ví dụ :Tôi gợi ý các em vẽ một số hình ảnh chăm sóc
cây xanh, an toàn giao thông, bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý, rượu, thuốc
lá, không chơi đùa nơi đường dây điện chạy qua, sử dụng tiết kiệm điện... Chính
các bài vẽ, các bức tranh do các em tự vẽ hoặc sưu tầm dán trên lớp đã góp phần
hình thành nhân cách đạo đức cho các em. Ngoài ra trong lớp các em còn xây dựng
các góc: góc thư viện, góc thế giới cổ tích nơi dành cho các em sưu tầm các câu
chuyện đem đến lớp cùng đọc, cùng trao đổi. Mặt khác nhà trường có phòng đọc
sách, phòng thư viện có sách tham khảo cho học sinh tìm tòi các sách truyện mình
yêu thích.Việc làm này chính là tạo cho các em năng lực tìm tòi, tìm kiếm thông
tin.
Mặt khác, trong các giờ học, tôi luôn chú ý tạo môi trường học tập thân thiện
trong mối quan hệ giữa thày – trò; trò- trò. Tôi luôn tạo điều kiện cho học sinh
được trao đổi, được học hỏi, tìm tòi khám phá, tiếp nhận kiến thức một cách nhẹ
nhàng và hiệu quả nhất.
Giải pháp 14: Tuyên truyền cho các bậc cha mẹ kết hợp giúp học sinh
hình thành năng lực, phẩm chất ngay từ gia đình.
Tôi tận dụng buổi họp phụ huynh để trao đổi, phỏng vấn phụ huynh về việc
dạy dỗ, quản lý các em ở nhà như thế nào, qua trò chuyện tôi đã hiểu được hoàn
cảnh gia đình của các em, cách cha mẹ dạy con. Tôi tìm hiểu và thống kê được
điểm yếu của từng em, tìm được các năng lực nào các em còn yếu, chưa có được để
từ đó tôi chủ động tuyên truyền tới phụ huynh cách dạy trẻ kỹ năng sống trong gia
đình để cùng phối hợp với nhà trường giáo dục các em. Sau đó, tôi có đưa nội dung
giáo dục kỹ năng sống của học sinh cho các bậc phụ huynh vào những lần họp phụ
huynh lớp; cung cấp cho các bậc phụ huynh những kiến thức và phương pháp chăm
sóc, giáo dục con em phù hợp với đặc điểm từng độ tuổi. Khi bàn biện pháp giáo
dục các em trong cuộc họp tôi cũng mạnh dạn đưa ra ý kiến ví dụ như: Cần cho phụ
huynh hiểu rằng trong gia đình, việc cha mẹ dạy các em những nghi thức văn hóa là
rất cần thiết. Để các em có được những kỹ xảo, thói quen sử dụng đồ dùng một
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang


tự phục vụ và ý nghĩa hơn là trẻ có được kỹ năng sống tự lập sau này.
Giải pháp 15: Trao đổi cùng các giáo viên khác để tìm ra biện pháp hình
thành năng lực, phẩm chất cho các em một cách hiệu quả nhất.
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

21


Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

Tôi thường xuyên trao đổi cùng đồng nghiệp thống nhất một số biện pháp
giúp học sinh hình thành năng lực, phẩm chất tốt nhất qua các buổi sinh hoạt
chuyên môn, hoặc đôi lúc qua trò chuyện, tâm sự trao đổi riêng tôi cũng rút ra cho
mình được một bài học nho nhỏ trong công tác rèn luyện học sinh. Tôi nghĩ việc
làm này chúng ta không nên bỏ qua nó rất hiệu quả trong việc bồi dưỡng phương
pháp giáo dục cho mỗi chúng ta.
Giải pháp 16: Động viên khen thưởng kịp thời.
Hàng ngày, hàng tuần, qua quan sát các biểu hiện trong các hoạt động của
học sinh, sau khi đánh giá nhận xét chỉ rõ cho các em nắm được điểm mạnh và
điểm cần cố gắng của từng em, tôi thường động viên, khích lệ, giúp học sinh khắc
phục khó khăn, phát huy các ưu điểm và các phẩm chất riêng điều chỉnh hoạt động,
ứng xử kịp thời để tiến bộ.
Một điều không thể thiếu nữa là để tạo sự hưng phấn, vui vẻ, phấn khởi,
giúp các em có ý thức cao trong việc rèn luyện tu dưỡng bản thân, tôi luôn chú ý
động viên, khuyến khích học sinh thực hiện tốt các hoạt động học tập, rèn luyện.
Ngay từ buổi họp phụ huynh đầu năm học tôi trao đổi với hội phụ huynh lớp cùng
phối hợp và dành một khoản chi phí riêng để khen thưởng kịp thời động viên các
em để tạo cho các em có một động cơ tốt trong việc duy trì thực hiện nội quy, nền
nếp. Sau mỗi cuộc thi đua tôi nêu gương, tuyên dương kịp thời những em có kết
quả tốt. Tôi phân công học sinh trong đội tự quản của lớp theo dõi hằng ngày


1

Tự phục vụ, tự quản

24

88,9%

3

11,1%

0

2

Giao tiếp, hợp tác

20

74%

7

26%

0

3


tích cực tham gia các 25

92,6%

2

7,4%

0

20

74%

7

26%

0

26

96,3%

1

3,7%

0

Một số biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh Tiểu học

Năm học 2015 - 2016, thực hiện chỉ đạo của ngành, không tổ chức thành lập
đội tuyển bồi dưỡng, không tổ chức thi học sinh giỏi, song nhà trường vẫn tạo điều
kiện cho các em được học tập theo khả năng và khuyến khích các em đăng kí thi
giải toán trên mạng. Trong kì giao lưu Toán tiếng Việt, Tiếng Anh trên Internet cấp
huyện, lớp tôi có 7 em đăng kí dự thi thì có 5 em đạt giải. Trong kì thi cấp tỉnh
Tiếng Anh mạng có 2 em dự thi thì 2 em đều đạt giải. Các cuộc thi văn nghệ, thể
thao các cấp đều có học sinh lớp tôi tham gia và có em đạt giải.
Bảng kết quả trên cho thấy sau khi áp dụng các biện pháp hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất mà sáng kiến đưa ra thì kết quả đạt được về năng lực,
phẩm chất của lớp tôi rất khả quan. Tất cả các em đều đạt ở mức yêu cầu song số
em đạt ở mức tốt tăng lên đáng kể so với đầu năm. Lớp tôi luôn là lớp có kết quả
cao nhất trong khối về mọi mặt, là con chim đầu đàn của trường.
3. Phần kết luận
3.1. Ý nghĩa, phạm vi áp dụng của Sáng kiến
Việc nghiên cứu đề tài khoa học giáo dục là một vấn đề hết sức to lớn, nó ảnh
hưởng đến chất lượng giảng dạy và giáo dục học sinh trong nhà trường hiện nay.
Qua đề tài này, chúng ta thấy vị trí quan trọng của nhiệm vụ giáo dục làm sao
để hình thành năng lực, phẩm chất hiệu quả nhất cho học sinh. Việc nghiên cứu đề
tài khoa học giáo dục này đã giúp tôi nhận thấy trách nhiệm vinh quang của người
giáo viên nhân dân. Đó là: “Đào tạo thế hệ trẻ thành những con người mới phát
triển toàn diện có đủ đức và tài, nắm được những kiến thức cơ bản có đủ trình độ
và tài năng để tiếp thu sự phát triển của nền văn hóa nước nhà”.
Năng lực, phẩm chất mỗi con người là một trong những nội dung có khả
năng giáo dục nhiều mặt: Khả năng để phát triển tư duy lô gich, bồi dưỡng và phát
triển những thao tác trí tuệ, nó giúp học sinh biết xử lí, giải quyết các tình huống
khác nhau trong cuộc sống...

Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

Để việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh đạt được
hiệu quả cao hơn tôi có một số đề xuất nho nhỏ như sau:
a. Đối với Ban giám hiệu:
Trương Thị Ngát - Tiểu học Lãng Sơn - Yên Dũng - Bắc giang

25