MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH NĂNG LỰC,
PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH LỚP 3
1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn sáng kiến
Giáo dục phổ thông đang đổi mới một cách mạnh mẽ theo hướng từ chủ yếu là
trang bị kiến thức sang trang bị đầy đủ cả kiến thức, năng lực và phẩm chất cho các
em học sinh nhằm giúp các em trở thành người tích cực, tự giác, sáng tạo, đáp ứng
nguồn nhân lực cho sự nghiệp Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa đất nước trong điều
kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế .
Bên cạnh việc trang bị kiến thức thì việc hình thành và phát triển các năng lực,
phẩm chất cho học sinh cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết. Đây
là một trong những nhiệm vụ của nhà trường nói riêng, của ngành giáo dục nói chung
cần phải thực hiện. Giáo dục cho học sinh tiểu học hình thành, phát triển về năng lực,
phẩm chất là một mặt vô cùng quan trọng trong hoạt động giáo dục nhằm xây dựng
cho trẻ em những tính cách nhất định và bồi dưỡng cho các em những hành vi, quy
tắc ứng xử, thể hiện thái độ với bạn bè, gia đình và những người xung quanh. Đồng
thời qua đó giúp các em có ý thức trong từng việc làm, từng hành động, giúp các em
sống có ý tưởng, có ước mơ, nhận thức được những cái hay, cái đẹp trong cuộc sống.
Với học sinh tiểu học, các năng lực và phẩm chất của học sinh được hình thành
và phát triển trong quá trình học tập, rèn luyện, hoạt động trải nghiệm trong và ngoài
nhà trường. Việc giáo dục và nâng cao năng lực, phẩm chất cho học sinh giúp học
sinh: từng bước hình thành kĩ năng bày tỏ ý kiến, tự tin vào khả năng của bản thân;
yêu thương ông bà, cha mẹ, anh chị; tôn trọng mọi người; tự tin, tự chịu trách nhiệm;
biết quan tâm chia sẻ với mọi người xung quanh mình. Với đối tượng là học sinh lớp
3, một lứa tuổi đang trong vòng tay che chở của bố mẹ, gia đình, nay các em trực tiếp
va chạm với cuộc sống muôn màu xung quanh thì việc giáo dục đạo đức cho các em
là rất cần thiết.
Ở bậc học này, các em luôn hiếu động, dễ dàng học được nhiều điều tốt nhưng
cũng rất dễ dàng tiêm nhiễm những thói hư tật xấu.Trường học là nơi đặt viên gạch
đầu tiên về tri thức và xây dựng nhân cách cho học sinh để cho các em được phát
triển toàn diện. Ngoài việc giảng dạy các môn học, giáo viên còn phải thường xuyên

trường chỉ đạo mạnh mẽ về triển khai thực hiện TT 22 của Bộ GD&ĐT. Sau hai năm
thực hiện TT 22 từ CBQL đến GV đã có một số kỹ năng về cách nhận biết các năng
lực và phẩm chất của học sinh; cách nhận xét, hướng dẫn học sinh trong quá trình học
tập, rèn luyện; cách ra đề kiểm tra cuối học kì I, cuối năm học.
- Đa số giáo viên tận tụy, ham học hỏi, cầu tiến song vẫn còn một bộ phận ý
thức tự học, tự bồi dưỡng chưa cao. Việc bồi dưỡng thường xuyên vẫn còn mang tính
hình thức và hiệu quả còn thấp, chưa thấy rõ tầm quan trọng của bồi dưỡng chuyên
môn với nhiệm vụ được phân công.
- Phong trào thi đua” Dạy tốt- Học tốt” và thùc hiÖn đổi mới phương pháp
dạy luôn được nhà trường chú trọng tập trung chỉ đạo và duy trì thường xuyên nên
tạo được không khí và tinh thần thi đua sôi nổi, liên tục trong suốt năm học.
- Ban Giám hiệu cùng giáo viên trải nghiệm qua thực tế việc lồng ghép vào kế
hoạch bài học, cách soạn bài, dạy học trên lớp: (cụ thể xác định tiêu chí, các phương
pháp cũng như cách thức đánh giá đối với từng hoạt động của mỗi bài trong tất cảc
môn học) để chia sẻ về cách đánh giá thường xuyên bằng nhận xét học sinh trong
quá trình dạy học. Chỉ đạo các giáo viên cốt cán hỗ trợ, giúp đỡ giáo viên trong đánh
giá thường xuyên bằng nhận xét
- Kế hoạch của nhà trường thể hiện khá đầy đủ các nội dung hoạt động giáo
dục trong đó đề cập rất nhiều đến việc tăng cường đánh giá, nhận xét học sinh không
chỉ chú trọng đến đánh giá về kiến thức mà cần phải quan tâm đánh giá đến các năng
lực, phẩm chất.
- Đội ngũ giáo viên trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc giáo dục năng
lực, phẩm chất cho học sinh. Việc nhận xét thường xuyên bằng lời nói cũng như bằng
chữ viết trong các môn học về phần năng lực và phẩm chất vẫn còn chung chung.
Chưa có những biện pháp khắc phục, hỗ trợ kịp thời cho học sinh.
- Một số học sinh thiếu tự tin trong giao tiếp, hợp tác; lúng túng trước thầy cô,
người lạ..., nhiều em khác gặp phải khó khăn khi diễn đạt hoặc nói năng cộc lốc.
Năng lực hợp tác với người xung quanh để hoàn thành nhiệm vụ của đa số học sinh
còn hạn chế.
- Tâm lý của học sinh tiểu học thích “ bắt chước” nên các năng lực, phẩm chất

Trung thực, kỉ luật: 21/30 (Đạt: 70.0%); Đạt: 09/30 (30,0%);
Đoàn kết, yêu thương: Tốt: 22/30 ( Đạt: 73,3% ); Đạt: 08/30 ( 26,7%);
Để giải quyết những bất cập ấy, nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ, việc tổ
chức bồi dưỡng tư tưởng, trình độ và năng lực sư phạm, năng lực đánh giá học sinh
cho đội ngũ giáo viên càng trở nên cần thiết, nhất là trong tình hình mới với những
yêu cầu ngày càng cao đang đặt ra cho ngành giáo dục. Tôi đưa ra một số biện pháp
như sau.
2.2. Biện pháp thực hiện
2.2.1.Biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất thông qua quá trình dạy học
- Hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh thông qua quá trình học tập.
Bởi các em được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, cùng nhau tìm hiểu, trao
đổi, tương tác, học hỏi lẫn nhau về kiến thức từ đó hình thành năng lực và phẩm chất
bằng việc các em tự nhận xét, tự đạt câu hỏi...
a. Hình thành năng lực: có 3 nhóm năng lực
Ví dụ: Học bài: Bảng chia 7 ( tài liệu HDH Toán 1A lớp 3 trang 62)
-Trong dạy học giáo viên cần vận dụng các phương pháp, hình thức tổ chức
dạy học linh hoạt phù hợp với từng bài, từng đối tượng học sinh nhằm phát huy năng
lực của học sinh
+ Hình thành nhóm năng lực tự phục vụ, tự quản:
- Yêu cầu HS tự kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng học tập của bạn: ( HS chuẩn bị 4
tấm bìa mỗi tấm đều có 7 chấm tròn, sách vở ,… ).
- Báo cáo trước lớp: Có bao nhiêu bạn chuẩn bị đầy đủ theo yêu cầu của cô, có
bao nhiêu em chuẩn bị chưa đầy đủ
- Yêu cầu HS tự nhận xét, đánh giá lẫn nhau cụ thể: Bạn A,B (hoặc nhóm Sóc
Nâu, Chim Sẻ…) đã tự chuẩn bị đồ dùng học tập của mình đầy đủ.
3


- Tuyên dương: Từ báo cáo, phản ánh của các nhóm giáo viên phải tuyên
dương kịp thời. Đối với những học sinh còn thiếu đồ dùng học tập hay chưa đủ sách

tính gì? Các em tự suy nghĩ tìm ra phép tính đúng.
- Giáo viên cần bao quát lớp, hoặc quan sát và đi từng nhóm để nắm tình hình
xem nhóm nào cần sự hỗ trợ đồng thời hướng các em đánh giá năng lực tự GQVĐ.
Bên cạnh đó còn phải thường xuyên khích lệ các học sinh có những phát hiện hay,
mới trong tiết học. Hướng các em cùng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong học tập.
Điều này giúp các em phát huy hết tố chất, năng lực học tập của mình.Trong các tiết
học, ngoài việc tạo không khí học tập thoải mái, tạo hứng thú cho học sinh.
b. Hình thành phẩm chất cho học sinh qua quá trình dạy HĐGD Đạo đức.
Ví dụ: HĐGD Đạo đức: (Bài 6 : Tích cực tham gia việc lớp, việc trường - Sách Bài
tập Đạo đức lớp 3 trang 23)
Các phẩm chất của HS được hình thành và phát triển trong quá trình trải
nghiệm, qua tham gia các hoạt động học tập, sinh hoạt tập thể, vận dụng kiến thức
trong cuộc sống hàng ngày; chia sẻ, hợp tác, giao tiếp, ứng xử với bạn bè, thầy cô,
người lớn,.. Điều này được thể hiện qua việc chăm học, chăm làm; tự tin, trách
nhiệm; Trung thực, kỉ luật; Đoàn kết, yêu thương.
4


+ Hình thành nhóm phẩm chất chăm học, chăm làm:
Yêu cầu Bài tập 2 : QS tranh vẽ cảnh HS đang tích cực dọn vệ sinh trường
lớp. Làm các việc sau:
+ Em có nhận xét gì về việc làm của các bạn nhỏ trong mỗi tranh?
+ Em đã học tập được những gì các bạn đã làm?
+ Em đã làm được những gì để thể hiện phẩm chất chăm học, chăm làm?
- Từ những quan sát và những công việc bạn làm, công việc mình tự làm, Giáo
dục cho các em có ý thức tự giác tham gia các việc lặt vặt giúp bố mẹ và những việc
của trường, của lớp; chăm chỉ, sẵn sàng giúp đỡ các bạn khó khăn,... Cụ thể qua các
bài học Đạo đức:
+Tự làm lấy việc của mình.
+Tích cực tham gia việc lớp, việc trường.

không phải của mình. Giáo viên cần phải luôn gần gũi, nắm bắt tính tình các em học
sinh trong lớp. Quan tâm, định hướng cho học sinh có thái độ đúng đắn, tôn trọng và
cùng giúp đỡ nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống.
+ Hình thành nhóm phẩm chất đoàn kết, yêu thương:

5


- Giáo dục các em hiểu bổn phận, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình trong các
mối quan hệ xã hội, để giao lưu, giao tiếp ứng xử tuân theo các chuẩn mực đạo đức.
Cụ thể là:
- Các quan hệ với gia đình (cha mẹ, ông bà, anh chị em): Phải biết quan tâm,
yêu thương, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình.
- Quan hệ với nhà trường (thầy cô giáo, bạn bè): Giáo dục học sinh biết lễ
phép, kính trọng và biết ơn các thầy cô giáo. Yêu thương giúp đỡ bạn bè.
- Quan hệ với cộng đồng (làng xóm, đoàn thể, xã hội): Kính trọng người lớn
tuổi, tích cực tham gia các hoạt động tập thể.
- Thái độ và quan hệ với lao động, với công việc hàng ngày: Có trách nhiệm
với công việc, hăng say và nhiệt tình với công việc mình thực hiện.
- Thái độ và quan hệ với tài sản công cộng, với môi trường, với các di sản văn
hóa, với thiên nhiên: Biết bảo vệ của công, giữ gìn và bảo vệ môi trường.
- Ý thức về nghĩa vụ đối với Tổ quốc, đối với dân tộc
- Ý thức đối với trách nhiệm bổn phận, lợi ích chính đáng của bản thân.
2.2.2. Hình thành năng lực, phẩm chất thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp
Để hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh được tốt giáo viên chủ nhiệm
phải kết hợp chặt chẽ với tổng phụ trách Đội. Giáo viên chủ nhiệm phải thường
xuyên theo dõi và nắm bắt kịp thời các kế hoạch của Đội để phối hợp tổ chức các
họat động sinh hoạt tập thể và vui chơi thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cho các
em như:
- Tham gia tích cực “ Tìm hiểu tiểu sử, gương hy sinh các liệt sĩ xã Võ Ninh”

như:
+ Hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao, trò chơi dân gian (yêu quê hương đất
nước, mừng Đảng mừng xuân, nhớ ơn Bác Hồ, hướng về ngày 20/11,…). Đây là hoạt
động khá hấp dẫn đối với học sinh tiểu học, thu hút được nhiều em tham gia. Đặc
biệt với phong trào “Xây dựng khuôn viên xanh – sạch – đẹp – thân thiện” đã giáo
dục được kĩ năng sống và ý thức bảo vệ môi trường cho các em.
+ Hoạt động đền ơn đáp nghĩa như: Áo lụa tặng bà, chăm sóc giúp đỡ gia đình
thương binh liệt sĩ, viếng và chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, đóng góp vào quỹ xây dựng
nhà tình thương, trồng cây nhớ ơn Bác, …
+ Hoạt động mang tính giáo dục lòng nhân ái như tham gia các đợt ủng hộ
đồng bào bị thiên tai, bão lụt, tham gia các chương trình vì người nghèo, phong trào
giúp bạn vượt khó, …
+ Hoạt động “Ngày hội học sinh tiểu học” là kết quả của quá trình phấn đấu,
học tập, rèn luyện theo mục tiêu giáo dục toàn diện. Qua ngày hội các em sẽ đánh giá
được kết quả rèn luyện của mình và đó chính là cơ hội, là môi trường để các em trao
đổi thêm kinh nghiệm học tập, hoạt động với các bạn của mình. “Ngày hội học sinh
tiểu học” là ngày hội của các em, mang tính chất giao lưu, học hỏi nên đã tạo được
bầu không khí hào hứng, sôi nổi, hấp dẫn.
- Tổ chức các hoạt động tập thể trong phạm vi toàn trường tạo điều kiện để các
em hình thành các mối quan hệ, gắn bó với nhau vì quyền lợi, danh dự chung, gây
niềm vinh dự, tự hào về lớp mình, rất có ý nghĩa và tác dụng sâu sắc đến nhận thức,
tình cảm của học sinh. Qua hoạt động tập thể, lòng nhân ái, tính vị tha, tinh thần dũng
cảm, trách nhiệm vì tập thể được thể hiện rõ và chính những hoạt động đó đã đẩy
mạnh phong trào học tập của các em hơn.
2.2.3. Biện pháp hình thành năng lực, phẩm chất thông qua việc phối kết hợp giữa
các lực lượng giáo dục
a. Phối kết hợp với các lực lượng trong nhà trường:
- Để làm tốt điều này phải không ngừng tuyên truyền cho các giáo viên nhân
viên trong nhà trường thấy được trách nhiệm của mình trong việc hình thành và phát
triển năng lực, phẩm chất cho học sinh. Mỗi giáo viên phải có trách nhiệm phối kết

để có những biện pháp giáo dục kịp thời.
* Thông qua các đoàn thể khác ở địa phương
- Nhà trường, giáo viên chủ nhiệm cần có mối liên hệ chặt chẽ, phối hợp với
các đoàn thể địa phương tổ chức các hoạt động ngoại khóa mang ý nghĩa giáo dục:
Giúp đỡ người cô đơn không nơi nương tựa, giúp đỡ gia đình thương binh liệt sĩ,
những người có hoàn cảnh khó khăn… Phối kết hợp với hội phụ nữ tổ chức các hoạt
động vui chơi, thể dục thể thao, văn nghệ với học sinh tiểu học giúp cho các em phát
triển thành những con người toàn diện hơn.
* Kết quả đạt được:
- Qua cách làm này, rõ ràng tôi thấy năng lực ,phẩm chất của các em được
nâng cao. Kết quả học tập của học sinh ngày càng tiến bộ rõ rệt. Tình cảm thầy- trò,
bạn bè ngày càng gắn bó và thân thiện, biểu hiện cụ thể như sau:
- Các em xác định được mục đích học tập, chuyên cần, ham học, trung thực
trong học tập, chăm ngoan và đạt kết quả tốt hơn. Luôn khiêm tốn và giúp đỡ nhau
cùng học tập tiến bộ; mạnh dạn đấu tranh thói lười biếng, ỷ lại, thiếu trung thực trong
học tập.
- Thực hiện được một số việc phục vụ cho bản thân như: Chuẩn bị tốt đồ dùng
sách vở học tập, ăn mặc sạch sẽ, gọn gàng, biết sắp xếp thời gian học tập hợp lý, khoa
học.
- Tham gia đầy đủ và thực hiện tốt vệ sinh, hoạt động tập thể. Có ý thức thực
hành tiết kiệm, quý trọng và bảo vệ tài sản của nhà trường, của lớp học, sẵn sàng
tham gia lao động góp phần xây dựng địa phương do nhà trường tổ chức.
- Mạnh dạn hơn trong giao tiếp, biết nhận lỗi khi làm sai và không đổ lỗi cho
người khác. Tự hoàn thành các nhiệm vụ học tập. Chấp hành tốt sự phân công của
nhóm, lớp.
- Thực hiện nếp sống lành mạnh, có văn hóa, có kỷ luật. Sống trung thực, đúng
mực trong các mối quan hệ giao tiếp với thầy cô, bạn bè, gia đình và những người
xung quanh.
- Có ý thức thực hiện tốt pháp luật, chính sách liên quan đến bản thân. Có thái
độ rõ ràng ủng hộ cái đúng, cái tốt; không đồng tình với những biểu hiện sai trái

cho trẻ em những tính cách nhất định và bồi dưỡng cho các em những quy tắc hành vi
ứng xử phù hợp. Thiết nghĩ “Tấm gương bao giờ cũng có giá trị hơn lời giáo huấn”,
tôi mong muốn rằng mỗi giáo viên phải là tấm gương tốt cho các em noi theo, phải
tạo cho các em có cảm giác an toàn và gần gũi, thân quen. Bên cạnh đó, thông qua
sáng kiến kinh nghiệm này còn giúp cho giáo viên tiếp cận, gần gũi với học sinh hơn;
tích cực chủ động trong việc quan sát, nhận xét sự hình thành và phát triển năng lực,
phẩm chất học sinh; động viên khích lệ học sinh khắc phục khó khăn, phát huy ưu
điểm để phát triển một cách toàn diện giúp các em mạnh dạn, có tính tự chủ, tự giác,
tích cực trong các hoạt động học và vui chơi giải trí nhằm giúp các em phát triển
nhân cách của mình ngay từ buổi ban đầu.
3.2. Kiến nghị, đề xuất
- Việc hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh là một việc
làm hết sức quan trọng , để nâng cao hơn nữa chất lượng năng lực và phẩm chất cho
học sinh lớp 3 tôi có một số kiến nghị sau:
* Đối với giáo viên:
- Tâm huyết với nghề, thương yêu và quan tâm trẻ thực sự; không ngừng học
tập nâng cao tay nghề, trau dồi kinh nghiệm; nhận thức vấn đề đúng mực hơn sẽ tự
mình tìm ra được những biện pháp đơn giản, hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo
dục của mình
* Đối với học sinh:
- Ngoài việc học kiến thức, hầu hết học sinh chúng ta rất hứng thú với việc rèn
luyện năng lực, phẩm chất theo TT22. Có điều, các em chưa định hình được do việc
học kiến thức chiếm mất quá nhiều thời gian. Nên các em cần có ý thức tự giác, tích
cực trong học tập. Biết lắng nghe nhận xét của thầy cô giáo, của bạn bè để tự sửa
9


chữa, khắc phục những thiếu sót của mình. Mạnh dạn góp ý, sửa sai giúp đỡ bạn
trong học tập.
- Thương yêu, đoàn kết với các bạn trong lớp. Giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.