ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC THÓI QUEN HÀNH VI VĂN
MINH CHO TRẺ 5-6 TUỔI TRONG TRƯỜNG MẦM NON.
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Ngày nay, cùng với sự phát triển và đi lên của xã hội, mỗi chúng ta được
sống trong môi trường văn minh, hiện đại hơn, nhưng kéo theo đó cũng có nhiều
vấn đề nảy sinh làm ảnh hưởng ít nhiều đến đời sống xã hội. Một trong những
vấn đề đáng lo ngại hiện nay, đó là đạo đức học đường của một bộ phận học sinh
đang bị xuống cấp, dẫn đến tình trạng bạo lực học đường, những vụ án nghiêm
trọng, những hành vi gian lận ở nhiều góc độ… xảy ra ngày càng phổ biến. Đây
là những biểu hiện lệch lạc trong hành vi, nhân cách đạo đức con người. Điều
này không những gây hoang mang cho dư luận xã hội mà còn gióng lên hồi
chuông cảnh báo về lối sống đạo đức, nhân cách của giới trẻ ngày nay. Sự xuống
cấp của đạo đức có nhiều nguyên nhân, trách nhiệm thuộc về nhiều ngành,
nhưng trước hết trách nhiệm đó là của nhà trường - nơi giáo dục đạo đức, hành
vi văn minh cho trẻ từ khi đến trường mầm non đến lúc bước chân vào đời.
Ngay từ lứa tuổi mầm non, đặc biệt ở tuổi mẫu giáo, trẻ đã hình thành nền
móng đầu tiên của nhân cách con người; sự phát triển đạo đức sau này của trẻ
đều ghi rõ dấu ấn của thời thơ ấu. Các hành vi văn minh của trẻ được người lớn
hướng dẫn và kiểm soát, dần dần trở thành khuôn phép, chuẩn mực bên trong
giúp trẻ có thái độ và việc làm phù hợp với lứa tuổi.
Đối với các cháu ở lứa tuổi mẫu giáo cần phải hình thành cho trẻ một số thói
quen hành vi văn minh như: mạnh dạn trong giao tiếp; biết chào hỏi, cảm ơn xin lỗi; rèn luyện tính tự lập, tự phục vụ, lao động, trực nhật; biết yêu thương,
giúp đỡ ông - bà, bố - mẹ, cô giáo và mọi người xung quanh; có được một số
thói quen hành vi văn minh trong vệ sinh, ăn uống, học tập, vui chơi...
Nội dung giáo dục thói quen hành vi văn minh cho trẻ thì rất phong phú, đa
dạng. Nhưng trong thực tế, chúng tôi nhận thấy rằng các hoạt động ở trường
mầm non được lặp đi lặp lại hàng ngày, đây là điều kiện thuận lợi để giáo viên
giúp trẻ hình thành những thói quen hành vi văn minh
1


quen hành vi văn minh của trẻ vẫn còn nhiều hạn chế.
2


Năm học 2014-2015 nhà trường phân tôi dạy lớp mẫu giáo lớn 5 tuổi với
số lượng 32 cháu, trong quá trình thực hiện bản thân tôi gặp phải một số thận lợi
và khó khăn sau:
1.1 Thuận lợi.
Nhà trường có kế hoạch bồi dưỡng giáo viên xây dựng lồng ghép nội dung
giáo dục hành vi văn minh cho trẻ đến tận cán bộ giáo viên.
Lớp đủ đồ dùng đồ chơi trang thiết bị tối thiểu theo thông tư
02/2010/TTBGD ĐT ngày 11/2/2010 của Bộ Giáo dục và đào tạo để thực hiện
chương trình giáo dục Mầm non.
Giáo viên có trình độ Đại học được tập huấn về nội dung lồng ghép giáo
dục hành vi văn minh cho trẻ.
Đa số trẻ qua lớp mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ. Tỷ lệ trẻ đi học thường
xuyên thuận tiện cho việc giáo dục hành vi văn minh cho trẻ.
Nhận thức của phụ huynh ngày càng cao, luôn quan tâm đến con cái.
1.2. Khó khăn.
Giáo viên chưa có sự đầu tư trong các hoạt động lồng ghép giáo dục thói
quen hành vi văn minh cho trẻ.
Phần lớn các kĩ năng tự phục vụ cho bản thân như cách dọn đồ chơi, cỡi
giày dép, quần áo, xưng hô với bạn, với người lớn còn nhiều hạn chế. Trong
giao tiếp thiếu tự tin, nói rụt rè, nói trống không, chưa biết nói lời cảm ơn, xin
lỗi.
Một số phụ huynh quá nuông chiều con cái, một số chưa quan tâm đến các
thói quen hành vi văn minh cho trẻ.
2.3. Điều tra thực tiễn:
Vào đầu năm học sau khi quan sát qua các hoạt động của trẻ và thông qua
các hệ thống câu hỏi thông thường. Chúng tôi thấy các thói quen hành vi văn

túc các hoạt động theo chế độ sinh hoạt.
Ví dụ: Sau khi trẻ tham gia hoạt động góc xong, trẻ biết cất dọn đồ chơi
vào nơi quy định, sau đó ra xếp hàng rửa tay – lau mặt, chuẩn bị vào giờ ăn.
Hoặc sau khi ngủ dậy trẻ biết vệ sinh cá nhân, rửa mặt sạch sẽ tỉnh táo để ăn quà
xế...
Tuy nhiên, chúng ta không nên cứng nhắc, gò bó đối với trẻ mà phải tạo
điều kiện cho trẻ luyện tập thoải mái, nhẹ nhàng, thực hành thông qua các nội
4


dung trong ngày từ đó giúp trẻ chủ động tích cực khi thực hiện các hoạt động.
Tạo cho trẻ có thói quen hành vi văn minh một cách tự nhiên.
* Giáo dục hành vi văn minh thông qua công tác vệ sinh trẻ: Bản thân
tôi luôn chú ý rèn luyện cho trẻ qua các thời điểm vệ sinh trong ngày (các thao tác
rửa tay - lau mặt trước và sau khi ăn; sau khi đi vệ sinh; sau khi chơi bẩn; sau khi
ngủ dậy. Ý thức tiết kiệm nước, không xô đẩy, chen lấn bạn).
Ví dụ: Trước giờ ăn tôi thường nói “Đã đến giờ vệ sinh, cô cháu mình cùng rửa
tay, lau mặt nhé” trẻ chủ động đứng thành 3 tổ 3 hàng dọc ngay ngắn và đọc bài
thơ "Lời cô dặn". Đọc bài thơ xong từng tổ lần lượt vào rửa tay, trẻ biết rửa tay
bằng xà phòng đúng quy trình, trẻ thực hiện trật tự không đùa nghịch, không xô
đẩy lẫn nhau. Tiếp đến trẻ chọn khăn đúng ký hiệu của mình và thực hiện đúng
quy trình lau mặt. Lau mặt xong trẻ biết lấy ghế ngồi vào tổ, đúng chỗ của mình.
Tổ trực nhật giúp cô dọn dẹp đồ dùng, dụng cụ sau khi vệ sinh vào nơi quy định.
* Thông qua giờ ăn trưa: Việc ăn uống không những đáp ứng nhu cầu
dinh dưỡng của cơ thể mà còn có khía cạnh về đạo đức, thẩm mỹ, hành vi văn
minh trên bàn ăn thể hiện sự tôn trọng mọi người xung quanh và người phục vụ.
Trong những giờ ăn trưa, tôi giáo dục cho trẻ có những thói quen hành vi văn
minh trong ăn uống (trước khi ăn phải mời cô, mời bạn, 01 tay giữ bát, 01 tay cầm
thìa xúc cơm, biết ăn từ tốn, nhai kỹ, ăn hết bát thứ nhất lên xin bát thứ hai, biết
ăn hết suất, hiểu được tác dụng của các món ăn...).

buồn chưa? để trẻ tự nói lên sự thật về bản thân. Chính sự nói thật đó đã giúp trẻ
mạnh dạn tự đánh giá về mình, về bạn, tập cho trẻ tính trung thực. Tôi đã chú ý
động viên, khích lệ, gợi mở giúp trẻ tự tin giải bày cảm xúc.
* Giáo dục hành vi văn minh cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc:
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật gắn bó hết sức mật thiết với cuộc
sống của mỗi người kể từ khi lọt lòng mẹ đến khi từ giã cỏi đời. Theo quan sát
của nhiều người thì hầu như đứa trẻ nào củng ưa thích âm nhạc. Quả thật âm
nhạc như một món ăn tinh thần đối với trẻ em. Những giai điệu trầm bổng
những tiết tấu nhịp nhàng đưa trẻ em vào thế giới cái đẹp. Đối với giáo dục mầm
non, những khúc ca nhỏ nhắn, gọn gàng nhưng lại có tác động mạnh mẽ đến tâm
hồn trẻ thơ, như bài: “Mẹ yêu không nào” của nhạc sĩ Lê Xuân Thọ. Lời ca mọc
mạc, giản dị dễ thương, mà cũng dễ nhớ, đó là lời nhắc nhỡ của người lớn bằng
giai điệu âu yếm, nhẹ nhàng đối với một em bé nhỏ. Khi trẻ hát thuộc bài hát
giáo viên đưa ra một số câu hỏi như: Bài hát nói về ai? Khi đi thì như thế nào?
Khi về như thế nào? Hoặc bài: Con chim vành khuyên của nhạc sĩ Hoàng vân,
bài hát có tính giáo dục hành vi văn minh trong giao tiếp rất gần gũi với trẻ như
gọi dạ, bảo vâng. Chim gặp bác chào mào chào Bác, chim gặp cô sơn ca chào
7


cô....Thông qua bài hát trẻ có thể tiếp nhận những cái hay cái đẹp một cách dễ
dàng. Đây chính là phương tiện kỳ diệu, rất thích hợp với việc giáo dục đạo đức
- thẫm mĩ là thành phần cơ bản hình thành nên hệ thống hành vi văn minh của
trẻ nhỏ.
Bên cạnh các hoạt động học, giáo viên đã chú ý lồng ghép giáo dục và hình
thành các hành vi văn minh cho trẻ thông qua các hoạt động khác như: hoạt động
ngoài trời, hoạt động góc, hoạt động chiều.
* Thông qua hoạt động vui chơi:
Đối với trẻ nhỏ nhất là trẻ mẫu giáo, trò chơi thường gây hứng thú và say mê nhất,
vì trò chơi tác động mạnh mẽ đến đời sống tình cảm của các cháu. Cũng như nghệ

* Vào các ngày lễ hội:
Thông qua chủ đề hàng tuần của chương trình học đã phản ánh những sự
kiện xung quanh bé như: 20/11 là ngày lễ của các cô giáo, 22/12 là ngày thành
lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Tết Nguyên đán, 8/3 là ngày hội của các bà,
các mẹ và các bạn gái.... Từ ý nghĩa của những ngày lễ lớn đó, chúng tôi đã tổ
chức trò chuyện, cho trẻ xem hình ảnh, biểu diễn văn nghệ phù hợp với chủ đề,
nhằm giúp trẻ có được những kiến thức sơ đẳng về ý nghĩa của các ngày lễ lớn,
từ đó có ý thức thái độ phù hợp. Ví dụ: trẻ biết lập thành tích để chúc mừng bà,
mẹ nhân ngày mồng 8/3; chúc mừng cô giáo nhân ngày 20/11.
Mặt khác các ngày lễ hội ở trường mầm non như: ngày hội đến trường
của bé, tết Trung thu, tết Thiếu nhi 1/6...Việc tổ chức các ngày lễ hội ở trường
mầm non có ý nghĩa giáo dục rất lớn. Thông qua lễ hội giúp cho trẻ xâm nhập
vào cuộc sống xã hội trong những thời điểm có ý nghĩa quan trọng, để giáo dục
truyền thống và mang lại niềm vui, niềm tự hào cho trẻ, làm giàu cho tâm hồn
trẻ thơ những tình cảm đẹp đẽ, không khí vui vẽ tưng bừng của ngày hội, ngày lễ
làm thay đổi không khí của những ngày học tập, tạo cho trẻ cảm xúc mới mẽ,
thêm yêu gắn bó với trường, với lớp, với cô giáo, với bạn bè của mình. Tất cả
những cảm xúc, sự hào hứng đã được các bé thể hiện bằng các tiết mục văn
nghệ đặc sắc. Bé vui sướng phấn khởi khi được biểu diễn cho ông, bà, bố, mẹ
cùng xem.
+ Ví dụ: Sắp đến ngày khai giảng năm học mới, được nhà trường phân
công cho lớp tập các tiết mục văn nghệ, tất cả trẻ đều rất phấn khởi tập luyện
9


cùng cô giáo và háo hức chờ đón ngày đứng trên sân khấu để biểu diển, được cô
giáo trang điểm, được mặc áo quần đẹp, được nhận quà.... Tất cả những cái đó
tạo cho trẻ có thêm động lực muốn đến lớp, đến trường, khả năng biểu diễn, tự
tin...
* Trong lao động - trực nhật:

những thiếu sót trong chào - hỏi, cảm ơn - xin lỗi, trong giao tiếp với bạn bố và
mọi người xung quanh.
Tôi luôn trao đổi với phụ huynh qua các giờ đón, trả trẻ như: thông báo cho
gia đình biết tình hình của trẻ ở lớp và qua gia đình có thể nắm được các hành vi
của trẻ ở nhà.
Ví dụ: Phụ huynh bạn Hải Anh trao đổi với cô giáo là cháu đi học về không
chịu thưa ông, bà, ba, mẹ.....hoặc phụ huynh cháu Ly Na trao đổi với cô giáo về
nhà bố, mẹ cho gì cũng không nói lời cảm ơn. Một số phụ huynh phấn khởi trao
đổi với cô giáo về sự tiến bộ của trẻ (biết rửa tay trước khi ăn, khi tay bẩn; ngủ
dậy biết thu dọn chăn, gối gọn gàng; trước khi ăn biết mời ông bà, bố mẹ, biết
chơi với em để mẹ nấu ăn; ai cho quà biết lấy bằng 2 tay và cảm ơn; khi ông bà,
bố mẹ ốm biết hỏi han và động viên)...
Qua ý kiến trao đổi của phụ huynh, tôi sẽ có biện pháp để giáo dục trẻ.
Những trẻ có hành vi chưa đúng, chúng tôi không chỉ trích hoặc phê bình mà
thông qua các hoạt động học, trò chơi để giúp trẻ thực hiện tốt hơn. Còn những
trẻ có hành vi tốt, chúng tôi khen ngợi giữa lớp để các bạn cùng học tập.
2.5. Làm gương và khích lệ.
Trẻ mầm non rất hay bắt chước người lớn. chính vì vậy giáo viên và cha
mẹ luôn giữ chuẩn mực trong giao tiếp. Trong khi trò chuyện với đồng nghiệp
phải thận trọng, không được nói tục, nói to. Xưng hô nhẹ nhàng có văn hóa,
không được cải nhau trước mặt trẻ. Luôn chú ý trò chuyện ứng xử với trẻ, không
to tiếng quát nạt; xưng hô nhẹ nhàng khiêm tốn, lịch sự trong giao tiếp với phụ
huynh học sinh; khi ai hỏi phải chú ý lắng nghe, trả lời rỏ ràng, đủ ý để làm
gương cho trẻ noi theo.
Khi trẻ chưa ngoan cần nhắc nhở trẻ nhẹ nhàng, không nói nặng lời trẻ sẽ
sợ hải. Tuy nhiên cần có thái độ dứt khoát khi trẻ tỏ ra không lễ phép. Chẳng hạn
khi trẻ đến lớp không chào cô, không chào các bạn, cô nên nhắc nhở trẻ nhẹ
nhàng. “ Con chào cô và các bạn đi”.
11


- 100% Trẻ có thói quen chào hỏi, lễ phép, biết nói lời cảm ơn - xin lỗi.
12


- 95% Trẻ có ý thức trong việc thu dọn đồ dùng, đồ chơi sau khi tham gia
các hoạt động, biết giúp đỡ cô giáo và các bạn những công việc phù hợp.
- 100% trẻ có thói quen văn minh trong ăn uống.
3.3. Đối với phụ huynh.
Phụ huynh nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của việc giáo dục thói quen
hành vi văn minh cho trẻ.
- Các bậc phụ huynh có ý thức, trách nhiệm hơn trong việc phối hợp với
nhà trường, cô giáo về các hoạt động chăm sóc - giáo dục trẻ nói chung và giáo
dục hành vi văn minh cho trẻ nói riêng.
III. KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa của đề tài sáng kiến.
Việc giáo dục hành vi văn minh cho trẻ nên bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ, ngay
từ tuổi mầm non. Giáo dục hành vi văn minh cho trẻ giúp trẻ tự lập, tự tin, tích
cực, sáng tạo trong cuộc sống. có lối sống đẹp, biết cư xữ đúng mức với mọi
người xung qunh, quan tâm đến vệ sinh cá nhân và nơi công cộng, yêu cái đẹp,
khát khao vươn tới cái đẹp chân chính, ghét cái xấu xa trong quan hệ gữi người
với người, thể hiện sự hiểu biết, sự phong phú của tâm hồn…Có thể khẳng định
rằng lứa tuổi mẫu giáo là thời kỳ phát triển đặc biệt, tất cả những gì trẻ đạt được
đều là cơ sỡ cho sự phát triển nhân cách sau này. Những hành vi văn hóa được
hình thành ở tuổi này chính là nền tảng cho cả hệ thống hành vi của con người
khi trưởng thành mà vai trò giáo dục của người lớn là không thể thiếu được.
Để trẻ có được một số hành vi văn minh trong cuộc sống, giáo viên cần tạo
cơ hội để trẻ được tương tác với bạn bè, người lớn được trải nghiệm, thực hành
và luyện tập thường xuyên ở trường cũng như gia đình thông qua các hoạt động
phong phú và đa dạng như học tập, vui chơi, lao động, sáng tạo nghệ thuật.
Từ thực tế cho thấy để trẻ có được thói quen hành vi văn minh tốt, giáo

15