VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHÙNG TIẾN DŨNG

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ĐỊNH HƢỚNG THEO CHUỖI
TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại:
Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Người hướng dẫn khoa học:
TS. LÊ ANH VŨ
Phản biện 1: ........................................................
Phản biện 2: ........................................................

Luận văn sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
tại: Học viện Khoa học xã hội

giờ

ngày tháng năm 2017.


1


chuỗi vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu, còn nhiều vấn đề cần nghiên
cứu nâng cao vai trò của chuỗi trong phát triển nông nghiệp. Xuất phát từ
lý do trên, tác giả chọn đề tài “Phát triển nông nghiệp định hướng theo
chuỗi tại huyện Ba Vì thành phố Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp ngành
Quản lý kinh tế.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Một trong những nghiên cứu mới nhất về phát triển nông nghiệp
của các tỉnh miền Trung, luận án tiến sĩ “Phát triển bền vững nông nghiệp
tỉnh KonTum” (2007) của Hà Ban cho rằng “nông nghiệp và nông thôn
bền vững là một nhân tố của phát triển bền vững” [1], và sự bền vững ở
đây theo khái niệm kinh tế chỉ mối quan hệ ổn định và cân đối giữa sản
xuất nông nghiệp và tiêu dùng.
Somuah và các cộng sự (2013) đã phân tích liên kết ở cấp độ vĩ
mô trong thực thi chính sách nông nghiệp và phát triển cụm ngành công
nghiệp chế biến dựa trên bản đồ hóa các chuỗi giá trị và cho rằng, sự gắn
kết giữa các lãnh thổ để hỗ trợ cho chuỗi sản xuất lúa gạo chưa được thiết
lập.
Về kết quả: Các đề tài đã hệ thống hóa được một số lý luận liên
quan đến phát triển nông nghiệp hoặc hoạt động liên kết sản xuất nông
nghiệp
Về khoảng trống: Các nghiên cứu trên đã nghiên cứu về hoạt
động sản xuất nông nghiệp, phát triển sản xuất nông nghiệp ở một khía
cạnh cụ thể hoặc đã nghiên cứu theo một hướng nhất định.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2


huyện Ba Vì thành phố Hà Nội giai đoạn 2018-2025.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Với góc độ nghiên cứu của đề tài là thực trạng Phát triển nông
nghiệp định hướng theo chuỗi tại huyện Ba Vì thành phố Hà Nội, dựa trên
tiếp cận Quản lý Kinh tế, đề tài sử dụng phương pháp duy vật biện chứng
để nhìn nhận và phân tích các sự việc hiện tượng trong quá trình vận động
tất yếu của quá trình phát triển nông nghiệp định hướng theo chuỗi
5.2. Phương pháp nghiên cứu
5.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
Nguồn số liệu luận văn thu thập gồm có nguồn số liệu thứ cấp và
số liệu điều tra.
5.2.1.1. Thu thập số liệu thứ cấp
Số liệu, tài liệu thứ cấp bao gồm các tài liệu, báo cáo của UBND
huyện Ba Vì, UBND các xã khảo sát, các phòng ban có liên quan của
huyện Ba Vì như Phòng kinh tế, Phòng Tài nguyên và môi trường, Trạm
khuyến nông, Trạm bảo vệ thực vật, Hội Nông dân, Hội phụ nữ…;
5.2.1.2. Thu thập số liệu sơ cấp
Để thu thập số liệu mới, tác giả luận văn tiến hành khảo sát thực
địa tại một số xã và các doanh nghiệp trên địa bàn huyện Ba Vì. Trong đợt
điều tra thực địa, tác giả sử dụng hai phương pháp chính: phương pháp
phỏng vấn sâu và phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.
- Địa bàn khảo sát: để đạt được mục tiêu nghiên cứu, tác giả
chọn địa điểm nghiên cứu là các xã trọng điểm phát triển nông nghiệp

4


gồm Vạn Thắng, Phong Vân, Cổ Đô, Chu Minh, Tiên Phong… của huyện
Ba Vì, cũng là đại diện cho vùng nghiên cứu về các điều kiện tự nhiên,

Ngoài phần mục lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các
bảng biểu, mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài kết cấu
thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp định hướng
theo chuỗi
Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp định hướng theo
chuỗi ở huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
Chương 3: Quan điểm và giải pháp thúc đẩy phát triển nông
nghiệp định hướng theo chuỗi ở huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
ĐỊNH HƢỚNG THEO CHUỖI
1.1. Khái niệm và sự cần thiết phát triển nông nghiệp định hƣớng
theo chuỗi
1.1.1. Khái niệm phát triển nông nghiệp định hướng theo chuỗi
Phát triển nông nghiệp
Phát triển nông nghiệp hiện nay của Việt Nam, luận văn cho rằng
xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và
vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực
thực phẩm và một số nguyên liệu sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang nền
nông nghiệp có quy mô sản xuất rộng lớn; hàng hóa nông nghiệp được

6


nâng cao cả về chất và số lượng đáp ứng được nhu cầu của thị trường
mang lại hiệu quả về kinh tế và xã hội.
Chuỗi sản phẩm nông nghiệp
- Cung cấp: tập trung vào các hoạt động cung cấp đầu vào cho
sản xuất nông sản ra sao? chủ thể chế biến hoặc chuyển đổi trong chuỗi

triển các sản phẩm nông nghiệp đặc thù có giá trị gia tăng cao dựa trên sự
liên kết trong chuỗi sản phẩm.
Đối với mỗi vùng miền, địa phương đều có những điều kiện tự
nhiên khác nhau như đất đai, khí hậu, tài nguyên thiên nhiên, cùng với đó
là sự khác nhau về điều kiện kinh tế, xã hội, các yếu tố về tập quán, lao
động, trình độ khoa học kỹ thuật.
1.2.2. Tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng tham gia vào chuỗi
Tổ chức sản xuất trong nông nghiệp là việc phối hợp các nguồn
lực, điều kiện của sản xuất nông nghiệp thông qua việc thiết lập các hình
thức kinh doanh nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể của sản
xuất nông nghiệp.
Sản xuất nông nghiệp truyền thống chủ yếu theo phương thức sản
xuất ra sản phẩm, sau đó cung cấp cho thị trường thu lợi nhuận và quay lại
đầu tư mở rộng sản xuất. …
1.2.3. Ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp
Nền nông nghiệp đạt đến trình độ thâm canh cao theo chuỗi sản
phẩm. Thâm canh là phương thức sản xuất tiên tiến nhằm tăng sản lượng

8


nông sản bằng cách nâng cao độ phì nhiêu kinh tế của ruộng đất, thông
qua việc đầu tư thêm vốn và kỹ thuật mới vào sản xuất nông nghiệp.
Thâm canh nông nghiệp là phương thức sản xuất chủ yếu của nông nghiệp
hiện đại khi đất đai nông nghiệp ngày càng thu hẹp, nhu cầu nông sản tăng
cao và khoa học, công nghệ ngày cang phát triển.
1.2.4. Phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ nông nghiệp
Xây dựng, nâng cấp hệ thống các công trình phục vụ nông nghiệp
như hệ thống điện, giao thông, thủy lợi… nhằm phục vụ tốt cho việc sản
xuất nông nghiệp từ đó nâng cao năng suất và cũng tạo điều kiện tốt cho

nghiệp nói chung, phát triển các cụm, khu công nghiệp nói riêng.
1.3.3. Các yếu tố về xã hội
Con người: Cả nước có 70% dân số tham gia hoạt động vào sản
xuất nông nghiệp. Hiện nay, qua quá trình phát triển cơ giới hóa và lao
động trực tiếp với nông nghiệp đã giảm, nhưng nguồn lực lao động vẫn
chính là người nông dân.
Các tổ chức, kinh tế, chính trị xã hội:Nhóm nhân tố kinh tế - xã
hội ảnh hưởng tới phát triển nông nghiệp đinh hướng theo chuỗi gồm có:
Thị trường, hệ thống chính sách vĩ mô của Nhà nước, hệ thống kết cấu hạ
tầng nông thôn, mức độ phát triển các khu công nghiệp, đô thị, dân số, lao
động bao gồm cả số lượng và chất lượng.
1.3.2. Các yếu tố thuộc về Nhà nước, nông dân và các tổ chức liên quan
Nhà nước sẽ hoạch định các chính sách phát triển nông nghiệp
nói chung và có các chính sách định hướng phát triển sản xuất nông
nghiệp theo các hướng phù hợp với sự phát triển của đất nước.

10


Nông dân là lực lượng chính, là chủ thể quyết định sự thành bại
của chủ trương chính sách phát triển nông nghiệp theo định hướng chuỗi.
1.3.4. Các yếu tố khoa học kỹ thuật
Các yếu tố khoa học kỹ thuật gồm các hình thức tổ chức sản xuất
trong nông nghiệp, sự phát triển KH-CN và việc áp dụng KH-CN vào sản
xuất.
1.4. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp định hƣớng theo chuỗi và
bài học rút ra cho huyện Ba Vì
1.4.1. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp theo chuỗi tại tỉnh Tây Ninh
Nhằm thu hút các doanh nghiệp đầu tư, hiện nay, Tây Ninh đang
xây dựng và hoàn thiện nhiều cơ chế chính sách thúc đẩy sản xuất và thu

Năm là: Các mô hình thành công cho thấy chính cơ chế tự thực
thi là cơ sở quyết định nhất cho mối quan hệ liên kết giữa các chủ thể
trong chuỗi.
Sáu là: Cần phải giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa hai bên.
Tuy nhiên lợi ích của nông dân phải được xem trọng, ưu tiên chăm sóc thì
hợp đồng mới thu hút được nông dân, mới có động lực để phát triển.
Chƣơng 2
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ĐỊNH HƢỚNG
THEO CHUỖI TẠI HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hƣởng đến phát triển nông
nghiệp định hƣớng theo chuỗi tại huyện Ba Vì
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên

12


Ba Vì nối liền các tỉnh và trung tâm thành phố Hà Nội bằng các
trục đường bộ quan trọng như quốc lộ 32, 88, 89A đặc biệt quốc lộ 32
chạy qua nối liền Hà Nội với các tỉnh phía Bắc như: Phú Thọ, Tuyên
Quang, Yên Bái .. tạo điều kiện cho sự luân chuyển trao đổi hàng hóa, vật
tư thuận lợi. Từ đó tạo ra thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn, phong phú về
chủng loại.
Là một huyện ngoại thành Hà Nội cách thủ đô Hà Nội không xa
vì vậy ba Vì có một thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp rất rộng lớn
và đa dạng. Bên cạnh đó có thể trao đổi, tiếp thu nhanh các tiến bộ kỹ
thuật và công nghệ mới vào sản xuất, cũng như vấn đề đào tạo lao động.
Yếu tố đất đai: Đất đai huyện Ba Vì được chia làm 2 nhóm, nhóm
vùng đồng bằng và nhóm đất vùng đồi núi. Nhóm đất vùng đồng bằng có
12.892 ha bằng 41,1% diện tích đất đai toàn huyện. Nhóm đất vùng đồi
núi: 18.478 ha bằng 58,9% đất đai của huyện.

2.170 người, đạt 89,6% kế hoạch thành phố giao (trong đó 1.119 đối
tượng được ưu tiên theo Quyết định 1956/QĐ - TTg).
2.1.4. Sự phát triển của khoa học kỹ thuật nông nghiệp huyện
Năm 2016 và những năm tiếp theo thực hiện Nghị quyết Đại hội
Đảng bộ huyện Ba Vì lần thứ 22 về đẩy mạnh hoạt động khoa học và
công nghệ trong tình hình mới, UBND huyện đã xây dựng kế hoạch với
nhiều giải pháp cụ thể nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến
năm 2020.

14


Đặc biệt trong năm 2016 huyện đã tập trung đẩy mạnh đưa cơ
giới hóa vào sản xuất nông nghiệp, nâng cao vai trò của khoa học kỹ thuật
gắn với phát huy hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa
bàn huyện.
2.1.5. Khái quát về thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Ba Vì
Thế mạnh kinh tế của huyện Ba Vì là nông nghiệp: cây lúa được
trồng ở các vùng bãi ven sông; cây công nghiệp và cây ăn quả được trồng
ở các vùng đồi núi. Toàn huyện hiện có 1.200 ha chè, cung cấp nguồn
nguyên liệu khá ổn định cho các nhà máy chế biến chè ở địa phương.
Ngành chăn nuôi cũng phát triển, đặc biệt là chăn nuôi bò thịt và bò sữa.
2.2.1. Chính sách phát triển nông nghiệp định hướng theo chuỗi huyện
Ba Vì
Liên quan đến chương trình vay theo chuỗi, Ngân hàng Nhà nước
cũng có chương trình cho vay thí điểm theo Nghị quyết 14/NQ-CP. Theo
đó, đã có 28 doanh nghiệp tại 22 tỉnh, thành với 31 dự án nông nghiệp
theo mô hình liên kết, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao với số tiền
cho vay là gần 7.000 tỉ đồng với lãi suất ưu đãi chỉ 1-1,5%/năm và được
vay đến 90% giá trị dự án.

“Huyện Ba Vì là huyện miền núi còn nhiều khó khăn của Hà Nội, việc sản
xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện đa số là nhỏ lẻ và không tập trung
trừ mộ số sản phẩm có thương hiệu lâu đời như bò sữa và các sản phẩm
bò sữa, chè, miến dong… được các hợp tác xã chuyện canh, tập trung sản
xuất chăn nuôi việc chuyển dịch cơ cấu các cây trồng vật nuôi chưa hiệu

16


quả sang cây trồng vật nuôi hiệu quả đáp ứng đúng nhu cầu thị trường
đang dần được triển khai nhưng chậm”.
2.2.2.3 Tổ chức sản xuất nông nghiệp theo định hướng chuỗi
Ba Vì là huyện có đầy đủ điều kiện thuận lợi để phát triển nông
nghiệp định hướng theo chuỗi với nhiều mô hình sản xuất khác nhau. Đến
nay, toàn huyện đã có 136 trang trại, vốn đầu tư cho một trang trại là 118
triệu đồng/ha, lợi nhuận thu về của mỗi trang trại một năm đạt hơn 36,8
triệu đồng/ha. Đây được coi là hướng đi đúng đắn trong phát triển sản xuất
nông nghiệp huyện.
Đặc biệt, khu vực xung quanh chân núi Ba Vì có cảnh quan thiên
nhiên tươi đẹp, diện tích rộng, nhiều sản vật địa phương. Nơi đây hình
thành các làng nông nghiệp truyền thống lâu đời như: Làng chè Ba Trại,
làng thảo dược người Dao ở xã Ba Vì; các trang trại nông hộ nuôi bò sữa,
trồng rau rừng, hoa quả, nuôi ong mật, gà đồi, dê, thỏ, lợn, đà điểu, trâu,
bò vàng nổi tiếng...
2.2.2.4. Ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp
Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch là xu thế
tất yếu trong bối cảnh diện tích đất canh tác giảm dần và điều kiện thời
tiết, khí hậu ngày càng khắc nghiệt, cực đoan. Đồng thời, đây cũng là giải
pháp nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nông sản và giá trị sản xuất nông
nghiệp trong chuỗi giá trị trên địa bàn huyện Ba Vì thời gian qua, đặc biệt

huy ở mức cao, do vậy tăng thu nhập và cải thiện cuộc sống.
2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân

18


2.3.2.1. Hạn chế
Tập quán sản xuất nhỏ, chưa thích ứng với cơ chế thị trường,
ngại thay đổi của người sản xuất, đã tạo ra sức ì nặng nề trong quá trình tổ
chức sản xuất, nên đã hạn chế cho sức sản xuất phát triển.
Quan hệ sản xuất chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nông
nghiệp theo cơ chế mới. Thực tế quá trình chuyển đổi hợp tác xã theo Luật
còn hiệu quả thấp.
2.3.2.2. Nguyên nhân
- Về chủ quan:
Ba Vì vẫn đang là huyện nghèo, khu vực miền núi lại càng khó
khăn, nguồn lực chủ yếu vẫn là trông chờ từ bên ngoài, trình độ dân trí còn
lạc hậu,nhận thức về chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa rõ nét, chưa thực sự
mạnh dạnh trong cách nghĩ, cách làm… Các điều kiện bảo đảm cho qúa
trình chuyển đổi vẫn còn khó khăn.
- Về khách quan:
Các điều kiện tác động tạo chuyển dịch cơ cấu nông - lâm
nghiệp, thị trường, khoahọc công nghệ, cơ chế chính sách chưa thựa sự
đồng bộ, chưa thực sự tạo được mối liên kết tích cực và cùng có trách
nhiệm để thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo hướng CNH, HĐH.
Chƣơng 3
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN NÔNG
NGHIỆP ĐỊNH HƢỚNG THEO CHUỖI Ở HUYỆN
BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI




3.3.1 Tăng cường vai trò của nhà nước, nhà khoa học và Hiệp hội
ngành hàng trong hỗ trợ các mối liên kết theo chuỗi
- Nhà nước, ngoài chức năng ban hành và thực thi các chính sách
tạo môi trường pháp lý cho các liên kết chuỗi được vận hành đúng pháp
luật cần tăng cường và nâng cao hiệu quả các hoạt động hỗ trợ chuỗi như
sau:
+ Các cấp/ngành cần có sự phối hợp với nhau trong thực thi các
chính sách hỗ trợ nhằm phát huy tối đa hiệu quả của chính sách.
3.3.2. Ứng dụng rộng rãi các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến và
chuyển giao vào sản xuất các sản phẩm trong chuỗi nông sản
+ Giống cây trồng tập trung vào giống: lúa, ngô, rau, đỗ, cỏ, hoa,
chè, cây ăn quả …
+ Giống trong chăn nuôi là: Giống lợn nạc t lệ cao; giống bò sữa
cao sản; giống bò thịt; giống tôm, cá chất lượng cao; giống gà siêu thịt,
siêu trứng.
3.3.3. Tăng cường công tác tiếp thị tạo thị trường tiêu thụ sản phẩm
nông nghiệp trong chuỗi nông sản
- Tranh thủ sự giúp đỡ của các cơ quan chức năng để tiếp cận thị
trường, tránh tình trạng sản xuất ồ ạt trong khi chưa có nền tảng về thị
trường.
- Đồng thời cần tập trung phát triển các tổng kho bán buôn, trung
tâm logistics để bảo quản, sơ chế, phân loại, bao gói, vận chuyển để làm
tăng giá trị sản phẩm và cung ứng nông sản cho mạng lưới bán buôn, bán
lẻ trên địa bàn, trong nước và cho xuất khẩu...
3.3.4. Cân đối sử dụng lao động nông nghiệp

21


các trạm, trại kỹ thuật
- Đầu tư cho các cơ sở sản xuất giống cây trồng, như: Rau, giống
lúa, giống hoa màu ... của huyện để thực hiện tốt chương trình giống cây
trồng của thành phố.
- Đầu tư tăng cường cho các trại giống lợn, giống gia súc đảm
bảo có đủ giống chất lượng tốt cung cấp cho người sản xuất.
3.3.6. Đổi mới chính sách, thực hiện luật hợp tác xã, đẩy nhanh quá
trình tích tụ ruộng đất nhằm phát triển các vùng sản xuất tập chung
- Tiếp tục thực hiện các chính sách về ruộng đất như giao đất cho
nông dân, chính sách về thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất ...
- Thực hiện các chính sách về tài chính khuyến khích đầu tư vào
phát triển nông nghiệp.
KẾT LUẬN
Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp đinh hướng theo chuỗi huyện
Ba Vì nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, thúc đẩy chuyển
dịch cơ cấu lao động và gia tăng thu nhập cho nông dân là một nhiệm vụ
quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của huyện Ba Vì,
đòi hỏi cần được làm rõ cả về mặt lý luận và thực tiễn, do đó luận văn đã
tập trung vào nghiên cứu và đạt được một số kết quả chủ yếu dưới đây:
Trên cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế nông nghiệp, qua phân tích,
đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp định hướng theo chuỗi của
huyện Ba Vì thời k 2012 - 2016, luận văn đã rút ra một số nhận định cơ
bản về những thành tựu đạt được và những hạn chế cần khắc phục trong
thời gian tới bao gồm:

23