Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn1 of 56.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ HÀ

SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI
NÊU VẤN ĐỀ VÀO DẠY HỌC BÀI
“ PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH”
TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Ngữ Văn

Người hướng dẫn khoa học
TS. PHẠM KIỀU ANH

HÀ NỘI, 2016

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn1 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn2 of 56.

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và rèn luyện dưới giảng đường trường Đại học
Sư phạm Hà Nội 2, với lòng yêu nghề sự tận tâm hết lòng truyền đạt của thầy
cô tôi đã tích luỹ được rất nhiều kiến thức cũng như các kỹ năng cần thiết cho
cuộc sống. Sau quãng thời gian làm việc cố gắng, tôi đã hoàn thành khoá luận

của tác giả nào đã được công bố trước đó.
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, tháng 5 năm 2016
Sinh viên

Nguyễn Thị Hà

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn3 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn4 of 56.

BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CH

Câu hỏi

DHNVĐ

Dạy học nêu vấn đề

GV

Giáo viên

HS

Học sinh


Văn bản thuyết minh

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn4 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn5 of 56.

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................ 2
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 5
3.1. Mục đích nghiên cứu ............................................................................... 5
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................. 5
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu .................................................................. 5
4.1. Đối tượng nghiên cứu .............................................................................. 5
4.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................. 5
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 5
5.1. Phương pháp tổng hợp các vấn đề lý thuyết ............................................. 5
5.2. Phương pháp so sánh, đối chiếu............................................................... 6
5.3. Phương pháp thực nghiệm ....................................................................... 6
5.4. Phương pháp thống kê ............................................................................. 6
6. Bố cục của khoá luận.................................................................................. 6
7. Đóng góp .................................................................................................... 6
NỘI DUNG .................................................................................................... 7
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC CÁC
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH CÓ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI
NÊU VẤN ĐỀ ............................................................................................... 7
1.1. Cơ sở lí luận về phương pháp thuyết minh .............................................. 7
1.1.1. Văn bản thuyết minh và phương pháp thuyết minh ............................... 7

Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ...................................................... 40
3.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................... 40
3.2. Đối tượng thực nghiệm .......................................................................... 40
3.3. Địa bàn thực nghiệm ............................................................................. 41
3.4. Thời gian thực nghiệm........................................................................... 41
3.5. Nội dung thực nghiệm ........................................................................... 41

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn6 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn7 of 56.

3.6. Kết quả thực nghiệm ............................................................................. 52
KẾT LUẬN .................................................................................................. 53
TÀI LIỆU THAM KHẢO
CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
PHỤ LỤC

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn7 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn8 of 56.

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết Đại hội của Đảng Cộng sản Việt Nam về định hướng phát
triển Giáo dục và Đào tạo năm 2006 – 2010 nêu rõ: “Đổi mới tư duy giáo dục
một cách nhất quán từ mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp đến cơ
cấu và hệ thống tổ chức, cơ chế quản lí để tạo được chuyển biến cơ bản và
toàn diện của nền giáo dục nước nhà, tiếp cận với trình độ giáo dục khu vực

lấy HS làm trung tâm.
Đối với bộ môn Ngữ văn ở trường THPT việc vận dụng phương pháp
dạy học hiện đại cũng có những yêu cầu mới. Dạy học môn Ngữ văn không
chỉ đơn giản là truyền thụ tri thức mà còn hệ thống ý thức môn học yêu tiếng
mẹ đẻ tư liệu truyền thống văn học của dân tộc rèn kĩ năng nói viết hay lưu
loát. Đất nước ta hiện nay ngày càng phát triển hội nhập với nền kinh tế của
các nước trên Thế giới chính vì thế cần phải có những con người năng động
sáng tạo có trình độ để phục vụ cho đất nước. Muốn làm được điều đó thì nhà
nước cần phải đặt giáo dục lên mục tiêu hàng đầu và để đạt được mục tiêu
trên thì không có con đường nào khác là giáo dục phải được cải tiến. Dạy học
Ngữ văn là dạy cho HS có khả năng phát triển tư duy, sáng tạo chủ động tích
cực trong học tập. Dạy học Ngữ Văn theo phương pháp tích cực là nhằm tạo
cho HS rèn luyện phong cách thái độ tình cảm của bản thân rèn luyện cho các
em khả năng nghe, nói đọc viết. Dạy tiếng Việt là làm sao cho HS tham gia
vào quá trình giao tiếp của mình. Còn Làm văn là rèn cho HS sử dụng ngôn
ngữ vào việc thể hiện trình bày vấn đề nào đó có tính logic mạch lạc. Nói
chung dạy Ngữ văn là tạo cho HS sau khi học xong các em có khả năng giao
tiếp tốt hình thành phát triển nhân cách phẩm chất đạo đức và biết cách ứng
xử trong xã hội.
2. Lịch sử vấn đề
Hiện nay, trên thế giới có không ít các nhà khoa học nghiên cứu về
DHNVĐ. Kiểu dạy học này đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu như A.Ja
Ghecđơ, B.E Raicôp… vào những năm của thế kỉ XIX. Các nhà khoa học này

2
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn9 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn10 of 56.



Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn11 of 56.

Hiện nay, hệ thống cơ sở lý luận về DHNVĐ ngày càng hoàn thiện dựa
trên những thành tựu và những ứng dụng của kiểu dạy học này vào thực tế.
Thông qua những nghiên cứu và ứng dụng của kiểu dạy học, các nhà khoa
học đã làm sáng tỏ mối quan hệ bản chất của quá trình dạy học là quy luật
hình thành tính độc lập nhận thức, phát huy tiềm năng sáng tạo của người học
biến hoạt động học thành quá trình hành động có mục đích của chủ thể. Và
HS phải là người chủ thể trong các hoạt động học tập, là người chủ động kiến
tạo các kiến thức của mình còn giáo viên (GV) chỉ là người tổ chức các hoạt
động học tập cho HS.
Việc vận dụng phương pháp DHNVĐ vào dạy học là một bước tiến mới
và đạt được những thành quả nhất định. Về bản chất, DHNVĐ là một kiểu
dạy học mà luận điểm có tính chất nguyên tắc của nó là: Quá trình nắm tri
thức và cách thức hành động được thực hiện là quá trình giải quyết các tình
huống có vấn đề. Quá trình DHNVĐ diễn ra khác về cơ bản với quá trình dạy
học truyền thống. Trong quá trình dạy học truyền thống GV được coi là nhân
tố trung tâm, là người có vai trò quyết định quá trình dạy học. Còn trong quá
trình DHNVĐ, cả GV và HS đều là các nhân tố trung tâm tạo nên tính chất
hai mặt của quá trình dạy học. GV với vai trò chủ đạo trong hoạt động dạy,
HS với vai trò vừa là đối tượng vừa là chủ thể nhận thức tích cực trong hoạt
động học. Các nhân tố đó không ngừng tác động qua lại tích cực đối với nhau,
thúc đẩy nhau phát triển, nếu không có tác động qua lại tích cực này thì sẽ
không có bản thân quá trình dạy học theo đúng nghĩa của nó. Vận dụng
DHNVĐ trong thực tế giáo dục là một hướng đi đúng đắn, thể hiện một sự
chuyển đổi căn bản về chiến lược dạy học trong nhà trường, góp phần vào
công cuộc đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạy học, đáp
ứng yêu cầu đào tạo con người mới trong thời đại khoa học kĩ thuật phát triển
vũ bão như hiện nay. Cho đến nay, có nhiều nghiên cứu và đề xuất về việc

Để nghiên cứu đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
5.1. Phương pháp tổng hợp các vấn đề lý thuyết
Nghiên cứu lý thuyết về dạy học nêu vấn đề, các giáo trình lí luận dạy
học, SGK và các tài liệu liên quan tới đề tài.

5
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn12 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn13 of 56.

5.2. Phương pháp so sánh, đối chiếu
Sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu để thấy được sự giống nhau,
khác nhau, đối chiếu để thấy được ưu nhược điểm của nó. Tác dụng của
phương pháp này là tăng sức thuyết phục và độ tin cậy cao cho nội dung.
5.3. Phương pháp thực nghiệm
Tổ chức thực nghiệm sư phạm ở trường THPT để đánh giá tính khả thi
của những đề xuất được nêu trong khóa luận.
Thống kê và xử lý số liệu thu được qua thực nghiệm.
5.4. Phương pháp thống kê
Thống kê và xử lý số liệu thu được qua thực nghiệm.
6. Bố cục của khoá luận
Khoá luận được triển khai thành ba phần: Mở đầu, nội dung và kết luận.
Phần nội dung của khoá luận được cấu trúc với 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy học các phương pháp
thuyết minh có sử dụng hệ thống câu hỏi nêu vấn đề.
Chương 2: Dạy học bài “Phương pháp thuyết minh” có sử dụng hệ
thống câu hỏi nêu vấn đề.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.
7. Đóng góp

giúp

phương pháp thuyết minh người thuyết minh
còn phong phú, đa dạng giới thiệu sự

vật

hơn thế nữa. Sách giáo được rõ ràng, chính
khoa đã bổ sung thêm các xác, khoa học và hấp
phương pháp: chú thích, dẫn.
giảng giải nguyên nhân –
kết quả… Và chắc chắn
đây chưa phải là tất cả
phương

những cách thức trong hệ

II.

thống phương pháp có thể

pháp thuyết minh

dùng để thuyết minh.

1.Ôn tập các phương

Hoạt động 2: Hướng dẫn

pháp thuyết minh đã


tích.

- GV chia lớp thành 4

* Ví dụ SGK.

nhóm mỗi nhóm thực hiện

- Đoạn 1: “Ông Trần

phân tích một ví dụ theo

Quốc

các tiêu chí:

chương và chính sự..”

45
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn52 of 56.

Tuấn…về

văn


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn53 of 56.

+ Xác định mục đích


phương pháp thuyết minh

tính chuẩn xác và tính

đối với mục đích thuyết

thuyết phục người nghe.

minh?

- Đoạn 2: “ Ba-so là một

- GV nhận xét, chốt ý.

thi sĩ…ông mới đổi bút
danh là Ba-so”
+ Mục đích: lí do hoặc
nguyên nhân thay đổi
bút danh của thi sĩ Baso.
+ Phương pháp: chứng
minh, chú thích.
+ Tác dụng: Cung cấp
những thông tin bất ngờ
thú vị về bút danh của
thi sĩ Ba-so.
- HS suy nghĩ trả lời.

- Đoạn 3: “ Trung bình,
người

đọc hiểu rõ về loại hình
nghệ thuật dân gian.

- Hs trả lời.

+ Phương pháp: liệt kê.
+ Tác dụng: cung cấp
thông tin thú vị về loại
hình nghệ

thuật dân

gian.
2. Tìm hiểu thêm một
số phương pháp thuyết
minh.
a. Thuyết minh bằng
cách chú thích.
- Ví dụ: Ba-so là bút
danh
-> Ví dụ trên không

47
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn54 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn55 of 56.

thuyết



viết lại câu văn như thế

nhưng chưa phản ánh

nào?

đầy đủ những thuộc tính
của đối tượng

- GV: Đọc câu hỏi trong

- Ba-so là thi sĩ nổi tiếng

SGK và trả lời câu hỏi.

của Nhật Bản.

b. Thuyết minh bằng
cách giảng giải nguyên
- HS suy nghĩ và trả nhân- kết quả.
GV: Từ đó em hãy rút ra lời.

* Ví dụ SGK.

hiệu quả thuyết minh của

- Mục đích : mục đích 1

phương pháp giảng giải

ràng và hợp lí.
Hoạt động 3: Yêu cầu đối
với

việc

phương

vận
pháp

dụng
thuyết

minh
- GV yêu cầu HS trả lời
III. Yêu cầu đối với

các câu hỏi trong SGK

việc vận dụng phương
pháp thuyết minh
- Phương pháp thuyết
minh được lựa chọn căn
cứ vào mục đích thuyết
minh.
- Phương pháp thuyết
minh được sử dụng sao
cho làm nổi bật mục
đích thuyết minh, bản


Bài tập 1:

thức về một loài hoa được

-

cả

phương

Đông

và

Các

phương

pháp

thuyết minh được sử

phương Tây tôn quý.

dụng là: chú thích hoa

- Để viết được những đoạn

lan được gọi là bậc


hài về nữ.

sẽ không cao nếu người

Ngoài ra còn sử dụng

viết không khéo chọn lựa,

các yếu tố miêu tả hấp

vận dụng và phối hợp các

dẫn ( với cánh môi cong

phương pháp thuyết minh

lượn như cánh hài).

như chú thích, phân loại,

50
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn57 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn58 of 56.

liệt kê, nêu ví dụ…( điển
hình)
Bài tập 2:


51
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn58 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn59 of 56.

những VBTM cụ thể.
E. Dặn dò
- Dặn dò HS làm bài tập, soạn bài tiếp theo “Chuyện chức phán sự đền Tản
Viên”.
3.6. Kết quả thực nghiệm
Kết quả thực nghiệm là kết quả thu được sau khi kết thúc tiết dạy thực
nghiệm. Đồng thời chúng tôi căn cứ vào mức độ hứng thú học tập của HS
trong giờ học để xây dựng kết quả đo thực nghiệm. Khi áp dụng giảng dạy
bằng giáo án thực nghiệm, kết quả cho thấy HS đã nắm được những kiến thức
cơ bản của bài học, nhớ lại được những kiến thức đã học ở lớp dưới.
Ưu thế của giờ học thực nghiệm bước đầu cho thấy HS đã tích cực học
tập và hợp tác giải quyết các tình huống học tập. Trong giờ dạy thực nghiệm,
GV cố gắng xây dựng môi trường học tập thuận lợi nhằm mục đích là đề cao
tính chủ thể của đối tượng học tập. Đồng thời không khí học tập hợp tác giữa
các cá nhân HS. Các em không chỉ độc lập suy nghĩ học tập mà còn cùng bạn
học hoạt động nhóm tìm đáp án cho các vấn đề thảo luận mà GV đưa ra. Đây
là một hoạt động cần thiết khi vận dụng CH nêu vấn đề vào dạy học. Bởi từ
sự hợp tác cùng bạn bè, cùng với những kiến thức và kĩ năng của các em sẽ
được nâng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành kiến thức mới. Sự
trao đổi giữa GV và HS, giữa HS với HS được tăng cường nhiều hơn, nhờ đó
mà các mối quan hệ trong lớp cũng trở nên tốt hơn, phát huy được tinh thần
đoàn kết trong tiết học.
Giáo án thực nghiệm này tiến hành theo những đề xuất ở chương 2

hiệu quả dạy học bài “Phương pháp thuyết minh” trong SGK Ngữ Văn 10 nói
riêng và dạy học Làm văn nói chung.

53
Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn60 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn61 of 56.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát huy tính tích cực, tính tự lực của học sinh
trong quá trình dạy học, Bộ Giáo dục và Đào tạo.
2. Phùng Văn Bộ ( 2001), Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy và nghiên
cứu triết học, NXB Giáo dục Hà Nội.
3. Khalamop I.F, “ Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào”,
NXB Giáo dục Hà Nội 1976.
4. Lecne I.Ia ( 1977 ), Dạy học nêu vấn đề, NXB Giáo dục Hà Nội.
5. Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên), SGK Ngữ văn 10, tập 2, NXB Giáo dục,
tái bản lần thứ bảy
6. Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên ), SGV Ngữ văn 10, tập 2, NXB Giáo
dục, tái bản lần thứ tư.
7. Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên) , SGK Ngữ văn 8, tập 1, NXB Giáo dục,
tái bản lần thứ mười.
8. Phan Trọng Luận (chủ biên ), Thiết kế bài học Ngữ văn 10, NXB Giáo dục
Việt Nam.
9. Nhiều tác giả (2011), Hướng dẫn thực hiện chuẩn, kiến thức, kĩ năng lớp
10, NXB Giáo dục Việt Nam.
10. Thái Duy Tuyên (2007), Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới,
NXB Giáo dục.
11. Vũ Hoa Tươi (2013), Đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả và những

4/10

7/10

3/10

6/10

3/10

0/10

1/10

2/10

8/10

4/10

4/10

7/10

3/10

0/10

0/10


và sáng tạo của HS hay chưa?
6. Thầy ( cô ) đã vận dụng
những phương pháp dạy học
đổi mới hay chưa?

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn62 of 56.


Header Page - Phng pháp dy hc Ng vn63 of 56.

Phần 2: CH đánh giá về hoạt động dạy học bài “Phương pháp thuyết minh”

Câu hỏi

Quan

Bình thường

trọng

Không quan
trọng

1. Bài “ Phương pháp thuyết
minh” là bài có nội dung

10/10

1/10


.............................................................................................................................

Footer Page -Phng pháp dy hc Ng vn63 of 56.