I. PHN M U
1. Lớ do chn ti:
Trong s phỏt trin nhanh nh v bóo ca kinh t, khoa hc, cụng ngh v
mi mt ca i sng nhõn loi vo nhng nm cui ca th k XX v u th k
XXI ó t ra nhng c hi v thỏch thc vụ cựng cp thit cho ngnh giỏo dc l
o to ra nhng con ngi cú tri thc, cú trỡnh vn hoỏ c bn, cú nng lc o
sõu trớ tu. Mc tiờu ca giỏo dc ph thụng l Giỳp hc sinh phỏt trin ton din
v o c, trớ tu, th cht, thm m v cỏc k nng c bn, phỏt trin nng lc cỏ
nhõn, tớnh nng ng v sỏng to, hỡnh thnh nhõn cỏch con ngi Vit Nam xó hi
ch ngha. Mun phỏt trin c trc ht ngi giỏo viờn phi phỏt huy tớch cc,
sỏng to ca hc sinh; cú nhng phng phỏp dy hc phự hp vi c trng mụn
hc, c im i tng hc sinh... em li nim vui, hng thỳ v trỏch nhim hc
tp cho hc sinh.
cú th cựng i vi nhp i ca nhõn loi, ng v nh nc ta ó thc
hin cụng cuc phỏt trin t nc bng ng li cụng nghip húa, hin i
húa.ú l mt thỏch thc trc nguy c tt hu ca t nc trờn chng ng
ua nhanh trớ tu tin vo thiờn niờn k mi. S nghip ny ang ũi hi s i
mi ca giỏo dc, trong ú cú s cú s i mi v phng phỏp dy hc, c bit
l b mụn ng vn. V hin nay vn dy hc- vn ang l mi quan tõm
hng u ca ton xó hi bi giỏ tr to ln, trng i ca nú trong vic bi p tỡnh
cm tõm hn, trau di o c cho hc sinh.
Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã viết Nghệ thuật mở rộng
khả năng của tâm hồn, làm cho con ngời vui buồn nhiều hơn,
yêu thơng và căm hờn đợc nhiều hơn, tai mắt biết nhìn, biết
nghe thêm tế nhị, sống đợc nhiều hơn. Nghệ thuật giải phóng
đợc cho con ngời khỏi những biên giới của chính mình, nghệ
thuật xây dựng con ngời, hay nói cho đúng hơn, làm cho con ngời tự xây dựng đợc.Trên nền tảng cuộc sống xã hội, nghệ thuật
xây dựng đời sống tâm hồn cho xã hội.(Tiếng nói của văn
nghệ- Nguyễn Đình Thi).
Và thơ ca là một trong những điều mang lại cho con ngời
niềm vui trong cuộc sống, giúp con ngời biết thởng thức những

văn bản th cho học sinh lớp 7. Với phạm vi rất hạn hẹp là các
tiết dạy thơ cho đối tợng là học sinh hai lớp 7A, 7C của trờng THCS
Bình Khê; quá trình tích luỹ kinh nghiệm còn rất ngắn. Song
tôi hi vọng sẽ nhận đợc sự góp ý của đồng nghiệp để mình có
thể góp một kinh nghiệm nhỏ vào quá trình dạy học ngữ văn của
bản thân với những lớp học sinh tiếp theo.
2. Mc tiờu, nhim v ca ti.
- Làm thế nào để có một bài dạy hay, để học sinh hứng thú
với bộ môn nói chung và ấn tợng sâu sắc với các hình tợng nhân
vật trữ tình trong thơ, cái đích cuối cùng của một giờ văn là làm
sao để cho các em biết yêu thơng, xẻ chia cùng với các nhân vật
trong tác phẩm: biết cùng buồn, cùng đau với nỗi đau của nhân
vật, bíêt vui với niềm vui của nhân vật, có thể rung động trớc
những tình cảm, cảm xúc thiêng liêng, cao đẹp mà giản dị của
cuộc đời...
Có những hình tợng nhân vât trữ tình trong thơ đi suốt
cuộc đời con ngời, nó nh là một nguồn sống, niềm tin, động lực
để ta vợt qua phong ba bão táp. Đối với học sinh, sau mỗi bài thơ
có thể đọng lại trong các em là hình ảnh vô cùng quen thuộc:
con cò- biểu tợng cho ngời mẹ và tấm lòng bao la của mẹ, là quê
hơng với ruộng lúa vờn dâu, là thiên nhiên tơi đẹp, là cảm xúc,
suy nghĩ, cái nhìn của nhân vật trữ tình...về cuộc đời

2


Để từ đó học sinh dần tích luỹ, tự trang bị cho tâm hồn
mình hoàn hảo và nhạy cảm hơn qua việc hiểu cái hay, cái đẹp
của tác phẩm văn học bằng ngôn ngữ, tình cảm của mình
Nói đến rèn kí năng phân tích thơ trữ tình nói chung và

Thực trạng của vấn đề có nhiều điều tác động, đòi hỏi
trong quá trình thực hiện dạy - học văn bản thơ trữ tình phải
giải quyết để đạt hiệu quả:
Làm thế nào để khơi gợi hứng thú cảm nhận cho các em,
taọ cơ sở cho việc rèn kỹ năng cảm thụ ?

3


Làm thế nào để giúp các em có đợc và phát triển kĩ năng
nhận biết, hiểu tâm trạng của nhân vật trữ tình, để có những
rung động thực sự trớc những vẻ đẹp, nỗi đau, sự bất hạnh của
con ngời... kĩ năng cảm thụ ấy đợc thầy giáo hớng dẫn trong
điều kiện thực tế và thời lợng cụ thể giành cho mỗi văn bản thơ
trữ tình một cách hiệu quả?
Làm thế nào để các em biết vận dụng kỹ năng cảm thụ để
làm tốt bài tập làm văn biu cm, ngh lun gii thớch, chng minh về
đoạn thơ, bài thơ trong chơng trình để đảm bảo nguyên tắc
dạy học văn theo hớng tích hợp?
Đó là những điều đặt ra với tôi trong quá trình dạy học văn
bản thơ trữ tình nói chung và rèn kĩ năng phân tích nhân vật
trữ tình nói riêng ở một tác phẩm thơ.
3. i tng nghiờn cu
- Đối tợng nghiên cứu: Học sinh lớp 7
4. Gii hn phm vi nghiờn cu
- Chơng trình: Ngữ văn 7- thể loại thơ trữ tình.
5. Phng phỏp nghiờn cu ti
- Phơng pháp tip cn thi phỏp hc
- Phơng pháp so sánh văn học
- Phơng pháp phân loại thống kê

thng, s chia cựng vi cỏc nhõn vt trong tỏc phm: bit cựng bun, cựng au
vi ni au ca nhõn vt, bớờt vui vi nim vui ca nhõn vt, cú th rung ng
trc nhng tỡnh cm, cm xỳc thiờng liờng, cao p m gin d ca cuc i...
Nh trên đã nói, việc cảm thụ văn chơng ở mỗi ngời không hề
giống nhau hơn nữa hoạt động thởng thức văn chơng của học
sinh trong nhà trờng không giống nh hoạt động thởng thức của
bạn đọc ở ngoài xã hội. Hoạt động thởng thức văn chơng trong
nhà trờng là có giới hạn nhất định về thời gian kể cả trong chính
khoá và ngoại khoá; có sự hớng dẫn của giáo viên, có sự kích thích
tác động lẫn nhau của những ngời cùng thởng thức, đợc khuyến
khích phát hiện thởng thức những cái hay, cái đẹp theo một
cách riêng nhng chủ yếu phải thởng thức, tiếp nhận cái hay, cái
đẹp là những kiến thức có tính mục tiêu khái quát về tác phẩm.
Và nguyên tắc dạy học văn cũng chỉ ra rằng: dạy học văn chơng
phải vừa dạy môn khoa học vừa dạy môn nghệ thuật bởi văn học
vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Vì thế việc cảm thụ tác
phẩm phải dựa trên cả tính khoa học, nghệ thuật và tính nhà trờng. Rõ ràng việc rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn, cụ thể là kĩ năng
phân tích nhân vật trữ tình trong giờ đọc - hiểu văn bản thơ
trữ tình là một việc đòi hỏi tính liên kết khá cao.
* Giáo viên:
Trớc đây, với phơng pháp dạy học cũ truyền thụ kiến thức
một chiều, thầy giảng trò nghe, rất nhiều giờ dạy - học, nhất là
giờ dạy - học những bài thơ trữ tình hay, không ít giáo viên đã
để cháy giáo án vì thầy giáo quá say sa với những ngôn từ, vẻ
đẹp trong cách thể hiện... của tác giả. Hiện nay, với phơng pháp
dạy học mới, ngời thầy lại thất vọng vì học sinh không biết tìm ra
những tín hiệu nghệ thuật để phân tích, không xác định nổi
6



hc, khụng cũn b lỳng tỳng, mt nh hng trong phng phỏp ging dy. Vy
õy cú th coi l mt thun li ln cho mi giỏo viờn trong s nghip ging dy
i n cỏi ớch ca quỏ trỡnh dy hc l phỏt trin cỏc nng lc nhn thc, nng
lc tỡnh cm v nng lc ca hc sinh.
V hin nay vn dy vn- hc vn ang l mi quan tõm hng u ca
ton xó hi bi ai cng nhn thc sõu sc c cụng dng to ln ca vn chng
n i sng tõm hn con ngi. Ngnh giỏo dc m nhiu lp tp hun cho giỏo
viờn nõng cao trỡnh c v chuyờn mụn, nghip v; trang b nhiu phng tin
hin i cho cụng tỏc ging dy; ngun t liu di do phong phỳỏp ng mi
yờu cu cho cụng vic ging dy ca giỏo viờn.

7


Nh vy, cú th núi ngi giỏo viờn ngy nay cú iu kin ging dy
b mụn, bi ging cho hc sinh mt cỏch tt nht.
* Khú khn:
+ Đối với học sinh:
Nh chúng ta đã biết học sinh ngày nay đa số không có hứng
thú với bộ môn ngữ văn, ngại học văn với lí do phải viết nhiều,
phải học thuộc nhiều, phải đọc nhiều...Cỏc kỡ thi hc sinh gii cui
cp, giỏo viờn b mụn vn ng viờn mói thỡ i tuyn thi hc sinh gii mụn vn
vn rt tha tht.
Các em rất lời đọc. Cha nói đến những kĩ năng cao siêu,
đọc là khâu đầu tiên để học sinh tiếp cận tác phẩm, song các
em học sinh chỉ đọc bằng cách lia mắt lớt qua, khụng tõm vo tỏc
phm để rồi sau đó vội vàng trả lời mấy câu hỏi hớng dẫn trong
sách giáo khoa cho xong việc chuẩn bị bài để tránh bị cán bộ
lớp hoặc cô giáo phê bình.
Nguyờn nhõn ca thc trng trờn l do cỏc gi vn cha thc s cun hỳt

hc ca ngi thy giỏo
+ Đối với phụ huynh: Hin nay, mt s b phn ph huynh hc sinh cú
nhn thc ht sc lch lc, u tr nh coi mụn vn l b mụn ch mang tớnh sỏch
v, xa ri thc tin, ch hc thi vo cp III, tt nghipthích cho con học
toán, lí, hoá để có nhiều cơ hội vào đại học . Vy l nh hng cho
con tr vo nhng b mụn khỏc, hc sinh t ú mang tõm lớ coi thng, khụng cn
thit vi mụn vn. Vậy làm thế nào để học sinh hứng thú và yêu
thích môn văn là vấn đề khó. Nhất là đối với các em học sinh 7,
k nng c ó kộm, k nng vit cũn kộm hn do s cm th v tỏc phm rt m
h. Năng lực cảm thụ của mỗi em không giống nhau, cũng không
phải tự nhiên vốn sẵn có mà phải qua quá trình hình thành bồi
dỡng.

* Điều tra cơ bản
Xét về kĩ năng cảm thụ tác phẩm văn chơng của những
học sinh lớp 7 hiện tại - cụ thể là ở hai lớp 7A, 7C của trờng THCS
Bình Khê tôi đợc phụ trách cũng còn nhiều điều nan giải. Chỉ
nói về kĩ năng tiếp xúc với tác phẩm đã có rất nhiều điều phải
bàn. Thứ nhất là các em rất lời chun b bi. ọc là khâu đầu tiên
để học sinh tiếp cận tác phẩm, song phần lớn các em học sinh
chỉ đọc qua ri chun b bi chng i. Tụi thy s ụng trong lp cũn hc th
ng, khụng c lp suy ngh c bit th hin rt l rừ khi tr li cõu hi suy lun,
tho lun .Các em có cảm giác bất lực trớc tác phẩm văn học, nhu
cầu khám phá tìm hiểu trở nên mơ hồ, các em ngại phát biểu ý
kiến, đặc biệt là ý kiến thuộc về quan điểm riêng của mình
về một hình tợng thơ nào đó.
3. Bin phỏp, gii phỏp:
3.1. Mc tiờu ca gii phỏp, bin phỏp
+ Nhm nõng cao cht lng dy v hc b mụn vn, bi dng k nng
phõn tớch nhõn vt tr tỡnh núi riờng cng nh phõn tớch mt tỏc phm th cho hc

- Ch th tr tỡnh(nhân vật trữ tình):
Trong tỏc phm th ta luụn bt gp búng dỏng con ngi ang nhỡn, ngm,
ang rung ng, suy t v cuc sng. Con ngi y c gi l ch th tr tỡnh
hay nhõn vt tr tỡnh, cỏi tụi tr tỡnh...Nhân vật trữ tình không phải
đối tợng để nhà thơ miêu tả mà chính là những cảm xúc, ý
nghĩ, tình cảm, tâm trạng, suy t...về lẽ sống và con ngời đợc
thể hiện trong tác phẩm.
- Nhân vật trong tác phẩm trữ tình là đối tợng để nhà
thơ gửi gắm tâm sự, cảm xúc, suy nghĩ..của mình, là nguyên
nhân trực tiếp khêu gợi nguồn cảm hứng cho tác giả.
Bên cạnh đó ngời giáo viên cũng cần thấu đáo một số
vấn đề sau:
- Th tr tỡnh l mt th loi vn hc c xõy dng bng hỡnh thc ngụn
ng ngn gn sỳc tớch, theo nhng quy lut ng õm nht nh, nhm phn ỏnh tõm
trng, thỏi , tỡnh cm, ... ca ngi ngh s v i sng thụng qua nhng hỡnh
tng ngh thut.
- Tớnh tr tỡnh:Tr tỡnh l yu t quyt nh to nờn cht th. Tỏc phm th

luụn thiờn v din t nhng cm xỳc, rung ng, suy t ca chớnh nh th v cuc
i. Nhng rung ng y xột n cựng l nhng ting di ca nhng s kin,
nhng hin tng i sng vo tõm hn nh th.Trữ tình là từ Hán Việt
do hai từ ghép lại:Trữ (thổ lộ, biểu đạt), Tình (tình cảm, cảm
xúc)

10


- Ch ca tỏc phm th: Trc khi phõn tớch vn hc núi chung, th núi
riờng ta cn phi nm ch ca tỏc phm. Xỏc nh c ch ca thi phm s
gúp phn nh hng, chi phi mi thao tỏc phõn tớch ca chỳng ta.

phi cú phng phỏp phự hp cỏc bc trong tin trỡnh bi dy.
* m bo cho hc sinh nm c tri thc v cỏc thc hnh ng trớ tu
thụng qua cỏc cõu hi, bi tp vn dng
Nhận thức tác phẩm tức là học sinh phải trực tiếp đối diện
với tác phẩm và từ đó có nhu cầu và niềm say mê thởng thức,
khám phá tác phẩm. lp 7, cỏc em c hc nhiu bi th, c bit l th
ch Hỏn thi trung i nờn khi dy cỏc tỏc phm ny giỏo viờn phi hng dn cỏc
11


em chun b bi chu ỏo, c bit l th th ng lut. Là chủ thể chủ
động, học sinh không chỉ có đọc, sáng tạo lại hình tợng tác
phẩm thành hình tợng của mình, mà qua đó các em nghe đợc
tiếng nói, lắng nghe đợc giọng điệu, cảm nhận đợc cái nhìn
của nhà thơ về cuộc sống, con ngời. Các em buồn cái buồn, vui
niềm vui của nhà thơ, bị nhà thơ thuyết phục hoặc tranh luận
với nhà thơ. Là chủ thể chủ động, các em phải có sự giao tiếp, sự
cộng hởng cảm xúc với nhà văn, tiếp nhận những thông điệp
thẩm mỹ của nhà văn qua tác phẩm.
Để học sinh thực sự trở thành chủ thể tiếp nhận tác phẩm,
trong giờ dạy - học đọc - hiểu văn bản nhất là văn bản trữ tình
cần:
* Đảm bảo nguyên tắc dạy học văn theo hớng tích hơp,
tích cực, giúp các em nắm vững kiến thức Tiếng Việt, Tp
lm vn để vận dụng phân tích văn bản thơ trữ tình cũng
nh phân tích nhân vật trữ tình:
Phát hiện và phân tích bình giá các dấu hiệu nghệ thuật,
sử dụng hệ thống câu hỏi hớng dẫn phân tích bình giá- sử dụng
phơng pháp gợi tìm, phơng pháp nghiên cứu để giúp học sinh
cm th tt tỏc phm, t ú cỏc em s làm tốt các bài biu cm, nghị luận

tớch th.
Nhõn vt tr tỡnh l con ngi, nhng ú l con ngi ca tõm trng, ca
cm xỳc... ch khụng phi con ngi hnh s, i ng, núi nng, ... nh nhõn vt
t s. Do ú, khi phõn tớch nhõn vt tr tỡnh ta cn phi tp trung khai thỏc th gii
tõm trng ca nhõn vt, diễn biến tâm trang ca nhõn vt . Phõn tớch th m
khụng núi c tõm trng ca nhõn vt tr tỡnh thỡ coi nh giờ học khụng phõn
tớch c gỡ c, không có hiệu quả, thậm trí sai cả phơng pháp đặc
trng bộ môn.
Trc khi phõn tớch th, ta phi xỏc nh cho c nhõn vt tr tỡnh. Cụng
vic ny cú khi n gin nhng nhiu lỳc phc tp.
Vớ d 1: Nhõn vt tr tỡnh trong bi Qua Đèo Ngang (Bà Huyện
Thanh Quan) rt d xỏc nh. ú chớnh l tỏc gi.
Vớ d 2: Bi ca dao :


Cụng cha nh nỳi ngt tri,

Ngha m nh nc ngoi bin ụng.
Nỳi cao bin rng mờnh mụng,
Cự lao chớn ch ghi lũng con i!
Li ca bi ca dao trờn l li ca ai, núi vi ai? Ti sao em khng nh nh
vy?.( Hc sinh xỏc nh c nhõn vt tr tỡnh: L li ca m khi ru con, núi vi
con).
Hay l nhõn vt tr tỡnh ca cõu ca dao sau:
Nh ai ra ngn vo ng
Nh ai ai nh, bõy gi nh ai?
Cú th l mt cụ gỏi hay mt chng trai. Núi chung l mt ngi ang yờu,
ang tng t. Nhõn vt tr tỡnh trong cõu ca dao ny khụng l ai c th, v cng
nh vy m nhiu ngi tỡm thy mỡnh, ỳng hn l tõm trng ca mỡnh trong cõu
ca dao ú.

làm qua loa nếu muốn giờ học thành công.
- Với giáo viên(khâu soạn bài)
Trớc hết các em phải đợc khơi gợi hứng thú đọc tác phẩm và
hớng dẫn chuẩn bị tìm hiểu tác phẩm ở nhà một cách cụ thể.
Làm sao để khi bớc vào giờ học, các em nh mong muốn đợc thể
hiện giọng đọc, sự đồng sáng tạo của mình, muốn trình bày,
muốn tranh luận những điều cảm thụ, nhận thức đợc về tác
phẩm. Thởng thức nghệ thuật chỉ thực sự bắt đầu khi có nhu
cầu về thỏa mãn về tình cảm, tâm hồn, trí tuệ, những nhu cầu
về bên trong. Đó là bớc đầu tiên ngời thầy đã giúp các em đi tìm
và tìm đúng nhân vật trữ tình trong một tác phẩm thơ.
Với chơng trình Ngữ Văn 7, những bài thơ trữ tình đợc đa
vào dạy học( trong ú cú khụng ớt tỏc phm vit bng ch Hỏn thi trung
i) phần lớn đề cập đến những tình cảm đẹp đẽ của con ngời,
rất phù hợp với tâm lý tuổi mới lớn của các em ( tình cm gia ỡnh,
tình bà cháu, tình yêu quê hơng đất nớc, yêu thiên nhiên.). Ngời
giáo viên phải bám sát đặc trng tiếng nói tình cảm của các

14


bài mà hớng các em vào việc đọc, tìm hiểu, tạo cho các em sự
đồng cảm cùng nhà thơ để đạt hiệu quả cảm thụ.
Tiếp theo việc khơi gợi hng thú đọc là tiến trình dạy - học .
Theo giáo án của thầy, trong tiết dạy - học, giáo viên cần hớng dẫn
các em tự phát hiện, thởng thức tác phẩm, khuyến khích các em
có những cảm nhận, những phát hiện riêng nhng không suy diễn
tuỳ tiện, có những điều trăn trở vấn vơng của các em về tác
phẩm cần đợc thầy cô giúp đỡ giải đáp kịp thời
Ví dụ: Nh dạy - học bài Ting g tra- Xuõn Qunh

luyện kỹ năng cảm thụ nói chung cho các em, ngời thầy còn phải
15


chú ý đến việc đổi mới phơng pháp bồi dỡng theo hớng tích hợp,
tích cực.
Với mỗi bài, các em phải đợc hớng dẫn ôn tập thờng xuyên
để củng cố kiến thức và tăng cờng kỹ năng phát hiện, vận dụng
phân tích. Sau mỗi một bài dạy - học thơ trữ tình cần có bài
tập viết đoạn trình bày cảm thụ để học sinh luyện về kiểu bài
nghị luận về đoạn thơ, bài thơ. Thông thờng, phần luyện tập
của mỗi bài đều có, song không nhất thiết phải luyện tập ngay
trên lớp. Phần vì đảm bảo thời gian, phần vì để cho học sinh có
độ ngấm sâu hơn nên cho các em về nhà làm bài tập viết
đoạn (vào giấy) và kiểm tra lại bằng cách cho các em nộp lại cho
giáo viên đánh giá.
Phơng pháp dạy học tích cực chỉ ra rằng: ngời học - chủ thể
hoạt động - phải tự mình tìm ra kiến thức cùng với cách tìm ra
kiến thức thông qua hành động của chính mình. Chỉ có bằng
hành động tự tìm hiểu khi các em tự nói ra những điều mình
cảm nhận đợc thì bài thơ với những nhân vật trữ tình sẽ sống
mãi, và lúc đó quá trình cảm thụ mới thật sự thành công.
3.2.e/ Hot ng trờn lp: Giỏo viờn phi bi dng nõng cao
nhn thc cho cỏc em qua vic rốn luyn cỏc k nng c, hiu,
phõn tớch, cm nhn.
+ Rèn luyện kĩ năng đọc: Nh trên đã nói, đọc là bớc đầu
tạo tiền đề cho hoạt động tái hiện và có khả năng thực hiện dễ
dàng, đầy đủ hoạt động tái hiện. Với tác phẩm trữ tình, đọc
vừa là đồng cảm, vừa là diễn cảm. Cũng nhờ đọc mà học sinh
vừa đợc chứng kiến, vừa đợc thể nghiệm. Vì thế đọc - tái hiện,

cảm nhận bớc đầu về nội dung bài thơ, tâm trạng nhân vật trữ
tình theo đúng hớng.
+ Tìm ch , mch cm xỳc ca tỏc phm th: Trc khi phõn tớch vn
hc núi chung, th núi riờng ta cn phi nm ch ca tỏc phm. Xỏc nh c
ch ca thi phm s gúp phn nh hng, chi phi mi thao tỏc phõn tớch ca
chỳng ta. lp 7, Cỏc em hc khỏ nhiu v ca dao, dõn ca vi cỏc ch phong
phỳ: v tỡnh cm gia ỡnh, tỡnh yờu quờ hng t nc, ch than thõn, chõm
bimNhng trong ch than thõn khụng phi c cõu ca dao no bt u bng
cm t Thõn em. y l iu giỏo viờn phi cho hc sinh tỡm hiu k i ti
mt kt qu chớnh xỏc.
Th ca thuc loi tỏc phm tr tỡnh, do vy ch ca bi th luụn l cm
xỳc, tõm trng, thỏi , ... ca nhõn vt tr tỡnh i vi mt s vt, s vic, con
ngi no ú. Núi cỏch khỏc, th l sn phm ca trỏi tim, tõm hn ngi ngh s,
nờn dự mun hay khụng nú phi mang hi m tõm hn, nhp p trỏi tim ngi
ngh s.
+ Cùng với rèn kĩ năng đọc, tái hiện là rèn luyện kĩ
năng phát hiện nhân vật trữ tình và bình giá, phân tích
nhân vật trữ tình qua các dấu hiệu nghệ thuật(nhịp
điệu, hình ảnh, nhân vật trong tác phẩm...)
Nói đến thơ là nói đến chất thơ, lời thơ. Điều đáng chú ý
đầu tiên của hình thức nghệ thuật trong thơ là nhịp điệu. Thơ
là văn bản đợc tổ chức bằng nhịp điệu của ngôn từ. Nhịp điệu
thơ đợc tổ chức đặc biệt để thể hiện nhịp điệu tâm hồn,
nhịp điệu cảm nhận thế giới một cách thầm kín. Nhịp điệu đợc
tạo ra bởi sự trùng điệp: Trùng điệp của âm vận, trùng điệp ở
nhịp, ở ý thơ, câu thơ hoặc bộ phận của câu thơ.
Ví dụ: Trong kh th cui ca bi thơ Ting g tra
Giỏo viờn sau khi cho hc sinh ch ra ngh thut ip t thỡ yờu cu cỏc
em :Phõn tớch tỏc dng ca ip t vỡ?
17

Em hóy so sỏnh cỏch dựng cm t ta vi ta trong bi Bn n chi
nh ca Nguyờn Khuyn v cm t ta vi ta trong bi Qua ốo Ngang
ca B Huyn Thanh Quan?
Nh th cỏc em s kim tra, nh li ton b ni dung, tỡnh cm cm xỳc ca
nhõn vt tr tỡnh trong hai bi th m so sỏnh, ỏnh giỏ, suy ngm.
3.2.f/ Kim tra ỏnh giỏ:
Sau mỗi bài học, ngời thầy cần ra những bài tập rèn luyện
kĩ năng cảm thụ cho học sinh để các em tự trình bày những
điều mà các em đã thu nhận đợc.
Thông thờng, phần luyện tập của mỗi tiết bài đọc - hiểu
đều có bài tập. Thiết nghĩ không nên yêu cầu học sinh làm ngay
tại lớp những bài tập cảm thụ mà nên để cho học sinh thấm bài
học rồi về nhà làm bài tập viết đoạn thể hiện cảm xúc, suy nghĩ
18


của mình. Sau đó nhất thiết phải kiểm tra, nhận xét, chỉ ra
những u điểm và hạn chế của các em ở bài kiểm tra, yêu cầu các
em phải sửa lỗi. Giỏo viờn chỳ ý n i tng hc sinh m cú nhng yờu cu
tng mc cao, thp khỏc nhau.
Ví dụ: Dạy - học bài: Ting g tra- Xuõn Qunh. Phần luyện
tập giáo viên cho học sinh về nhà làm một bài tập vừa sức :
- Viết một đoạn văn nờu cm ngh ca em v tỡnh b chỏu trong bi th
ny.
( i tng hc sinh khỏ, gii)
- Ting g tra ó gi li trong tõm trớ ngi chin s nhng hỡnh nh v k
nim no ca tui th? Qua ú em hiu gỡ v tỡnh cm ca ca tỏc gi vi b?
( i tng hc sinh trung bỡnh, yu)
Nói tóm lại: rèn kĩ năng phân tích nhân vật trữ tình cho
học sinh thông qua những bài thơ trữ tình, đặc biệt là những

GV chốt: - Điệp câu Tiếng gà trưa được nhắc lại 4 lần ở đầu các khổ thơ
nhằm nhấn mạnh ấn tượng tiếng gà, gợi kỉ niệm tuổi thơ như sợi dây liên kết các
hình ảnh nối quá khứ với hiện tại, điểm nhịp cho dòng cảm xúc của nhân vật trữ
tình. Tiếng gà xuyên suốt bài thơ như một niềm thương nhớ. Tiếng gà trưa được
lấy làm nhan đề cho bài thơ.
? Ở lần thứ nhất tác giả khơi dậy những hình ảnh thân thương nào?
- Hình ảnh những con gà mái với những ổ trứng hồng
? Màu sắc của gà & trứng đã gợi tả những vẻ đẹp riêng nào trong cuộc sống
làng quê? ( Câu hỏi yêu cầu học sinh phân tích, liên tưởng, suy diễn)
- Ổ rơm hồng những trứng

- Đảo ngữ: khắp mình- >hoa

- Khắp mình hoa đốm trắng

- So sánh: lông óng...

- Lông óng như màu nắng

=> bức tranh gà mái đẹp rực rỡ, lộng lẫy

→ Sử dụng điệp từ “này”, từ ngữ gợi hình ảnh, màu sắc
→ vẻ đẹp tươi sáng, đầm ấm, bình dị hiền hoà..
? Em có nhận xét gì về giá trị nghệ thuật ở khổ thơ này?
- Câu thơ sóng đôi từng cặp, → Sử dụng điệp từ “này”, từ ngữ gợi hình ảnh,
màu sắc tác dụng liệt kê.
- So sánh
=> Gợi kỉ niệm tuổi thơ với hình ảnh con gà mái mơ, mái vàng, ổ trứng là vẻ
đẹp tươi sáng, đầm ấm, hiền hoà, bình dị.
?) Nêu phương thức biểu đạt ở khổ 1 – phần 2

Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
- > Nỗi lo vì niềm vui của cháu, giản dị, chân thật → sự hi sinh lặng thầm
của Bà đối với cháu.
Ôi cái quần chéo go...
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt
- >Niềm vui đơn sơ, giản dị và cảm động - > Tâm hồn trong sáng, hồn nhiên
=> Tình bà cháu sâu nặng, thắm thiết, bà lo toan vì cháu, cháu yêu thương,
trân trọng và biết ơn bà.
?) Nhận xét gì về nhịp điệu của khổ 5, 6?
Tác dụng?
- Cách ngắt nhịp khác nhau - > nhịp điệu chậm rãi, đọc thoại đầy chất suy tưởng
* GV: Qua 4 khổ thơ đặc biệt là câu cuối khổ 6 giúp ta cảm nhận được tình
yêu thương sâu sắc, vô bờ của bà đối với cháu.
?Trong đoạn thơ ta thấy tình bà cháu được thể hiện qua những lời nói, cử
chỉ, cảm xúc hết sức bình thường nhưng tại sao tình cảm ấy lại thành kỉ niệm khó
quên trong lòng người cháu?
- Bởi đó là tình cảm gia đình, ruột thịt, là tình cảm quê hương, cội nguồn
không thể thiếu trong mỗi con người.

21


* GV: Tình thương cháu của bà đã tạo nên hạnh phúc tuổi thơ. Nữ sĩ XQ đã
đi vào mạch sống đời thường một cách dung dị, hồn nhiên. Thơ với đời, hiện tại và
quá khứ cứ đan xen, tự nhiên trong veo như nắng trưa và gió hè mát rượi...
GV Tích hợp với bài thơ bếp lửa của Bằng Việt.

phúc, là sức mạnh để anh vượt qua bao gian khó, hiểm nguy nơi chiến trường khói
lửa.

22


Nh vậy, để xác định v hiu c tỡnh cm, cm xỳc ca nhân
vật trữ tình- ngời cháu, giáo viên phải dẫn dắt cho học sinh thấy
dần qua từng khâu đọc, tìm hiểu mạch cảm xúc của bài thơ,
chủ đề của tác phẩm. Đến khi phân tích nhân vật trữ tình
nghĩa là phân tích những cảm xúc, ý nghĩ, tình cảm, tâm
trạng ...của ngời cháu lại đợc thể hiện ở đối tợng trữ tình : ngời
bà, ting g, nhng con g mỏi m, mỏi vng, trng hng.... nhân vật trữ
tình, đối tợng trữ tình lại đợc tác giả thể hiện qua các dấu hiệu
nghệ thuật(nhịp điệu, hình ảnh, ngôn ngữ, biện pháp tu từ...)
Rừ rng, xác định nhân vật trữ tình và phân tích nhân
vật trữ tình trong một giờ đọc, hiểu văn bản gần nh là trang bị
cho học sinh kĩ năng phân tích thơ trữ tình một cách sâu sắc
và hấp dẫn, tránh cách dạy học đơn điệu của giáo viên và sự
cảm nhận mơ hồ của học sinh.
3.3. iu kin thc hin gii phỏp, bin phỏp
- Ngi thy phi thc s cú o c ngh nghip, ht mỡnh vỡ hc sinh.
Ngi thy phi nm c yờu cu i mi phng phỏp giỏo dc v vn dung
linh hot theo hon cnh mụi trng lm vic ca mỡnh.
- Ngi thy bit lng nghe hc sinh núi, quan sỏt hc sinh lm iu
chnh un nn, cng nh ng viờn kp thi cỏc em, cỏc em tng bc nhn ra kn
thc, chim lnh kin thc.
- C th khi lờn lp, thy phi chun b bi chu ỏo bng mi cỏch cú th t
ni dung n phng phỏp, phng tin, cỏch dy cỏc em chun b bi nh nh
th no.. cỏc em nm bt kin thc mt cỏch khoa hc nht.

Gii- Khỏ

Trung bỡnh

Yu

7a

36

8

21

7

7c

36

2

18

6

7a

36


nhng phng din sau:
1. Ngời giáo viên dạy thơ phải yêu thơ, ham thích tìm hiểu
và có kĩ năng tìm hiểu, phân tích bình giá thơ và phải có kế
hoạch cụ thể để hớng dẫn cho các em.
2. Ngời giáo viên phải khéo léo tác động vào tình cảm của
các em, khơi dậy những tình cảm có sẵn cho các em, tạo điều
kiện cho các em nâng cao năng lực cảm thụ và trong quá trình
dạy học; phải có kĩ năng hớng dẫn từng bớc cho học sinh.
3.Trong dy hc luụn ũi hi cú s sỏng to v phng phỏp.. Sự kết hợp
hài hoà giữa chủ động của học sinh với hớng dẫn chu đáo của
giáo viên là điều kiện tất yếu dẫn đến kết quả.
4. Thời lợng quy định trên lớp là bắt buộc song rất ít, cần
giành thời gian ngoại khoá để rèn kĩ năng cho các em.
Trong quỏ trỡnh dy hc mc dự ó t c mt s kt qu xong ú mi
ch l kt qu bc u, vn cũn nhiu hn ch. Rt mong nhn c s trao i
úng gúp ý kin ca ng nghip gi dy hc ngy mt t c kt qu tt
hn, hon thnh nhim v m Ch Tch H Chớ Minh ó dy Trỏch nhim nng
n v v vang ca ngi thy l chm lo dy d con em nhõn dõn thnh ngi cụng
dõn tt, ngi chin s tt, ngi cỏn b tt ca nh nc.

24


III. PHN KT LUN, KIN NGH
1.Kt lun
Rèn kĩ năng phân tích nhân vật trữ tình trong tác phẩm
thơ cũng là dạy cho học sinh cảm thụ thơ văn là việc làm không
thể thiếu trong quá trình dạy học văn chơng, nhất là học tác
phẩm trữ tình.L phng phỏp dy hc phự hp vi xu th ca giỏo dc th
gii vi bn mc tiờu: Hc bit, hc lm, hc sng v hc sng vi