LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số
liệu trong luận văn là trung thực và chính xác. Những kết quả nghiên cứu của luận
văn chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu có sự gian
dối, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

TRẦN MINH PHƢƠNG


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỞ ĐẦU
........................................................................................................................ 1 Chƣơng
1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG PHÁP
LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI VỀ MA TÚY..................................... 6 1.1.
Những vấn đề lý luận về áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm về ma
túy....................................................................................................................................
6 1.2. Khái niệm, đặc điểm và vai trò áp dụng pháp luật đối với các tội phạm về ma
túy.................................................................................................................................. 1
3 1.3. Quy định của pháp luật về áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm về
ma
túy............................................................................................................................ 21
1.4. Các yếu tố tác động đến áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm về ma
túy.................................................................................................................................. 2
3 Chƣơng 2: THỰC TIẾN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC
TỘI VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH
HÓA..................................... 33 2.1. Tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh
Thanh Hóa giai đoạn 2013 đến tháng
6/2017.................................................................................................................. 33 2.2.
Thực trạng áp dụng pháp luật hình sự trong định tội danh và quyết định hình
phạt các tội phạm về ma

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1. ADPL:

áp dụng pháp luật

2. ADPLHS:

áp dụng pháp luật hình sự

3. BLHS:

bộ luật Hình sự

4. BLTTHS:

Bộ luật tố tụng hình sự

5. PLHS:

Pháp luật hình sự

6. TAND:

Tòa án nhân dân

7. VKS:

Viện kiểm sát

8. UBND:

bàn trung chuyển ma tuý đi các tỉnh, thành phố khác. Theo số liệu thống kê
của Công an tỉnh Thanh Hóa, những năm gần đây, số vụ việc, vụ án phát hiện
ngày càng tăng; lƣợng ma tuý thu đƣợc trong các chuyên án, vụ án ngày
càng nhiều; tính chất, thủ đoạn hoạt động của tội phạm ngày càng manh
động, liều lĩnh; nhiều đƣờng dây hoạt động liên huyện, liên tỉnh, xuyên
quốc gia với tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Trong những năm qua mặc
dù Đảng bộ, chính quyền tỉnh đã luôn quan tâm, tích cực chỉ đạo thực
hiện triển khai tuyên truyền giáo dục đấu tranh phòng, chống và truy quét
tội phạm ma tuý trên địa bàn tỉnh song công tác phòng chống ma tuý vẫn
chƣa đạt đƣợc kết


1


quả nhƣ mong muốn. Số liệu thống kê về tình hình ngƣời nghiện ma tuý
và tội phạm liên quan đến ma tuý trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong thời
gian gần đây cho thấy không những không giảm mà còn có xu hƣớng gia
tăng theo chiều hƣớng ngày càng phức tạp.
Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự đối với tội phạm về ma túy những
năm vừa qua đạt đƣợc nhiều kết đáng mừng, tuy nhiên vẫn còn nhiều sai sót
nhƣ áp dụng pháp luật sai; bỏ sót, lọt tội phạm; áp dụng các tình tiết tăng
nặng, giảm nhẹ chƣa đúng; nhân thân của bị cáo chƣa đƣợc xác định rõ
ràng dẫn đến việc quyết định áp dụng hình phạt chƣa đúng đắn.
Từ lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Áp dụng pháp luật hình sự đối với
các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thanh Hóa”, làm đề tài luận văn
Thạc sĩ Luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong lĩnh vực khoa học pháp lý, đã rất nhiều công trình, đề tài nghiên
cứu về Áp dụng pháp luật Hình sự đối với các tội phạm về ma túy nhƣ:

động giải quyết án ma túy, khắc phục những hạn chế trong việc Áp dụng pháp
luật hình sự đối với các tội phạm về ma túy
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về việc ADPLHS trong hoạt động giải quyết
án ma túy trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
- Phân tích thực trạng ADPLHS đối với các tội phạm về ma túy trên địa
bàn tỉnh Thanh Hóa trong thời gian từ năm 2013 đến nửa đầu năm 2017, làm
rõ các nguyên nhân dẫn đến việc các bản án, quyết định còn oan, sai, bị hủy,
cải sửa lớn do lỗi chủ quan, không đúng pháp luật.
- Đề xuất các quan điểm và giải pháp cơ bản bảo đảm chất lƣợng ADPL
hình sự trong hoạt động giải quyết án ma túy, góp phần thực hiện có hiệu quả
công cuộc cải cách tƣ pháp, nâng cao uy tín của nền tƣ pháp nƣớc nhà
trong tiến trình xây dựng nhà nƣớc pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì
dân
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận pháp lý và
thực tiễn việc ADPLHS đối với các tội phạm ma túy từ thực tiễn tỉnh Thanh
Hóa
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung: Hoạt động ADPLHS trải dài và xuyên suốt toàn bộ các giai
đoạn tố tụng hình sự. Do giới hạn điều kiện nghiên cứu luận văn thạc sỹ,
trong phạm vi nghiên cứu đề tài thuộc chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng


3


hình sự, luận văn tập trung vào nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn
hoạt động áp dụng pháp luật hình sự trong giai đoạn xét xử sơ thẩm. Trong


4


xử nói chung, xét xử án hình sự trong đó có các vụ án về ma túy nói riêng của
Tòa án nhân dân.
- Tổng kết thực tiễn rút ra những nhận định, đánh giá có ý nghĩa góp
phần nâng cao chất lƣợng xét xử các vụ án hình sự về ma túy tại ngành
Tòa án nhân dân ở tỉnh Thanh Hóa.
- Luận văn đề xuất một số phƣơng hƣớng, giải pháp cụ thể nhằm
khắc phục tình trạng án oan sai, nâng cao chất lƣợng áp dụng pháp luật
hình sự trong xét xử các vụ án về ma túy trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, góp
phần tích cực vào cải cách tổ chức và hoạt động của ngành Toà án theo yêu
cầu cải cách tƣ pháp.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo; luận văn
đƣợc bố cục thành 03 chƣơng:
Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về áp dụng pháp luật hình
sự đối với các tội về ma túy;
Chƣơng 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với các tội phạm về ma túy
tại tỉnh Thanh Hóa;
Chƣơng 3: Yêu cầu và các giải pháp đảm bảo chất lƣợng áp dụng đúng
pháp luật hình sự đối với các tội phạm về ma túy;

5


Chƣơng 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ÁP DỤNG PHÁP
LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI VỀ MA TÚY

pháp luật. Nếu pháp luật ban hành nhiều nhƣng ít đi vào cuộc sống, hiệu
quả điều chỉnh của pháp luật không cao chứng tỏ rằng quản lý nhà nƣớc
kém hiệu quả. Vì vậy, xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật là đòi hỏi
khách quan của việc quản lý Nhà nƣớc, tăng cƣờng pháp chế, xây dựng
Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam. Liên quan đến thực hiện pháp luật đã có
nhiều công trình khoa học nghiên cứu sâu, làm rõ vấn đề này, trong đó
khoa học pháp lý xác định những hình thức thực hiện pháp luật sau:
- Tuân thủ pháp luật: là một hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các
chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà pháp luật
ngăn cấm. Việc các chủ thể pháp luật tự kiềm chế là những xử sự thụ động, tự
ghép mình vàp tập thể, vào xã hội, đặt lợi ích quốc gia, lợi ích tập thể, lợi ích
cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân, lợi ích của bộ phận cục bộ. Pháp luật quy
định mọi tổ chức và công dân không đƣợc thực hiện những hành vi nguy
hiểm cho xã hội, không đƣợc xâm phạm đến quyền và nghĩa vụ hợp pháp của
ngƣời khác. Đó là việc pháp luật cấm. Đồng thời vì lợi ích chung, tuỳ theo
tình hình, hoàn cảnh cụ thể mà pháp luật bắt buộc mọi tổ chức và công dân
phải làm một việc nào đó.
- Chấp hành pháp luật: là một hình thức thực hiện pháp luật mà trong đó
các chủ thể thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình với hành động tích cực. Hoạt
động chấp hành pháp luật là cơ sở pháp lý để đánh giá công trạng, thành tích
và danh dự, phẩm giá tốt đẹp của công dân, tổ chức cũng nhƣ của cán bộ công
chức nhà nƣớc.
- Sử dụng pháp luật: là một hình thức thực hiện pháp luật mà trong đó,
các chủ thể pháp luật sử dụng các quyền năng pháp lý để bảo vệ các quyền và
lợi ích hợp pháp của mình. Song nếu các chủ thể không sử dụng quyền của
mình thì pháp luật cũng không bắt buộc. Nói cách khác, các quyền chủ thể
đƣợc pháp luật cho phép thực hiện theo ý chí của chủ thể chứ không bị bắt
buộc phải thực hiện.
7


một quá trình từ khi bắt đầu đến khi ra đƣợc văn bản áp dụng PLHS. Xem xét


8


mối tƣơng quan giữa nhà nƣớc - pháp luật - và ADPL sẽ thấy một mặt,
pháp luật là công cụ, phƣơng tiện để nhà nƣớc thực hiện các chức năng của
mình, mặt khác, nhà nƣớc bằng việc ADPL để thực hiện những mục tiêu
mà pháp luật đặt ra. Đặc điểm này còn đƣợc thể hiện ở chỗ về nguyên tắc,
ADPLHS tiến hành theo ý chí đơn phƣơng của cơ quan nhà nƣớc có thẩm
quyền. Việc ADPLHS chỉ diễn ra theo quy định của pháp luật, theo một
trình tự, thủ tục pháp luật đƣợc quy định một cách chặt chẽ, không thể tự ý
thay đổi hay chấm dứt theo ý chí của bất kỳ ai, trừ trƣờng hợp pháp luật đã
quy định trƣớc một cách rõ ràng. Chủ thể ADPL là chủ thể có thẩm quyền,
là đại diện cụ thể cho tính tối cao của quyền lực nhà nƣớc. Về nguyên tắc, các
chủ thể này thực hiện việc ADPL một cách đơn phƣơng, không bị phụ
thuộc vào ý chí của đối tƣợng bị áp dụng. Mặc dù là các chủ thể ADPL có
thẩm quyền nhƣng không nhân danh ý chí chủ quan của mình mà nhân danh
ý chí của nhà nƣớc đã đƣợc quy định trong pháp luật. Trong mối quan hệ
này, pháp luật mang tính khách quan ngay cả đối với những chủ thể có thẩm
quyền áp dụng nó. Đứng trƣớc nghĩa vụ pháp lý khách quan đó, quyền của
chủ thể ADPLHS bị giới hạn đến mức tối thiểu. Họ chỉ có một quyền duy
nhất là phải chuyển hóa một cách chính xác các quy định của pháp luật hình
sự vào từng quan hệ xã hội cụ thể. Các chủ thể cũng không đƣợc thay đổi
hay chấm dứt việc ADPL theo ý chí của mình hay của bất kỳ ai, ngoại trừ
các trƣờng hợp đã đƣợc quy định rõ trong pháp luật
Thứ hai, là hoạt động giải quyết trực tiếp với những vấn đề thực tế nên
ADPLHS là sự điều chỉnh cá biệt, cụ thể các quan hệ xã hội khi có sự kiện
phạm tội. Nói đến ADPL là nói đến tính cụ thể. ADPLHS cũng nhƣ vậy, chỉ

đảm cho pháp luật đƣợc thi hành mà không phụ thuộc vào tính tự giác, tự thực
hiện của các chủ thể khác trong xã hội. Khác với các hình thức thực hiện
pháp luật khác có thể do các chủ thể pháp luật khác tiến hành, ADPLHS chỉ
có thể do nhà nƣớc thông qua những cơ quan có thẩm quyền tiến hành.
Pháp luật quy định mỗi một loại cơ quan nhà nƣớc nhất định (nhƣ Chính
phủ, các Bộ, VKS hay Tòa án, v.v...) đƣợc tiến hành hoạt động ADPL trong
những lĩnh vực nhất định. CQĐT, VKS và Tòa án là các cơ quan nhà
nƣớc có thẩm quyền


10


ADPLHS và những cơ quan này còn đƣợc biết đến là các cơ quan tiến hành
tố tụng hình sự nếu nhƣ xem xét hoạt động ADPLHS là một quá trình từ khi
bắt đầu đến khi ra đƣợc văn bản ADPLHS.
Chủ thể ADPL là chủ thể có thẩm quyền, là đại diện cụ thể cho tính
tối cao của quyền lực nhà nƣớc. Về nguyên tắc, các chủ thể này thực hiện việc
ADPL một cách đơn phƣơng, không bị phụ thuộc vào ý chí của đối tƣợng bị
áp dụng. Tuy nhiên, khi phát sinh quan hệ PLHS, việc ADPLHS không chỉ là
quyền mà còn là nghĩa vụ của các chủ thể ADPL. Mặc dù là các chủ thể
có thẩm quyền nhƣng các chủ thể ADPL không nhân danh ý chí chủ quan
của mình mà nhân danh ý chí của nhà nƣớc đã đƣợc quy định trong pháp
luật. Trong mối quan hệ này, pháp luật mang tính khách quan ngay cảđối
với những chủ thể có thẩm quyền áp dụng nó. Đứng trƣớc nghĩa vụ pháplý
khách quan đó, quyền của chủ thể áp dụng PLHS bị giới hạn đến mức
tốithiểu. Họ chỉ có một quyền duy nhất - không đƣợc lựa chọn - là phải
chuyển hóa một cách chính xác các quy định của PLHS vào từng quan hệ xã
hội cụ thể. Các chủ thể cũng không đƣợc thay đổi hay chấm dứt việc
ADPL theo ý chí của mình hay của bất kỳ ai, ngoại trừ các trƣờng hợp đã

là có trƣớc hình phạt. Hình phạt không phải là một đặc điểm nằm trong bản
thân tội phạm mà là hậu quả pháp lý của tội phạm. Trên cơ sở lý luận ấy,
PLHS đƣợc xây dựng theo tính có trƣớc của tội phạm và tính phái sinh của
hình phạt - tức là toàn bộ các quy định của PLHS đều là sự mô tả tội phạm
trƣớc khi mô tả hình phạt hoặc mô tả hình phạt nhƣ là hệ quả tất yếu của tội
phạm trong một mối quan hệ có tính nhân quả và biện chứng. Logic này đƣợc
chuyển hoá một cách trực tiếp vào hoạt động áp dụng PLHS. Do vậy, định tội
danh là bƣớc thứ nhất của quá trình chuyển hóa những quy định của PLHS
vào việc giải quyết những vụ án cụ thể.
- Quyết định hình phạt là một giai đoạn rất quan trọng trong hoạt động
ADPLHS thể hiện qua thực tiễn xét xử của Tòa án, là việc Tòa án lựa chọn
loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể đƣợc quy định trong BLHS tƣơng
ứng với một cấu thành tội phạm cụ thể để áp dụng đối với ngƣời phạm tội thể
hiện trong bản án. Tiếp cận từ khía cạnh pháp lý hình sự, cách hiểu trên
đƣợc các nhà khoa học gọi là tiếp cận theo nghĩa hẹp. Còn theo nghĩa
rộng thì việc quyết định hình phạt có nội dung là cả việc áp dụng các biểu
hiện khác của trách nhiệm hình sự, chứ không đơn thuần chỉ là hình phạt. Từ
khía cạnh bản


12


chất là hoạt động ADPLHS thì quyết định hình phạt đƣợc hiểu ở nghĩa rộng
và có thể đƣợc gọi bằng một tên khác là ADPL. Cơ sở pháp lý của hoạt động
này là BLHS. Chỉ có BLHS mới quy định về tội phạm và hình phạt. Chính vì
vậy, việc quyết định hình phạt là chuyển hóa khung hình phạt tƣơng ứng với
một tội phạm cụ thể đƣợc quy định trong BLHS thành trách nhiệm hình sự cụ
thể đối với ngƣời đã thực hiện tội phạm đó. Khi quyết định hình phạt đối với
ngƣời phạm tội, Tòa án chỉ đƣợc tuyên một hình phạt chính và có thể