I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN TH BCH VN

BảO ĐảM QUYềN CON NGƯờI CủA NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN
TRONG GIAI ĐOạN ĐIềU TRA vụ áN HìNH Sự

(trên cơ sở thực tiễn tại địa bàn tỉnh Hà Giang)

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2016


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN TH BCH VN

BảO ĐảM QUYềN CON NGƯờI CủA NGƯờI CHƯA THàNH NIÊN
TRONG GIAI ĐOạN ĐIềU TRA Vụ áN HìNH Sự

(trên cơ sở thực tiễn tại địa bàn tỉnh Hà Giang)
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Ngi hng dn khoa hc: TS. TRN THU HNH


1.3.

Pháp luật quốc tế về bảo đảm quyền con người của người
chưa thành niên trong tố tụng hình sựError! Bookmark not defined.

1.3.1. Bảo đảm quyền của người chưa thành niên trong một số điều ước
Quốc tế ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Bảo đảm quyền con người của người chưa thành niên trong giai
đoạn điều tra vụ án hình sự trong Luật tố tụng hình sự một số
nước trên thế giới ............................... Error! Bookmark not defined.

1


1.4.

Khái quát lịch sử hình thành và phát triển các quy định pháp
luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo đảm quyền con người
của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra các vụ án
hình sự ............................................... Error! Bookmark not defined.

1.4.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1988 Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Giai đoa ̣n từ năm 1988 đến năm 2003 Error! Bookmark not defined.
Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI
CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU

TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANGError! Bookmark not d
2.1.


ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAYError! Bookma
3.1.

Cơ sở của việc hoàn thiện pháp luật nhằm bảo đảm quyền
con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
vụ án hình sự ..................................... Error! Bookmark not defined.

3.2.

Kiến nghị hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự nhằm bảo
đảm quyền con người của người chưa thành niên trong giai
đoạn điều tra vụ án hình sự ............. Error! Bookmark not defined.

3.3.

Một số giải pháp tăng cường bảo đảm quyền con người của

người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sựError! Bookma
3.3.1. Tăng cường hướng dẫn đầy đủ và kịp thời về bảo đảm quyền con
người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án
hình sự ................................................ Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Nâng cao năng lực nghiệp vụ, ý thức trách nhiệm và đạo đức nghề
nghiệp của điều tra viên trong giải quyết vụ án hình sự có liên quan
đến người chưa thành niên................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức
cho người dân về các quyền con người của người chưa thành niên
trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự Error! Bookmark not defined.
3.3.4. Một số giải pháp khác ........................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 10


4


chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội,
không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Hoạt động điều tra được
áp dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để xác định tội phạm và người
thực hiện hành vi tội phạm, là giai đoạn các biện pháp cưỡng chế Nhà nước
được áp dụng phổ biến nhất; và vì vậy là giai đoạn quyền con người nói
chung và của NCTN nói riêng có nguy cơ dễ bị xâm hại nhất.
Thực tiễn viê ̣c giải quyế t vu ̣ án hiǹ h sự trong nh

ững năm qua cho

thấy rằng vẫn xảy ra các trường hợp vi phạm quyền con người của NCTN,
những vi phạm đó xảy ra là do nhiều nguyên nhân, do hạn chế của Pháp luật,
do nhận thức của người tiến hành tố tụng, quy định về chế độ trách nhiệm
của Nhà nước, CQTHTT, NTHTT đối với NCTN chưa rõ ràng. Vì vậy, có
thể nói nghiên cứu việc bảo đảm quyền con người của NCTN nói chung và
trong giai đoạn điều tra VAHS nói riêng trong TTHS từ góc độ lập pháp
cũng như áp dụng Pháp luật đóng vai trò quan trọng.
2. Tình hình nghiên cứu
Vấn đề bảo đảm quyền con người nói chung và bảo đảm quyền con
người của NCTN nói riêng là vấn đề được Đảng, Nhà nước cùng các nhà khoa
học xã hội hết sức quan tâm nghiên cứu. Các trung tâm nghiên cứu quan trọng
được thành lập, ví dụ như: Trung tâm nghiên cứu quyền con người trực thuộc
Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Trung tâm nghiên cứu Quyền con
người trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Tuy nhiên các công trình nghiên
cứu liên quan đến đề tài: “Bảo đảm quyền con người của người chưa thành
niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự” chưa được công bố nhiều.

con người nói chung và NCTN nói riêng trong TTHS. Do phạm vi rộng nên
các tác giả chưa đi sâu vào nghiên cứu thật đầy đủ, toàn diện trong từng giai
đoạn TTHS với các đối tượng khác nhau.
Đánh giá chung về các công trình đã được công bố có nội dung đề cập
đến vấn đề bảo đảm quyền con người nói chung, NCTN nói riêng chưa có
6


công trình nào tiếp cận một cách trực tiếp về vấn đề bảo đảm quyền con người
của NCTN trong giai đoạn điều tra VAHS. Với quan điểm bảo đảm quyền
con người của NCTN, xuất phát từ cơ sở lý luận của chính sách hình sự được
ghi nhận trong pháp luật quốc tế và quốc gia. Giai đoạn điều tra – giai đoạn
quan trọng của tiến trình TTHS nhằm phục vụ chức năng buộc tội – là giai
đoạn bắt đầu đưa một người vào vòng tố tụng có vai trò rất quan trọng đối với
việc xử lý đúng đắn khách quan, toàn diện VAHS cũng như bảo đảm quyền
con người của NCTN. Nhận thấy đây là vấn đề khó nhưng rất quan trọng cả
về lý luận và thực tiễn vì vậy ho ̣c viên quy ết định chọn đề tài “Bảo đảm
quyền con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án
hình sự” cho luận văn thạc sĩ của mình.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ khái niệm bảo đảm quyền con người của NCTN
trong giai đoạn điều tra VAHS, đồng thời nghiên cứu thực trạng quy định
pháp luật cũng như thực tiễn hoạt động điều tra tại tỉnh Hà Giang, làm sáng tỏ
những bất cập, hạn chế, để đưa ra những kiến nghị và giải pháp tăng cường
bảo đảm quyền con người của NCTN trong giai đoạn điều tra VAHS theo
TTHS Việt Nam.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra là:
- Làm rõ nhận thức chung về khái niệm NCTN và bảo đảm quyền con

nhân của thực trạng đó.
- Luận văn góp phần xác định đòi hỏi sự cần thiết của đề tài: Bảo đảm
quyền con người của NCTN trong giai đoạn điều tra VAHS.
- Xác định phương hướng, quan điểm của Đảng và Nhà nước trong lĩnh
vực Bảo đảm quyền con người của NCTN.
8


- Luận văn đưa ra những giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và
giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người của NCTN trong giai
đoạn điều tra VAHS.
- Luận văn so sánh TTHS Việt Nam trong lĩnh vực bảo đảm quyền con
người của NCTN trong giai đoạn điều tra giai đoạn từ 1945 đến nay và sự phù
hợp với Luật pháp Quốc tế về bảo đảm quyền con người của NCTN trong giai
đoạn điều tra VAHS.
6. Những đóng góp mới của đề tài
- Được thực hiện và nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
- Luận văn đã đưa ra được một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn
thiện các quy định của Pháp luật TTHS Việt Nam về bảo đảm quyền con người
của NCTN trong giai đoạn điều tra VAHS.
7. Cơ cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bảo đảm quyền con người của
người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự.
Chương 2: Bảo đảm quyền con người của người chưa thanh niên trong
giai đoạn điều tra của Luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành và thực tiễn
áp dụng trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và một số giải pháp
nâng cao việc bảo đảm quyền con người của người chưa thành niên trong giai
đoạn điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam hiện nay.

Bộ Nội vụ (1992), Công văn số 318/CV-BNV(V11) ngày 29/3/1992 của
Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) về việc xin ý kiến trước khi bắt, giam, giữ
một số đối tượng đặc biệt, Hà Nội.

6.

Nguyễn Mai Bộ (2009), “Một số vướng mắc, bất cập trong các quy định
của BLTTHS và hướng hoàn thiện”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (4),
Hà Nội.

7.

Lê Cảm - Đỗ Thị Phượng (2004), “Tư pháp hình sự đối với người chưa
thành niên: Những khía cạnh pháp lý hình sự, tố tụng hình sự, tội phạm
học và so sánh luật học”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (21, 22), Hà Nội.

8.

Lê Cảm và Nguyễn Ngọc Chí (đồng chủ biên) (2004), Cải cách tư pháp
ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

10


9.

Lê Cảm, Trịnh Quốc Toản, Nguyễn Ngọc Chí (đồng chủ trì) (2004),
“Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng
hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam”, Đề

23. Nguyễn Duy Hùng (2009), Vấn đề đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của
người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự, Nxb chính trị quốc
gia, Hà Nội.
24. Tường Duy Kiên (2006), “Chuẩn mực quốc tế về bảo đảm quyền con
người trong hoạt động tố tụng hình sự”, Tạp chí Nghề Luật, (5).
25. Trần Thị Hương Lan (2004), Tìm hiểu thế giới của tuổi vị thành niên,
Nxb phụ nữ, Hà Nội.
26. Liên Bang Nga (2001), Bộ luật tố tụng hình sự Liên bang Nga.
27. Liên hợp quốc (1966), Công ước quốc tế về quyền dân sự, chính trị.
28. Liên Hợp Quốc (1984), Công ước Chống tra tấn và các hình thức trừng
phạt hay đối xử tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm (Được Đại
hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua ngày 10/12/1984 theo Nghị quyết
39/46. Có hiệu lực từ ngày 26/6/1987).
29. Liên hợp quốc (1985), Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu về Tư pháp người
chưa thành niên (Quy tắc Bắc Kinh) do Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc
thông qua ngày 29-11-1985 theo Nghị quyết số 40/33.
30. Liên Hợp quốc (1985), Tuyên ngôn về các nguyên tắc công lý cơ bản cho
các nạn nhân của tội phạm và lạm dụng quyền lực (Được Đại Hội đồng
Liên hợp quốc thông qua theo Nghị quyết 40/34 ngày 29/11/1985).
31. Liên Hợp Quốc (1988), Các nguyên tắc về bảo vệ tất cả những người bị
giam giữ hay tù dưới bất cứ hình thức nào, (Được Đại Hội đồng Liên
Hợp Quốc thông qua bằng Nghị quyết 43/173 ngày 9/12/1988).
32. Liên hợp quốc (1989), Công ước về Quyền trẻ em do Đại Hội đồng Liên
hợp quốc thông qua ngày 20 -11- 1989 theo Nghị quyết số 44/25.
33. Liên Hợp Quốc (1990), Các nguyên tắc cơ bản về vai trò của Luật sư
(Được thông qua tại Hội nghị lần thứ tám về Phòng chống tội phạm và
xử lý người phạm tội của Liên Hợp Quốc, họp tại Havana, Cuba, từ ngày
27/8 đến 7/9/1990).
12


13


51. Thủ tướng Chính phủ (1967), Quyết định số 217-TTg ngày 18-12-1967
về việc tổ chức lại các trường giáo dục thiếu niên hư, Hà Nội.
52. Thủ tướng Chính phủ (1967), Quyết định số 217-TTg ngày 18-12-1967
về việc tổ chức lại các trường giáo dục thiếu niên hư, Hà Nội.
53. Trần Quang Tiệp (2011), Về tự do cá nhân và biện pháp cưỡng chế tố
tụng hình sự, Nxb Chính trị quốc gia- sự thật, Hà Nội.
54. Nguyễn Hữu Thế Trạch (2014), Quyền bào chữa của bị can, bị cáo là
người chưa thành niên trong tố tụng hình sự Việt Nam, Luận án tiến sĩ,
Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh.
55. Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình Luật tố tụng hình sự
Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
56. Trường đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh (2010), Bảo đảm quyền con
người trong tư pháp hình sự Việt Nam (Sách chuyên khảo), Nxb Đại học
quốc gia TP Hồ Chí Minh.
57. Ủy ban thường vụ Quốc hội (2004), Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự
năm 2004 (sửa đổi bổ sung 2006, 2009), Hà Nội.
58. Ủy hội Châu Âu (1953), Công ước châu Âu về bảo vệ quyền con người
và Tự do cơ bản (Công ước được đưa ra ký kết ngày 4.11.1950 ở Roma.
Được phê chuẩn và có hiệu lực từ ngày 3.9.1953).
59. Văn phòng cao ủy Liên hợp quốc về quyền con người (2009), Các quy
định và thực tiễn quốc tế về bảo đảm quyền con người dành cho cảnh
sát, NXB Công an nhân dân.
60. Viện khoa học pháp lí, Bộ tư pháp (2006), Từ điển luật học, NXB Tư
pháp, Hà Nội.
61. Viện nghiên cứu quyền con người (2008), Bình luận và khuyến nghị
chung của các ủy ban công ước thuộc Liên hợp quốc về quyền con
người, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.