TH Ự
C TR Ạ
NG N Ă
NG L Ự
C ĐỘI NG ŨGIÁO VIÊN PH ỔTHÔNG TRUNG H Ọ
C
TR ƯỚ
C YÊU C Ầ
U ĐỔI M Ớ
I GIÁO D Ụ
C PH ỔTHÔNG
TS Phạm
Thị Kim Anh
Viện Nghiên cứu sư
phạm,Trường ĐHSP Hà Nội
(Bài đăng trong kỷ yếu hội thảo quốc tế của Trường SĐHSP
Hà Nội ngày 9.12/2016)

Tóm tắt: Giáo viên (GV) là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục
và là yếu tố then chốt của mọi sự cải cách, đổi mới giáo dục. Bất
kể thời đại nào, không có thầy giỏi cả về năng lực chuyên môn và
phẩm chất đạo đức thì khó có thể có một nền giáo dục có chất
lượng. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hiện nay, năng lực đội ngũ GV
phổ thông đang là vấn đề đáng lo ngại trước yêu cầu đổi mới giáo
dục. Kết quả điều tra, khảo sát cho thấy, năng lực đội ngũ GV phổ
thông vừa yếu vừa thiếu và chưa đáp ứng ứng được yêu cầu đổi
mới. Trong bài viết này, chúng tôi tập trung làm rõ 2 nội dung
chính: (1) Thực trạng năng lực của đội ngũ GV phổ thông hiện nay
trước yêu cầu đổi mới GD; (2) Giải pháp để nâng cao năng lực
nghề nghiệp cho GV đáp ứng với chương trình giáo dục phổ thông
mới.

học bằng việc dạy học tích hợp và lồng ghép, dạy học phân hóa,
trải nghiệm sáng tạo…thì năng lực của đội ngũ GV phổ thông đang
đứng trước những thách thức mới. Vậy làm thế nào để phát triển
và nâng cao năng lực nghề nghiệp cho GV phổ thông đáp ứng với
chương trình giáo dục phổ thông mới đang là bài toán đặt ra cho
các nhà quản lý, trong đó có vai trò của các trường sư phạm. Trong
bài viết này, chúng tôi tập trung vào 2 nội dung chính: (1) Thực
trạng năng lực của đội ngũ GV phổ thông hiện nay trước yêu cầu


đổi mới giáo dục; (2) Giải pháp để nâng cao năng lực nghề nghiệp
cho GV đáp ứng với chương trình giáo dục phổ thông mới.
2. Nội dung
2.1. Thực trạng năng lực của đội ngũ giáo viên phổ thông
hiện nay trước yêu cầu đổi mới giáo dục
Theo kết quả khảo sát năng lực của đội ngũ GV giảng dạy 12 môn
ở trường phổ thông, chúng ta thấy:
Bảng 1:
Tỷ lệ %
ST

Nội dung khảo sát

T
1

Điểm

Đồng


27,3

1,9

54,5

40,9

1,6

Về cơ bản đáp ứng được 81,8

TB

yêu cầu
2

Đang có nhiều bất cập 31,8
về chuyên môn

3

Đang có chiều hướng 59,1
tích cực

4

Năng lực dạy học của GV 13,6
còn yếu


Mức độ đạt được %
Đã

Có,

vữn như
g

Chư Kh
a có ó

ng

đá

Các năng lực DH của giáo

chắ chư

nh

viên theo yêu cầu đổi mới

c

giá

a
vữn
g


2

0

5. Năng lực DH theo phương 5
thức hoạt động

trải nghiệm

52,7 41,
8

sáng tạo
6 Năng lực tổ chức tự học, tự 16,
nghiên cứu cho HS

2

7.Năng lực sử dụng công nghệ 27,

67,5 16,
2
66,2 6,7

thông tin (máy tính, Internet, 0
mạng xã hội…) trong dạy học
8. Năng lực đổi mới, sáng tạo, 16,
cải tiến chất lượng DH



trường học tập: dân chủ, cởi mở,
thân thiện, hợp tác, thuận lợi,
an toàn…)
12. Năng lực chuyển giao kinh 17,
nghiệm DH cho đồng nghiệp, 5
phát triển nghề của tổ bộ môn,
của Trường

4

51,3 31,
0

5,4


*Nguồn: Kết quả khảo sát thực trạng tháng 7 năm 2016.
Đề tài cấp Trường - MS: SPHN 16-01-VNCSP
Nhìn vào bảng số liệu trên, chúng ta thấy tuy GV đã có những
năng lực cần thiết để đáp ứng với yêu cầu đổi mới GD phổ thông,
nhưng số GV có năng lực vững chắc chỉ đạt trên dưới 20%; những
năng lực đã có nhưng chưa vững chắc vẫn chiếm tỷ lệ khá cao
(trên dưới 60%). Tỷ lệ GV chưa có các năng lực DH theo yêu cầu
đổi mới cũng còn khá nhiều (nhất là các năng lực về phát triển
chương trình (54%); năng lực DH theo phương thức trải nghiệm
sáng tạo (41,8%); năng lực đổi mới, sáng tạo, cải tiến chất lượng
DH và năng lực thích ứng với các điều kiện DH khác nhau cũng có
tới 40,5% GV chưa có được)
Về các năng lực DH tích hợp, lồng ghép, liên môn có tới gần 60%

2.2.1. Trong đào tạo giáo viên tại các trường sư phạm
Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, khi nói về đào tạo
GV, Makarenco đã có một ước muốn: Các trường sư phạm phải
đào tạo nên những nhà kỹ thuật sư phạm thành thạo và được
chuẩn bị tốt. Điều này nhấn mạnh đến việc trang bị và rèn luyện
những kỹ năng, kỹ thuật sư phạm hơn là những lý thuyết nghề.
Trải qua một thế kỷ, điều này vẫn chưa thực hiện được. Trong các
hội thảo khoa học gần đây về đổi mới đào tạo GV do Bộ GD&ĐT tổ
chức, nhiều tác giả đã nêu và phân tích tình trạng sinh viên sư
phạm: “Giàu kiến thức, nghèo kỹ năng” và rất lúng túng trong
thực hành nghề. Khoảng cách giữa “học” với “hành” và “tập” còn
rất xa nhau trong đào tạo GV. . Đó là chưa kể đến nhiều yếu tố khác
tác động đến chất lượng đào tạo: chất lượng tuyển sinh đầu vào;
chương trình đào tạo, cách thức quản lý và kiểm tra đánh giá…Vì
vậy, chất lượng đào tạo GV chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn phổ
thông.


Từ thực tế này, muốn nâng cao năng lực nghề nghiệp cho GV,
trước hết phải đổi mới ngay từ khâu đào tạo sư phạm. Để thực
hiện điều này, chúng tôi xin đề xuất 2 biện pháp cơ bản:
a) Đổi mới, thiết kế lại chương trình đào tạo giáo viên theo mục
tiêu phát triển năng lực nghề và sự thay đổi của chương trình-sách
giáo khoa mới sau 2018.
Chương trình đào tạo sư phạm hiện nay đang trong tình trạng:
“giàu tri thức- nghèo kỹ năng”. Sinh viên ra trường chưa đủ năng
lực thực hiện các hoạt động dạy học cơ bản trong thực tiễn nghề
nghiệp và giải quyết tốt các tình huống xảy ra trong bối cảnh cụ thể
của thực tiễn đổi mới GD. Vì thế, chương trình đào tạo GV phải được
cấu trúc và thiết kế lại sao cho phát triển được những năng lực nghề

để nâng cao năng lực nghề nghiệp cho SV. Trong chương trình, cần
chú trọng phần kiến thức chuyên ngành và kỹ năng nghề nghiệp.
Việc dạy ngoại ngữ và tin học là thiết yếu, song cần theo hướng
chuẩn hóa, thiết thực, bảo đảm năng lực sử dụng của người học.
b) Đổi mới công tác tuyển sinh để lựa chọn những thí sinh vào sư
phạm có năng lực dạy học tốt
Những năm gần đây, do nhiều thí sinh giỏi quay lưng với ngành sư
phạm nên các trường sư phạm đang dần thiếu những thí sinh có
đủ tâm, tài và lòng đam mê với “sự nghiệp trồng người”. Vì vậy
điểm chuẩn đầu vào ngành sư phạm hàng năm cứ tụt dốc dần. Rất
nhiều ngành có điểm chuẩn chỉ bằng điểm sàn, thậm chí có thí
sinh trúng tuyển vào ngành sư phạm nhưng điểm môn thi chuyên
ngành chỉ 1, 2 điểm, có trường hợp chỉ đạt 0,25 điểm. Nhiều người
đặt câu hỏi: Năng lực như vậy thì có cây đũa thần nào trong bốn
năm đại học để đào tạo thành người giáo viên tốt sau này?.
Chúng ta đều biết, ngành sư phạm có những đặc thù riêng cả về
năng lực chuyên môn và đạo đức, vì vậy cần phải sàng lọc để
tuyển chọn được những thí sinh có khả năng dạy học và yêu nghề.


Nếu ngay từ khâu tuyển chọn đầu vào chỉ lấy được những thí sinh
có lực học trung bình vào nghề với sự bất đắc dĩ thì có thể nói một
cách quả quyết rằng năng lực dạy học, giáo dục của họ không thể
đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Nguyên liệu
đầu vào kém chất lượng thì cho dù mọi cố gắng trong quá trình
đào tạo cũng không thể cho ra lò những sản phẩm tốt. Trả lời
phỏng vấn Báo GD&TĐ ngày 31/03/2013, GS.TS Đinh Quang Báo Nguyên hiệu trưởng trường ĐH Sư Phạm Hà Nội đã nói: “Tôi khẳng
định với chất lượng đầu vào như hiện nay của ngành sư phạm thì
mọi đổi mới giáo dục các cấp học đều thất bại” (3 ). Chính vì lẽ đó,
muốn nâng cao chất lượng người thày thì trước hết phải đổi mới

Yêu cầu

Mức độ cấp thiết %
Cấp

Chưa cấp

thiết

thiết

1. Đào tạo lại đội ngũ giáo viên về trình độ 71.0

29.0

chuyên môn
2. Đào tạo lại đội ngũ giáo viên về nghiệp vụ 72,7

27,2

sư phạm
3.Đổi mới cơ chế quản lí chuyên môn để tạo 86,3

13,6

động lực cho GV tự bồi dưỡng, phấn đấu
nâng cao năng lực nghề nghiệp.
4.Tăng cường HĐ bồi dưỡng chuyên môn 92,4

7,5

- Khảo sát, đánh giá lại năng lực của người GV một cách chính xác,
khách quan.
- Đối chiếu với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới
để thấy rõ cái đang cần và đang thiếu của GV, từ đó xác định nội
dung cần bồi dưỡng cho GV và xây dựng các chương trình bồi
dưỡng cho sát hợp với nhu cầu thực tiễn.
- Biên soạn các tài liệu bồi dưỡng GV theo từng nội dung hoặc chủ
đề để GV tự học, tự bồi dưỡng tại cơ sở (các chuyên đề đó phải là
những chuyên đề mới, sát hợp với yêu cầu đổi mới như: Dạy học
theo định hướng phát triển năng lực HS; dạy học tích hợp và lồng
ghép; dạy học phân hóa; Tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm
sáng tạo; các phương pháp, hình thức dạy học và cách thức kiểm
tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực HS …. Những tài
liệu này cần được viết dưới dạng như những sách cẩm nang với
những hướng dẫn cụ thể để GV dễ vận dụng, tránh hàn lâm, lý
thuyết.


- Thiết kế một số giáo án mẫu, các tiết dạy minh họa (qua băng
hình) thể hiện cách thức dạy học theo hướng đổi mới nói trên để
GV học tập, vận dụng.
Trong công tác bồi dưỡng, đào tạo lại, giảng viên các trường đại
học sư phạm trọng điểm phải là lực lượng chủ yếu trong các đợt
tập huấn, bồi dưỡng để đảm bảo chất lượng của đội quân “chuyên
nghiệp” đi dạy nghề, tránh để các trường sư phạm “đứng ngoài
cuộc nhìn vào” hoặc chỉ đóng vai trò “được mời tham gia” như thời
gian dài trước đây.
b) Về phía Sở GD&ĐT và các trường phổ thông:
- Bố trí, sắp xếp cho GV thay nhau đi bồi dưỡng tại các Trung tâm
giáo dục thường xuyên của tỉnh hoặc tại các trường sư phạm theo

của người thầy sẽ luôn là yếu tố quyết định. Sự tương tác giữa
thầy và trò là những giá trị không thể đo lường được trong giáo
dục. Bất kể thế nào, không có thầy giỏi cả về năng lực chuyên
môn và phẩm chất đạo đức thì khó có thể có một nền giáo dục
thật sự có chất lượng.
Chính bởi vậy, nâng cao phẩm chất và năng lực cho đội ngũ GV
phổ thông là một trong những giải pháp thiết yếu, cơ bản để công
cuộc đổi mới giáo dục thành công.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Báo giáo dục &Thời đại ngày 1.4.2000.
2.Bộ GD&ĐT (2015): Những vấn đề chung về phát triển chương
trình đào tạo giáo viên (Tài liệu tập huấn cán bộ, giảng viên các
cơ sở đào tạo giáo viên phổ thông về phát triển chương trình đào
tạo)
3.Sông La-Nghề giáo-Vì sao hết “hót”?. Báo GD&TĐ ngày
31/03/2013


4.Nghị quyết về đổi mới chương trình-sách giáo khoa giáo dục phổ
thông (NQ số: 88/2014/QH13, ngày 28/11/2014)
5. Nhiều giáo viên phải đào tạo lại để đổi mới GD- Báo Đời sống
và Pháp Luật 16.11.2013.
6. Mơ màng tập huấn dạy học tích hợp- Báo người lao động
26/11/2015

SITUATION COMPETENCE OF SECONDARY TEACHERS
BEFORE REQUIREMENTS OF GENERAL EDUCATION
INNOVATION
Abtract: Teachers is the decisive factor in the quality of education