ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÙI THỊ NHUNG

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC BIỆT
Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÙI THỊ NHUNG

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐẶC BIỆT
Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN LỊCH SỬ
MÃ SỐ: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Thế Bình


Giáo dục và Đào tạo

DHLS

Dạy học lịch sử

ĐT

Đào tạo

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

GV

Giáo viên

HĐTNST

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

HS

Học sinh

NxB

Nhà xuất bản

học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định . Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa
phương trong dạy học lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho
học sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định . Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Những nội dung của di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tỉnh Nam Định cần
khai thác trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học
sinh trung học phổ thông tỉnh Nam Định. .......... Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở thực tiễn. ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Đối với giáo viên ................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Đối với học sinh. ................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Nguyên nhân, thực trạng của việc sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc
biệt ở địa phương trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng
lực cho học sinh THPT tỉnh Nam Định .......... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG II: HÌNH THỨC, BIỆN PHÁP SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ
QUỐC GIA ĐẶC BIỆT Ở ĐỊA PHƢƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
iii


VIỆT NAM THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC
SINH THPT TỈNH NAM ĐỊNH ...................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Ví trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của chương trình Lịch sử Việt Nam ở
trường THPT ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Vị trí. ..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Mục tiêu................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Những nội dung cơ bản của chương trình Lịch sử Việt Nam ở trường
THPT ............................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Những nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam có thể và cần sử dụng di
tích lịch sử quốc gia đặc biệt tỉnh Nam Định:. Error! Bookmark not defined.
2.2. Một số yêu cầu khi sử dụng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ở địa phương
trong dạy học Lịch sử Việt Nam theo hướng phát triển năng lực cho học sinh

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 10
PHỤ LỤC ........................................................... Error! Bookmark not defined.

v


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Thống kê những nội dung của di tích lịch sử tỉnh Nam Định . Error!
Bookmark not defined.
cần khai thác trong dạy học Lịch sử Việt NamError!

Bookmark

not

defined.
Bảng 2.1. Phân công nhiệm vụ thực hiện dự án của nhóm 1Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.2. Phân công thực hiện nhiệm vụ dự án của nhóm 2Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.4. Kết quả kiểm tra tại lớp thực nghiệm và lớp đối chứng .......... Error!
Bookmark not defined.

vi


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay chúng ta đang sống trong thời đại diễn ra cuộc chạy đua quyết liệt

nhiều sự kiện lịch sử địa phương đồng thời là sự kiện của lịch sử dân tộc và lịch sử
thế giới. Khi nói về vai trò của những di tích lịch sử tại địa phương đối với dạy học
và giáo dục; nhà Giáo dục Xô Viết Su-khom-lin-ski đã viết: “Đối với mỗi con
người chúng ta, Tổ quốc bắt đầu từ một cái nhỏ bé dường như không lộng lẫy lắm
và không có gì nổi bật, cuộc sống của chúng ta, vĩnh viễn đến hơi thở cuối cùng
chứa đựng một cái gì đó duy nhất và không gì thay thế được như bầu sữa mẹ, như
sự âu yếm của mẹ, như lời nói thân yêu. Đó là miền quê thân yêu của chúng ta, nơi
thể hiện hình ảnh sinh động của Tổ quốc”[85,173]. Do vậy, chúng ta cần phải có
cách nhìn nhận khách quan và có định hướng đúng trong việc sử dụng những di tích
lịch sử, văn hóa của địa phương để dạy học lịch sử, từ đó góp phần lôi cuốn, thu hút
và định hướng đúng cho sự phát triển nhận thức và năng lực của học sinh.
Nam Định tự hào là nơi phát tích của nhà Trần. Nơi đây có nhiều di tích lịch
sử - văn hóa nhưng Đền Trần - chùa Phổ Minh là công trình chứa đựng những giá
trị mang đậm dấu ấn của nhà Trần - triều đại hưng thịnh bậc nhất lịch sử phong
kiến Việt Nam. Vùng đất này được đặc cách phong lên làm phủ Thiên Trường, có
cung điện, dinh thự… và trên thực tế nó có vai trò là 1 “hành đô” - kinh đô thứ 2
sau kinh thành Thăng Long. Triều đại nhà Trần tồn tại 175 năm (1225 - 1400), đã
để lại những thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực: chính trị, tư tưởng, kinh tế, văn
hóa, quân sự…Do những ý nghĩa quan trọng đó nên di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ
thuật này đã được Nhà nước công nhận là di tích quốc gia đặc biệt vào ngày
05/10/2012.
Là 1 người con của quê hương Nam Định, tôi rất tự hào và rất muốn tìm
hiểu về cụm di tích đền Trần - chùa Phổ Minh. Tôi đã tới thăm khu di tích đền

8


Trần-chùa Phổ Minh nhiều lần, tôi nhận thấy ở đây cả 1 nền văn hoá đã tồn tại qua
nhiều thế kỷ - một giai đoạn hào hùng của cả dân tộc.
Tuy nhiên, hiện nay, nhiều giáo viên chưa khai thác hiệu quả giá trị của di


Nguyễn Thị Thế Bình (2014), phát triển kĩ năng tự học Lịch sử cho học
sinh, NXB Đại học sư phạm Hà Nội.

6.

Bộ văn hóa - Thông tin (2003), Quy định của nhà nước về hoạt động và
quản lý văn hóa thông tin, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.

7.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch
sử, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

8.

Bộ GD&ĐT (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kỹ năng môn
Lịch sử lớp 10, NXB Giáo dục, Hà Nội.

9.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2013), Hướng
dẫn sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, Trung tâm
giáo dục thường xuyên.

10.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2013), Tài liệu
tập huấn sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông (Những
vấn đề chung), Hà Nội

Nguyễn Thị Côi (2009), “Thiết kế kế hoạch bài học lịch sử theo tinh thần
đổi mới”, Tạp chí giáo dục, số 221.

17.

Nguyễn Thị Côi (1998), Bảo tàng lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử
ở trường phổ thông trung học, NXB ĐHQG.

18.

Nguyễn Thị Côi (1995), Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử,
Trường ĐHSP Hà Nội 1, Hà Nội.

19.

Quỳnh Cƣ, Đỗ Đức Hùng (2000), Các triều đại Việt Nam , Nhà xuất bản
Thanh Niên, Hà Nội.

20.

Trần Thị Thanh Dung (2013), “Tìm hiểu việc tổ chức, quản lý, khai thác lễ
Khai Ấn đền Trần với phát triển du lịch tỉnh Nam Định”, Khóa luận tốt
nghiệp, Đại học Văn hóa Hà Nội

21.

Thành Duy (1992), “Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình tiếp
thu văn hóa nước ngoài”, Tạp chí Nghiên cứu Đông nam á.

22.

xuân tại các di tích lịch sử văn ho”,
́ a Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, (5), tr 23 - 25.

28.

Hoàng Thanh Hải (1999), Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử dân
tộc ở trường THCS, Luận án Tiến sĩ Giáo dục, ĐHSP Hà Nội.

29.

Hoàng Thanh Hải (2013), “Giáo dục ý thức tôn trọng và bảo vệ phát huy giá trị
các di sản văn hóa cho HS qua môn Lịch sử”, Tạp chí Giáo dục (308), tr 15 - 18.

30.

Lê Thị Hài (2010), Sử dụng di tích lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử
Việt Nam ở trường THPT Tỉnh Hưng Yên (Chương trình chuẩn), Luận văn
thạc sĩ Giáo dục học, ĐHSP Hà Nội,

31.

Vũ Quang Hiển - Hoàng Thanh Tú (Đồng chủ biên) (2014), Phương pháp
dạy học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội.

32.

Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học Tập 1, NXB Giáo dục Hà Nội.

33.


Kharlamop. I.F (1978), Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế
nào? Tập 2, Nxb Giáo dục, Hà Nội

40.

Đinh Xuân Lâm (chủ biên) (1999), Đại cương Lịch sử Việt Nam Tập 2,
NXB Giáo dục.

41.

Lecne. I.Ia (1977), Dạy học nêu vấn đề, Nxb Giáo dục, Hà Nội

42.

Lênin. V.I (1981), Toàn tập, Tập 18, Nxb Tiến bộ, Matxcơva.

43.

Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (1968), Công tác ngoại khóa môn sử ở
trường phổ thông cấp II, cấp III, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

44.

Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (1998), Phương pháp dạy học Lịch sử (tái
bản lần thứ nhất có sửa chữa và bổ sung), Nxb Giáo dục Hà Nội.

45.

Phan Ngọc Liên (chủ biên) (2002), Phương pháp dạy học lịch sử , Tập 2,

địa phương ở trường phổ thông, kỷ yếu hội thảo khoa học đổi mới việc dạy
13


học Lịch sử lấy học sinh là trung tâm, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
52.

Nguyễn Cảnh Minh (Chủ biên) (2008), Lịch sử địa phương, Nxb Đại học
Sư phạm, Hà Nội.

53. Trần Xuân Nam (2008), Nghiên cứu, sưu tầm, tổng hợp xây dựng hệ thống
tư liệu để biên soạn các chuyên đề về tình hình địa phương Nam Định phục
vụ cho giảng dạy và học tập của trường Chính trị Trường Chinh tỉnh Nam
Định.
54.

Trịnh Thị Nga (2008), Di tích lịch sử Đền Trần - Chùa Tháp tỉnh Nam
Định, Nxb Văn hoá dân tộc.

55.

Phạm Quang Nghị (2006), Một con đường tiếp cận di sản văn hóa, NXB
Thế giới, Hà Nội .

56.

Phan Trọng Ngọ (2000), Vấn đề trực quan trong dạy học, Tập 1, NXB Đại
học Quốc gia, Hà Nội.

57.


Nxb Văn hóa dân tộc Hà Nội (2008), Hoàng đế triều Trần.
14


64.

Nxb Văn hóa thông tin Hà Nội (1996), Danh nhân Yên Tử.

65.

Nxb. Tƣ pháp, Hà Nội, 2005, Luật Giáo dục năm 2005.

66.

Nhiều tác giả (2009), Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở Việt
Nam, Viện văn hóa nghệ thuật Việt Nam, Hà Nội.

67.

Trần Thị Tuyết Oanh (2006), Giáo dục học, Tập 1, Nxb Đại học Sư phạm Hà
Nội.

68.

Hoàng Phê (1992), Từ điển Tiếng Việt, Trung tâm Từ điển học, Hà Nội.

69.

Nguyễn Ngọc Quang (1986), Lí luận dạy học đại cương, Tập 2, Nxb Giáo


76.

Trƣơng Quốc Tám (2015),“Sử dụng các di tích quốc gia đặc biệt trong dạy
học lịch sử địa phương ở tỉnh Quảng Ninh”, Luận văn thạc sỹ khoa học giáo
dục, Đại học Sư phạm Hà Nội.

77.

Trần Ngọc Thêm (2002), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

78.

Hồ Đức Thọ (2010), Trần Miếu (Đền Trần-Nam Định) - Di sản và tín ngưỡng
dân gian, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
15


79.

Hồ Đức Thọ (2010), Trần triều Hưng Đạo Đại Vương trong tâm thức dân tộc
Việt, Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc.

80.

Thomas Amstrong (2014), Đa trí tuệ trong lớp học, Nhà xuất bản Giáo dục
Việt Nam, Hà Nội

81.



87.

Vaghin. A.A (1978), Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, Tập 2,
Nxb Giáo dục Matxcơva, Người dịch: Hoàng Trung, Phan Ngọc Liên (Nguồn
tài liệu dịch lưu trữ trong phòn tư liệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội).

88.

Viện Hàn lâm Khoa học giáo dục Liên Xô - Viện lý luận & lịch sử giáo dục
học (1977), Những cơ sở của lý luận dạy học (Tập 1, 2), Nxb Giáo dục, Hà
Nội.

16


89.

Xtơrajốp. A.I (1964), Phương pháp giảng dạy lịch sử, Nxb Giáo dục, Hà
Nội.

17