i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi. Các
số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực. Các tài liệu tham khảo có nguồn trích
dẫn rõ ràng và ghi nguồn cụ thể trong danh mục các tài liệu tham khảo.
Tác giả luận án

Nguyễn Thành Hưng


ii

MỤC LỤC
Mục lục
Danh mục từ viết tắt
Danh mục bảng biểu, sơ đồ, hình vẽ
Phần mở đầu
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ
TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ
1.1. Khái quát về hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong các doanh
nghiệp dịch vụ
1.1.1. Khái niệm và bản chất của hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí
1.1.2. Nhu cầu thông tin kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp dịch vụ
1.1.3. Yêu cầu chất lượng thông tin và vai trò của hệ thống thông tin kế toán quản
trị chi phí trong các doanh nghiệp dịch vụ
1.2. Nội dung tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong doanh
nghiệp dịch vụ
1.2.1. Tổ chức quy trình thu thập - xử lý - cung cấp thông tin kế toán quản trị chi phí
1.2.2. Tổ chức hệ thống phương tiện hỗ trợ
1.2.3. Tổ chức bộ phận kế toán quản trị chi phí

33
32
46
49
51
55
55
59
61
61
61
66
75
77
97


iii

2.2.3. Thực trạng tổ chức bộ phận kế toán quản trị chi phí
2.2.4. Thực trạng tổ chức kiểm soát thông tin kế toán quản trị chi phí
2.3. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán
quản trị chi phí trong các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
2.4. Đánh giá thực trạng tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi
phí trong các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam
2.4.1. Những ưu điểm
2.4.2. Những tồn tại và nguyên nhân
CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN TỔ CHỨC HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ
TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỄN
THÔNG VIỆT NAM

119
120
122
122
147
149
151
153
153
154


iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
Từ viết tắt

Từ gốc

BCTC

Báo cáo tài chính

BCQT

Báo cáo quản trị

BHTN

Bảo hiểm thất nghiệp


Chi phí nhân công trực tiếp

CPSXC

Chi phí sản xuất chung

DN

Doanh nghiệp

DNVT

Doanh nghiệp viễn thông

FPT Telecom

Công ty cổ phần viễn thông FPT

GTEL

Công ty cổ phần viễn thông di động Toàn cầu

GTGT

Giá trị gia tăng

HaNoi Telecom

Công ty cổ phần viễn thông Hà Nội


Tài khoản kế toán

TSCĐ

Tài sản cố định

Viettel

Tập đoàn Viễn thông Quân Đội

Viettel Telecom

Tổng công ty viễn thông Viettel

VNPT

Tập đoàn bưu chính viễn thông Việt Nam

VNPT-Vinaphone

Tổng công ty dịch vụ viễn thông

VTC

Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện Việt Nam


v



ERP

Enterprise Resource Planning

Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp

JIT

Just-in-Time

Hệ thống sản xuất kịp thời

MAIS

Managament Accouting
Information Systems

Hệ thống thông tin kế toán quản trị

TQM

Total Quality Management

Quản lý chất lượng toàn diện


vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU

vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7
1.8
1.9
1.10
1.11
2.1
2.2
2.3
2.4
3.1
3.2
3.3
3.4

TÊN SƠ ĐỒ
Quy trình nghiên cứu của đề tài luận án
Các thành phần của hệ thống thông tin kế toán
Các yếu tố cấu thành của hệ thống thông tin kế toán
Bản chất của hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí

27
31
33
38
41
45
47
75
81
90
105
125
126
128
140


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, hoạt động sản xuất kinh
doanh của các doanh nghiệp (DN) ngày càng được mở rộng, càng phức tạp và đa dạng
hơn, khi đó nhu cầu thông tin phục vụ cho việc quản lý và điều hành DN càng trở nên
quan trọng và vô cùng cần thiết. Với vai trò là một công cụ quản lý kinh tế, kế toán
thực hiện chức năng cung cấp thông tin phục vụ cho nhà quản trị cho việc ra các quyết
định. Để đi đến quyết định hợp lý, nhà quản trị luôn phải cân nhắc trên nhiều phương
diện, trong đó thông tin kế toán quản trị (KTQT) được coi là nguồn thông tin thường
xuyên, hữu ích nhất đối với nhà quản lý. Sự tồn tại của KTQT trong nhiều thập kỷ
qua, đã minh chứng sự cần thiết và tầm quan trọng của nó với công tác quản trị và

động kinh doanh, cung cấp các thông tin đáng tin cậy cho nhà quản trị. Tuy nhiên
hiện nay, do khối lượng công việc kế toán của DNVT là khá lớn nên sự quan tâm
của các DN này mới chỉ chú trọng vào hệ thống thông tin kế toán tài chính (KTTC)
mà chưa có sự quan tâm thỏa đáng đến hệ thống thông tin KTQT. Nhiều DNVT
đang gặp khó khăn, lúng túng trong quá trình tổ chức, vận hành hệ thống thông tin
KTQT để cung cấp các thông tin về chi phí phục vụ ra quyết định kinh doanh. Vì vậy,
tổ chức hệ thống thông tin KTQT chi phí trong các DNVT là cần thiết, có vai trò quan
trọng trong việc cung cấp thông tin phục vụ cho quản lý các hoạt động kinh doanh của
đơn vị.
Về góc độ nghiên cứu, các công trình nghiên cứu đã công bố về tổ chức hệ
thống thông tin kế toán và hệ thống thông tin KTQT chi phí ở Việt Nam còn khá hạn
chế, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về tổ chức hệ thống thông tin KTQT áp dụng cho
các DNVT. Vì vậy, hệ thống thông tin KTQT chi phí là một vấn đề tương đối mới,
cần được nghiên cứu và thảo luận nhiều hơn về cả mặt lý luận và thực tiễn khi áp
dụng tại các DN Việt Nam. Bên cạnh đó, ngành viễn thông là ngành có vốn đầu tư rất
lớn, quy mô hoạt động rộng, áp lực cạnh tranh cao, nhà quản trị luôn rất cần những
thông tin KTQT nói chung và thông tin về chi phí nói riêng. Xuất phát từ những vấn
đề nêu trên, đề tài “Tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong các
doanh nghiệp viễn thông Việt Nam” được lựa chọn nghiên cứu có ý nghĩa cả về mặt
lý luận và thực tiễn, nhằm thúc đẩy sự phát triển của hệ thống thông tin KTQT chi phí,
giúp nhà quản trị kiểm soát chi phí, nâng cao được lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh
hội nhập.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán quản trị
chi phí
2.1. Các nghiên cứu trong nước
(1) Các nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán và tổ chức hệ thống
thông tin KTQT chi phí
Một trong các nghiên cứu đầu tiên về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong
các DN là luận án của tác giả Hoàng Văn Ninh (2010) về “Tổ chức hệ thống thông tin
kế toán phục vụ công tác quản lý trong các tập đoàn kinh tế Việt Nam”. Trong nghiên

dữ liệu kế toán, tổ chức thủ tục kế toán, tổ chức hệ thống phần cứng, tổ chức hệ thống
phần mềm kế toán. Trong nghiên cứu này, tác giả đã nhấn mạnh vai trò của ứng dụng
công nghệ thông tin với việc trang bị phần cứng, phần mềm kế toán hiện đại, được tích
hợp trong phần mềm quản lý tổng thể của DN. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đưa ra
các khuyến nghị nhằm tổ chức và xây dựng hệ thống thông tin kế toán đảm bảo tính
đồng bộ, hợp lý, đáp ứng nhu cầu thông tin đa dạng của nhà quản trị trong bối cảnh hội
nhập quốc tế. Tuy nhiên, tính ứng dụng của nghiên cứu còn khá hạn chế khi tác giả
chưa chia nhóm DN theo các quy mô, lĩnh vực kinh doanh khác nhau, bởi với các DN
có quy mô, có ngành nghề kinh doanh khác nhau thì mức độ áp dụng công nghệ thông
tin trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán sẽ có sự khác biệt. Ngoài ra, các giải pháp
chủ yếu tập trung hoàn thiện tổ chức hệ thống thông tin KTTC, trong khi đó nội dung tổ
chức hệ thống thông tin KTQT còn mờ nhạt.
Các nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán trong các DN đều tập
trung cho hệ thống thông tin KTTC mà chưa có sự quan tâm cần thiết đến tổ chức hệ
thống thông tin KTQT, đặc biệt là hệ thống thông tin KTQT chi phí. Nghiên cứu của
tác giả Hồ Mỹ Hạnh (2014) về “Tổ chức hệ thống thông tin KTQT chi phí trong các


4

doanh nghiệp may Việt Nam” là một trong các nghiên cứu đầu tiên đề cập đến tổ chức
hệ thống thông tin quan trọng này. Luận án đã xem xét nội dung tổ chức hệ thống
thông tin KTQT chi phí dưới góc độ hệ thống gồm 3 hệ thống con là hệ thống thông
tin dự toán chi phí, hệ thống thông tin chi phí thực hiện, hệ thống thông tin kiểm soát
chi phí và mối quan hệ giữa các hệ thống này trong quản lý chi phí. Tác giả cũng đã
phân tích và chỉ ra những nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin KTQT
chi phí và chứng minh rằng mục tiêu, chiến lược của DN cùng với nhu cầu thông tin
KTQT chi phí từ phía nhà quản trị là nhân tố quan trọng nhất trong thiết lập hệ thống
thông tin KTQT chi phí trong DN. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chưa phân tích được
mức độ ảnh hưởng và mối quan hệ của các nhân tố này đến tổ chức hệ thống thông tin

Về mối quan hệ giữa hệ thống thông tin kế toán và việc cung cấp các thông tin
cần thiết cho nhà quản lý trong đơn vị, luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Quý
(2004) về “Xây dựng hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị doanh nghiệp kinh
doanh bưu chính viễn thông Hà Nội” là nghiên cứu đầu tiên đề cập đến vấn đề này.
Qua khảo sát thực trạng tổ chức bộ máy kế toán, phân cấp quản lý tài chính, thực trạng
tổ chức công tác kế toán tại các DN bưu chính, viễn thông trực thuộc Tổng công ty
bưu chính viễn thông Việt Nam (nay là Tập đoàn bưu chính viễn thông Việt Nam VNPT), luận án phân tích những hạn chế trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán trên
ba nội dung về tổ chức bộ máy kế toán, phân loại chi phí, hệ thống báo cáo quản trị.
Trên cơ sở đó, luận án đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống thông tin kế
toán với các nội dung về tiêu thức phân loại chi phí, về xây dựng dự toán, về hệ thống
tài khoản để thu thập thông tin và hệ thống báo cáo kế toán để cung cấp thông tin. Đây
là nghiên cứu đầu tiên về hệ thống thông tin kế toán và thông tin KTQT nên nội dung
tổ chức hệ thống thông tin kế toán chưa thực sự rõ ràng, các giải pháp chủ yếu mang
tính định hướng, gắn với nội dung của KTQT.
Một nghiên cứu khác của tác giả Trần Thị Hồng Mai (2010) cũng đã đề cập
đến mối quan hệ giữa hệ thống thông tin KTQT và thông tin cho việc ra quyết định
dài hạn trong các DN sản xuất Việt Nam. Đề tài nghiên cứu đã khảo sát thực trạng hệ
thống thông tin KTQT phục vụ cho việc ra quyết định tại 54 DN sản xuất tại một số
tỉnh, thành phố phía Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh,... Qua đó đánh giá ưu
nhược điểm về hệ thống thông tin KTQT phục vụ cho việc ra quyết định dài hạn ở các
DN sản xuất. Từ đó, nghiên cứu đã đưa ra nhóm các giải pháp có tính lôgic nhằm
hoàn thiện hệ thống thông tin KTQT và nâng cao chất lượng thông tin KTQT phục vụ
cho việc ra các quyết định kinh doanh dài hạn trong DN dưới các góc độ về lựa chọn
mô hình tổ chức bộ máy KTQT phù hợp, hoàn thiện quá trình thu thập thông tin, tổ
chức kênh thông tin, tổ chức phản ánh thông tin quá khứ, thông tin tương lai, tổ chức
quá trình xử lý và phân tích thông tin để đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà quản trị.
Cùng phương pháp tiếp cận tương tự nghiên cứu trên, tác giả Trần Thị Nhung
(2016) với luận án “Hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán quản trị tại các doanh nghiệp
chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”, đã trình bày nội dung hệ thống thông tin KTQT
theo một cách tiếp cận dựa trên tiến trình cung cấp thông tin. Khi đó, hệ thống thông tin