HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

Báo cáo
MÔN: KẾ TOÁN NGÂN HÀNG I

Đề tài: Trình bày tóm lược các nguyên tắc kế
toán, cho ví dụ minh hoạ việc vận dụng các
nguyên tắc kế toán trong hoạt động ngân hàng.
Nhóm Thứ 5 ca 1 P.C10

GVHD: Ths. Nguyễn Bảo Huyền.

Hà Nội tháng 10/2014

LỜI NÓI ĐẦU


Kế toán ngân hàng I
Các chuẩn mực kế toán nói chung và các nguyên tắc k ế toán
nói riêng đã thực hiện hiệu quả vai trò kiểm tra, giám sát thông
qua lập, trình bày, công bố báo cáo tài chính; góp phần tích c ực
trong việc thực hiện công tác kiểm toán (cả Kiểm toán Nhà nước
cũng như Kiểm toán độc lập); giám sát việc thực hiện nghĩa vụ
thu nộp ngân sách nhà nước, tạo cơ chế công khai, minh bạch các
báo cáo tài chính.
Về việc thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển hội
nhập, Luật Kế toán 2003 và các văn bản quy định pháp luật về
kế toán đã tạo điều kiện hoàn thiện cơ chế thị trường có sự
quản lý của nhà nước; tạo điều kiện cho các nhà đầu tư trong
nước, nước ngoài có được thông tin cần thiết để quyết định tham
gia các hoạt động đầu tư, phát triển thị trường tài chính cũng

8
Lê Mỹ Hòa

Page 3


Kế toán ngân hàng I

MỤC LỤC

Page 4


Kế toán ngân hàng I

I.

1.
1.1.

Tìm hiểu về các nguyên tắc kế toán.
Là một bộ phận trong hệ thống kế toán quốc gia. Kế toán
ngân hàng phải thể hiện một cách đầy đủ, trung thực về tình
hình tài chính của ngân hàng, và để thực hiện điều này, kế toán
ngân hàng cũng tuân thủ các nguyên tắc kế toán đã được thừa
nhận và phù hợp với chuẩn mực quốc về kế toán
Tại Việt Nam nhà nước cũng ban hành các chuẩn mực kế
toán trong đó có các nguyên tắc kế toán để nhà nước thực hiện.
Các nguyên tắc kế toán.
Cơ sở dồn tích.

doanh bình thường trong tương lai gần, nghĩa là doanh nghiệp
không có ý định cũng như không buộc phải ngừng hoạt động
hoặc phải thu hẹp đáng kể quy mô hoạt động của mình. Trường
hợp thực tế khác với giả định hoạt động liên tục thì báo cáo tài
chính phải lập trên một cơ sở khác và phải giải thích c ơ sở đã sử
dụng để lập báo cáo tài chính.

1.3.

Nguyên tắc giá gốc
Mọi tài sản phản ảnh trong các khoản mục của báo cáo tài
chính phải theo nguyên tắc giá gốc. Giá gốc của tài sản được ghi
chép theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, phải trả,
hoặc ghi theo giá hợp lý của tài sản đó vào thời điểm tài sản
được ghi nhận. Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi
có quy định khác trong chế độ kế toán cụ thể.

1.4.

Nguyên tắc phù hợp
Nguyên tắc phù hợp qui định việc ghi nhận doanh thu và chi
phí phải trả phù hợp với nhau.Khi ghi nhận 1 khoản doanh thu
phải ghi nhận 1 khoản chi phí tương ứng liên quan đến việc rạo
ra doanh thu đó.chi phí được ghi nhận trong đó có thể thực chi
Page 6


Kế toán ngân hàng I
trong kỳ, đã chi ở các kỳ trước (chi phí trả trước được phân bỏ
vào kỳ này hoặc sẽ chi ở kỳ sau (chi phí phải trả được trích tr ước

Page 7


Kế toán ngân hàng I
Nguyên tắc thân trọng

1.6.

Phương pháp thận trọng đưa ra một ngoại lệ cho việc sử
dụng các giá trị theo nguyên giá. Nguyên tắc thận trọng yêu cầu
trong khi lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc
chắn cần có sự xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết như:
•

Trích lập các khoản dự phòng không quá lớn hoặc không quá
thấp.

•

Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu
nhập.

•

Không đánh giá thấp hơn giá trị các khoản nợ phải trả và chi phí.

•

Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có các bằng chứng
chắc chắn còn chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng v ề


Kế toán ngân hàng I
gọi tắt tiếng anh là VAS (Vietnam Accounting Standard), dựa trên
các chuẩn mực kế tón quốc tế IAS. Trong 26 chuẩn mực kế toán
Việt Nam nhưng chỉ có một số chuẩn mực có liên quan đến lĩnh
vực ngân hàng.
VAS 01 – Chuẩn mực chung.

2.1.

Chuẩn mực này được ban hành và công bố theo Quyết định
số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2002 c ủa Bộ tr ưởng
Bộ Tài chính.
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và hướng dẫn các
nguyên tắc và yêu cầu kế toán cơ bản, các yếu tố và ghi nh ận các
yếu tố của báo cáo tài chính của doanh nghiệp, nhằm:
•
•

•

•

2.2.

Làm cơ sở xây dựng và hoàn thiện các chuẩn mực kế toán và chế
độ kế toán cụ thể theo khuôn mẫu thống nhất;
Giúp cho doanh nghiệp ghi chép kế toán và lập báo cáo tài chính
theo các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán đã ban hành một
cách thống nhất và xử lý các vấn đề chưa được quy định cụ th ể

bảo yêu cầu trung thực hợp lý, báo cáo tài chính phải được lập và
trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế
toán và các quy định có liên quan hiện hành.
Về nguyên tắc lập và trình bày báo cáo tài chính: Báo cáo tài
chính NHTM sẽ cung cấp thông tin đảm bảo tính so sánh được
cho quá trình ra các quyết định kinh tế, do vậy đòi h ỏi s ự tuân
thủ các nguyên tắc thừa nhận chung như cơ sở dồn tích, hoạt
động lien tục, nhất quán, trọng yếu và tập hợp, bù trừ và có thể
so sánh được.

•
•
•
•
•
2.3.

Hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp gồm:
Bảng cân đối kế toán;
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh;
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ;
Bản thuyết mnh báo cáo tài chính.
VAS 22 – Trình bày bổ sung báo cáo tài chính của các ngân hàng và
các tổ chức tài chính tương tự.
Ban hành và công bố theo Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC
ngày 15 tháng 02 năm 2005 của Bộ trưởng Bộ Tài chính
Là một tổ chức tín dụng, các ngân hàng cũng phải áp dụng
các chuẩn mực và trình bày các báo các tài chính vào cuối kỳ k ế
toán, ngoài ra, việc lập và trình bày báo các tài chính của ngân
hàng có một số điểm bổ sung như sau:

sổ kế toán và lập báo cáo tài chính.
Chi phí đi vay bao gồm:
• Lãi

tiền vay ngắn hạn, lãi tiền vay dài hạn, kể cả lãi
tiền vay trên các khoản thấu chi;
• Phần phân bổ các khoản chiết khấu hoặc phụ trội
phát sinh liên quan đến những khoản vay do phát hành trái
phiếu;
• Phần phân bổ các khoản chi phí phụ phát sinh liên
quan tới quá trình làm thủ tục vay;
• Chi phí tài chính của tài sản thuê tài chính.
Ví dụ: Tài sản dở dang là tài sản đang trong quá trình đầu t ư
xây dựng chưa hoàn thành hoặc đã hoàn thành nhưng chưa bàn
giao đưa vào sản xuất, sử dụng; sản phẩm dở dang đang trong

Page 11


Kế toán ngân hàng I
quá trình sản xuất của những ngành nghề có chu kỳ sản xuất dài
trên 12 tháng
II.

1.

Thực trạng vận dụng các nguyên tắc kế toán.
Nguyên tắc cơ sở dồn tích.
Trong các ngân hàng hiện nay đêu áp dụng cơ sở dồn tích làm
nguyên tắc trong việc hạch toán các nghiệp vụ ngay khi phát

2.

•
•
•
•
•

mở sổ mới cho khách hàng với kỳ hạn bằng kỳ hạn cũ và số tiền
gốc mới bằng gốc cũ + lãi.
Vào ngày cuối tháng là 31/5 ; 30/6 ; 31/7, ngân hàng sẽ d ự
chi lãi.Có các bút toán dự chi lãi riêng từng tháng, tương ứng là 11
ngày cho tháng 5, 30 ngày tháng 6, 31 ngày tháng 7.
Vào ngày 20/8/2008 thì có bút toán nhập lãi vào g ốc.Thêm
nữa là số tiền chưa kịp dự chi lãi: 20 ngày trong tháng 8.
Ngày 31/8/2008, có bút toán dự chi lãi với tài khoản mới, gốc
mới = gốc cũ + lãi tính cho 11 ngày của tháng 8.
Ngày 30/9/2008, dự chi lãi cho tháng 9.
Ngày 20/10/08 , ngân hàng tất toán sổ tiết kiệm, tính theo số
lãi thực tế trả (tính theo lãi suất không kỳ hạn.)
Ngày 20/10/2008 là chưa đủ 3 tháng, nên ngân hàng sẽ có
thêm bút toán thoái chi lãi:
Số tiền thoái chi lãi = Lãi đã dự chi - Lãi thực phải trả.
Lãi đã dự chi = Gốc mới * 1,5%/30 *(11+30)
Lãi thực phải trả=Gốc mới*ls không kỳ hạn*(11+ 30 + 20)
Nguyên tắc hoạt động liên tục.
Tình hình hoạt động liên tục của các ngân hàng thể hiện rõ
nhất qua báo cáo tài chính của doanh nghiệp, qua các kỳ kinh
doanh. Ví dụ:
Xét hoạt động tại ngân hàng Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt


•

Báo cáo tài chính năm 2011.

Page 17


Kế toán ngân hàng I

Page 18


Kế toán ngân hàng I

•

Báo cáo tài chính hợp nhất 2013.

Page 19


Kế toán ngân hàng I

Page 20


Kế toán ngân hàng I

Có thể thấy, từ năm 2011 – 2013 ngân hàng Vietcom bank đã

mục tiêu tạo lợi nhuận ổn định cho ngân hàng, nó thường được
nắm giữ đến khi đáo hạn và được hạch toán theo giá gốc của các
tài sản chính đó ví dụ như các trái phiếu kho bạc, tín phi ếu kho
bạc…
Sổ kinh doanh bao gồm các tài sản tàichính thường được nắm
giữ trongngắn hạn vì mục tiêu kinh doanh kiếml ời như chênh
lệch giá, lợi dụngsự biến động của thị trường để kiếm lời,các tài
sản nè được hạch toántheo giá thị trường ví dụ như các
hoạtđộng kinh doanh chênh lệch giáđược phản ảnh theo giá thị
trường củacác danh mục chứng khoán đầu tư.Tuy nhiên theo
nguyên tắc của việt namcác tài sản tài chính ở cả haisổ này ở
việt nam đều được ghi nhậntheo giá gốc.- Quý II/2011
VietComBank phát hành thêmcổ phiếu trả cổ tức với 211 triệucổ
phiếu. Cuối năm 2011 đầu 2012 VCB pháthành 492 triệu c ổ
Page 22


Kế toán ngân hàng I

4.

phiếu với mệnhgiá 10000 đồng/1 cổ phiếu cho cổ đôngchiến
lược nước ngoài là ngân hàngMIZUHO của Nhật Bản mới mức giá
34000đồng/1 cổ phiếu. Ngân hàng hạch toántheo mệnh giá (Giá
gốc của cổ phiếu) phầnchênh lệch giữa giá gốc và mệnhgiá thì
được hạch toán vào thặng dư vốn cổphần.
Nguyên tức phù hợp
Nguyên tắc phù hợp được vận dụng vào các nghiệp vụ tín
dụng. Ví dụ: Vào ngày 1/12/N, ngân hàng nhận tiền gửi tiết kiệm
của khách hàng là 100 triệu đồng, kỳ hạn 3 tháng, lãi suất


Nhà cửa, vật dụng kiến trúc: 25 năm

•

Máy móc, thiết bị: 3-5 năm

•

Phương tiên vận tải: 6 năm

•

Tài sản cố định khác: 4 năm
Hiện nay các ngân hàng cũng áp dụng nguyên tắc nhất quán
trong phương thức tính lãi cho vay các kỳ, là phương th ức th ống
nhất được áp dụng trong nhiều kỳ các khau. Điều khoản thanh
toán lãi cho vay thông qua hai phương pháp tính lãi CVTD tại các
NHTM, đó là phương pháp tính lãi đơn (Simple Interest Method)
và phương pháp tính lãi gộp (Add – on Method).
Thứ nhất, phương pháp tính lãi đơn. Theo phương pháp này,
vốn gốc của người đi vay phải trả từng định kỳ, được tính đều
nhau bằng cách lấy vốn ban đầu chia cho số kỳ hạn thanh toán.
Còn lãi phải trả mỗi kỳ được tính trên số tiền khách hàng thực sự
thiếu ngân hàng.
Chẳng hạn, hiện nay, mức lãi suất CVTD tại NHTM X đưa ra là
14%/năm và NHTM Y là 10%/năm. Thoạt nhìn, khách hàng sẽ
chọn vay vốn tại NHTM Y, do mức lãi suất cho vay của ngân hàng
này thấp hơn NHTM X, tức là số tiền khách hàng phải trả hàng
tháng thấp hơn ngân hàng X. Tuy nhiên, khi đến kỳ hạn trả n ợ,

toán ở mỗi định kỳ. Cụ thể, tính theo công thức sau:
T = (V+L)/N
Với L= V x R x N
Page 25