ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

HOÀNG MAI NINH

QUẢN LÝ KINH DOANH XĂNG DẦU
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

HOÀNG MAI NINH

QUẢN LÝ KINH DOANH XĂNG DẦU
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. KHU THỊ TUYẾT MAI
XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Tên luận văn: Quản lý kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang
Tác giả: Hoàng Mai Ninh
Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
Bảo vệ năm: 2015
Giáo viên hướng dẫn: TS. Khu Thị Tuyết Mai
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Mục đích nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý kinh doanh
xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang, làm rõ những thành tựu, những hạn chế và
nguyên nhân của chúng. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn
thiện việc quản lý trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu nói chung và trên địa bàn
tỉnh Hà Giang nói riêng;
Nhiệm vụ nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý
kinh doanh xăng dầu; nghiên cứu thực trạng quản lý kinh doanh xăng dầu trên địa
bàn tỉnh Hà Giang; đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý kinh doanh xăng
dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong thời gian tới.
Những đóng góp mới của luận văn:
Phân tích thực trạng công tác quản lý kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh
Hà Giang, nêu những đặc thù của một tỉnh vùng cao, biên giới, xa đầu mối và ảnh
hưởng của chúng đến hoạt động quản lý kinh doanh xăng dầu; làm rõ thực trạng
công tác quản lý Nhà nước đối với các chủ thể kinh doanh, quản lý giá cả, quản lý
số lượng, chất lượng, công tác kiểm tra giám sát của các cơ quan quản lý Nhà nước
trên địa bàn. Đánh giá những thành tựu, những hạn chế trong công tác quản lý kinh
doanh xăng dầu, làm rõ nguyên nhân của các hạn chế.
Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý Nhà nước về
kinh doanh xăng dầu nói chung và trên địa bàn tỉnh Hà Giang nói riêng.


MC LC

1.5.2 Kinh nghiệm quản lý nhà nước về kinh doanh xăng dầu tại Hà Nội và Lào Cai................34
1.5.3 Bài học kinh nghiệm...........................................................................................................35
CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.........................................................................................37
2.1. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................................................37
2.1.1. Phương pháp Lịch sử và logic............................................................................................37
2.1.2. Phương pháp Phân tích và Tổng hợp................................................................................37
2.2 Địa bàn nghiên cứu....................................................................................................................38
2.3 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu......................................................................................38
2.4 Phương pháp xử lý số liệu, tài liệu............................................................................................40
CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI KINH DOANH XĂNG DẦU TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH HÀ GIANG....................................................................................................................................43
3.1. Khái quát về Thị trường xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang................................................43
3.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và tác động của những đặc điểm này đến tình hình
kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang.......................................................................43
3.1.2 Tình hình thị trường xăng dầu............................................................................................46
3.2 Mục tiêu, nội dung và các biện pháp quản lý kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang
..........................................................................................................................................................48
3.2.1 Mục tiêu..............................................................................................................................49
3.2.2 Nội dung quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà
Giang............................................................................................................................................49
3.2.3 Các phương pháp quản lý Nhà nước về kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang
......................................................................................................................................................68
3.3 Những yếu tố tác động đến công tác quản lý Nhà nước về kinh doanh xăng dầu trên địa bàn
tỉnh Hà Giang....................................................................................................................................68
3.3.1. Nhu cầu xăng dầu..............................................................................................................68
3.2.2 Cung xăng dầu.....................................................................................................................69


3.2.3 Giá xăng dầu........................................................................................................................71
3.4 Đánh giá chung..........................................................................................................................74

2

Bảng 3.1

3

Bảng 3.2 Sản lượng tính theo từng vùng thị trường năm
2013

48

4

Bảng 3.3 Hệ thống các cửa hàng và đại lý kinh doanh
xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang

62

5

Bảng 3.4 Quy hoạch phát triển mạng lưới cửa hàng
xăng dầu tỉnh Hà Giang đến năm 2015

65

6

Bảng 3.5 Nhu cầu xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang
(2013-2014) dự kiến nhu cầu 2015-2017



1

Hình 1.1

Nhu cầu tiêu thụ xăng dầu đến năm 2020

18

2

Hình 3.1

Thị phần xăng dầu tỉnh Hà Giang ước 2014

47

3

Hình 3.2

Hình ảnh cột bơm mini

58

ii


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

của nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu đã thường xuyên được đổi mới và
hoàn thiện. Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều quy định (Gần đây nhất là
Nghị định số 84/2009/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2009; Nghị định số
83/2014/NĐ-CP ngày 3 tháng 9 năm 2014) nhằm quản lý và điều hành hoạt
động kinh doanh xăng dầu từ khâu sản xuất, chế biến, nhập khẩu, phân phối
xăng dầu nhằm duy trì sự ổn định của mặt hàng góp phần thực hiện các mục
tiêu kinh tế vĩ mô. Mặc dù vậy, quản lý kinh doanh xăng dầu thời gian qua
vẫn còn nhiều bất cập. Việc quản lý các điều kiện kinh doanh xăng dầu còn bị
buông lỏng; chính sách quy hoạch phát triển hệ thống các công trình xăng dầu
chưa được quan tâm đúng mức, có sự mất cân đối lớn trong đầu tư kết cấu hạ
tầng phục vụ kinh doanh xăng dầu, có nơi quá dày như ở các vùng đô thị, có
nơi lại quá mỏng như ở các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, sự can thiệp
của nhà nước vào thị trường xăng dầu đôi khi làm méo mó giá cả, đôi khi giá
xăng dầu thấp hơn giá trị thực làm cho việc tính toán chi phí sản xuất của
nhiều loại hàng hóa không chính xác, gây lãng phí trong việc sử dụng…
Hà Giang là một tỉnh biên giới, địa đầu tổ quốc, hoạt động kinh doanh
xăng dầu chỉ diễn ra ở khâu phân phối, cung đường vận chuyển xa tính từ trung
tâm đầu mối và chịu sự điều chỉnh chung bởi các quy định của Nhà nước;
Xăng dầu là mặt hàng có ý nghĩa chiến lược đối với đời sống, kinh tế, an
ninh quốc phòng. Mọi sự biến động về giá xăng dầu đối với giá cả của các mặt
hàng khác. Bên cạnh đó khác với những hàng hóa thông thường khác việc tổ
chức kinh doanh xăng dầu đòi hỏi phải có một hệ thống cơ sở vật chất chất định,
đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật phù hợp với tính chất lý hóa của xăng dầu.
Thực tế trên địa bàn tỉnh Hà Giang có một số đầu mối cung cấp chính
như Tập đoàn xăng dầu Việt Nam, Tập đoàn dầu khí Việt Nam, Tổng Công ty

2


thương mại xuất nhập khẩu Thanh Lễ, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự quản lý

góc độ tiếp cận về quản lý doanh nghiệp đầu mối, quản lý hệ thống đại lý, các
cửa hàng bán lẻ, đảm bảo cân đối cung cầu từ đó đề xuất những giải pháp
nhằm hoàn thiện công tác quản lý Nhà nước về quản lý kinh doanh xăng dầu
thích hợp với tình hình mới, nâng cao tính linh hoạt trong cơ chế thị trường và
hội nhập kinh tế quốc tế.
2. Nguyễn Quang Tuấn (2008), Quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh
doanh xăng dầu ở Việt Nam, Luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị, ĐHKT,
ĐHQG HN. Luận văn hệ thống hóa một số lý luận chung về quản lý Nhà
nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, phân tích đánh giá năng lực quản lý
Nhà nước trong lĩnh vực này và đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm tạo lập
môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần
kinh tế, chuyển dần sang kinh doanh theo cơ chế thị trường có sự quản lý của
Nhà nước. Luận văn cho thấy sự lúng túng trong điều hành giá xăng dầu của
các cơ quan quản lý Nhà nước, các kiến nghị tương đối phù hợp đối với cơ
chế thị trường và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên luận văn chỉ kiến nghị chung
mà chưa đưa ra giải pháp cụ thể đối với từng vùng thị trường.
Tác giả cho thấy sự cần thiết của quản lý Nhà nước về kinh doanh xăng
dầu, cụ thể:
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược có tầm quan trọng và có tác động
mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế và ổn định của xã hội Việt Nam; Việt Nam
đang trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, do vậy việc mở cửa thị trường
xăng dầu theo cam kết quốc tế là điều tất yếu.
Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu ở
Việt Nam thời gian qua còn nhiều bất cập, nhà nước vẫn còn lúng túng trong
việc điều hành giá xăng dầu và đối phó với sự biến động giá cả xăng dầu trên

4


thị trường thế giới. Tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và tạm nhập tái

nhìn toàn diện về ảnh hưởng của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, có
phương hướng và giải pháp phù hợp, chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho
hoạt động kinh doanh xăng dầu trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
4. Bùi Thị Hồng Việt (2011), Chính sách quản lý nhà nước đối với kinh
doanh xăng dầu ở Việt Nam, luận án tiến sĩ, trường ĐHKTQD. Luận án chỉ rõ
bên cạnh các chính sách phổ biến trong quản lý nhà nước về kinh doanh xăng
dầu, bao gồm các chính sách về điều kiện gia nhập thị trường, chính sách về tổ
chức thị trường, chính sách về quản lý đo lường và chất lượng xăng dầu, chính
sách về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường, cần đưa vào áp dụng bổ
sung một số chính sách khác tùy theo điều kiện phát triển và tính chất của từng
nền kinh tế, đó là chính sách hạn mức, chính sách thuế, chính sách giá, chính
sách dự trữ. Đối với mỗi chính sách này, luận án đã lý giải vai trò cũng như các
giải pháp thường được sử dụng. Kết quả nghiên cứu khảo sát thực trạng chính
sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam đã khẳng định
chính sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu đã sử dụng hàng loạt
các công cụ can thiệp rất sâu vào thị trường, làm méo mó thị trường. Các chính
sách liên quan đến lĩnh vực kinh doanh xăng dầu thường xuyên được thay đổi và
được điều hành bằng các văn bản dưới luật, phân tán theo bộ chuyên ngành và
giữa các bộ đó chưa có sự phối hợp chặt chẽ, việc đánh giá hiệu quả của các
chính sách này dường như chưa được thực hiện một cách khoa học và đúng
nghĩa. Luận án đã đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện chính sách quản lý nhà
nước đối với kinh doanh xăng dầu như: (i) Chuẩn hóa các điều kiện kinh doanh
xăng dầu; (ii) Trao cho doanh nghiệp quyền tự quyết định giá; (iii) Quy hoạch
phát triển hệ thống các công trình xăng dầu và tổ chức lại thị trường xăng dầu;
(iv) Tăng khối lượng dự trữ quốc gia về xăng dầu.
5. Đỗ Hoàng Toàn và Mai Văn Bưu, 2008. Giáo trình Quản lý Nhà nước
về kinh tế. Trường đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội.

6


can-dot-pha-hon-co-che-quan-ly-gia-xang-dau.html?
tmpl=component&print=1>. [Ngày truy cập 25/5/2014]
Bài viết nêu một số ý kiến đóng góp vào dự thảo sửa đổi nghị định về
kinh doanh xăng dầu trong đó cần đổi mới cơ chế hoạt động của quỹ bình ổn
giá, xác định đúng bản chất của giá cơ sở để hình thành nên giá bán ra thị
trường, tăng quyền chủ động, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp…
4. Thanh Hương (2013). Kỳ I: Để quỹ bình ổn được ổn, kỳ II: Chính
sách chưa minh bạch thị trường còn bất ổn; kỳ III: Nhà nước quản đến đâu
< [Ngày truy
cập 10/6/2014]
Tác giả đề cập đến vấn đề dự thảo sửa đổi Nghị định số 84/2009/NĐ-CP về
kinh doanh xăng dầu trong đó đưa ra một số giải pháp để minh bạch trong quản lý
và sử dụng quỹ bình ổn; làm rõ các quy định giá bản lẻ xăng dầu cũng như bình
luận về quy trình, cách thức xác định giá bán lẻ hiện nay và những hậu quả của
nó; nêu rõ để thị trường xăng dầu tiệm cận dần với thế giới Nhà nước cần phải
quy hoạch phát triển hạ tầng kinh doanh xăng dầu, quản lý hạn mức nhập khẩu
xăng dầu tối thiểu để đảm bảo nguồn, Nhà nước chỉ điều tiết giá bán lẻ xăng dầu
khi giá cơ sở vượt khung quy định, tránh can thiệp quá sâu vào kinh doanh của
doanh nghiệp; Nhà nước phải hậu kiểm, giám sát việc doanh nghiệp chấp hành
quy định của pháp luật về kinh doanh xăng dầu.
Ngoài ra, phải kể đến một số công trình nghiên cứu các cấp (bộ, viện,
trường, …) đã được thực hiện liên quan đến đề tài. Ví dụ như đề tài nghiên
cứu năm 2001 “Đổi mới cơ chế quản lý nhà nước đối với mặt hàng xăng dầu
trong tình hình mới” của Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương).
Việc điểm qua tình hình nghiên cứu cho thấy, có khá nhiều công trình
trong và ngoài nước nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của quản lý nhà
nước về kinh doanh xăng dầu. Tuy nhiên, về quản lý nhà nước trong kinh

8



- Theo Nghị định về kinh doanh xăng dầu số 83/2014/NĐ-CP “Kinh
doanh xăng dầu bao gồm các hoạt động: Xuất khẩu (xăng dầu, nguyên liệu
sản xuất trong nước và xăng dầu, nguyên liệu có nguồn gốc nhập khẩu), nhập
khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, gia công xuất khẩu xăng dầu, nguyên
liệu; sản xuất và pha chế xăng dầu; phân phối xăng dầu tại thị trường trong
nước; dịch vụ cho thuê kho, cảng, tiếp nhận, bảo quản và vận chuyển xăng
dầu”. Trong phạm vi của luận văn chỉ quan tâm đến các hoạt động kinh doanh
phân phối, tiếp nhận, bảo quản và vận chuyển xăng dầu. Kết hợp với việc
nghiên cứu các cơ chế, chính sách quản lý nhà nước đối với kinh doanh xăng
dầu và những tác động của cơ chế chính sách này đến hoạt động kinh doanh
xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
- Luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý nhà nước về kinh doanh
xăng dầu tại địa bàn tỉnh Hà Giang. Với vai trò là người quản lý, Nhà nước thực
hiện quản lý đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu trên các phương diện cụ thể:
quản lý chủ thể kinh doanh, quản lý giá cả, quản lý số lượng, chất lượng, kiểm
tra, giám sát việc thực thi các cơ chế, chính sách, các quy định của nhà nước.
Về thời gian: Luận văn tập trung khảo sát và phân tích công tác quản lý
nhà nước về kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang từ khi Nghị định
84/2009/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành và có hiệu lực từ ngày
15/12/2009 đến nay.
Về địa bàn nghiên cứu: Các cơ sở kinh doanh xăng dầu tại 11 huyện,
thành phố trên địa bàn tỉnh Hà Giang
5. Cấu trúc của luận văn
Phần mở đầu
Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước
trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực kinh doanh
xăng dầu trên địa bàn tỉnh Hà Giang

lưu kho và kinh doanh do khả năng bốc hơi rất mạnh. Do đó, trong hoạt động
sản xuất kinh doanh cần phải tính toán để hạn chế tối đa mức hao hụt;
- Xăng dầu là loại sản phẩm độc hại. Quá trình khai thác, chế biến cũng
như vận chuyển, phân phối, bảo quản có thể gây rò rỉ hoặc tai nạn, ảnh hưởng
xấu đến sức khỏe con người và môi trường;

12


- Xăng dầu là nguồn nhiên liệu của nhiều ngành kinh tế, là đầu vào
không thể thiếu của nhiều ngành kinh tế. Do đó, khi lượng xăng dầu không
đáp ứng nhu cầu sẽ làm cho quy mô các hoạt động kinh tế bị giảm sút. Khi
giá xăng dầu tăng cao, chi phí sản xuất các mặt hàng sử dụng xăng dầu như
yếu tố đầu vào sẽ tăng lên (Nguyễn Quang Tuấn, 2008, trang 15).
Tùy theo công dụng, xăng dầu được chia thành các sản phẩm chủ yếu sau:
-Xăng ô tô: tên thương mại của các loại xăng ô tô được đặt theo chỉ số
octan. Các loại xăng đang được lưu hành ở Việt Nam bao gồm: Xăng Ron 83,
Xăng Ron 90, Xăng Ron 92, Xăng Ron 95 và Ron 97. Xăng ô tô chủ yếu
được dùng làm nhiên liệu cho các phương tiện giao thông đường bộ như ô tô,
xe máy (loại dùng động cơ xăng).
- Xăng máy bay: ở Việt Nam hiện nay chủ yếu là xăng ZA1. Loại xăng
này sử dụng làm nhiên liệu cho động cơ máy bay, là sản phẩm đặc chủng sử
dụng cho ngành hàng không.
- Dầu Điêzel (Do): dầu Điêzel được phân loại theo hàm lượng lưu
huỳnh. Dầu Điêzel hiện đang lưu hành ở Việt Nam là loại Do 0,5%S (hàm
lượng lưu huỳnh tối đa 0,5%) và Do 0,25%S. Dầu Điêzel được dùng vào các
mục đích:
+ Làm nhiên liệu cho các phương tiện giao thông đường bộ, đường
thủy, đường sắt (loại dùng động cơ Điêzel).
+ Làm nhiên liệu đốt cho một số cơ sở sản xuất.

Ecuador
Iran
Iraq
Kuwait

Doanh thu
Nước
Doanh thu
51.405 Libya
11.823
64. 434 Nigeria
86.204
14.023 Qatar
44.751
114.751 Saudi Arabia
318.480
83.006 UAE
104.543
96.724 Venezuela
88.131
OPEC : 1.078.275
Nguồn: OPEC Annual Statistical Bulletin 2012

Xăng dầu là nguồn hàng hóa có giá trị, đóng góp quan trọng vào GDP
của nhiều nước. Rất nhiều quốc gia đã có được nguồn thu ngoại tệ đáng kể
nhờ dầu mỏ đặc biệt là các nước trong Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ
(OPEC) (Bảng 1.1)

14