TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÀI GIẢNG
(Lưu hành nội bộ,dành cho sinh viên hệ Cao đẳng)

THỰC HÀNH DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THCS
Tác giả: Th.s Lương Thị Lan Huệ

Năm 2017

1


MỤC LỤC
NỘI DUNG

TRANG

CHƯƠNG 1 THIẾT KẾ BÀI DẠY HỌC VÀ THỰC HÀNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ...........................4
1.1 Quan niệm và các bước thiết kế bài dạy học môn GDCD theo hướng đổi mới........4
1.2 Thực hành tổ chức dạy học môn giáo dục công dân ở trường THCS......................11
1.2.1 Thực hành các bước lên lớp..................................................................11
1.2.2 Thực hành trình bày bảng.....................................................................12
1.2.3 Thực hành kỹ năng thuyết trình............................................................12
CHƯƠNG 2 THỰC HÀNH DẠY HỌC MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THCS............16
2.1 Thực hành dạy học môn GDCD lớp 6................................................................16.
2.2 Thực hành dạy học môn GDCD lớp 7.................................................................16
2.3 Thực hành dạy học môn GDCD lớp 8.................................................................16
2.4 Thực hành dạy học môn GDCD lớp 9.................................................................16

- Nghiên cứu nắm vững chương trình, nội dung sách giáo khoa và các tài liệu tham
khảo có liên quan đến bài dạy.
- Nắm vững nội dung bài dạy để xác định mục tiêu, lựa chọn kiến thức cơ bản,
trọng tâm.
- Nắm vững đối tượng (người học) để dự kiến cách thức tác động nhằm tạo hứng
thú, kích thích nhu cầu chiếm lĩnh tri thức của đối tượng.
- Xác định các hình thức tổ chức dạy học và phương pháp tổ chức dạy học thích
hợp.
- Xác định phương tiện mà giáo viên và học sinh cần phải chuẩn bị để thực hiện
bài dạy có hiệu quả.
- Xác định hình thức cũng cố kiến thức, vận dụng tri thức đã được học vào thực tế
cuộc sống hoặc tạo cơ sở để tiếp nhận kiến thức mới.
- Dự kiến các tình huống sư phạm có thể xảy ra trong quá trình thực hiện dạy và
cách xử lý thích hợp của giáo viên.
Kết quả cuối cùng của việc thiết kế bài dạy học bao gồm giáo án và toàn bộ những
suy nghĩ, ý định của giáo viên về quá trình dạy học sẽ diễn ra trong tiết dạy. Kết quả
thứ nhất được thể hiện rõ ràng ở ngay trên giấy; còn kế quả thứ hai thì lại thường
không thê hiện trên giấy mà nằm tiềm ẩn trong suy nghĩ, ý định của giáo viên.
Nói như thế cũng có nghĩa là, giữa giáo án và thiết bài dạy học tuy có nhiều điểm
tương đồng, nhưng không phải là một.
Giáo án chỉ là một trong những sản phẩm cụ thể của hoạt động thiết kế bài dạy học
được thể hiện một cách vật chất trước khi bài dạy học được thể hiện.
Điều này được thể hiện:
Tiê
Giáo án
Thiết kế bài học học
u chí
Về
Là một bài soạn cụ thể
Là sự tổ chức hoạt động nhiều

tuân theo một quy trình nhất định. Quy trình đó bao gồm những bước sau đây:
- Xác định mục tiêu dạy học: Học xong bài này học sinh có được cái gì?
- Xác định nội dung: Dạy cái gì?
- Xác định các phương pháp dạy học tương ứng với từng nội dung cụ thể và những
phương tiện dạy học cần thiết: Dạy như thế nào?
- Xác định hình thức tổ chức dạy học cụ thể.
- Xác định mục tiêu dạy học cụ thể
* Sự cần thiết phải xác định mục tiêu dạy học
Mục tiêu là cái đích cần đạt tới sau mỗi bài học, do chính giáo viên đề ra và phải
thực hiện để đạt được. Để đạt được mục tiêu dạy học, chúng ta cần phải thiết kế
phương án dạy học thích hợp cho từng nội dung cụ thể. Phương án đó phải thể hiện rõ
vai trò của thầy giáo trong việc tổ chức, chỉ đạo hoạt động học tập của học sinh và vai
trò của học sinh trong việc tích cực, tự lực, chủ động và sáng tạo tìm kiếm và thu nhận
tri thức. Vì vậy, muốn thiết kế được phương án dạy học cho từng bài học cụ thể trước
hết là thầy giáo cần phải xác định rõ mục tiêu của tiết học. Để xác định mục tiêu từng
bài học thầy giáo cần suy nghĩ để trả lời các câu hỏi sau:
- Qua bài học cần trang bị cho học sinh kiến thức gì?
- Bài học góp phần hình thành và phát triển ở học sinh các thao tác tư duy nào?
- Qua bài học có thể góp phần giáo dục học sinh như thế nào?
- Bằng con đường nào để học sinh chiếm lĩnh được kiến thức, kĩ năng trong bài
học?
- Các biện pháp cần thiết nào để chỉ đạo và tích cực hóa hoạt động học tập của học
sinh, đảm bảo cho học sinh chiếm lĩnh được kiến thức, kĩ năng cần thiết một cách sâu
sắc, vững chắc?
- Các kết quả sau khi học mà học sinh cần hiểu là gì? (xác định đầu ra)
Để có thể trả lời các câu hỏi trên một cách có cơ sở khoa học đòi hỏi thầy giáo phải
nghiên cứu nội dung bài dạy một cách sâu sắc, nhằm nắm được các yếu tố nội dung
5



cảm, thái độ mà môn GDCD có ưu thế. Đó là
- Sự hứng thú học tập môn giáo dục công dân.
- Ý thức sẳn sang áp dụng những hiểu biết của mình vào các hoạt động trong gia
đình và xã hội.
- Tác phong làm việc khoa học, cẩn thận, tỉ mỉ.
- Tính trung thực trong khoa học.
- Tinh thần nổ lực phân đấu cá nhân, kết hợp chặt chẽ với tinh thần hợp tác trong
học tập và nghiên cứu. Ý thức tự học cũng như học hỏi người khác.
- Thế giới quan và nhân sinh quan khoa học.
* Cách xác định mục tiêu
6


Căn cứ để xác định mục tiêu bài học là phải dựa vào nhiệm vụ dạy học bộ môn,
nội dung chương trình sách giáo khoa, tìm hiểu tài liệu tham khảo, trao đổi với đồng
nghiệp để nắm được nội dung của từng phần trong bài dạy, hiểu được ý đồ của sách
giáo khoa nhằm xác định được cái cần đạt tới, cái mà học sinh phải có về mặt kiến
thức, kĩ năng và thái độ, tác phong và tình cảm sau khi học xong từng phần của bài
học và toàn bài học.
Việc xác định mục tiêu bài học càng rõ rang và cụ thể bao nhiêu thì việc thiết kế
bài học càng thuận lợi bấy nhiêu. Điều đó sẽ có tác dụng góp phần đảm bảo cho
việc nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn.
- Xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm
* Lưa chọn các đơn vị kiến thức cơ bản
Biết lựa chọn kiến thức là kĩ năng đầu tiên của mọi giáo viên.
- Kiến thức cơ bản là những kiến thức phản ánh bản chất của sự vật, hiện tượng.
Trong môn giáo dục công dân ở THPT, kiến thức cơ bản là những khái niệm, hệ
thống các khái niệm, các phạm trù, các quy luật, các nguyên lý về sự vật, hiện
tượng và sự vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng trong thực tế khách quan (tự
nhiên, xã hội và con người…)

Hai là, năm vững chương trình và nội dung sách giáo khoa GDCD.
Chương trình là pháp lệnh cần phải tuân theo, còn sách giáo khoa là tài liệu
giảng dạy và học tập bắt buộc (vì nó chứa đựng kiến thức cơ bản, chủ yếu, thống
nhất trong phạm vi cả nước). Chọn kiến thức cơ bản là chọn kiến thức trong sách
giáo khoa.
Để nắng vững chương trình và sách giáo khoa, một mặt giáo viên phải nắm vững
nội dung từng chương, từng bài; mặt khác, lại phải nắm vững tính tổng thể của toàn
bộ chương trình và quan hệ giữa các chương, bài. Chỉ có như vậy giáo viên mới xác
định đúng đắn những đơn vị kiến thức, những khái niệm, phạm trù…cần đi sâu, cần
bổ sung, lược bớt…mà không làm ảnh hưởng đến chuẩn kiến thức hoặc tỉ lệ thống
nhất của các đơn vị kiến thức.
Trong thực tế, để xác định kiến thức cơ bản của mỗi bài, giáo viên còn phải tham
khảo tài liệu, sách báo, các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, các câu hỏi và bài
tập trong bài, cuối bài…Điều đó cũng có nghĩa là yêu cầu giáo viên phải hiểu biết
sâu sắc nhiều vấn đề liên quan đến nội dung bài dạy học.
Ba là, nắm vững đối tượng (học sinh)
Tuy kiến thức sách giáo khoa là kiến thức chuẩn cho từng cấp học, bậc học, lớp
học, nhưng trình độ học sinh lại không thể đồng đều ở mọi lớp, mọi vùng miền. Do
đó giáo viên phải nắm vững đối tượng để cân nhắc lựa chọn kiến thức cơ bản sao
cho vừa sức của học sinh.
Quy trình lựa chọn kiến thức cơ bản
- Tìm mục tiêu của bài dạy học và của từng phần trong bài.
- Xác định nội dung cơ bản của từng bài, từng phần trong bài với các khái niệm
(hệ thống các khái niệm), các mối quan hệ, các quy luật, các hiện tượng tiểu biểu.
- Xác định kiến thức trọng tâm của bài (là một bộ phận của kiến thức cơ bản
nhưng có vị trí then chốt, có vai trò chi phối các đơn vị kiến thức khác). Nắm vững
kiến thức trọng tâm thì có thể tạo cơ sở để hiểu các đơn vị kiến thức khác trong bài,
nhưng cũng có thể nằm xen kẽ ở các mục khác nhau của bài.
- Trong quá trình xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm của bài, giáo viên có thể
sắp xếp lại cấu trúc của bài nhằm làm nổi bật các mối quan hệ giữa các đơn vị kiến

có những phương pháp dạy học khác nhau (phương pháp “vào bài”, phương pháp
triển khai các đơn vị kiến thức mới, phương pháp củng cố, hệ thống hóa kiến thức,
phương pháp hướng dẫn hoạt động nối tiếp..).
Bốn là, căn cứ vào đối tượng học sinh
Dạy học sát với đối tượng, bảo đảm tính vừa sức cũng là một cơ sở để giáo viên
lựa chọn phương pháp dạy học thích hợp. Điều này đòi hỏi giáo viên phải nắm vững
trình độ, năng lực của học sinh về kiến thức, kĩ năng; về đặc điểm tư duy, tâm - sinh
lý lứa tuổi; về vón kiến thức thực tế tích lũy được qua cuộc sống; về thói quan trong
học tập…Chỉ trên cơ sở đó, giáo viên mới dự kiến sử dụng phương pháp dạy học.
Chẳng hạn như: tài liệu, phương tiện dạy học, số lượng học sinh, thời gian, địa điểm
(không gian)..
Sáu là, căn cứ vào năng lực, tay nghề của giáo viên
Phương pháp và việc lựa chọn phương pháp vừa có tính khách quan lại vừa có
tính chủ quan. Lựa chọn phương pháp nào để đạt hiệu quả tốt nhất, phần lớn phụ
thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, thói quen sử dụng của giáo viên. Thông thường,
khi thiết kế bài dạy học, để xác định các phương pháp dạy học thích hợp, giáo viên
nào cũng tự đưa ra những câu trả lời cho một loạt câu hỏi có tính lựa chọn, chẳng
hạn:
Tại sao lựa chọn phương pháp dạy học này? Nó sẽ có những thuận lợi và khó
9


khăn gì đối với giáo viên khi tổ chức cho học sinh lĩnh hội và vận dụng tri thức?
học sinh thuận lợi hay khó khăn khi giáo viên sử dụng phương pháp dạy học đó?
Phương pháp dạy học đó có phù hợp với việc thực hiện mục tiêu và nội dung bài
dạy không. Có tạo được hứng thú, nhẹ nhàng đối với học sinh hay làm cho tình hình
trở nên phức tạp, nặng nề?
Phương pháp dạy học đó có thể phát huy tính tích cực của học sinh chưa? Có
phù hợp với trình độ, năng lực của học sinh không? Nó có thể đòi hỏi và tạo điều
kiện để học sinh hình thành những kĩ năng thích hợp hay chưa? Nó đòi hỏi ở học

hợp lí, tránh sự lạm dụng trong việc khai thác và sử dụng hợp lí các phương tiện
dạy học cần phải căn cứ vào mục tiêu bài học, nội dung cụ thể của từng bài cũng
10


như các phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ sử dụng.
Giáo dục công dân là một môn học tiềm năng về hệ thống các phương tiện dạy
học phong phú và đa dạng. Bởi vậy, việc lựa chọn và sử dụng các thiết bị và
phương tiện dạy học càng cần phải được quan tâm đúng mức. Đối với giáo viên
giảng dạy môn giáo dục công dân, để chủ động trong việc lựa chọn, khai thác và sử
dụng các phương tiện dạy học nên tạo cho mình kho tư liệu riêng.
Trong dạy học môn công nghệ người ta có thể khai thác và sử dụng các phương
tiện dạy học truyền thống, như: bảng, tài liệu sách giáo khoa, các vật thật, các mô
hình, cũng có thể sử dụng các phương tiện trực quan, các phương tiện nghe nhìn
hiện đại. Hoặc có thể sử dụng kết hợp các phương tiện trực quan truyền thống và
các phương tiện trực quan hiện đại.
- Xác định hình thức cũng cố, đánh giá và tập trung vận dụng tri thức của học
sinh
Ở bước này, trong thực tế, giáo viên có nhiều cách thực hiện:
Có giáo viên nhắc lại các mục đề của bài học.
Có giáo viên nhắc lại những nội dung chính, cơ bản của bài và yêu cầu học sinh
cần học ở nhà nội dung nào, làm những bài tập gì, cần chuẩn bị gì cho tiết học
sau…
Những hình thức này thường không mang lại hiệu quả, bởi vì:
- Học sinh không nhận được cái gì mới hơn.
- Buộc học sinh phải ghi nhớ (thậm chí phải ghi nhớ máy móc) những kiến thức
vừa mới học.
- Giáo viên không đánh giá được mức độ hiểu và khả năng vận dụng của học
sinh.
- Không tạo được thái độ tích cực của học sinh (học sinh thờ ơ, không chú ý, ồn

lời nói phải chỉnh chu, trong sáng, mạch lạc. Đặc biệt nên giành nhiều thời gian cho
việc truyền thụ tri thức mới và tìm hiểu sự tiếp thu kiến thức của học sinh.
Sau khi lên lớp, giáo viên nên rút ra kinh nghiệm của giờ lên lớp, bổ sung, hoàn
chỉnh giáo án (nếu thấy cần thiết). Trong khi rút kinh nghiệm nên đi sâu vào phương
pháp truyền thụ kiến thức của thầy, kết quả lĩnh hội tri thức của trò, những kiến thức
cần được khắc sâu thêm trong những giờ lên lớp sau, những kiến thức cần bổ sung
cho giờ lên lớp hoàn chỉnh, những thiếu sót không đáng có cần khắc phục.
1.2.2 Thực hành trình bày bảng
Giảng viên tổ chức cho sinh viên thực hành viết bảng. Mỗi sinh viên thực
hành không quá 5 phút.
Yêu cầu : Hình thức trình bày khoa học, có chia bảng chính, bảng phụ. Bảng
chính để ghi các nội dung bài dạy của giáo viên, bảng phụ ghi ví dụ, hoặc hoạt động
của sinh viên.
1.2.3 Thực hành kỹ năng thuyết trình
Thuyết trình là một phương pháp dạy học trong đó giáo viên dùng lời nói sinh
động, thuyết phục để truyền thụ hệ thống tri thức cho học sinh theo chủ đích nhất
định, nhờ vậy học sinh tiếp thu bài giảng một cách có ý thức.
12


Đây là một phương pháp dạy học truyền thống được ví bằng hình ảnh rót
nước vào bình. Giáo viên là người rót những kiến thức vào chiếc bình là các học
sinh. Phương pháp thuyết trình có lẽ là một trong những phương pháp lâu đời nhất
và cũng là một phương pháp quen thuộc nhất đối với tất cả các giáo viên. Tại sao
phương pháp này lại được sử dụng rộng rãi trong một thời gian dài như vậy, chúng
ta hãy tìm hiểu một số tác dụng của phương pháp thuyết trình.
- Phương pháp thuyết trình là tối ưu để truyền đạt một khối lượng kiến thức
lớn trong một thời gian ngắn. Đối với môn giáo dục công có tính đặc thù là mang
tính lý luận, trừu tượng cao do đó, giáo viên thường lựa chọn phương pháp này để
phaan tích, giảng giải cho học sinh hiểu.

giáo viên vẫn tiếp tục thuyết trình sẽ dẫn đén không khí lớp học rất nặng nề, học sinh
chán nản, mệt mỏi.
Giáo viên phải xác định được mục tiêu của bài học điều này sẽ giúp cho giáo
viên xác định được những nội dung trọng tâm và thúc đẩy sự quan tâm của học sinh
vào nội dung cơ bản cũng như sắp xếp bài dạy một cách logic, khoa học.
Giáo viên cần tính đến những kiến thức và kinh nghiệm mà học sinh đã có để
có thể loại bỏ những kiến thức không cần thiết. Giáo viên nên chuẩn bị câu hỏi để
tìm hiểu những hiểu biết và kinh nghiệm của học sinh về nội dung bài dạy.
Giáo viên cần chuẩn bị các phương tiện dạy học hỗ trợ, Các nhà giáo dục học
cho rằng, con người ghi nhớ thông tin qua nghe là 20%, qua đọc là 30% nhưng qua
nghe và trực quan hóa là 50%. Nếu sử dụng phương pháp thuyết trình mà không sử
dụng phương tiện hỗ trợ chỉ có thầy nói- trò nghe sẽ khiến học sinh gặp khó khăn
trong việc tập trung và ghi nhớ thông tin. Có rất nhiều phương tiện giảng dạy để bổ
trợ cho bài dạy của giáo viên đạt hiệu quả như sơ đồ, tranh, ảnh, phim, đồ vật...Nên
lưu ý rằng các phương tiện sử dụng trong dạy học pahir phù hợp với mục tiêu, nội
dung, phương pháp giảng dạy và điều kiện của lớp học. Không sử dụng phương tiện

14


giảng dạy để trình diễn, trang trí. Các phương tiện sử dụng trong dạy học phải đảm
bảo yêu cầu là các học sinh có thể nghe, nhìn thấy rõ.
Bước 2: Thực hiện thuyết trình
Khi bắt đầu bài dạy giáo viên nên có hoạt động khởi động thu hút sự chú ý
của học sinh. Giáo viên có thể bắt đầu bằng trò chơi, câu chuyện, câu hỏi hài hước
để tạo không khí học tập vui vẻ, tích cực giữa các thành viên nhóm. Các hoạt động
này phải hướng tới mục tiêu bài giảng chứ không chỉ đơn thuần là trò chơi.Một khởi
đầu tốt đẹp sẽ tạo môi trường học tập tích cực, tin cậy giữa giáo viên và học sinh.
Nếu bước khởi đầu không thành công, ấn tượng không tốt đẹp sẽ khó khăn trong
việc thay đổi ấn tượng đó.

Chia nhóm thực hành dạy học môn GDCD lớp 8
Yêu cầu : Sinh viên hoàn thành giáo án trước lúc lên lớp.
Sinh viên chuẩn bị các phương tiện dạy học đầy đủ.
2.4 Thực hành dạy học môn GDCD lớp 9
Chia nhóm thực hành dạy học môn GDCD lớp 9.
Yêu cầu : Sinh viên hoàn thành giáo án trước lúc lên lớp.
Sinh viên chuẩn bị các phương tiện dạy học đầy đủ.

NỘI DUNG ÔN TẬP KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN VÀ
THI KẾT THÚC HỌC PHẦN

16


Câu 1: Vị trí,đặc điểm của môn GDCD ở trường THCS
Câu 2:Những điểm mới của chương trình môn GDCD ở trường THCS.
Câu 3:Thực trạng dạy học môn GDCD ở trường THCS
Câu 4: Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD hiện nay và một số yêu cầu đối
với giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học môn GDCD.
Câu 5: Kỹ năng dạy học tích hợp và phân hóa trong dạy học môn GDCD ở trường
THCS
Câu 6: Những nguyên tắc cơ bản trong dạy học môn GDCD ở trường THCS
Câu 7: Một số phương pháp dạy học kích thích tính tích cực học tập của học sinh đối
với môn GDCD
Câu 8:Các hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn GDCD ở trường THCS
Câu 9:Thiết kế các đề kiểm tra trong dạy học môn GDCD ở trường THCS
Câu 10: Soạn giáo án và thực hành giảng dạy

Tài liệu tham khảo