ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU TRANG

THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG TRUYỆN NGUYỄN NHẬT ÁNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------

NGUYỄN THỊ THU TRANG

THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG TRUYỆN NGUYỄN NHẬT ÁNH

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lý luận Văn học
Mã số: 60.22.01.20

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Lý Hoài Thu

Hà Nội - 2016



Hà Nội, ngày 14 tháng 11 năm 2016
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Trang


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 3
1. Lý do chọn đề tài......................................................................................... 3
2. Lịch sử vấn đề ............................................................................................. 4
3. Mục đích nghiên cứu, Đối tượng nghiên cứu, Phạm vi nghiên cứu ......... 10
4. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 10
5. Kết cấu luận văn........................................................................................ 11
Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ THỜI GIAN, KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT
VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH ...................... 12
1.1. Khái lƣợc về thời gian, không gian nghệ thuật ................................ 12
1.1.1. Khái niệm thời gian nghệ thuật ...................................................... 12
1.1.2. Khái niệm không gian nghệ thuật ................................................... 13
1.2. Hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh trong dòng văn học
thiếu nhi ...................................................................................................... 15
1.2.1. Khái niệm văn học thiếu nhi ........................................................... 15
1.2.2. Bức tranh chung của văn học thiếu nhi thời kì đổi mới ................. 17
1.2.3.Vị trí của Nguyễn Nhật Ánh trong dòng văn học thiếu nhi ............. 25
Tiểu kết chương 1............................................................................................ 36
Chƣơng 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGUYỄN
NHẬT ÁNH ................................................................................................... 38
2.1. Thời gian hiện tại ................................................................................ 38
2.1.1. Thời gian hiện tại với những trò chơi thú vị................................... 38
2.1.2. Thời gian hiện tại với những trải nghiệm sâu sắc .......................... 42
2.2. Thời gian quá khứ ............................................................................... 51

thực, tầm vóc, tư duy nghệ thuật của người nghệ sĩ, sự sáng tạo của nhà văn
trong cách tổ chức tác phẩm. Ngoài các phạm trù truyền thống như cốt truyện,
kết cấu, điểm nhìn, lời văn, thời gian và không gian nghệ thuật là hai phạm trù
nghiên cứu căn bản của thi pháp học, là chìa khóa quan trọng để mở cánh cửa
bước vào thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
1.2.Văn học thiếu nhi là một bộ phận quan trọng của văn học của mỗi dân
tộc. Nó có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, hình thành nhân cách, làm
giàu tâm hồn con người từ thuở ấu thơ, là hành trang không thể thiếu cho các
em. Trong thời đại thế giới phẳng của giao lưu và hội nhập như hiện nay, văn
học thiếu nhi không tránh khỏi quy luật cạnh tranh khốc liệt cả về phương
thức lưu hành lẫn chất lượng nghệ thuật với các tác phẩm văn hóa ngoại nhập.
Nghiên cứu về văn học thiếu nhi, người viết mong muốn đóng góp một phần
vào công cuộc giáo dục nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ qua những trang văn
trong sáng, hồn hậu.
Trên văn đàn văn học thiếu nhi hiện nay, Nguyễn Nhật Ánh được coi là
một tác giả tiêu biểu, là nhà văn có sức sáng tạo dồi dào, đạt nhiều giải
thưởng cả trong nước và quốc tế. Được coi là "hoàng tử bé" trong thế giới trẻ
thơ, tác giả đã vượt qua những cuộc "thử lửa" khốc liệt và chinh phục độc giả
nhỏ tuổi. Nguyễn Nhật Ánh có thể xem là nhà văn có bút lực khá mạnh hiện
nay với sức sáng tạo dồi dào. Hầu hết các sáng tác của anh như Mắt biếc,
Kính vạn hoa, Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ đều tạo được dấu ấn trong lòng
3


công chúng, được tái bản nhiều lần và một số còn được dịch ra tiếng nước
ngoài. Là nhà sư phạm, hoạt động đoàn, nhà báo và viết văn, dường như cuộc
tương ngộ tương phùng giữa tác giả và văn học thiếu nhi là một sự bén duyên
đầy hữu ý. Nhà văn đã gieo hạt trên cánh đồng trẻ thơ, nuôi dưỡng nhiều giá
trị tinh thần quý báu, giúp các em chống lại nguy cơ bị lãnh cảm, bị cằn cỗi
trong tác động của kinh tế thị trường.

nhiên giữa những người trẻ tuổi”, “nói các ngôn ngữ họ nói, nghĩ những điều
họ nghĩ và thấy những gì họ nhìn thấy” [47, tr.12]. Nhà văn nắm bắt những
nét tâm lí trong thế giới nội tâm của nhân vật, thể hiện những bâng khuâng
rung cảm đầu đời. Nguyễn Thị Thanh Xuân rất tinh tế trong sự phát hiện:
“Chắc hẳn rằng dù không đa dạng như ở người lớn, trạng thái tinh thần này
ở lứa tuổi thiếu niên vẫn đòi hỏi được thê hiện ở nhiều cung bậc, sắc thái, mà
Nguyễn Nhật Ánh thì còn tựa quá nhiều vào quá khứ. Qua màn sương hoài
niệm, những mối tình mới chớm đều buồn, dở dang và gắn liền với một nhân
dáng” [47, tr.13].
Vũ Ân Thy trong Nguyễn Nhật Ánh – người bạn thân mến của độc giả trẻ
đăng trên báo Sài Gòn giải phóng (1997) đề cao tác phẩm của nhà văn xứ
Quảng “có sức hấp dẫn lạ và mới. Nó lôi cuốn thiếu nhi và có sức thuyết phục
người lớn có trách nhiệm với thế hệ trẻ” [28, tr.52]. Tác giả bài viết đã khái
quát giá trị truyện Nguyễn Nhật Ánh: “Nhỏ nhắn, hóm hỉnh và sâu sắc, trữ
tình; duyên dáng và bất ngờ... truyện kể Nguyễn Nhật Ánh luôn gần gũi như
truyện dân gian cổ tích, như ước mơ của tuổi thơ mà lại mang tính hấp dẫn
hiện đại” [28, tr.52].
Vân Thanh trong Nguyễn Nhật Ánh nhà văn thân quý của tuổi thơ đăng
trên Tạp chí Văn học số 6- 1998 nhận định: “Nguyễn Nhật Ánh đã nói được
tiếng nói, đã nghĩ theo cách nghĩ của lứa tuổi thơ” [40, tr.75]. Đó cũng là yêu

5


cầu trong những sáng tác cho thiếu nhi – điều tưởng như đơn giản nhưng
không dễ thực hiện.
Trong bài viết Truyện viết cho thiếu nhi sau năm 1975: Diện mạo và quá
trình phát triển của Bắc Lý, mặc dù vẫn trích dẫn và lấy những ví dụ minh họa
cho các luận điểm về văn học thiếu nhi trong thời kì đổi mới nhưng tác giả có
nhiều đoạn khái quát, giới thiệu giá trị của tác phẩm Kính vạn hoa, bộ truyện

Năm 2013, cuốn Nguyễn Nhật Ánh – hoàng tử bé trong thế giới tuổi thơ
(Lê Minh Quốc biên soạn) ra đời giúp người đọc có cái nhìn khá đầy đủ về
tiểu sử, hành trình văn chương của Nguyễn Nhật Ánh. Với tình cảm nồng hậu
dành cho bạn văn đồng hương xứ Quảng, tác giả tập sách nhận định: “Với
dòng văn học dành cho thiếu nhi và tuổi mới lớn, hiện nay anh (Nguyễn Nhật
Ánh – Lê Minh Quốc) đang giữ một vị trí đặc biệt. Khó có người thay thế. Khi
liệt kê tên tuổi và tác phẩm của một thế hệ nhà văn, hội đồng văn học sử có
thể nhớ người này và quên béng người kia. Có thể chọn người này và bỏ sót
người kia. Nhưng với Nguyễn Nhật Ánh, người ta không thể, dù cố tình hoặc
vô tâm” [35; tr. 51].
Cùng với sự khẳng định vị trí nhà văn, Lê Minh Quốc còn giải thích
nguyên nhân tạo ra “ma lực Nguyễn Nhật Ánh”. Đó là nhờ “cách viết phù hợp
với tâm lí đối tượng bạn đọc”, “Câu văn trong sáng như nó vốn có, như lời ăn
tiếng nói ta tiếp nhận hàng ngày...” [35; 52]. Các tác phẩm kết hợp nhuần
nhuyễn yếu tố giải trí và giáo dục” hướng trẻ thơ tới những giá trị nhân bản.
Thái Phan Vàng Anh với bài viết Nguyễn Nhật Ánh, người kể chuyện của
thiếu nhi đăng trên Tạp chí Non nước Số 187 - 2013 đã góp thêm một cách
nhìn cho việc nghiên cứu truyện Nguyễn Nhật Ánh ở góc độ nghệ thuật kể
chuyện. Điều quan trọng là tác giả hòa vào thế giới trẻ thơ, sống cùng với các
em nhỏ để rồi kể chuyện về thiếu nhi cho chính thiếu nhi. Thái Phan Vàng
Anh cho rằng dù không quá chú ý đến cách kể, đến kĩ thuật dựng truyện
7


nhưng “Cái hấp dẫn, cái “duyên” của truyện Nguyễn Nhật Ánh chủ yếu nhờ
vào sự hồn nhiên, tươi tắn ở ngôn ngữ, giọng điệu trần thuật” [2, tr.61].
Bên cạnh đó, phải kể đến các luận văn nghiên cứu về Nguyễn Nhật Ánh.
Công trình Thế giới trẻ thơ qua cách nhìn của Nguyễn Nhật Ánh trong bộ
truyện Kính vạn hoa của tác giả Phạm Thị Bền (Luận văn thạc sĩ ngữ văn,
2005, Đại học sư phạm Hà Nội) là công trình chuyên biệt đầu tiên đi sâu

Ánh thu hút sự quan tâm khá nhiều của các báo, tạp chí, trang thông tin điện
tử, các cuốn sách về văn học thiếu nhi Việt Nam. Có thể kể một số tác phẩm
như Văn học thiếu nhi Việt Nam- Nghiên cứu, lý luận, phê bình, tiểu luận, tư
liệu do Vân Thanh biên soạn và tập hợp (Nhà xuất bản Kim Đồng, 2001),
Giáo trình văn học thiếu nhi- phần 1 của Lã Thị Bắc Lý (NXB Đại học Sư
phạm, 2006). Gần đây nhất, cuốn Nguyễn Nhật Ánh- Hoàng tử bé của thế giới
tuổi thơ của Lê Minh Quốc (NXB Kim Đồng, 2012) đã nghiên cứu toàn diện
về tiểu sử, con người Nguyễn Nhật Ánh từ khi là anh bồ câu của báo Mực
Tím đến khi trở thành tên tuổi nhà văn thiếu nhi như hiện nay. Ngoài ra, các
bài viết về Nguyễn Nhật Ánh và các tác phẩm của ông xuất hiện nhiều trên
các trang báo Người lao động. Tiền Phong, Tuổi trẻ… và các trang báo điện
tử như vnexpress.net, thanhnien.vn, ringing.vn,…
Bài viết Lý giải sức hút từ các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh của
Nguyễn Ngân trên trang ringring.vn đã phân tích bốn lí do tác phẩm của
Nguyễn Nhật Ánh luôn được bạn đọc đón nhận là: Tình cảm tuổi học trò,
miêu tả thiên nhiên sinh động, giọng văn đa dạng và những đoạn kết xúc
động. Cuối bài tác giả nhận xét “Nguyễn Nhật Ánh vẫn còn những cách rất
riêng để đi vào từng ngõ ngách trong tâm hồn độc giả, để họ cùng vui, cùng
cười, cùng ngẫm bằng những câu chữ không bao giờ thừa thãi. Và nét hóm
hỉnh, đáng yêu, những bài học nhẹ nhàng, những kỉ niệm chẳng-của-riêngai… sẽ còn khiến cái tên Nguyễn Nhật Ánh tiếp tục được yêu mến”.
9


Các bài viết ít nhiều đề cập đến các vấn đề thuộc nội dung, nghệ thuật của
tác phẩm Nguyễn Nhật Ánh, đều là những gợi ý quý báu để chúng tôi triển
khai đề tài nghiên cứu của mình.
3.Mục đích nghiên cứu, Đối tƣợng nghiên cứu, Phạm vi nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Từ lí thuyết thi pháp về thời gian và không gian
nghệ thuật trong tác phẩm văn học, luận văn tập trung nghiên cứu cách tổ
chức các kiểu thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật trong truyện

- Phƣơng pháp khảo sát- thống kê: Phương pháp này giúp chúng tôi
thống kê các mô hình thời gian và không gian nghệ thuật trong những sáng
tác của Nguyễn Nhật Ánh nhằm cung cấp những số liệu cụ thể khoa học, xác
thực để đi kết luận cuối cùng.
- Phƣơng pháp nghiên cứu tiểu sử và trƣờng hợp tác giả: Phương pháp
này giúp tìm hiểu về cuộc đời nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và mối quan hệ giữa
cuộc đời và quá trình sáng tác.
5.Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương như sau:
Chƣơng 1: Khái lƣợc về thời gian, không gian nghệ thuật và vị trí
của Nguyễn Nhật Ánh trong dòng văn học thiếu nhi
Chƣơng 2: Thời gian nghệ thuật trong truyện Nguyễn Nhật Ánh
Chƣơng 3: Không gian nghệ thuật trong truyện Nguyễn Nhật Ánh.

11


Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ THỜI GIAN, KHÔNG GIAN NGHỆ
THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH
1.1. Khái lƣợc về thời gian, không gian nghệ thuật
1.1.1. Khái niệm thời gian nghệ thuật
Thời gian nghệ thuật là phạm trù của hình thức nghệ thuật, thể hiện
phương thức tồn tại và triển khai của thế giới nghệ thuật. Nếu thế giới thực tại
bị chi phối bởi dòng thời gian thì thế giới nghệ thuật cũng tồn tại và chịu ảnh
hưởng lớn của thời gian nghệ thuật. Theo Từ điển thuật ngữ văn học, thì: Thời
gian là “hình thức nội tại của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể
của nó” [13;160]. Cùng với không gian nghệ thuật, sự miêu tả, trần thuật
trong văn học nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn trần thuật
nhất định trong thời gian. Khác với thời gian khách quan được đo bằng đồng

cách có hiệu quả nghệ thuật.
1.1.2. Khái niệm không gian nghệ thuật
Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại bên trong của hình thức nghệ
thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó. Theo các tác giả của cuốn Từ điển Tiếng
Việt, không gian là “hình thức tồn tại cơ bản của vật chất, trong đó các vật có
độ dài và độ lớn khác nhau, cái nọ ở cạnh cái kia”, là “khoảng không gian
bao trùm mọi vật xung quanh con người”. Khi nhắc đến không gian nói
chung, người ta thường quy nó về một không gian địa lý nào đó.
Nhưng không gian nghệ thuật lại là một phạm trù khác hẳn, nó thuộc về
hình thức nghệ thuật, là “phương thức tồn tại và triển khai của thế giới nghệ
thuật” [25, tr.42].
Các tác giả cuốn Từ điển thuật ngữ văn học khẳng định: “không gian nghệ
thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể
của nó. Sự miêu tả, trần thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn
ra trong một trường nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính
13


bộc lộ qua quảng tính của nó; cái này bên cạnh cái kia, liên tuc, cách quãng,
tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài tạo thành viễn cảnh nghệ thuật. Không
gian nghệ thuật gắn liền với những cảm thụ về không gian nên mang tính chủ
quan. Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng. Do vậy không gian
nghệ thuật có tính độc lập tương đối với không gian địa lý”[13,tr 56].
Giáo sư Trần Đình Sử cũng chỉ rõ: “Không gian nghệ thuật là sản phẩm
sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm biểu hiện con người và thể hiện một quan
điểm nhất định về cuộc sống, do đó không thể quy nó về không gian địa lý,
hay không gian vật lý, vật chất”[38,tr.94]. Chính vì thuộc về thế giới nghệ
thuật, thuộc về thế giới của “cái nhìn và mang ý nghĩa” (Trần Đình Sử) nên
không gian nghệ thuật mở ra một trường nhìn, một cách nhìn trong tác phẩm.
Trong tác phẩm, từ cái nhìn của tác giả, từ điểm nhìn của người kể chuyện

thuật có thể là không gian mở hoặc không gian khép. Không gian nghệ thuật
cũng có thể là không gian linh hoạt, vận động đa dạng hay đã hướng hoặc
cũng có thể là không gian tĩnh bất động.
Như vậy không gian nghệ thuật có ý nghĩa quan trọng đối với tác giả trong
việc miêu tả cuộc sống, bộc lộ tư tưởng, tình cảm, tâm hồn của con người.
Vai trò của không gian nghệ thuật không dừng lại ở việc xác định nơi chốn,
địa điểm diễn ra các sự kiện, nơi liên kết đường dây cốt truyện, mà nó đã trở
thành một kí hiệu đặc biệt để diện đạt những phạm trù ngoài thời gian, hoặc
để thể hiện tâm trạng của nhân vật, hoặc để đánh giá nhân vật đó về mặt đạo
đức, thẩm mỹ.
1.2. Hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh trong dòng văn học thiếu nhi
1.2.1. Khái niệm văn học thiếu nhi
Để nghiên cứu sâu hơn về vị trí của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh đối với nền
văn học thiếu nhi, câu hỏi đầu tiên chúng ta cần phải trả lời là “văn học thiếu nhi
là gì?”. Có rất nhiều định nghĩa và cách hiểu khác nhau về văn học thiếu nhi.

15


Theo cuốn Từ điển thuật ngữ văn học: “Theo nghĩa hẹp, văn học thiếu nhi
gồm những tác phẩm văn học hoặc phổ cập khoa học dành cho thiếu nhi. Tuy
vậy, khái niệm văn học thiếu nhi cũng thường bao gồm một phạm vi rộng rãi
những tác phẩm văn học thông thường (dành cho người lớn) đã đi vào phạm
vi đọc của thiếu nhi” [40, tr.353]. Như vậy, Từ điển thuật ngữ văn học không
đưa ra một khái niệm hay một định nghĩa cụ thể về văn học thiếu nhi mà chỉ
giới hạn những “loại” tác phẩm được gọi là văn học thiếu nhi. Mà trong số
những tác phẩm văn học thiếu nhi ấy cũng gồm cả những tác phẩm không
thuộc về văn học .
Cũng về khái niệm văn học thiếu nhi thì Từ điển bách khoa mở
(Wikipedia) cho rằng: “Văn học thiếu nhi (Children’s literature) hay văn học

vào mục đích giáo dục) của các tác phẩm thiếu nhi, loại nhân vật và lực lượng
sáng tác trong văn học thiếu nhi ( điểm này có nét tương đồng với quan điểm
của Bách khoa toàn thư mở).
Triển khai đề tài Thời gian và không gian nghệ thuật trong truyện ngắn
của Nguyễn Nhật Ánh, mà thực chất là tập trung vào các truyện viết cho thiếu
nhi, chúng tôi không có “khao khát” đưa ra một khái niệm về văn học thiếu
nhi mà trên cơ sở tham khảo những khái niệm và quan điểm về văn học thiếu
nhi khác nhau, chúng tôi sẽ rút ra những đặc điểm cơ bản mang tính đặc trưng
về văn học thiếu nhi. Những cơ sở lý luận này sẽ giúp chúng tôi đi sâu phân
tích thời gian và không gian của truyện ngắn Nguyễn Nhật Ánh trong những
chương tiếp theo.
1.2.2. Bức tranh chung của văn học thiếu nhi thời kì đổi mới
Xã hội Việt Nam từ sau cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhất là thời kì đổi
mới đã có những bước chuyển biến to lớn, sâu sắc và toàn diện. Sự phát triển
và vận động của văn học có mối quan hệ mật thiết với sự phát triển của xã hội
vì vậy thông qua đời sống văn học ta có thể thấy được sự thay đổi của con
17


người, các mối quan hệ xã hội trong thời kì mới của đất nước. Truyện viết cho
thiếu nhi từ sau năm 1975 tuy có dòng chảy riêng nhưng cũng không nằm
ngoài diện mạo chung của văn học Việt Nam, nhất là văn xuôi giai đoạn này.
Quan sát sự vận động của văn học thiếu nhi thời kì đổi mới, chúng ta thấy có
thể chia làm hai giai đoạn:
Giai đoạn 1975-1985: Những trăn trở tìm kiếm và chuẩn bị cho giai đoạn
đổi mới
Trước đó, sự kiện cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công đã đánh
dấu một bước ngoặt lịch sử vĩ đại trong quá trình đấu tranh, bảo vệ đất nước
của dân tộc, đồng thời từ đây văn học Việt Nam cũng dần dần bước sang một
giai đoạn phát triển mới rực rỡ và gặt hái được nhiều thành công. Thành tựu

xấu xa, lạc hậu, sự nhỏ nhen ích kỉ của con người.
Ở giai đoạn trước, khi nhân dân ta đang hừng hực khí thế chiến đấu chống
lại kẻ thù thì đề tài tổn thất và mất mát dường như trở thành vấn đề “cấm kị”
trong nhiều mảnh đất văn học. Văn học sống dưới bầu khí quyển chiến tranh
nên “những đứa con tinh thần” của nó cũng chủ yếu mang cảm hứng ca ngợi
cuộc kháng chiến trường kì và thần thánh của dân tộc. Biết bao thế hệ trẻ em
đã được truyền ý chí chiến đấu, đã hiểu rõ hơn việc đấu tranh để bảo vệ cuộc
sống của nhân dân mình thông qua văn học: “Chúng tôi muốn làm gì? Rõ
ràng là trong tâm trí của chúng tôi, không một đứa nào muốn đi tản cư, mặc
dù biết sẽ được đi đến nơi xa lạ. Cái nơi xa đang khơi gợi trí tò mò trong tâm
trí cũng không lấn át được sự thôi thúc bồng bột ngây thơ: hãy cho chúng tôi
ở lại chiến đấu với giặc…” (Nguyễn Minh Châu - Từ giã tuổi thơ). Đề tài lịch
sử rất phát triển ở giai đoạn trước 1975 thì giờ đây cũng chững lại. Các tác giả
thường xuyên viết về lịch sử trước đây như Nguyễn Huy Tưởng, Hà Ân, Lê
Vân, An Cương, Nguyễn Đức Hiền…thường khai thác lịch sử gắn với các
nhân vật anh hùng và truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Tới gia
19


đoạn này, Tô Hoài mở ra một hướng khai thác mới, hướng khai thác lịch sử
gắn với huyền thoại, phong tục và văn hóa. Những tri thức và bài học lịch sử
ở đây không chỉ gắn với lịch sử chiến đấu mà đã mở rộng sang tình yêu quê
hương, làng xóm tạo ra một thế giới xa xưa, hư ảo hấp dẫn: Đảo hoang,
Chuyện nỏ thần, Đảo Chử...
Dòng chảy của văn học thiếu nhi cũng nằm trong con sông lớn văn học
Việt nam, vì vậy các nhà văn văn học thiếu nhi dù đã cố tìm ra những nét đổi
mới nhưng tựu chung vẫn đi theo lối mòn đã được hình thành từ giai đoạn văn
học trước 1975. Môi trường hoạt động của trẻ em trong các tác phẩm chưa
được rộng rãi, chủ yếu chỉ xoay quanh đời sống cách mạng, đời sống lao động
và các vấn đề đạo đức xã hội. Một số tác phẩm đã có những tìm tòi, phát hiện

sống trẻ em. Năm 1986, 1987 với những tác phẩm tiêu biểu như Tuổi thơ dữ
dội (Phùng Quán), Bình minh đến sớm (Hoàng Minh Tường)…Thời mở cửa,
sự giao lưu văn hóa nước ngoài, các nhà văn Việt Nam nhanh chóng cập nhật
lối viết để cạnh tranh với các ấn phẩm ăn khách vì thể tạo nên một diện mạo
khởi sắc cho nền văn học thiếu nhi. Có thể nói sự “cạnh tranh” của các tác
phẩm văn học dịch (Đô-rê-mon, TKKG…) buộc các nhà văn Việt Nam phải
cố gằng hơn để chấm dứt tình trạng “lấn sân”. Bên cạnh đó, các phương tiện
thông tin đại chúng bùng nổ cũng dẫn đến nguy cơ văn hóa nghe - nhìn lấn át
văn hóa đọc. Tuy văn hóa nghe - nhìn đáp ứng nhu cầu giải trí nhanh, sống
động, chớp nhoáng nhưng lại ít khả năng lưu động sâu sắc như văn hóa đọc.
Dường như nhu cầu và văn hóa đọc của trẻ em ngày càng bị mai một. Như
vậy, các cơ quan giáo dục nên đặc biệt quan tâm hơn nữa đến việc phát triển
văn hóa đọc cho trẻ em ngay từ khi còn nhỏ.
Thời kì này, đội ngũ sáng tác văn học thiếu nhi trở nên đông đảo hơn.
Những tác giả cũ mặc dù tuổi đã cao nhưng vẫn tiếp tục sáng tác với nhiệt
huyết mang lại cho thiếu nhi những tác phẩm văn học hay, ý nghĩa. Họ tiến
21