Sở giáo dục và đào tạo thanh hoá
Trờng thpt quảng xơng 3

đề tài sáng kiến kinh nghiệm
Tìm hiểu những cách tân về ngôn ngữ thơ của
Xuân Diệu qua ba bài Thơ duyên, Đây mùa thu
tới, Vội vàng

- - - - - - -
Ngời thực hiện:
Đỗ thị hoa giáo viên văn
Năm học: 2004 - 2005
1
A. đặt vấn đề
1. Lý do chọn đề tài
Trong vòng thời gian khoảng từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945, xét chung
trong tiến trình chuyển động của xã hội và văn học, thơ văn Việt Nam đã có
những nhịp đi và bớc nhảy ngoạn mục tạo nên cuộc cách mạng trong thơ ca. Thơ
mới ra đời cùng tiểu thuyết Tự lực văn đoàn đã trở thành một sự kiện sôi nổi
trong đời sống văn học của dân tộc đã nhanh chóng làm thay đổi bộ mặt văn ch-
ơng lúc bấy giờ.
Trong số các nhà Thơ mới thì Xuân Diệu là một tác giả lớn với một phong
cách riêng rất đặc sắc. Sáng tác của ông ở nhiều thể loại nhng gặt hái đợc thành
công rực rỡ nhất phải kể đến thơ ca. Chính sự xuất hiện của ông đã quyết định
đến thắng lợi của phong trào Thơ mới. Nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ thơ
mới này đã trở thành một nhân tố không thể thiếu đợc trong việc góp phần đổi
mới diện mạo thơ ca Việt Nam đầu thế kỷ.
Là một thi sĩ tiêu biểu cho phong trào Thơ mới, là ngời đại diện đầy đủ
nhất cho thời đại thi ca Việt Nam, trong chơng trình văn học lớp 11, Xuân Diệu đ-
ợc học với t cách là một tác gia. Ba bài thơ đợc chọn trong chơng trình là trong số
những bài thơ tiêu biểu nhất của Xuân Diệu. Tìm hiểu ba bài thơ này cũng là để

mới, ngời đại diện tiêu biểu, ngời có công lớn nhất tạo sắc diện mới cho thơ ca
bởi thơ ông đã có sự cách tân hoàn toàn cả về nội dung và nghệ thuật bình
mới rợu mới. Về nghệ thuật, cái làm nên chất thơ riêng của Xuân Diệu là ở chỗ
nhà thơ đã tạo ra một thế giới nghệ thuật riêng đầy tình tứ, sử dụng từ biểu cảm,
sử dụng các biện pháp nghệ thuật và một giọng thơ đắm say, bồng bột. Đọc thơ
Xuân Diệu trớc cách mạng, thấy một t tởng chi phối tất cả, ấy là niềm khát khao
giao cảm với đời. Nhng trong xã hội tính toán lạnh lùng lúc bấy giờ, nhà thơ
không tránh khỏi cảm giác cô đơn. Xét ở ba bài thơ ta sẽ thấy đợc tâm trạng mâu
thuẫn, phức tạp ấy. Tìm hiểu những cách tân ngôn ngữ trong ba bài thơ của Xuân
Diệu chúng ta sẽ làm nổi bật đợc hồn thơ, tình thơ nơi Xuân Diệu.
II. những cách tân về ngôn ngữ thơ xuân diệu qua ba bài
thơ duyên, đây mùa thu tới, vội vàng
4
Xuân Diệu là nhà thơ rất chú trọng đến kỹ thuật và nghệ thuật làm thơ. Đặc
điểm nổi bật của thơ Xuân Diệu là sự sáng tạo ra một thế giới hình ảnh phong
phú, ngôn ngữ đợc cá thể hoá sâu sắc. Ông nh có cả một lối viết và lối nói cựa
quậy trong từng chữ. Trên đại thể, thơ Xuân Diệu đã tổng hợp hai nguồn ngôn
ngữ: Một là ngôn ngữ bác học và một là ngôn ngữ đời sống tự nhiên, bình dị,
khoẻ khoắn. Có thể nghiên cứu ngôn ngữ thơ Xuân Diệu ở cả hai bình diện lời thơ
và câu thơ.
1. Lời thơ
Thơ mới có khả năng diễn đạt hơn lối thơ cũ mà trong đó tiêu biểu là Xuân
Diệu. ở Xuân Diệu thấy rõ sự linh hoạt Thơ mới: cách hiệp vần phong phú, nhạc
điệu dồi dào, lối ngắt nhịp sinh động, ngôn ngữ đầy gợi cảm, đầy hình tợng.
1.1. Hệ thống từ và cách sử dụng từ mới mẻ, độc đáo
1.1.1. Từ ngữ đầy cảm xúc, cảm giác
Xuân Diệu đã đa vào trong lời thơ của mình một hệ thống từ vựng mới và
cách sử dụng mới với việc sử dụng chữ quốc ngữ ghi lời ăn tiếng nói hàng ngày.
Thêm vào đó là việc bỏ niêm luật, vận luật, cách cấu tạo câu thơ, lời thơ, bài thơ
đã thay đổi trong thơ Xuân Diệu là một hệ thống từ gần gũi, dân dã, tự nhiên.

Ta muốn riết mây đa và gió lợn,
Ta muốn say cánh bớm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nớc, và cây, và cỏ rạng,
Cho chuyếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tơi;
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi!
6
Sự sống thì mơn mởn, mây đa, gió lợn... Với Xuân Diệu, cuộc sống thiên nhiên
vạn vật đang cựa quậy, đang náo nức xuân tình. Và nhà thơ nh muốn vồ vập lấy
cuộc sống. Qua động từ (ôm, riết, hôn, thâu...), cuộc sống vốn là khái niệm trừu
tợng đã biến thành cụ thể, hữu hình, gợi cảm, mạng tính nhục thể và cảm xúc lên
đến tột đỉnh: Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngơi. Cắn: muốn ngập chân
răng trong cảm xúc tận hởng cuộc sống để có đợc cảm giác thoả mãn. Đó là thái
độ sống tích cực, sống hết mình với cuộc đời, là niềm khát khao giao cảm với đời
của nhà thơ Xuân Diệu.
Qua động từ, tính từ, thơ Xuân Diệu diễn tả tinh tế sự chuyển đổi của
thiên nhiên, vẻ đẹp của thiên nhiên. Xuân Diệu đã nói đầy đủ về một cuộc
chuyển mùa, về bớc đi của mùa thu qua động từ rũa hết sức đặc biệt, mới mẻ:
Trong vờn sắc đỏ rũa màu xanh
Rũa là sự mài mòn, ở đây muốn nói màu đỏ đang mài mòn dần màu xanh, màu
đỏ đang lấn màu xanh đến từng hạt diệp lục. Dùng động từ để miêu tả màu sắc
không chỉ mình Xuân Diệu.
Nguyễn Du: Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san
Nguyễn Bính: Lá xanh nhuồm đã thành cây lá vàng
Tố Hữu: Ve kêu rừng phách đổ vàng
Nhuốm: là mới bắt đầu, đang diễn ra -> nỗi buồn phủ lên cành cây.
Nhuộm: Là sự kết thúc, hoàn tất -> thời gian của kẻ tơng t dài đằng đẵng,
làm cây héo úa, làm ngời héo hon.
Đổ: Sắc thái mau lẹ, tiếng ve kêu làm cả rừng phách loang màu vàng sóng

nhỏ nhỏ , xiêu xiêu , lả lả . Đờng, gió, cành hiện lên nhỏ nhắn, xinh xắn và
duyên dáng. Con đờng nh đợc gió dìu đi, cành cây lả mình trong nắng. Đờng, gió
thành một cặp vấn vít với nhau. Tất cả nh đã có duyên với nhau từ lâu. Nhà phê
8