ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Lê Thị Minh Quế

KHAI THÁC DI SẢN VĂN HÓA QUAN HỌ BẮC NINH
PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

Hà Nội, 200

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Lê Thị Minh Quế

KHAI THÁC DI SẢN VĂN HÓA QUAN HỌ BẮC NINH
PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN PHẠM HÙNG


1.2.5. Ca từ Quan họ Bắc Ninh ....... Error! Bookmark not defined.

iii


1.2.6. Những yếu tố văn hóa khác góp phần hình thành môi trƣờng
tồn tại của văn hóa Quan họ Bắc Ninh .......... Error! Bookmark not
defined.
1.3. Vai trò của di sản văn hóa Quan họ Bắc Ninh trong hoạt động du
lịch ................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Vùng văn hóa Quan họ Bắc Ninh nằm ở vị trí thuận lợi để
phát triển du lịch.............................. Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Di sản văn hóa Quan họ là nguồn tài nguyên du lịch quan
trọng đối với hoạt động phát triển du lịch của Bắc Ninh nói riêng và
của cả nƣớc nói chung. .................... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Những khó khăn, hạn chế của việc khai thác di sản văn hóa
Quan họ trong hoạt động du lịch ..... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG KHAI THÁC DI SẢN VĂN HÓA ..... Error!
Bookmark not defined.
QUAN HỌ BẮC NINH PHỤC VỤ DU LỊCH Error! Bookmark not defined.
2.1. Công tác tổ chức, quản lý khai thác di sản văn hóa Quan họ Bắc
Ninh phục vụ du lịch ....................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Công tác quản lý, tổ chức khai thác di sản văn hóa Quan họ
phục vụ phát triển du lịch ................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Công tác xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa Quan họ và tổ
chức kinh doanh .............................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2.1. Cơ quan xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa Quan họ
..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2.2. Sản phẩm du lịch văn hóa Quan họ .... Error! Bookmark
not defined.

3.1.2. Những vấn đề tồn tại của thực trạng khai thác di sản văn hóa
Quan họ Bắc Ninh phục vụ du lịch . Error! Bookmark not defined.

v


3.1.3. Kinh nghiệm của một số nƣớc về khai thác di sản văn hóa
phục vụ du lịch ................................ Error! Bookmark not defined.
3.2. Các giải pháp, kiến nghị khai thác di sản văn hóa Quan họ Bắc Ninh
phục vụ du lịch ................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Về tổ chức, quản lý ............... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Về nguồn nhân lực ................ Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Về đầu tƣ cho du lịch Quan họ ............ Error! Bookmark not
defined.
3.2.4. Về thị trƣờng khách du lịch Quan họ ... Error! Bookmark not
defined.
3.2.5. Về xây dựng, phát triển sản phẩm du lịch Quan họ ....... Error!
Bookmark not defined.
3.2.6. Về xúc tiến du lịch Quan họ . Error! Bookmark not defined.
Phần 3. KẾT LUẬN .......................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 103
PHỤC LỤC .......................................................................................................I

vi


PHẦN MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Việt Nam có tài nguyên du lịch khá phong phú với nhiều đặc điểm
giống các nƣớc trong khu vực Đông Nam Á- phát triển trên cơ sở nền văn

Du lịch gắn với các giá trị di sản văn hóa Quan họ (sau đây gọi là du
lịch Quan họ) chính là điểm khác biệt, là thế mạnh nổi bật của Bắc Ninh. Nếu
đƣợc quan tâm đúng mức và đầu tƣ bài bản cho hoạt động du lịch, chắc chắn
hình ảnh du lịch gắn với Quan họ sẽ là thƣơng hiệu hấp dẫn của điểm đến Bắc
Ninh nói riêng và của Việt Nam nói chung.
Với mong muốn di sản văn hóa Quan họ Bắc Ninh đƣợc bảo tồn thông
qua hoạt động du lịch, làm đa dạng hóa các sản phẩm, loại hình du lịch của
Bắc Ninh góp phần tăng cƣờng năng lực cạnh tranh cho Du lịch Việt Nam,
thu hút đông thêm lƣợng khách đi du lịch cả đối tƣợng là khách nội địa và
khách quốc tế trong giai đoạn đầy cạnh tranh của du lịch thế giới hiện nay, tác
giả đã chọn đề tài “Khai thác di sản văn hóa Quan họ Bắc Ninh phục vụ
phát triển du lịch”.
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Cho đến nay, có thể nói rằng đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên
cứu về Quan họ Bắc Ninh trên mọi mặt nhƣ lịch sử, đặc điểm nghệ thuật, nội
dung, trang phục, ẩm thực Quan họ, không gian văn hóa Quan họ. Việc điều tra,
nghiên cứu Quan họ đƣợc thực hiện từ những thập niên 60-70 của thế kỷ XX.
Đó là: công trình khoa học “Dân ca Quan họ Bắc Ninh” của tác giả Nguyễn Văn
Phú, Lƣu Hữu Phƣớc; “Quan họ, nguồn gốc và quá trình phát triển” của tác giả
Đặng Văn Lung, Hồng Thao, Trần Linh Quý; “Tìm hiểu dân ca Quan họ” của
tác giả Trần Linh Quý, Hồng Thao; “Lễ hội Bắc Ninh” của tác giả Trần Đình
Luyện. Gần đây, một số công trình nghiên cứu của sinh viên, học viên thạc sỹ,

II


nghiên cứu sinh, những cuộc sƣu tầm của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam về
Quan họ…cũng đã đƣợc thực hiện.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu xem xét khai thác di sản văn hóa Quan họ
vào hoạt động du lịch chƣa có nhiều ngƣời quan tâm. Một số đề tài của sinh

phát triển.
- Phân tích vai trò ý nghĩa của di sản văn hóa với hoạt động du lịch, và
đánh giá vai trò của di sản văn hóa Quan họ trong phát triển du lịch của tỉnh.
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng khai thác Quan họ trong hoạt động
du lịch hiện nay của Bắc Ninh, từ đó chỉ ra những tồn tại, bất cập, hạn chế cần
giải quyết.
- Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị khai thác Quan họ phục vụ du
lịch.
5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu: di sản văn hóa Quan họ với tƣ cách là nguồn
tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể, các công ty du lịch có tổ chức các
chƣơng trình du lịch Quan họ, các hoạt động du lịch của các làng Quan họ.
Phạm vi nghiên cứu:
Nội dung: Luận văn nghiên cứu về di sản văn hóa Quan họ, và những yếu
tố ảnh hƣởng khác trong việc khai thác Quan họ phục vụ du lịch
Không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu du lịch Quan họ tại Bắc Ninh,
một số làng Quan họ gốc và các nhân tố có ảnh hƣởng đến hoạt động này ở
khu vực Bắc Bộ.
Thời gian: Số liệu, tài liệu thu thập và thực trạng đƣợc xem xét trong
khoảng 10 năm trở lại đây.
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp thu thập, xử lý tư liệu:
Luận văn thu thập thông tin từ nhiều nguồn, nhiều lĩnh vực liên quan đến hoạt
động du lịch Quan họ. Trên cơ sở đó, tổng hợp, phân loại, xử lý số liệu để sử

IV


dụng trong luận văn, lấy đó làm cơ sở đƣa ra nhận định, đánh giá sao cho
khách quan nhất.

Luận văn đã bƣớc đầu đánh giá tiềm năng của Quan họ trong việc khai
thác cho mục đích du lịch đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế khách quan
trong việc khai thác Quan họ, một di sản văn hóa phi vật thể, cho hoạt động
du lịch. Trên cơ sở phân tích thực trạng du lịch Quan họ tại Bắc Ninh, tác giả
đã rút ra những đánh giá, nhận xét về hạn chế cũng nhƣ mặt làm đƣợc của
phát triển du lịch Quan họ trong thời gian qua.
Trên cơ sở tìm hiểu hoạt động phát triển du lịch văn hóa ở Thái Lan,
Malaisia, Indonesia là những nƣớc cùng thuộc khu vực Đông Nam Á có nhiều
điểm tƣơng đồng với Việt Nam, tác giả đã rút ra một số kinh nghiệm trong
việc khai thác các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể cho phát triển du lịch
của Việt Nam.
Luận văn đã căn cứ vào thực tế tình hình địa phƣơng, mối quan hệ với
những địa phƣơng khác đặc biệt là thủ đô Hà Nội, căn cứ Chiến lƣợc tổng thể
phát triển Du lịch Việt Nam để đƣa ra một số giải pháp lâu dài và cấp bách
nhằm thu hút khách đến với du lịch Quan họ.
8. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài các phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, phần
nội dung của luận văn đƣợc kết cấu thành ba chƣơng:
Chƣơng 1. Di sản văn hóa Quan họ - Tài nguyên du lịch văn hóa quan
trọng
Chƣơng 2. Thực trạng khai thác di sản văn hóa Quan họ Bắc Ninh phục
vụ du lịch
Chƣơng 3. Một số giải pháp, kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả
khai thác di sản văn hóa Quan họ phục vụ du lịch.

VI


TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ TRÍCH DẪN
[01]

một số điều của Luật Di sản, 2002
Chính phủ, Nghị định số 92/2007/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành
một số điều của Luật Du lịch, 2007
Cục Di sản Văn hóa, Bảo vệ di sản văn hóa, NXB Thế giới, 2007
Cục Di sản Văn hóa, Một con đường tiếp cận di sản văn hóa,
NXB Thế giới, 2005
Nguyễn Văn Cƣơng, Mỹ thuật đình làng đồng bằng Bắc bộ,
NXB Văn hóa – Thông tin, 2006.
Du lịch ở các di sản văn hóa thế giới, Hội đồng Khoa học kỹ thuật,
Tổng cục Du lịch, Hà Nội, 2007
Diệp Đình Hòa, Tìm hiểu làng Việt Nam, NXB KHXH, 1990.
Lê Danh Khiêm, Dân ca Quan họ, lời ca và bình giải, Trung tâm Văn
hóa Quan họ, Bắc Ninh, 2001.
Lê Danh Khiêm, Hoắc Công Huynh, Lê Thị Chung, Không gian văn

VII


[17]
[18]
[19]
[20]
[21]
[22]

[23]
[24]
[25]
[26]
[27]

Trần Linh Quý, Hồng Thao, Tìm hiểu dân ca Quan họ, NXB Văn hóa
dân tộc - Sở Văn hóa Thông tin Hà Bắc, Hà Nội, 1997.
Hồng Thao, 300 bài dân ca Quan họ Bắc Ninh, Viện Âm nhạc, 2002
Hồng Thao, Trần Linh Quý, Tìm hiểu dân ca Quan họ, NXB Văn hóa
Thông tin Hà Nội, Sở VHTT Hà Bắc, 1996
Tô Ngọc Thanh, Hồng Thao,Tìm hiểu âm nhạc dân tộc cổ truyền,

VIII


[33]
[34]
[35]
[36]
[37]
[38]

[39]

[40]
[41]
[42]

NXB Văn hóa – Xã hội, 1986.
Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB Tổng hợp
thành phố Hồ Chí Minh, Sở Văn hóa- Thông tin, 2004.
Trung tâm Văn hóa Thông tin tỉnh Bắc Ninh, Đến với Quan họ lời
mới, Báo Bắc Ninh, tháng 8, 2007
Tổng cục Du lịch, Non nước Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin,
2002