Nghiên cứu ảnh hưởng của đô thị hóa đến sản
xuất nông nghiệp khu vực ven đô thành phố
Vinh, tỉnh Nghệ An
Nguyễn Thị Chung
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Khoa Hóa học
Chuyên ngành: Khoa học Môi trường; Mã số: 60.85.02
Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Minh
Năm bảo vệ: 2012
Abstract: Khái quát về vấn đề đô thị hóa; ứng dụng GIS trong nghiên cứu biến động đất
do quá trình đô thị hóa. Đánh giá và phân tích mức độ ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa
đến sản xuất nông nghiêp và ảnh hưởng đến kinh tế xã hội của khu vực ven đô thành phố
Vinh, tỉnh Nghệ An. Lựa chọn một số hộ dân đại diện trong thành phố để điều tra và thu
thập các thông tin liên quan bổ sung cho các vấn đề nghiên cứu. Sử dụng các chức năng
của công nghệ GIS để thành lập bản đồ biến động sử dụng đất ở tp. Vinh giai đoạn 2000
đến 2005. Xây dựng các ma trận biến động sử dụng đất, từ đó phân tích đánh giá xu
hướng biến động sử dụng đất nông nghiệp của tp. Vinh
Keywords: Đô thị hóa; Sản xuất nông nghiệp; Đất đai; Nghệ An
Content
1.Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua Đảng, Nhà nước và toàn dân ta đã và đang thực hiện sự nghiệp
Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước làm cho bộ mặt đất nước có nhiều thay đổi, tốc độ đô
thị hóa diễn ra nhanh trên mọi miền tổ quốc, nhất là các khu vực ngoại ô của các thành phố lớn.
Có thể nói đô thị hóa là quá trình tất yếu trong phát triển kinh tế - xã hội, và là xu thế tích cực tạo nên
động lực mới cho nền kinh tế đất nước. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa càng cao thì diện tích đất nông
nghiệp càng bị thu hẹp. Hệ quả kéo theo là các hộ nông dân bị mất đất sản xuất, dẫn đến mất việc làm,
ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân, nhất là các hộ thuần nông. Vì vậy, quá trình đô thị hóa
đặt ra cho chúng ta nhiều vấn đề cần giải quyết.
TP. Vinh nằm ở phía Nam của tỉnh Nghệ An, trên trục đường Quốc lộ 1A. Trong những
năm gần đây, vì nhường đất cho đô thị hóa mà diện tích đất nông nghiệp của TP. Vinh đã bị thu
hẹp. Quá trình đô thị hóa tạo nhiều cơ hội việc làm mới, phát triển nhiều loại hình dịch vụ nhờ đó
nâng cao thu nhập cho người lao động, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong và

chịu tác động của quá trình đô thị hóa.
2.3. Nội dung nghiên cứu của luận văn:
- Đánh giá và phân tích mức độ ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sản xuất nông
nghiêp và ảnh hưởng đến kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu.
- Lựa chọn một số hộ dân đại diện trong thành phố để điều tra và thu thập các thông tin liên
quan bổ sung cho các vấn đề nghiên cứu.
- Sử dụng các chức năng của công nghệ GIS để thành lập bản đồ biến động sử dụng đất
giai đoạn 2000 đến 2005.
- Xây dựng các ma trận biến động sử dụng đất, từ đó phân tích đánh giá xu hướng biến
động sử dụng đất nông nghiệp.
2.4. Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện được các mục tiêu đề ra, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau.
 Phương pháp thu thập số liệu
Thông tin thứ cấp: sử dụng thông tin có sẵn từ các báo cáo về tình hình phát triển kinh tế
- xã hội, báo cáo quy hoạch sử dụng đất của TP. Vinh, trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Niên giám thống kê của thành phố, phòng thống kê các phường, xã...
Thông tin sơ cấp: số liệu sơ cấp được thu thập trên cơ sở phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân
theo biểu mẫu câu hỏi đã chuẩn bị sẵn (Bảng câu hỏi trình bày ở phụ lục).
 Các phương pháp thành lập bản đồ biến động sử dụng đất
Tiền đề cơ bản để sử dụng dữ liệu viễn thám nghiên cứu biến động là những thay đổi lớp
phủ trên bề mặt đất phải đưa đến sự thay đổi về giá trị bức xạ và những sự thay đổi về bức xạ do
sự thay đổi lớp phủ phải lớn hơn so với những thay đổi về bức xạ gây ra bởi các yếu tố khác.
Những yếu tố khác bao gồm sự khác biệt về điều kiện khí quyển, sự khác biệt về góc chiếu tia
mặt trời, sự khác biệt về độ ẩm của đất. Ảnh hưởng của các yếu tố này có thể được giảm từng
phần bằng cách chọn dữ liệu thích hợp.
Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu biến động rất quan trọng. Trước tiên, chúng ta
phải xác định được phương pháp phân loại ảnh được sử dụng. Sau đó cần xác định rõ yêu cầu


nghiên cứu có cần biết chính xác thông tin về nguồn gốc của sự biến động hay không. Từ đó có

các dữ liệu thực tế phục vụ quá trình nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin từ những người
dân có kinh nghiệm, quan sát thực tế đã được thực hiện trong các chuyến điều tra về các nội
dung cụ thể sau:
- Khảo sát điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu: các đặc điểm địa hình, địa chất, thủy
văn, khí hậu… có ảnh hưởng đến sự biến động các khu vực đất nông nghiệp.
- Khảo sát các hoạt động kinh tế - xã hội: dân cư, nông nghiệp, công nghiệp, loại hình
dịch vụ, việc làm… Đặc biệt là các hình thức sản xuất kinh doanh đối với những hộ bị mất đất
nông nghiệp.
Đặc biệt để đánh giá cụ thể và chi tiết hơn về những tác động của đô thị hóa đến sản xuất
nông nghiệp nói riêng cũng như ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội của người dân nói chung. Học
viên đã lựa chọn một số hộ thuộc các khu vực có nhiều biến động đất nông nghiệp. Những khu
vực được lựa chọn này phải đảm bảo yêu cầu phù hợp với mục tiêu và nội dung nghiên cứu của
đề tài, mang tính đại diện cho từng đối tượng, đại diện cho từng vùng địa lý nghiên cứu.
3. Kết quả và kiến nghị
Kết quả luận văn nêu bật được các vấn đề sau:
- Kết quả bản đồ biến động sử dụng đất giai đoạn từ 2000 – 2005 cho thấy diện tích đất
nông nghiệp giảm 2,26 % (153,17 ha) so với tổng diện tích tự nhiên của thành phố Vinh. Trong
đó đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác có sự biến động lớn (lần lượt là: 23,81 % và
39,59 %). Diện tích các loại đất sản xuất nông nghiệp chủ yếu bị mất đi thay thế vào đó là các
loại đất phi nông nghiệp (chủ yếu là đất ở, đất sản xuất kinh doanh… ) là do tác động của quá


trình đô thị hóa. Kết quả bản đồ biến động sử dụng đất giai đoạn 2000 – 2005 còn cho thấy xu
hướng mất đất nông nghiệp chủ yếu tại các xã ven đô ở phía Đông và Đông bắc của thành phố.
Trong khi đó theo kết quả phân tích và tính toán cho thấy giai đoạn 2008 – 2010 diện tích đất
nông nghiệp giảm 4,43 % (364,91 ha) so với tổng diện tích tự nhiên của thành phố. Như vậy, giai
đoạn 2008 – 2010 tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh hơn điều này đồng nghĩa với việc diện tích đất
nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp nhường chỗ cho đất phi nông nghiệp, phục vụ quá trình đô thị
hóa của thành phố.
- Đô thị hóa đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế của thành phố: cơ cấu giá trị sản xuất

3. Trần Trung Dũng (2005), "Công tác dạy nghề tại thành phố Hồ Chí Minh - Kết quả và
tồn tại", Tạp chí Lao động xã hội số 261 tháng 4/2005.
4. Mạc Đường (2002), Dân tộc học – đô thị và vấn đề đô thị hóa, Nhà xuất bản trẻ.
5. Hoàng Văn Hoa (2005), Tác động của quá trình đô thị hóa đối với lao động, việc làm ở
Hà Nội - Thực trạng và giải pháp, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Lê Minh Hùng (2005), "Đà Nẵng nỗ lực chuyển đổi ngành nghề, giải quyết việc làm cho
lao động diện giao đất", Tạp chí Lao động xã hội số 261 tháng 4/2005.
7. Luật đất đai năm 2003.
8. Vương Hoàng Nam (2003), "Giải quyết việc làm cho trên 21 vạn lao động – do đâu", Tạp
chí Lao động xã hội số 261 tháng 4/2005.
9. Niên giám thống kê (2002 – 2010) TP. Vinh, tỉnh Nghệ An.


10. Nguyễn Duy Quý (1998), Đô thị hóa trong quá trình công nghiệp hóa, kinh nghiệm của
Nhật Bản và một số nước khác, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội.
11. Trần Thị Băng Tâm, (2006), Hệ thống thông tin địa lý, NXB Nông nghiệp.
12. Nguyễn Ngọc Thạch, (2011), Địa thông tin, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội.
13. Nguyễn Khắc Thời và nnk, (2008), Ứng dụng kỹ thuật viễn thám và công nghệ GIS để
xác định biến động đất đai trong tiến trình đô thị hóa khu vực ngoại thành Hà nội, Báo
cáo đề tài cấp Bộ 2006-2008.
14. Quy phạm thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất, (2004), NXB Bản đồ; và Quy định về
thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất ban hành kèm theo Quyết định số 22/2007/QĐBTNMT ngày 17/12/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
15. Uỷ ban nhân dân TP. Vinh (2010), báo cáo tình hình phát triển kinh tế xã hội của Thành
phố năm 2010.
16. Uỷ ban nhân dân TP. Vinh (2010), báo cáo quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 và kế
hoạch sử dụng đất đến năm 2015 TP. Vinh tỉnh Nghệ An.
17. Uỷ ban nhân dân TP. Vinh (2005), Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội TP. Vinh
tỉnh Nghệ An giai đoạn 2010 - 2015.
18. Văn kiện Đại hội lần thứ XI của Đảng (2011), NXB Chính trị quốc gia.
19. Assian Association on Remote Sensing, Asian Conference on Remote Sensing, 11-2004,