BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
-----------------------------

MAI THỊ MỘNG CÚC

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA BỐN LOẠI PHÂN HỮU CƠ
SINH HỌC ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG GẠO
HAI GIỐNG LÚA THƠM JASMINE 85 VÀ VĐ20
Ở TỈNH LONG AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Thành phố Hồ Chí Minh
Tháng 9/2010


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
-----------------------------

MAI THỊ MỘNG CÚC

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA BỐN LOẠI PHÂN HỮU CƠ
SINH HỌC ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG GẠO
HAI GIỐNG LÚA THƠM JASMINE 85 VÀ VĐ 20
Ở TỈNH LONG AN

Chuyên ngành: Kỹ thuật Trồng trọt
Mã số: 60.62.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

5. Ủy viên:

PGS.TS LÊ MINH TRIẾT
Trường Đại học Nông Lâm TP.Hồ Chí Minh

ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH
HIỆU TRƯỞNG

i


LÝ LỊCH CÁ NHÂN
Tôi tên là Mai Thị Mộng Cúc, sinh ngày 12 tháng 4 năm 1966 tại huyện Ba
Xuyên, tỉnh Sóc Trăng. Con Ông Mai Văn Khôi và Bà Nguyễn Thị Rê.
Tốt nghiệp Tú tài tại trường Trung học phổ thông Châu Thành B, tỉnh Bến
Tre, năm 1984.
Tốt nghiệp Đại học ngành Trồng trọt hệ Chính qui tại trường Đại học Cần
Thơ, năm 1989.
Sau đó làm việc tại:
- Công ty Giống cây trồng tỉnh Long An, từ năm: 1990 đến 1992 chức vụ: cán bộ
kỹ thuật.
- Trung Tâm Khuyến Nông Long An từ năm 1992 đến nay, hiện đang giữ
chức vụ: Phó phòng Trồng Trọt.
Tháng 9 năm 2007, theo học Cao học ngành Trồng trọt tại Đại Học Nông
Lâm, Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh.
Tình trạng gia đình: đã có gia đình và 2 con.
Địa chỉ liên lạc: số nhà 480/2B, khu phố Bình Cư 2, phường 4, thành phố
Tân An, Long An.
Điện thoại: 0919.824.489
Email:

Mai Thị Mộng Cúc

iv


TÓM TẮT
Đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của bốn loại phân hữu cơ sinh học đến năng
suất và chất lượng hai giống lúa thơm cao sản ở tỉnh Long An” được tiến hành
với mục tiêu xác định ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học kết hợp với phân hoá
học trong việc cải thiện năng suất, chất lượng lúa gạo và môi trường đất, nhằm đẩy
mạnh ứng dụng phân hữu cơ sinh học đến nông dân trồng lúa trong sản xuất nông
sản sạch ở tỉnh Long An. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu hai yếu tố có lô phụ
(SppD) với 3 lần lặp lại; yếu tố chính là 8 công thức phân bón kết hợp giữa phân
HCSH như Neb-26, Wehg, Yogen, So.Zym với phân hoá học được bố trí lô phụ và
yếu tố phụ là 2 giống lúa (VĐ20 và Jasmine 85) bố trí lô chính.
Qua hai vụ thí nghiệm kết quả ghi nhận như sau :
- Hầu hết các nghiệm thức bón kết hợp giữa phân hoá học với hữu cơ sinh học
có màu xanh của lá lúa lúc chín giữ được lâu hơn so với bón đơn thuần phân hoá
học (đối chứng). Các nghiệm thức bón kết hợp phân hữu cơ sinh học với giảm bớt
phân hoá học như: T3 ( 0,70 lít Neb-26 + (45N - 50 P2O5- 60 K2O ), T5 ( 5 lít Wehg
+ 1/2 Nền) , T8 ( 800 kg HCVS So.Zym + (45N - 25 P2O5- 60 K2O)) có chiều cao
cây ở thời điểm 56 NSS thấp hơn T2( 1,4 lít Neb-26 + Nền), T4( 5 lít Wehg + Nền),
T7(800 kg HCVS So.Zym + Nền) ở mức ý nghĩa 1% nhưng tương đương đối chứng
(T1= 90N - 50P205- 60K20) ở cả hai vụ Hè thu và Đông xuân.
- Các nghiệm thức có giảm đạm như T3, T5, T8 tỏ ra ít nhiễm sâu bệnh dẫn
đến tiết kiệm được từ 1 - 2 lần phun thuốc BVTV, vừa giảm chi phí sản xuất vừa
bảo vệ môi trường và cho năng suất tương đương đối chứng nhưng hiệu quả kinh tế
lại cao hơn vụ Hè thu từ 1.211.000 – 2.095.000 đ và vụ Đông xuân từ 1.452.000 –
2.763.000 đ. Đặc biệt vụ Hè thu nghiệm T6 cho năng suất tăng thêm 18,05 % và lợi
nhuận tăng thêm khoảng 2.095.000 đ/ha so với đối chứng.

greenleaved time in mature stage more than the control (T1= control (based
fertilizer formulation: 90N - 50 P2O5- 60 K2O). At 70 days after sowing, treatments
T3(0,7 litre Neb-26 + fertilzer formulation: 45N - 50 P2O5- 60 K2O), T5 (5 litre
Wehg +1/2 control), T8 (800 kg So.Zym + fertilzer formulation: 45N - 25 P2O5- 60
K2O) significantly differed from T2(1,4 litre Neb-26 + control), T4 (5 litre Wehg +
control), T6 (450 kg Yogen + con trol), T7(800 kg So.Zym + control) in higher
plant height but no difference as compared to the control in both crops.
The tolerance of insectpest and diseases: The treatment T3, T5, T8 were
reduced nitrogen lighter infected insectpest and diseases than other ones, so
pesticide spraying could decrease one to two times; therefore reducing the cost of
cultivation and the risk for environment. Its were the same grain yield with the
control, but equivalent to the more value from 1.211.000 to 2.095.000 VND
(Summer-Autumn crop) and 1.452.000 - 2.763.000 VND (Winter- Spring).
However, the treatment T6 in Summer-Autumn crop could increase grain yield up
to 18,05 % and equivalent to the more value about 2.095.000 VND per hectare as
compared to the control.

vii


Grain quality: All the treaments have used Bio-Organic fertilizers unshowed
any improved elements on physical and chemical characteristic of grain quality as
the percentage of brown rice, percentage of white rice, chalkiness, grain shape,
geletinization temperature, gel consistency, amylose content in both crops, but the
percentage of head rice and the volume of aroma of rice after cooking were
recorded increasing tendency.
Soil properties: All the treaments have used Bio-Organic fertilizers showed
that the pH value, nutrient ingredient, especially the percentage of organic carbon
volume and microbial population in soil were increased clearly, therefore the using
Bio-Organic fertilizer in any rice crop could improve the fertility of soil.


vii

Mục lục

ix

Danh sách các chữ viết tắt

xiii

Danh sách các hình

xiv

Danh sách các bảng

xv

1

MỞ ĐẦU

1

1.1

Đặt vấn đề

1


2.1

Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và trong nước

3

2.1.1

Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới

3

2.1.2

Tình hình sản xuất lúa gạo trong nước

3

2.2

Những nghiên cứu khoa học về các yếu tố liên quan đến
phẩm chất lúa gạo

4

2.2.1

Hình dạng hạt gạo



Độ bền thể gel

8

2.2.7

Sự hình thành mùi thơm

9

2.2.8

11

2.2.8.1

Ảnh hưởng điều kiện môi trường đến chất lượng của giống
lúa thơm
Thời vụ

2.2.8.2

Phân bón

11

2.2.8.3

Tính chất đất


14

11

đất
2.3.2.2

Phân hữu cơ cung cấp trực tiếp chất dinh dưỡng cho cây

15

trồng
2.3.2.3

Phân hữu cơ có tác dụng điều hoà dinh dưỡng trong đất

15

2.3.2.4

Tác động của phân hữu cơ đến sự phát triển của vi sinh vật

15

2.3.2.5

Phân hữu cơ cải thiện tính chất vật lý của đất

15


2.3.5

x

20
21


2.4.2

Vai trò và tác dụng của phân hữu cơ sinh học

22

2.4.3

24

2.4.4

Hiện trạng sử dụng của phân HCSH trong nông nghiệp Việt
Nam
Một số kết quả thử nghiệm về phân bón hữu cơ sinh học

3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

28


3.4

Vật liệu thí nghiệm

3.4.1

Phân hữu cơ sinh học

29
29

3.4.2

Phân vô cơ

32

3.4.3

Giống lúa

32

3.5

Nội dung thí nghiệm

33


3.6.3

Các chỉ tiêu theo dõi về sâu bệnh hại

36

3.6.4

Chỉ tiêu về các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất

37

3.6.5

Hiệu quả kinh tế

38

3.6.6

Chỉ tiêu về chất lượng hạt gạo

38

3.7

Phương pháp xử lý số liệu

41



Động thái đẻ nhánh

52

4.1.4

Tỉ lệ đẻ nhánh hữu hiệu (%)

56

4.1.5

Độ tàn lá ở giai đoạn chín

58

4.2

Tính chống chịu sâu bệnh

59

4.2.1

Vụ Hè thu 2009

59

4.2.2


Trọng lượng 1.000 hạt

64

4.3.1.4

Tỉ lệ lép (%)

65

4.3.2

Năng suất thực thu

67

4.4

Phần trăm tăng năng suất

70

4.5

Hiệu quả kinh tế

71

4.6

78

5.1

Kết luận

78

5.2

Đề nghị

79

TÀI LIỆU THAM KHẢO

80

PHỤ LỤC

87

xii


CHỮ VIẾT TẮT

CFU

: colony form unit (đơn vị đo mật số vi sinh vật)


: Năng suất thực tế

NT

: Nghiệm thức

TB

: Trung bình

TT

: Trung tâm

TNHHSX - TM: Trách nhiệm Hữu hạn Sản xuất - Thương mại
TBVTV

: Thuốc bảo vệ thực vật

RFLP

: Restriction Fragment Length Polymorphism

SPAD

: Chỉ số diệp lục tố

xiii


VĐ 20
Hình 4.3

Các nghiệm thức T5,T6, T7, T8 lúc lúa 80 NSS trên giống

90

VĐ 20
Hình 4.4

Các nghiệm thức T1,T2, T3, T4 lúc lúa 80 NSS trên giống

91

Jasmine 85
Hình 4.5

Các nghiệm thức T5,T6, T7, T8 lúc lúa 80 NSS trên giống

92

Jasmine 85
Hình 4.6

Động thái tăng trưởng chiều cao cây của giống lúa VĐ 20, vụ

93

Hè thu 2009
Hình 4.7

95

2009
Hình 4.12

Động thái đẻ nhánh của giống lúa VĐ 20, vụ Đông xuân

96

2009 -2010
Hình 4.13

Động thái đẻ nhánh của giống lúa Jasmine 85, vụ ĐX 2009 2010

xiv

96


DANH SÁCH CÁC BẢNG
BẢNG
Bảng 2.1

TRANG
Tình hình sản xuất lúa gạo của Việt Nam trong giai đoạn 2001-

4

2008
Bảng 3.1

Bảng 4.4

Ảnh hưởng của các nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu

46

cơ) đến chiều cao cây (cm) 7 NSS của 2 giống lúa thí nghiệm
vụ Hè thu 2009
Bảng 4.5

Ảnh hưởng của các nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu

46

cơ) đến chiều cao cây (cm) 7 NSS của 2 giống lúa thí nghiệm
vụ Đông xuân 2009 -2010
Bảng 4.6

Ảnh hưởng của các nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu

47

cơ) đến chiều cao cây (cm) giai đoạn 35 NSS của 2 giống lúa thí
nghiệm vụ Hè thu 2009
Bảng 4.7

Ảnh hưởng của các nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu

48



cơ) đến chiều cao cây cuối cùng (70 NSS) của 2 giống lúa thí
nghiệm vụ Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.12 Động thái đẻ nhánh của 2 giống lúa thí nghiệm qua 8 nghiệm

52

thức phân bón vụ Hè thu 2009
Bảng 4.13 Động thái đẻ nhánh của 2 giống lúa thí nghiệm qua 8 nghiệm

53

thức phân bón vụ Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.14 Ảnh hưởng của các nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu

54

cơ) đến số chồi tối đa/bụi (28 NSS) của 2 giống lúa thí nghiệm
vụ Hè thu 2009
Bảng 4.15 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

54

đến số chồi tối đa/bụi (28 NSS) của 2 giống lúa thí nghiệm vụ
Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.16 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

55

đến số chồi hữu hiệu (56 NSS) của 2 giống lúa thí nghiệm vụ


thu 2009
Bảng 4.22 Tính chống chịu sâu bệnh của hai giống lúa thí nghiệm ở vụ

60

Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.23 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ

62

sinh học) đến số bông / m2 của 2 giống lúa thí nghiệm vụ Hè thu
2009
Bảng 4.24 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ

62

sinh học) đến số bông / m2 của 2 giống lúa thí nghiệm vụ Đông
xuân 2009 - 2010
Bảng 4.25 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

63

đến số hạt chắc/ bông của 2 giống lúa thí nghiệm vụ Hè thu
2009
Bảng 4.26 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

64

đến số hạt chắc/ bông của 2 giống lúa thí nghiệm vụ Đông xuân


đến năng suất thực thu (tấn/ha) của 2 giống lúa thí nghiệm vụ
Hè thu 2009
Bảng 4.32 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

68

đến năng suất thực thu (tấn/ha) của 2 giống lúa thí nghiệm vụ
Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.33 Ảnh hưởng của nghiệm thức phân bón (phân vô cơ + hữu cơ)

69

đến năng suất thực thu (tấn/ha) của 2 giống lúa thí nghiệm qua
Hè thu 2009 và vụ Đông xuân 2009 - 2010
Bảng 4.34 Phần trăm (%) tăng năng suất lúa trung bình của hai giống lúa

70

tham gia thí nghiệm ở hai vụ Hè thu và Đông xuân
Bảng 4.35 Tính hiệu quả kinh tế tính trung bình của hai giống lúa thí

71

nghiệm vụ Hè Thu 2009 (đơn vị tính 1.000 đ)
Bảng 4.36 Tính hiệu quả kinh tế tính trung bình của hai giống lúa thí

72

nghiệm ở vụ Đông xuân 2009 - 2010(đơn vị tính 1.000 đ)

MỞ ĐẦU
1.1 Đặt vấn đề
Cây lúa (Oryza Sativa) là một trong ba cây lương thực chủ yếu trên thế giới:
lúa mì, lúa nước, ngô. Sản phẩm lúa gạo là nguồn cung cấp lương thực nuôi sống
phần đông dân số thế giới, có vai trò quan trọng trong công nghiệp chế biến và
trong chăn nuôi.
Theo các nhà nghiên cứu cho thấy phân hữu cơ tuy có hàm lượng dinh
dưỡng đa lượng thấp, nhưng nó chứa nhiều thành phần dinh dưỡng và số men có
tính kích thích cây trồng tăng trưởng và phát triển. Ngoài ra phân hữu cơ còn thúc
đẩy sự hoạt động mạnh của vi sinh vật (Gaur và ctv, 1990). Song song với các đặc
tính làm tăng khả năng tăng trưởng và phát triển phân hữu cơ còn góp phần làm cải
thiện lý hoá tính của đất như: Làm tăng tính ổn định kết cấu, bảo vệ kết cấu đất hạn
chế xói mòn, làm nước ngấm vào đất dễ dàng hơn, khả năng giữ nước của đất cao
hơn, việc bốc thoát nước bề mặt ít đi; Về mặt hoá tính đất trong quá trình phân giải
chất hữu cơ có thể tăng khả năng hoà tan chất khó tan, đồng thời sinh ra các phức
hợp hữu cơ - vô cơ ngăn cản khả năng đồng hoá kim loại nặng của cây, từ đó góp
phần cho các sản phẩm nông nghiệp trở nên sạch hơn (Vũ Hữu Yêm, 1998).
Trong thực tế sản xuất nông dân thường sử dụng phân hoá học, thuốc bảo vệ
thực vật có nguồn gốc hoá học cho canh tác lúa, dẫn đến tăng chí phí đầu vào và
góp phần gây ô nhiễm môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, nhiều công trình nghiên
cứu đã chỉ ra rằng phân hữu cơ có thể thay thế phần nào lượng phân hoá học mà vẫn
đảm bảo năng suất cây trồng, giảm được áp lực sâu bệnh nói chung và đảm bảo

1


năng suất lúa như bón hoàn toàn phân hoá học nói riêng (Gaur và ctv, 1990; Sỹ
Tân, 1992).
Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành thí nghiệm:
“ ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA BỐN LOẠI PHÂN HỮU CƠ SINH HỌC

phân bố ở tất cả các Châu lục trên thế giới. Trong đó, Châu Phi có 41 nước trồng
lúa, Châu Á có 30 nước, Bắc Trung Mỹ có 14 nước, Nam Mỹ có 13 nước, Châu Âu
có 11 nước và Châu Đại Dương có 5 nước. Diện tích lúa biến động và đạt khoảng
152 triệu ha, năng suất lúa bình quân xấp xỉ 4,0 tấn/ha, Ấn Độ là nước có diện tích
trồng lúa lớn nhất 44.790.000 ha, ngược lại Jamaica là nước có diện tích trồng lúa
thấp nhất 24 ha. Năng suất lúa cao nhất đạt 9,45 tấn/ha tại Australia và thấp nhất là
0,9 tấn/ha tại IRAQ (trích dẫn từ trang web Ngân hàng kiến thức trồng lúa). Năm
2006 sản lượng lúa thế giới đạt 636 triệu tấn, năm 2007 tăng lên 642 triệu tấn mặc
dù gặp thiên tai và sâu bệnh ở Bangladesh, Trung Quốc, Việt Nam (nguồn FAO,
2008 được trích dẫn bởi Trần Văn Đạt, 2008). Sản lượng lúa trên thế giới năm 2008
là 661.811 triệu tấn (Kim Loan, 2010).
Á châu là một trung tâm sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới. Theo thống kê
của Cơ quan Thực phẩm Liên hiệp quốc, trên thế giới có khoảng 147,5 triệu ha đất
dùng cho việc trồng lúa và 90% diện tích này là thuộc các nước châu Á. Các nước
châu Á cũng sản xuất khoảng 92% tổng sản lượng lúa gạo trên thế giới. Ngày nay,
Thái Lan và Việt Nam là hai nước xuất khẩu gạo hàng đầu trong thị trường lúa gạo
thế giới (Nguyễn Văn Tuấn, 2004).
2.1.2 Tình hình sản xuất lúa gạo trong nước
Cây lúa là cây lương thực chính trong mục tiêu phát triển nông nghiệp của
Việt Nam để đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu. Theo số

3


liệu tổng cục thống kê tình hình sản xuất lúa cả nước trong những năm gần đây
như sau:
Bảng 2.1 Tình hình sản xuất lúa của Việt Nam trong giai đoạn 2001 - 2008
Năm

Diện tích

2004

7.445.300

36.148.900

4,56

2005

7.329.200

35.832.900

4,89

2006

7.324.800

35.849.500

4,89

2007

7.207.400

35.942.700


(độ bạc bụng) và độ bóng của hạt.
- Chất lượng xay chà thể hiện 3 chỉ tiêu: tỉ lệ (%) gạo lức, gạo trắng và gạo
nguyên.
- Phẩm chất cơm: thể hiện qua hàm lượng amylose (%), độ trở hồ, độ bền
Gel và độ nở cơm, ngoài ra còn thể hiện mùi thơm, độ mềm cơm và vị đậm ngọt
của cơm.
- Phẩm chất dinh dưỡng thể hiện chỉ tiêu hàm lượng tinh bột, protein, lipid,
đường và một số chất khoáng chứa trong hạt gạo.
2.2.1 Hình dạng hạt gạo
Hình dạng hạt gạo và kích thước hạt gạo là tiêu chuẩn rất quan trọng thường
do yếu tố di truyền của giống lúa quyết định.
Hình dạng hạt gạo có thể là dạng thon dài, dạng bầu hoặc tròn tùy thuộc vào
tỉ lệ kích thước giữa chiều dài và chiều rộng của hạt. Những kết quả nghiên cứu cho
thấy sự tương quan cùng chiều giữa chất lượng gạo nấu ăn với chiều dài hạt gạo,
nhưng tương quan nghịch giữa chất lượng với tỷ lệ dài/rộng của hạt gạo. Chiều rộng
của hạt ít thay đổi và không quan trọng bằng chiều dài hạt. Hình dạng và kích thước
hạt có liên quan chặt chẽ với tỷ lệ gạo nguyên. Khối lượng hạt tương quan với chiều
dài, chiều rộng, độ dày và thể tích hạt, chiều dài hạt quyết định chủ yếu đến kích
thước hạt (Takeda, 1980).
Kích thước hạt là một tính trạng di truyền số lượng, được kiểm soát bởi
nhiều gen. Tuy nhiên, ở những giống lúa có hạt rất to hoặc rất nhỏ, nó được kiểm
soát bởi một gen chủ lực hoặc vài gen chủ lực và tính trạng này liên quan chặt chẽ
đến năng suất (Takeda và ctv, 1978). Bản chất di truyền của tính trạng chiều dài hạt
có nhiều ý kiến khác nhau cho rằng tính trạng này được kiểm soát bởi một gen, hai
gen hoặc nhiều gen điều khiển (Chang và ctv, 1979). Nhiều tác giả khi nghiên cứu
về chiều rộng hạt cho rằng đó là tính trạng do đa gen điều khiển. Những giống có
kích thước hạt nhỏ có tính trội hoàn toàn so với giống có kích thước hạt rộng (Lin,
1978).

5