BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
.............../ ...............

BỘ NỘI VỤ
......../ ........

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ KIM LOAN

QUYỀN BẤT KHẢ XÂM PHẠM VỀ THÂN THỂ TRONG
HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN
HÌNH SỰ - TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp – Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017


Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS – TS LÊ THỊ HƢƠNG

Phản biện 1: .................................................................. .
.......................................................................................
Phản biện 2: .................................................................. .

Nếu như Hiến pháp 1992 chỉ quy định chung chung, đồng
nhất quyền con người và quyền công dân thì Hiến pháp 2013 đã quy
định theo hướng: quyền bất khả xâm phạm về thân thể là quyền tự
nhiên, quyền bẩm sinh của con người, đồng thời quy định rõ nội hàm
và các yêu cầu của quyền này. Việc Hiến định rõ ràng, cụ thể nguyên
tắc này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm ngăn chặn mọi hành vi
tùy tiện xâm phạm về thân thể, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con

1


người, có cơ chế để bảo vệ tốt hơn quyền con người nhất là trong
hoạt động điều tra các vụ án hình sự.
Hoạt động điều tra là quá trình tố tụng hình sự nhằm xác định
sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ. Hoạt
động điều tra các vụ án hình sự giúp tăng cường pháp chế, bảo vệ các
quyền và tự do của công dân, cùng với các hoạt động tố tụng hình sự
khác góp phần có hiệu quả vào cuộc đấu tranh phòng và chống tội
phạm trong toàn xã hội.
Bảo vệ quyền con người nói chung và quyền bất khả xâm
phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự là một
bộ phận của bảo đảm quyền con người nói chung được ghi nhận
trong các đạo luật của hệ thống pháp luật Việt Nam. Bảo vệ quyền
con người là Nhà nước bằng sức mạnh và ý chí của mình để các
quyền con người không bị xâm phạm và được thực thi trong đời sống
chính trị, dân sự, kinh tế - xã hội.
Để quá trình điều tra vụ án hình sự thật sự khách quan, toàn
diện, đầy đủ thì việc đảm bảo quyền con người nhất là quyền bất khả
xâm phạm về thân thể là một yêu cầu quan trọng, tất yếu.
Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quyền bất khả

Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, luận văn đặt ra các
nhiệm vụ nghiên cứu sau:

3


- Làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về quyền bất khả xâm
phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự trên cơ
sở là một quyền của con người.
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực thi các quy định Hiến
pháp và các quy định pháp luật có liên quan đến bảo vệ quyền bất
khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
tại tỉnh Phú Yên.
- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện và bảo vệ quyền bất
khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
trong thời gian tới.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu các quy định về quyền bất khả xâm
phạm về thân thể theo Hiến pháp 2013 và các văn bản pháp luật liên
quan trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: nghiên cứu tại tỉnh Phú Yên.
- Về thời gian: Từ năm 2011 đến nay.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
Phương pháp luận
Lấy lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí
Minh cũng như quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước Việt
Nam về quyền con người nói chung và quyền bất khả xâm phạm về
thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự nói riêng.


Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN BẤT KHẢ XÂM
PHẠM THÂN THỂ TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CÁC
VỤ ÁN HÌNH SỰ
1.1. Nhận thức chung về hoạt động điều tra các vụ án hình sự
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động điều tra các vụ án hình sự
Về mặt luật thực định, ở Việt Nam hiện nay chưa có một
khái niệm pháp lý về “hoạt động điều tra” và cũng chưa được giải
thích chính thức bởi các cơ quan có thẩm quyền. Trong tất cả các
BLTTHS, chưa có điều luật nào giải thích hoặc định nghĩa về hoạt
động điều tra. Một số giải thích không chính thức như đã nói trên đây
chưa đủ để có một nhận thức đúng về hoạt động điều tra.
Mặc dù hoạt động điều tra đã được quy định trong các văn
bản pháp luật tố tụng hình sự, hoạt động điều tra được các cơ quan tố
tụng hình sự thực hiện thường xuyên trong cuộc đấu tranh phòng
chống tội phạm, nhưng khoa học pháp lý và thực tiễn hiện nay có
những quan điểm khác nhau, chưa thống nhất nhận thức về hoạt động
điều tra, vẫn có sự nhầm lẫn giữa các khái niệm điều tra, thẩm quyền
điều tra vụ án và hoạt động điều tra; giữa giai đoạn điều tra với hoạt
động điều tra. Chính vì vậy mà vô tình đồng nhất hoạt động điều tra
với các hoạt động khác của cơ quan điều tra, bó hẹp phạm vi chủ thể,
phạm vi thời gian của hoạt động điều tra. Trong khoa học pháp lý
Việt Nam hoạt động điều tra chưa được tập trung sự chú ý nghiên
cứu sâu sắc, mà còn đang bỏ ngỏ nên có những cách hiểu, nhận thức
khác nhau về hoạt động điều tra là không thể tránh khỏi.

6



Hoạt động điều tra có vai trò trong chứng minh sự thật vụ án
theo yêu cầu pháp luật.
Hoạt động điều tra có nhiệm vụ thu thập chứng cứ làm rõ sự
thật khách quan của vụ án, kể cả chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội.
1.2. Quan niệm về quyền bất khả xâm phạm thân thể trong hoạt
động điều tra các vụ án hình sự
1.2.1. Khái niệm của quyền bất khả xâm phạm thân thể trong hoạt
động điều tra các vụ án hình sự
Quyền bất khả xâm phạm về thân thể là một trong những
quyền con người cơ bản được ghi nhận trong các văn bản pháp lý
quốc tế và pháp luật trong nước. Tại Điều 5 của Tuyên ngôn toàn thế
giới về nhân quyền năm 1948 có nêu rằng “Không ai bị tra tấn hay bị
đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm” và
Điều 7 Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966
nêu rõ “Không ai có thể bị tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn ác, vô
nhân đạo hoặc hạ thấp phẩm giá; không ai có thể bị sử dụng để làm
thí nghiệm y học hoặc khoa học mà không có sự đồng ý tự nguyện
của người đó”.
Từ các quy định về quyền bất khả xâm phạm về thân thể
trong các văn bản pháp lý quốc tế, tác giả đưa ra khái niệm về quyền
bất khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình
sự như sau: Quyền bất khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động
điều tra các vụ án hình sự là quyền được pháp luật bảo hộ về tự do

8


thân thể, không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ
hình thức đối xử nào khác xâm phạm trái pháp luật thân thể trong
quá trình cơ quan có thẩm quyền tiến hành hoạt động điều tra các vụ

động điều tra các vụ án hình sự nói riêng như sau:
Thứ nhất, mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân
thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm;
không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức
đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự,
nhân phẩm.
Thứ hai, người bị bắt, tạm giữ, tạm giam trái pháp luật có
quyền được bồi thường thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi
danh dự. Người vi phạm pháp luật trong việc bắt, giam, giữ, xâm
phạm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, gây thiệt hại cho người
khác phải bị xử lý theo pháp luật.
1.3. Các yếu tố ảnh hƣởng và các điều kiện bảo đảm quyền bất
khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án
hình sự
1.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyền bất khả xâm phạm về thân
thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyền bất khả xâm phạm
thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự, trong khuôn khổ
luận văn tác giả đưa ra một số yếu tố như sau:
Thứ nhất, yếu tố chính trị
Thứ hai, yếu tố kinh tế

10


Thứ ba, năng lực lập pháp, lập quy của các chủ thể xây dựng,
ban hành pháp luật về quyền bất khả xâm phạm về thân thể trong
hoạt động điều tra các vụ án hình sự
1.3.2. Các điều kiện bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể
trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự

năm 1992 tiếp tục kế thừa và phát triển các quy định và nguyên tắc
của Hiến pháp năm 1946 về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
trong đó có quyền bất khả xâm phạm về thân thể.
Cả ba Hiến pháp đều dành một chương riêng quy định các
quyền và nghĩa vụ của công dân, và luôn đặt vào vị trí trang trọng chỉ
sau các chương về chế độ chính trị, chế độ kinh tế, văn hóa, xã hội và

12


an ninh quốc phòng, trước các chương quy định về các cơ quan Nhà
nước.
Đến Hiến pháp 1992 (sửa đổi bổ sung năm 2001) quy định
về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân về cơ bản giữ
nguyên như Hiến pháp 1980, chỉ bổ sung thêm trường hợp quy định
về việc bắt người phạm tội quả tang.
Các văn bản luật và dưới luật thể chế hóa các quy định về
quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến
pháp năm 1992 được phát triển ngày càng hoàn thiện, tạo cơ sở pháp
lý quan trọng trong việc bảo vệ các quyền tự do dân chủ cơ bản của
công dân.
Tuy nhiên, Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001)
có những hạn chế nhất định trong các quy định về quyền và nghĩa vụ
cơ bản của công dân. Những hạn chế này được thể hiện trong cả vị trí
của chương quy định về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân cũng
như cách thức ghi nhận quyền con người, quyền công dân trong Hiến
pháp.
2.1.2. Quy định về quyền bất khả xâm phạm về thân thể trong hoạt
động điều tra các vụ án hình sự theo Hiến pháp 2013 và các văn
bản pháp luật hiện hành

tra các vụ án hình sự.
- Quy định về bồi thường thiệt hại cho người bị oan, sai trong
tố tụng hình sự

14


2.2. Thực trạng áp dụng các quy định pháp luật về quyền bất khả
xâm phạm thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
tại tỉnh Phú Yên
2.2.1. Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về quyền bất khả
xâm phạm thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
2.2.1.1. Về chống tra tấn, bức cung, dùng nhục hình
2.2.1.2. Về tình hình vi phạm pháp luật trong hoạt động tố tụng hình
sự để xảy ra oan, sai, phạm tội bức cung, dùng nhục hình ở Phú Yên
trong thời gian qua
2.2.1.3. Về áp dụng các biện pháp ngăn chặn liên quan đến hạn chế
quyền bất khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ
án hình sự
2.2.2. Đánh giá thực trạng thực hiện các quy định pháp luật về
quyền bất khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các
vụ án hình sự tại tỉnh Phú Yên
2.2.2.1. Về ưu điểm
2.2.2.2. Về hạn chế
2.2.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế
- Hạn chế từ các quy định pháp luật tố tụng hình sự
- Hạn chế trong nội bộ các cơ quan tiến hành tố tụng
- Các nguyên nhân khác

15

3.1.3. Xuất phát từ yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế
Hoàn thiện các quy định về quyền bất khả xâm phạm về thân
thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự góp phần thực hiện các
cam kết quốc tế của Việt Nam về quyền con người. Quyền con người
là thành quả của sự nghiệp đấu tranh của cả nhân loại, là sự kết tinh
những giá trị cao đẹp nhất trong nền văn hóa nhân loại. Những giá trị
này được hình thành với sự đóng góp của cả nhân loại thông qua các
điều ước quốc tế, các văn kiện pháp lý quốc tế về quyền con người.
Việt Nam đã gia nhập hầu hết các công ước nhân quyền quốc tế cơ
bản. Là thành viên của các điều ước quốc tế về quyền con người,
Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện các cam kết quốc tế: tôn trọng, bảo
đảm, bảo vệ, và thúc đẩy quyền con người.
3.2. Giải pháp hoàn thiện quyền bất khả xâm phạm về thân thể
trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
3.2.1. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quyền bất khả xâm phạm về
thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
Xây dựng và hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền bất
khả xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
phải đáp ứng yêu cầu bảo đảm những nguyên tắc, quy định của pháp
luật quốc tế về tôn trọng quyền con người, quyền bất khả xâm phạm
về thân thể, chống tra tấn, bức cung, dùng nhục hình…
3.2.2. Quy định chế độ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, cán bộ,
công chức trong việc bảo vệ các quyền con người
Bảo đảm quyền con người nói chung và quyền bất khả xâm
phạm về thân thể phụ thuộc rất nhiều vào sự hoàn thiện của các quy

17


định pháp luật và hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật. Tuy

nhắc trước khi hành động.

19


KẾT LUẬN
Mặc dù số trường hợp vi phạm quyền bất khả xâm phạm về
thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự ở Phú Yên không
nhiều nhưng nó có ảnh hưởng lớn đến uy tín của liên ngành tư pháp
địa phương. Trong thời gian tới đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền
cần tiếp tục thực hiện tốt các quy định liên quan đến việc bảo vệ
quyền bất khả xâm phạm về thân thể.
Trong khuôn khổ luận văn tác giả đã đánh giá được thực
trạng áp dụng các quy định pháp luật về quyền bất khả xâm phạm về
thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự ở Phú Yên và qua
đó đề ra một số giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như việc thực thi
pháp luật về quyền bất khả xâm phạm về thân thể. Những hạn chế
của Bộ luật tố tụng năm 2003 đã được khắc phục phần nào trong Bộ
luật tố tụng hình sự năm 2015. Tuy nhiên, hiện tại Bộ luật tố tụng
năm 2015 chưa có hiệu lực thi hành. Thực tế, khi Bộ luật này đi vào
cuộc sống tất yếu sẽ có những hạn chế, ảnh hưởng đến quyền bất khả
xâm phạm về thân thể trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự cần
tiếp tục hoàn thiện cho phù hợp./.

20