BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
....…../………

BỘ NỘI VỤ
…….../………

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN HOÀNG THẮNG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG GIẢI
PHÓNG MẶT BẰNG THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN ĐỐNG ĐA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
MÃ SỐ: 60 38 01 02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN BÁ CHIẾN

HÀ NỘI – NĂM 2017


1


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài luận văn
Đất đai đã được khẳng định là một tài nguyên quốc gia vô cùng quý
giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn vô cùng to lớn
của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa
bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an

nguyên nhân. Nguyên nhân chủ yếu do đất ở và nhà cửa cũng như vật kiến
trúc, hoa màu trên đất là tài sản rất lớn đối với người dân nơi đây làm ảnh
hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhân dân.Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề
tài : “Thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên
địa bàn quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội” để nghiên cứu luận văn là cấp
thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Pháp luật bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất là đề tài thu hút
sự quan tâm nghiên cứu, thời gian qua đã có rất nhiều công trình khoa học về
vấn đề này được công bố, như :
- Bài viế t " Chính sách đề n bù khi thu hồ i đấ t của một số nước trong
khu vực và Viê ̣t Nam", của ThS. Nguyễn Thi ̣ Dung, Ta ̣p chí Cô ̣ng sản, số
2010.
- Bài viế t " Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồ i đấ t", của TS. Trầ n
Quang Huy, Ta ̣p chí Luâ ̣t ho ̣c, số 10, 2010.
- Luận văn tốt nghiệp “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn
quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội”, của Nguyễn Thị Nhi - Đại học Tài
nguyên môi trường, năm 2014.
Các công trình nghiên cứu trên đây đã giải quyết một số vấn đề lý luận
và thực tiễn cơ bản liên quan đến pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng

2


thu hồi đất ở nước ta. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chưa đi sâu
đánh giá việc thực hiện pháp luật mà chỉ mới dừng lại những quy định của luật
theo như quy định của Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn khác.
Bên cạnh đó cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách
toàn diện công tác thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu

- Những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của
Nhà nước và các quy định của thành phố Hà Nội, quận Đống Đa về bồi
thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất.
- Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng khi
Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu việc thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng
mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Đống Đa, thành phố Hà
Nội từ năm 2012 đến hết năm 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu luận văn
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa
Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm, đường lối của
Đảng, Nhà nước về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất cũng như
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Quá trình nghiên cứu, luận vănđã sử dụng các phương pháp cụ thể sau:
- Phương pháp phân tích và tổng kết: Hệ thống các văn bản hướng dẫn,
các tài liệu tham khảo, giáo trình, sách, công trình nghiên cứu, bài viết đã
được công bố liên quan bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất. Thực
tiễn thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên
địa bàn Thủ Đô nói chung và trên địa bàn quận Đống Đa nói riêng, kết quả

4


đã đạt được, hạn chế thiếu sót và nguyên nhân, những yếu tố tác động và
phân tích đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu công tác này.
- Phương pháp thống kê về cán bộ thực hiện pháp luật về bồi thường
giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên địa bàn quận Đống Đa và kết quả thực

gồm những nội dung sau:
1.1. Những khái niệm cơ bản
Trong phần này luận văn trình bày các khái niệm như sau:
1.1.1. Khái niệm về bồi thường
Định nghĩa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: "Bồi thường: đền bù những tổn
hại đã gây ra".
- Phân biệt giữa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất với bồi thường
thiệt hại ngoài hợp đồng trong pháp luật dân sự.
- Phân biệt giữa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất với bồi thường
oan sai trong pháp luật hình sự.
- Phân biệt giữa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất với trách nhiệm
vật chất trong pháp luật lao động.
1.1.2. Khái niệm về bồi thườngkhi thu hồi đất
Giải phóng mặt bằng là quá trình các cơ quan nhà nước có thẩm quyền
thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho
người bị thu hồi đất theo quy định của pháp luật đất đai nhằm tạo lập quỹ đất
"sạch" để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã
hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
1.1.3. Khái nhiệm thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất

6


Bồi thường giải phóng mặt bằng là quá trình các cơ quan nhà nước tiến
hànhquyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao
quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật
về đất đai và Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất
thu hồi cho người sử dụng đất nhằm tạo lập quỹ đất "sạch" để sử dụng vào

chấp liên quan đến bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Thứ ba, nhóm các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên liên
quan đến bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất; bao gồm các quy định về
quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất; các quy định về quyền và
nghĩa vụ của Nhà nước trong thực hiện bồi thường đối với người bị thu hồi
đất v.v...
Thứ tư, nhóm các quy định về thực hiện quyền định đoạt đất đai thông
qua việc thu hồi đất và giải quyết hậu quả do việc thu hồi đất gây ra của Nhà
nước với tư cách đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai.
1.1.4. Phân biệt giữa bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất với bồi
thường trong một số lĩnh vực pháp luật khác
1.2. Ý nghĩa của việc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất
1.3. Nội dung thực hiện pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu
hồi đất
1.4. Hình thức về thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất
1.4.1. Hình thức thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất
Thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất là
quá trình các cơ quan nhà nước có thẩm quyền căn cứ chủ trương, chính sách
và căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành tiến hành thu lại quyền sử
dụng đất của người được Nhà nước giao quyền sử dụng đất và Nhà nước trả

8


lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích thu hồi nhằm phục vụ phát triển
xã hội và đáp ứng lợi ích của nhân dân.
là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của
pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các

nước thu hồi đất; lịch sử hình thành và nội dung pháp luật về bồi thường giải
phóng mặt bằng thu hồi đất. Bên cạnh đó,luận văn cũng đi vào làm rõ các lý
luận về thực hiệnpháp luật bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất; hình
thức thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất.
Trên cơ sở các nghiên cứu về thực hiện pháp luật bồi thường giải
phóng mặt bằng thu hồi đất. Chương này luận văn cũng nghiên cứu những
kinh nghiệm thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi
đất của một số địa phương trong nước.
Từ những lý luận đã làm rõ tại chương 1 sẽ là định hướng để tác giả
tiến hành nghiên cứu, phân tích làm rõ những vấn đề thực tế thực hiện pháp
luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên địa bàn quận Đống
Đa, Thành phố Hà Nội tại chương 2.

10


Chương 2
THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN ĐỐNG ĐA, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến việc
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất trên
địa quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
2.1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của quận Đống
Đa, Thành phố Hà Nội
Trong nội dung này, luận văn khái quát các yếu tố tự nhiên xã hội của
quận Đống Đa, tuy nhiên chỉ tập trung vào những yếu tố có ảnh hưởng liên
quan trực tiếp đến thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu
hồi đất, như sau:
- Về vị trí địa lý

nhận, thẩm tra, xử lý, giải quyết các giấy tờ, thủ tục hành chính nói chung và
thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai nói riêng.
- Tác động tiêu cực
Thứ nhất:Đất đai tại quận Đống Đa có giá rất cao. Đất đai trở nên có giá
khiến việc tranh chấp, khiếu kiện về đất đai nói chung và về bồi thường,
GPMB khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng không chỉ gia tăng về mặt số lượng
mà còn gia tăng về tính phức tạp, mức độ gay gắt.
Thứ hai:Vẫn còn một bộ phận dân chủ yếu là người lao động, dân nhập
cư tự phát và người có thu nhập thấp... có sự hiểu biết và ý thức chấp hành
pháp luật của người dân còn hạn chế.
Thứ ba:Phần lớn đất đai tự nhiên của quận Đống Đa là đất đô thị song
bên cạnh đó còn không ít diện tích đất nông nghiệp xen kẹp của các hợp tác
xã nông nghiệp nên giá trị phát sinh sau khi có dự án lớn.

12


Thứ tư:Các loại đất tự nhiên của quận Đống Đa phân bố, nằm xen kẽ lẫn
nhau; diện tích đất nông nghiệp nằm xen kẹp trong khu vực đất ở; đất vườn
ao nằm trong một thửa đất
2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất trên địa bàn quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
2.2.1. Thực trạng tổ chức biên chế cán bộ thực hiện pháp luật về bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất của quận Đống Đa
Trong những năm vừa qua công tác tổ chức cán bộ của quận Đống Đa
nói chung và của các cơ quan có thẩm quyền thực hiện pháp luật về bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất nói riêng đã được các cấp lãnh đạo
chú trọng quan tâm, tuy nhiên số lượng cán bộ chuyên trách cho công tác này
còn có những biến động thất thường, chất lượng công tác và trình độ chuyên
môn còn nhiều hạn chế, bất cập.

3

40

15

6

43

21

2014

72

4

48

12

8

50

22

2015


SĐH Đại học C.Đẳng T.Cấp Đúng CN Không đúng CN

Từ năm 2012 đến năm 2016 tình hình biên chế cán bộ chuyên trách
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất có nhiều
biến động thất thường

13


- Tình hình về trình độ của cán bộ chuyên trách thực hiện pháp luật về
bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất có nhiều bất cập hạn chế và trong
mỗi một loại hình lại có sự biến động thất thường qua các năm.
- Về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ chuyên trách thực
hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất còn quá nhiều
bất cập về chuyên môn nghiệp vụ, nhiều cán bộ không được đào tạo đúng với
chuyên ngành công tác.
Chính vì những vấn đề trên, thời gian qua công tác thực hiện pháp luật
về bồi thường giải phóng mặt bằng còn nhiều bất cập, thiếu sót từ phía cán bộ
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất.
2.2.2. Việc thực hiện pháp luật về bồi thường GPMB thu hồi đất trên
địa bàn quận Đống Đa
2.2.3. Kết quả thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất ở quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
Cùng với Thành phố Hà Nội, thời gian qua công tác thực hiện pháp
luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất của quận Đống Đa đã đạt
được những thành tích nhất định, thể hiện ở một số điểm sau:
Thứ nhất, về cơ bản công tác bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
trên địa bàn quận Đống Đa được thực hiện tương đối bài bản, đúng pháp
luật. Quận Đống Đa áp dụng đúng các quy định của Luật đất đai năm 2013
và các văn bản hướng dẫn thi hành cũng như quyết định của UBND thành

định chính trị và đảm bảo an sinh xã hội tại địa phương...
2.2.3. Những khó khăn, vướng mắc của thực hiện pháp luật về bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất tại quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
Tìm hiểu thực tế thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt
bằng thu hồi đất của quận Đống Đa cho thấy nổi cộm lên một số vấn đề sau:
Thứ nhất: Về điều kiện được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Thứ hai: Về giá đất để tính bồi thường

15


Thứ ba: Việc chênh lệch giá đất trước và sau khi thu hồi
Thứ tư: Vấn đề liên quan đến trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có
thẩm quyền
2.2.4. Những khó khăn, vướng mắc khi thực hiện pháp luật về bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất tại quận Đống Đa, Thành phố Hà
Nội
2.2.4.1. Nguyên nhân khách quan
2.2.4.2. Nguyên nhân chủ quan
Kết luận chương 2
Trong chương 2 tác giả đi vào làm rõ các vấn đề có ảnh hưởng đến
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt băng thu hồi đất trên địa
bàn quận Đống Đa như các điều kiện về địa lý, dân cư, lịch sử, văn hóa, kinh
tế xã hội, tác giả cũng đánh giá các tác động đó.
Bên cạnh đó trong chương 2 này, tác giả đi sâu vào làm rõ thực trang
thực hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất như đi làm
rõ thực trạng tổ chức cán bộ, thực trạng và kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất. Từ việc đánh giá thực trạng đó tác
giả còn làm rõ những tồn tại, hạn chế trong công tác thực hiện pháp luật về
bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất và tác giả còn chỉ ra được những

một số giải pháp sau:
3.2.1.1. Hoàn thiện các nguyên tắc luật định về xác định giá đất khi bồi
thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất
3.2.1.2. Hoàn thiện quy định về cơ chế xác định giá đất bồi thường
thu hồi đất dựa trên sự tôn trọng các nguyên tắc khách quan của thị trường

17


3.2.1.3. Hoàn thiện quy định về việc Nhà nước điều tiết một phần lợi
ích từ việc thu hồi, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện các khoản hỗ
trợ cho người sử dụng đất
3.2.1.4. Hoàn thiện các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục thu hồi
và bồi thường thu hồi đất
3.2.2. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đất đai
và pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất.
3.2.3 . Nâng cao năng lực quản lý, trình độ chuyên môn, phẩm chất
của cán bộ thiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng thu hồi đất
3.2.4. Đẩy mạnh công khai hóa, minh bạch hóa quá trình thực hiện
pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất
3.2.5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong thực
hiện pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng khi thu hồi đất

18


Kết luận chương 3
Qua nghiên cứu những vấn đề lý luận chương 1 và vấn đề thực tiễn
chương 2 luận văn có đưa ra một số giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về thu
hồi đất đối với các dự án pháp triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay và thời

Từ đó luận văn đã xác định được một số giải pháp cơ bản nhằm góp phần
nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng
thu hồi đất tại quận Đống Đa nói riêng và tại Thành phố Hà Nội nói chung.
Tuy nhiên đây cũng là lĩnh vực rộng, nhiều nhậy cảm và là vấn đề
hoàn toàn mới nên việc nghiên cứu của luận văn còn gặp nhiều khó khăn,
hơn nữa bản thân tác giả cũng mới tiếp xúc với công tác nghiên cứu nên kinh
nghiệm, kiến thức còn nhiều hạn chế. Vì thế, tác giả rất mong các thầy giáo,
cô giáo và các nhà nghiên cứu khoa học đánh giá bổ sung đóng góp thêm cho
tác giả hoàn thiện hơn nữa luận văn của mình.
Tác giả xin chân thành cảm ơn!

20