SKKN: RÈN KĨ NĂNG VIẾT VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 4,5
GV thực hiện: Nguyễn Thị Hoa – Trường TH Hiền Ninh – Quảng Ninh - QB
1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn sáng kiến:
Kĩ năng viết văn có một vị trí hết sức quan trọng trong dạy học Tiếng Việt ở Tiểu
học. Nó là sự tổng hợp của tất cả các kĩ năng khác của môn Tiếng Việt: Tập đọc, Kể
chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu. Mục tiêu của người dạy và người học là “có cảm xúc
trong mỗi tiết học”. Nó không chỉ giúp các em cảm nhận được những xúc cảm trong mỗi
bài văn, bài thơ mà còn hình thành ở các em kĩ năng từ những xúc cảm đó tạo nên những
bài văn hay. Trong nội dung chương trình Tập làm văn, một thể loại quan trọng và xuyên
suốt cả bậc học là văn miêu tả. Đây là thể loại văn có tác dụng tái hiện đời sống, hình
thành và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng nhận xét, đánh giá của các em
đối với sự vật, hiện tượng trong đời sống. Những bài văn miêu tả làm cho tâm hồn, trí
tuệ các em thêm phong phú, giúp các em cảm thụ văn học và cuộc sống một cách tinh tế,
sâu sắc hơn.
Tuy nhiên, một thực tế hiện nay là trong các cấp học mà đặc biệt là bậc Tiểu học,
phần lớn học sinh viết văn rất khô khan, thiếu đi ngôn ngữ mượt mà, giàu hình ảnh.
Qua thực tế giảng dạy lớp 4,5 một thời gian, tôi nhận thấy, đối với các em, gặp
nhiều khó khăn nhất là Tập làm văn mà trong đó lúng túng nhất là thể loại văn miêu tả.
Đa phần bài viết của các em chỉ mang tính chất thông báo, kể lại chứ chưa có cảm xúc,
giàu hình ảnh, bài văn khô khan. Bài văn thường ngắn ngủn, kém hình ảnh, diễn đạt
thiếu trôi chảy, thường rơi vào tình trạng liệt kê, khô cứng. Nếu tiết làm văn không được
quan sát, nhận xét, miêu tả theo đề bài cho sẵn thì các em sẽ miêu tả một cách sáo rỗng,
hời hợt thiếu cảm xúc chân thực. Đối với học sinh biết nói cho đúng, cho rõ nghĩa đã là
khó nên nói viết cho có cảm xúc, có hình ảnh và cảm nhận được cái đẹp lại càng khó
khăn hơn.
Trước thực tế đó, tôi mạnh dạn đưa ra một số kinh nghiệm của mình để nhằm khơi
dậy tiềm năng văn học trong mỗi học sinh, để các em hứng thú hơn đối với môn học
cũng như giúp các em có những kĩ năng cơ bản khi làm một bài văn miêu tả qua sáng
kiến kinh nghiệm “ Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4,5”.
1.2. Điểm mới của sáng kiến:

nhiều hơn.
*. Về phía giáo viên:
- Hiện nay có nhiều tài liệu giảng dạy phong phú phù hợp với từng đối tượng học sinh.
- Bản thân đã tích lũy được một số kinh nghiệm qua thời gian dạy học khối lớp 4,5.
Tôi cũng đã nghiên cứu về đề tài này hai năm liên tục nên đã có sự kế thừa, vận dụng
vào thực tế và rút ra được những kinh nghiệm trong quá trình thực hiện.
- Đa phần giáo viên đều biết ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học nên việc đưa
vào bài dạy những hình ảnh thực tế về sự vật được miêu tả nhiều hơn giúp các em quan
sát trực tiếp trong giờ học được thường xuyên hơn.
2.1.2. Khó khăn:
* Về phía học sinh:


- Để hoàn thành bài văn miêu tả đối với học sinh lớp 4,5 thường gặp một số khó
khăn nhất định. Do đặc điểm tâm lí, học sinh còn ham chơi, khả năng tập trung chú ý
quan sát của học sinh còn hạn chế, khả năng tái hiện hình ảnh, sự liên tưởng và năng lực
sử dụng ngôn ngữ chưa tốt,... Do đó khi viết văn miêu tả, học sinh còn thiếu hiểu biết về
đối tượng miêu tả hoặc không biết cách diễn đạt điều muốn tả.
- Học sinh chủ yếu ở nông thôn nên điều kiện để các em phát triển giao tiếp còn
hạn chế, chưa nhạy bén trong va chạm, vốn sống của các em chưa phong phú, việc tìm
hiểu các tài liệu tham khảo còn gặp khó khăn, vốn từ chưa phong phú nên khả năng diễn
đạt, dùng từ còn nhiều lúng túng.
- Học sinh chưa phát triển óc khái quát, thường chỉ miêu tả từng chi tiết cụ thể, lặt
vặt mà chưa có khả năng tổng hợp vấn đề cần diễn đạt.
- Gia đình của một số em chưa quan tâm sát sao đến việc học của con, việc mua
thêm các tài liệu tham khảo cũng như điều kiện cho các em tiếp cận Internet chưa
thường xuyên nên học sinh còn ngại nói, ngại viết, chưa mạnh dạn.
* Về phía giáo viên:
- Đa số giáo viên đều cho rằng dạy văn miêu tả cho học sinh là khó, bởi vì những
khó khăn mà học sinh mắc phải khi học thể loại này. Do đó nhiều giáo viên còn thiếu

một trình tự nhất định. Trí tưởng tượng càng phong phú bao nhiêu thì việc làm văn miêu
tả sẽ càng thuận lợi bấy nhiêu.
Văn miêu tả là loại văn thuộc phong cách nghệ thuật, đòi hỏi viết bài phải giàu
cảm xúc, tạo nên cái “hồn” chất văn trong bài viết. Muốn vậy, giáo viên phải luôn nuôi
dưỡng ở các em tâm hồn trong sáng, một cái nhìn hồn nhiên, một tấm lòng dễ xúc động
và luôn hướng tới cái thiện.
2.2.2. Cần giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả ngay từ tiết
học đầu tiên của thể loại này:
Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù yêu cầu là miêu tả chân thực
nhưng không được sao chép, chụp ảnh lại sự vật một cách máy móc mà phải thể hiện
được sự đánh giá, nhận xét, tưởng tượng phong phú, thể hiện được cái riêng biệt của mỗi
người. Nếu các bài văn miêu tả mà ai cũng miêu tả giống nhau thì sẽ không ai thích đọc.
Phải giúp các em nắm được trong văn miêu tả, ngôn ngữ sử dụng phải là ngôn ngữ giàu
hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu, âm thanh. Đây là điểm khác biệt giữa văn miêu
tả và các thể loại văn khác. Từ nhận thức đó giúp các em biết thận trọng hơn khi chọn
lọc từ ngữ, biết gọt dũa hơn từng ý, từng lời trong bài văn của mình.
2.2.3. Khi dạy học văn miêu tả, giáo viên cần lưu ý:
- Nhiệm vụ của Tập làm văn ở bậc Tiểu học là mở rộng vốn sống, rèn luyện tư
duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh. Trong
đó, văn miêu tả góp phần phát triển tư duy hình tượng của trẻ để được rèn luyện, phát
triển nhờ các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả.
Để thực hiện được nhiệm vụ đó mà không biến các em thành những “thợ” viết
văn, người giáo viên cần kích thích được các em yêu văn và có nhu cầu viết văn, giúp
các em biết khám phá điều thú vị về đối tượng miêu tả qua những câu hỏi gợi mở. Ví dụ:
Cho học sinh quan sát bức tranh(hoặc cây) hoa phượng nở và hỏi: Quan sát tranh(cây),


em thấy cây hoa có đặc điểm gì mà nhà văn Xuân Diệu đã ví như “muôn ngàn con bướm
thắm đậu khít nhau”? Từ đó các em sẽ tìm ra được điểm tương đồng thú vị giữa hoa
phượng và muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau. Hay khi muốn học sinh tả lại cảnh

các thời kì phát triển, tác dụng của cây, tình cảm của người viết. Nhưng đối với lớp 5,
mức độ yêu cầu phải cao hơn, bài viết phải vừa đúng trọng tâm, vừa phải có sự quan sát


bao quát về cây và kết hợp tả cảnh vật thiên nhiên xung quanh hay hoạt động của con
người, chim chóc, bướm ong,...liên quan đến cây.
2.2.5. Dạy viết bài văn phải kết hợp hài hòa được nhiều yếu tố: nội dung, nghệ
thuật và cảm xúc:
Một bài viết hay là một bài văn được kết hợp hài hòa của nhiều yếu tố: nội dung,
nghệ thuật và cảm xúc. Do đó trong mỗi tiết Tập làm văn, tôi tập trung giải quyết 3
nhiệm vụ:
- Xây dựng nội dung: Giáo viên cần lưu ý hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa
để học sinh hoàn thiện bố cục bài văn. Tiếp đến là học sinh cần chú ý đến nội dung bài
văn. Muốn bài văn phong phú, học sinh phải biết cách trả lời câu hỏi. Thường mỗi câu
hỏi cần giúp các em biết cách trả lời bằng một đoạn văn chứ không phải là bằng một câu
cộc lốc. Ví dụ: Trong bài 31C: Ôn tập về tả cảnh(Tiết 1 - Sách Hướng dẫn học Tiếng
Việt 5 tập 2B), ở hoạt động 1, giáo viên có thể mở rộng yêu cầu đối với câu trả lời:
Quan sát và nói về vẻ đẹp của cảnh trong các bức ảnh bằng một đoạn văn. Ví dụ: Cảnh
bình minh trên vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) như thế nào? Học sinh cần trả lời bằng một
đoạn văn ngắn: Bình minh trên vịnh Hạ Long đẹp lung linh và huyền ảo. Từ phía chân
trời xa, mặt trời như một quả cầu lửa đang từ từ nhô lên, chiếu soi những tia nắng hồng
lên mặt biển. Những dãy núi như còn đang ngái ngủ muốn nằm dài trên mặt biển và đắp
lên mình một chiếc chăn màu xanh thẫm. Mặt biển dịu dàng vỗ về cho núi bằng những
con sóng nhẹ lăn tăn.....
- Đưa nghệ thuật vào bài văn: Đối với học sinh tiểu học, nghệ thuật chỉ đơn giản
là việc chọn lọc từ ngữ, hình ảnh và sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa phù hợp.
Giáo viên có thể gợi ý bằng các câu hỏi dựa vào đặc điểm của sự vật mà học sinh muốn
tả, ví dụ:
+Ta có thể tả hình dáng của người bằng những từ nào? (dong dỏng, vạm vỡ, rắn
chắc, mảnh khảnh, cân đối, mập mạp, to khỏe,...)

em trong bài viết.
2.2.6. Hướng dẫn học sinh xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài một cách cẩn
thận:
Bài văn không thể thiếu các phần mở bài và kết bài, những phần này thường thu
hút người đọc chú ý cách đặt vấn đề và cảm nghĩ của người viết. Vì vậy rèn cho học sinh
xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài là cần thiết.
- Đoạn mở bài: Có hai cách mà học sinh được học là mở bài trực tiếp và mở bài
gián tiếp. Không nhất thiết phải bắt buộc học sinh làm mở bài theo cách nào mà để các
em tự chọn cách mở bài phù hợp với khả năng của từng em. Lưu ý học sinh khi viết mở
bài gián tiếp cần bám sát yêu cầu đề, tránh lan man, rườm rà. Có thể cho học sinh làm
việc theo nhóm để các em nhận xét lẫn nhau.
- Đoạn kết bài: Đoạn kết bài rất quan trọng vì nó thể hiện tình cảm của người viết
với đối tượng miêu tả. Thực tế là học sinh thường hay liệt kê cảm xúc của mình làm cho
phân kết bài khô cứng, thiếu tính chân thực. Chủ yếu các em thường hay làm kết bài
không mở rộng. Kiểu kết bài này có ưu điểm là ngắn gọn, song chưa hay, chưa hấp dẫn
người đọc, không lắng đọng cảm xúc trong lòng người đọc. Do đó đòi hỏi người giáo


viên phải biết gợi ý để học sinh làm phần kết bài mở rộng bằng cảm xúc của mình một
cách tự nhiên thông qua những câu hỏi mở. Sau đó cho các em nhận xét, sửa sai và chắt
lọc những đoạn kết bài hay. Bài văn hay là thể hiện được cảm xúc của người viết một
cách chân thực, hồn nhiên, xuất phát từ chính tâm hồn các em.
Vì vậy giáo viên cần chú ý rèn cho học sinh cách bộc lộ cảm xúc trong bài văn
một cách thường xuyên, liên tục từ tiết đầu tiên của mỗi loại bài, đến những tiết luyện
tập xây dựng đoạn văn, tiết viết bài và ngay cả trong tiết trả bài.
2.2.7. Thực hiện nghiêm túc tiết trả bài:
Mỗi loại bài thường dành một tiết kiểm tra để học sinh thực hành viết văn. Quá
trình đánh giá bài viết của học sinh phải được thực hiện thật cẩn thận, nghiêm túc thì
mới có tác dụng rèn kĩ năng viết văn cho học sinh. Giáo viên cần giúp học sinh hiểu
được các nhận xét chung của giáo viên về kết quả bài viết của cả lớp và của mình. Giúp

thức từ tài liệu đưa đến cho học sinh những giờ dạy nhẹ nhàng, tự nhiên mà hiệu quả
nhất. Có kế hoạch bài học chu đáo tức là giáo viên chuẩn bị tốt mọi nội dung thực hiện
trên lớp từ tiết lý thuyết đến tiết thực hành, từ các tiết xây dựng đoạn văn đến tiết trả bài,
từ phần kiểm tra bài cũ đến phần củng cố bài học, từ nội dung bài học đến đồ dùng dạy
học, các phương pháp lên lớp và hình thức tổ chức tiết học.
2.2.9. Dạy học tốt các phân môn khác của môn Tiếng Việt:
Tập làm văn là tổng hợp của tất cả các phân môn khác của môn Tiếng Việt. Do đó
khi dạy học cần chú ý dạy tốt tất cả các phân môn.
Phân môn Luyện từ và câu giúp học sinh phát triển vốn từ, cách dùng từ, đặt câu.
Phân môn Chính tả rèn cho các em viết đúng, viết nhanh, viết đẹp, trình bày bài văn rõ
ràng, sạch sẽ. Phân môn Tập đọc giúp các em đọc tốt, cảm thụ bài văn tốt. Phân môn Kể
chuyện giúp các em bồi dưỡng tình cảm, biết quý trọng cái tốt, phê phán cái xấu, biết
diễn đạt trôi chảy khi thực hành kể chuyện giúp các em rèn luyện ngôn ngữ nói.
2.3. Những kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh khi viết văn miêu tả:
2.3.1. Tìm hiểu đề bài:
Khi học văn miêu tả cần tìm hiểu yêu cầu của đề. Đề thường cho biết rõ đối tượng
cần miêu tả(đồ vật, con vật, cây cối, tả cảnh vật, tả người) trong phạm vi cụ thể. Khi
hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề, giáo viên cần yêu cầu các em gạch chân những từ ngữ
quan trọng của đề bài, các em cần xác định rõ mình sẽ tả cái gì, tả như thế nào?....
2.3.2. Quan sát, tìm ý, chọn ý:
Cần lưu ý với học sinh khi quan sát không chỉ quan sát bằng mắt mà cần phải cảm
nhận cả bằng các giác quan khác(xúc giác, thính giác, vị giác,..) và còn bằng cả tâm hồn.
Khi quan sát cần biết gắn liền với suy nghĩ, cảm xúc của người viết để từ đó biết tìm ý
và lựa chọn ý phù hợp, tránh viết tràn lan vào bài văn. Quan sát phải liên hệ giúp các em
tìm ra được cái mới mẻ, riêng biệt về sự vật mình sẽ tả bằng sự liên tưởng hình ảnh này
với hình ảnh khác.
2.3.3. Sắp xếp ý:
Cần giúp học sinh biết khi sắp xếp ý cần phải:



Tuần học thứ 4
Cuối kì 1
Cuối năm

Số HS
27
27
27

Điểm 9-10
SL
%
2
7,4
7
26,0
15
55,6

Điểm 7-8
SL
%
10
37,0
10
37,0
10
37,0

Điểm 5-6

bài viết giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu, âm thanh và liên kết chặt chẽ hơn; các tiết học
diễn ra nhẹ nhàng, thoải mái, các em nói viết ngày càng tự nhiên, lời văn có hình ảnh
sinh động và hấp dẫn hơn.
Đối với bản thân, trong mỗi giờ dạy cũng tạo cho mình được sự say mê hứng thú
hơn. Các tiết học Tập làm văn cũng nhẹ nhàng và hiệu quả hơn trước.
3.2. Kiến nghị:
Để giúp học sinh có thể viết văn miêu tả tốt hơn cần:
* Đối với giáo viên:
- Mỗi người giáo viên đều phải tìm hiểu và nắm vững đặc điểm của văn miêu tả để kết
hợp với các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học thích hợp nhằm thu hút học sinh.
- Một số học sinh còn thiếu tự tin, chưa mạnh dạn, vì vậy giáo viên cần kết hợp với
nhóm trưởng và Hội đồng tự quản kịp thời khuyến khích, hỗ trợ.
- Giáo viên đảm bảo dạy học theo hướng đổi mới phương pháp, lấy học sinh làm trung
tâm để các em chủ động, sáng tạo và suy nghĩ độc lập, tự nhiên, không gò bó, rập khuôn.
*Đối với phụ huynh: Mua sắm thêm một số tài liệu tham khảo cho học sinh; chủ
động nhắc nhở các em học tập, đọc sách nhiều hơn.
*Đối với nhà trường, thư viện: Trang bị các phương tiện dạy học, tư liệu, tài liệu
tham khảo, hướng dẫn cho giáo viên và học sinh.
Trên đây là một số biện pháp tôi đã thực hiện trong quá trình giảng dạy nhằm bồi
dưỡng niềm say mê, yêu thích văn miêu tả cho học sinh lớp 4,5. Những kinh nghiệm
trên tôi đã vận dụng trong dạy học và đạt được những kết quả khả quan trong năm học
2014- 2015 và năm học 2015 - 2016 tại trường tôi. Trong những năm tiếp theo, tôi sẽ


tiếp tục vận dụng linh hoạt vào quá trình công tác dạy học của mình để chất lượng viết
văn của học sinh ngày một tốt hơn. Là một giáo viên trẻ, kinh nghiệm tích lũy chưa
nhiều nên trong quá trình thực hiện, tôi đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ song
cũng không tránh khỏi những thiếu sót. Qua cách trình bày chắc chắn diễn đạt chưa
được lưu loát. Vậy tôi rất mong nhận được sự quan tâm giúp đỡ và đóng góp chân thành
của các cấp lãnh đạo, các đồng chí đồng nghiệp để tôi có thể rút kinh nghiệm trong quá