MỞ ĐẦU
1.

Lí do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh - người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa

kiệt xuất, là người đã đặt nền móng và xây dựng nền giáo dục dân chủ mới ở
nước ta. Tư tưởng của Người về giáo dục - đào tạo, là một kho tàng những giá
trị nhân văn cao cả, tư tưởng đó không chỉ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu
sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam mà còn có ý nghĩa thiết thực trong sự
nghiệp đào tạo nguồn nhân lực cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước, phục vụ cho quá trình đổi mới và hội nhập hiện nay.
Có thể nói rằng, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là sự kế thừa, tiếp thu
biện chứng, có chọn lọc, sáng tạo từ các tiền đề: truyền thống văn hoá của dân
tộc, triết lý giáo dục trong tư tưởng giáo dục phương Đông và phương Tây.
Nhưng tiền đề quan trọng nhất, tái tạo nên sự phát triển về chất trong tư tưởng
giáo dục Hồ Chí Minh đó chính là chủ nghĩa Mác - Lênin. Trên cơ sở đó và
cùng với quá trình hoạt động thực tiễn cách mạng sinh động, phong phú, trong
và ngoài nước qua nhiều thời kỳ, Hồ Chí Minh đã đưa ra những quan điểm có
tính toàn diện, hết sức sâu sắc, mới mẻ, tiến bộ và hiện đại về vai trò, mục đích,
nội dung và phương pháp giáo dục có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, nhất
là trong bối cảnh mới, thời đại của hội nhập và phát triển.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục có nội dung về giáo dục con
người toàn diện - một tư tưởng nhân văn đặc sắc. Đây là sự tiếp nối và nâng cao
những giá trị tinh tuý nhất tư tưởng nhân văn của truyền thống Việt Nam và thế
giới. Tư tưởng giáo dục con người toàn diện của Hồ Chí Minh đã góp phần to
lớn vào việc đào tạo cho dân tộc Việt Nam những người con ưu tú, đủ đức đủ tài
đưa đất nước vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách để giành những thắng lợi
to lớn, làm thay đổi địa vị dân tộc trên trường quốc tế. Mà đối tượng cần giáo

1



đối với người làm công tác giáo dục nói riêng, ngành giáo dục nói chung hiện
nay. Vì vậy, nghiên cứu, làm sáng tỏ giá trị khoa học và ý nghĩa của tư tưởng Hồ
Chí Minh về giáo dục con người toàn diện, tìm ra những cách thức, biện pháp
đúng đắn để thực hiện tốt hơn tư tưởng đó trong thực tiễn là vấn đề có ý nghĩa
quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.
Trường THPT Yên Mỹ, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên với lịch sử gần 50
năm xây dựng và trưởng thành, nhà trường đã trải qua nhiều khó khăn để đạt
được những thành tựu trong sự nhiệp “trồng người”. Quá trình đó, mặc dù có
nhiều khó khăn và biến động trong mỗi giai đoạn lịch sử với những mức độ khác
nhau nhưng nhà trường luôn quan tâm tới mục tiêu, chất lượng giáo dục, đặc
biệt là giáo dục toàn diện. Quy mô giáo dục và chất lượng đào tạo của nhà
trường ngày càng phát triển. Tuy nhiên, hiện nay mặt trái của nền kinh tế thị
trường đã tác động đến một bộ phận giáo viên và học sinh, mặt khác một số hạn
chế của nội dung chương trình, phương pháp giáo dục đã ảnh hưởng đến chất
lượng giáo dục toàn diện cho học sinh. Vì vậy, việc điều tra thực trạng giáo dục
toàn diện của trường và đề ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục là
vấn đề cần được quan tâm, nghiên cứu.
Từ những lý do trên đây, tác giả nhận thấy việc nghiên cứu đề tài: “Vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện vào giáo dục
học sinh Trường THPT Yên Mỹ, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên hiện nay”,
làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình là một việc cần thiết và có ý nghĩa.
2. Tình hình nghiên cứu.
2.1 Những công trình nghiên cứu về giáo dục nói chung.
Vấn đề giáo dục là vấn đề được Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm vì nó
quyết định sự đi lên và phát triển của đất nước. Chính vì vậy, mà có rất nhiều tác
giả quan tâm, nhiên cứu và viết về vấn đề này, một số công trình, như:

3


Phạm Minh Hạc: Giáo dục thế giới đi vào thế kỷ XXI, Nxb. CTQG, HN,
2002. Cuốn sách tập trung trình bày xu thế phát triển giáo dục trên thế giới, giới
thiệu một số nét đặc trưng về cải cách giáo dục, kinh nghiệm quản lý giáo dục,
nguồn kinh phí dành cho giáo dục của một số nước trên thế giới...Đặc biệt cuốn
sách còn đi sâu giới thiệu nền giáo dục của một số nước như Pháp, Đức, Hoa
Kỳ, Hàn Quốc, Malaixia, Inđônêxia...
2.2 Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục.
Tiêu biểu có những công trình sau:
Đào Thanh Hải - Minh Tiến (sưu tầm, tuyển chọn): Tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục, Nxb Lao Động, HN, 2005. Cuốn sách được tác giả sưu tầm và
tuyển chọn, thể hiện khá đầy đủ nội dung tư tương Hồ Chí Minh về giáo dục,
bao gồm: nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục….
Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng: Hồ Chí Minh về giáo dục và
đào tạo, Nxb Lao động - Xã hội, HN, 2007. Sách gồm 3 phần: phần thứ nhất,
tập hợp những công trình của các nhà nghiên cứu khoa học về tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục – đào tạo. Phần thứ hai: cung cấp một cách đầy đủ và hệ thống
tư liệu quý gồm những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác
giáo dục – đào tạo. Phần thứ ba: giới thiệu những bài nói, bài viết của các nhà
lãnh đạo Đảng, Nhà nước và một số nhà khoa học nước ta trong nghiên cứu, học
tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đào tạo.
GS. Song Thành: Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lí luận chính
trị, HN, 2009. Trong cuốn sách này, Song Thành đã dành một chương nói về
“Tư tưởng về sự nghiệp giáo dục – đào tạo và bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho
đời sau”. Tác giả đã đưa ra nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đào
tạo: giáo dục là một sự nghiệp rất quan trọng đối với sự phát triển của một đất
nước và phải xây dựng một nền giáo dục phù hợp với yêu cầu đất nước…Tiếp
theo là tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, đây
5



quân sự….cho thanh niên. Và một số phương pháp, phương châm giáo dục, bồi
dưỡng thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
TS. Trần Văn Miều và Nguyễn Việt Hùng: Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế
hệ cách mạng cho đời sau, Nxb Thanh niên, HN, 2010. Cuốn sách giới thiệu
192 câu hỏi - đáp về: thân thế - sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tư tưởng
Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Đảng Cộng sản Việt
Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau,
tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
tính cho đến nay rất phong phú với nhiều góc tiếp cận khác nhau. Song theo
khảo cứu của tác giả thì đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một
cách đầy đủ và hệ thống về việc “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục
con người toàn diện vào giáo dục học sinh Trường THPT Yên Mỹ, huyện Yên
Mỹ, tỉnh Hưng Yên hiện nay”.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
3.1 Mục đích nghiên cứu.
Đề tài làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện:
đức, trí, thể, mỹ và vận dụng vào giáo dục học sinh Trường THPT Yên Mỹ toàn
diện theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Để đạt được mục đích đề ra, khóa luận tập trung giải quyết những nhiệm
vụ sau:
- Làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện “đức, trí,
thể, mỹ”.
- Phân tích thực trạng giáo dục toàn diện của Trường THPT Yên Mỹ.

7



dục con người toàn diện ở một trường THPT cụ thể (Trường THPT Yên Mỹ,
huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên).
7. Kết cấu đề tài.
Ngoài phần: mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề
tài kết cấu thành hai chương:
Chương 1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện: Đức,
Trí, Thể, Mỹ.
Chương 2. Trường THPT Yên Mỹ hiện nay giáo dục học sinh toàn diện
theo tư tưởng Hồ Chí Minh

9


NỘI DUNG
Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC CON NGƯỜI
TOÀN DIỆN: ĐỨC, TRÍ, THỂ, MỸ
1.1 Một số khái niệm
1.1.1 Khái niệm giáo dục
“Giáo dục” theo Từ điển mở Wiktionary, là quá trình hoạt động có ý thức,
có mục đích, có kế hoạch nhằm bồi dưỡng cho người ta những phẩm chất đạo
đức, những tri thức cần thiết về tự nhiên và xã hội.
Theo Từ điển Tiếng Việt (Nxb Đà Nẵng, 2004) thì “giáo dục” là “quá
trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch nhằm bồi dưỡng cho người
ta những phẩm chất đạo đức, những tri thức cần thiết về tự nhiên và xã hội, cũng
như những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong đời sống”.
Theo giáo trình “Giáo dục học đại cương” (Khoa tâm lý - giáo dục, Học
viện Báo chí và Tuyên truyền, HN, 2007) thì khái niệm “giáo dục” hiểu theo hai
nghĩa: Nghĩa rộng, giáo dục là bao gồm tất cả những quá trình tác động có mục
đích, có kế hoạch của môi trường tự nhiên và môi trường xã hội ( như nhà
trường, gia đình, đoàn thể, cơ quan văn hóa giáo dục…), nhằm hình thành các

hướng, phải chuyển lại cho thế hệ sau tất cả những gì có thể để làm cho thế hệ
sau phát triển hơn, hạnh phúc hơn.
Như vậy, giáo dục là một hiện tượng xã hội có mục đích, có tổ chức, có kế
hoạch, có kiểm tra đánh giá và được sự tham gia của cộng đồng. Nhằm truyền
đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người…dẫn con
người vượt ra khỏi hiện tại của họ mà vươn tới những gì thiện hảo, tốt lành hơn,
hạnh phúc hơn.
1.1.2 Khái niệm giáo dục toàn diện

11


“Toàn diện” theo Từ điển mở Wiktionary có nghĩa chỉ đầy đủ các mặt,
không thiếu mặt nào. Trái với toàn diện là phiếm diện, chỉ nhìn một mặt hay
nhìn nhiều mặt nhưng không bao quát hết các mặt của sự vật hiện tượng.
Quan điểm toàn diện của chủ nghĩa Mác- Lênin, trong nhận thức và
hành động thực tiễn đòi hỏi chủ thể phải có quan điểm toàn diện trong việc xem
xét giải quyết một vấn đề trong thực tiễn: Quan điểm toàn diện đòi hỏi phải nhìn
thấy về sự vật như là một chỉnh thể của tất cả các mặt, các thuộc tính, các mối
liên hệ trong bản thân sự vật hiện tượng và giữa sự vật hiện tượng đó với những
sự vật hiện tượng khác, với môi trường xung quanh… Thực chất của quan điểm
toàn diện là trong khi chú ý xem xét tất cả các mặt của sự vật, tư duy phải phát
hiện được, phản ánh được những mặt chủ yếu, bản chất, quan trọng nhất của sự
vật một cách dãn đều bình quân, không biết đâu là bản chất của sự vật. Từ việc
nắm được bản chất của sự vật chúng ta cùng nhìn thấy các mặt khác của sự vật
một cách sâu sắc trong chỉnh thể của tất cả các mặt. Thực hiện quan điểm toàn
diện góp phần khắc phục bệnh phiến diện, một chiều chỉ thấy một mặt mà không
thấy nhiều mặt hoặc có khi tuy có chú ý đến nhiều mặt nhưng không nhìn thấy
được mặt bản chất của sự vật.
Vậy giáo dục toàn diện là giáo dục toàn diện không thiếu mặt nào, bao

1.1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện.
Quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục con người toàn diện được hình
thành và phát triển từ những giá trị tư tưởng giáo dục, đào tạo, phát triển con
người trong lịch sử dân tộc ta và tiếp thu tư tưởng phát triển con người toàn diện
của chủ nghĩa Mác- Lênin. Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa những tư tưởng đó
trên tinh thần “ cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ. Cái gì cũ mà không xấu, nhưng

1

GS. Song Thành: Hồ Chí Minh – Nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lí luận chính trị, HN, 2009, tr.642

13


phiền phức thì phải sửa đổi lại cho hợp lí. Cái gì cũ tốt, thì phải phát triển
thêm”2.
Tiếp thu những quan điểm đó, Hồ Chí Minh nhìn nhận, tiếp cận con người
toàn diện Việt Nam trên tất cả các mặt chủ yếu cấu thành nên phẩm chất, năng
lực của nó, đó là: Thể lực, trí tuệ, thẩm mỹ, đạo đức. Điều này thể hiện qua
nhiều bài nói, bài viết của Người như: Đời sống mới (3- 1947); và nhất là trong
bài Gửi các em học sinh trên báo Nhân dân (24- 10- 1955), trong thư gửi này,
Hồ Chí Minh đã đứng trên quan điểm Đức, Trí, Thể, Mỹ để nhìn nhận con người
toàn diện và đặt ra yêu cầu phải rèn luyện, giáo dục, đào tạo, phát triển con
người theo đúng tiêu chí đó. Người viết: “đối với các em, việc giáo dục gồm có:
- Thể dục: để làm cho thân thể khoẻ mạnh, đồng thời cần giữ vệ sinh riêng
và vệ sinh chung.
- Trí dục: ôn lại những điều đã học, học thêm những tri thức mới.
- Mỹ dục: để phân biệt được cái gì đẹp, cái gì không đẹp.
- Đức dục: là yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu
trọng của công(5 cái yêu)” 3

người toàn diện
1.2.1 Về vị trí, vai trò của giáo dục.
Giáo dục là một khoa học. Đó là khoa học về thiết kế, xây dựng con người
phục vụ chế độ xã hội; khoa học về cách thức, phương pháp giáo dục con người
với chất lượng tốt nhất; khoa học về xây dựng một nền giáo dục với quy mô, cơ
cấu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; khoa học về một nền giáo dục
phải giải quyết được những yêu cầu thực tiễn cách mạng Việt Nam đặt ra. Giáo
dục là một khoa học nên cần có những nhà khoa học, những cán bộ quản lý
không ngừng trau dồi kinh nghiệm để đưa khoa học giáo dục phát triển. Đồng
thời, cần đề ra những chính sách giáo dục đúng đắn phù hợp với điều kiện thực
tế nước ta... Để đáp ứng những yêu cầu đó thì cần phải có một hệ thống lí luận
về khoa học giáo dục thật tiến bộ, phù hợp với Việt Nam. Tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục là một khoa học không chỉ được đề cập ở phạm vi hẹp là giáo
dục tri thức, học vấn giới hạn trong nhà trường, giới hạn giữa thầy và trò, mà nội
dung giáo dục hết sức sâu rộng. Có thể nói, tư tưởng Hồ Chí Minh hết sức sâu
rộng cả về mục đích, nội dung, phương pháp.

15


Hồ Chí Minh rất đề cao vai trò của giáo dục. Người thấy được vai trò của
giáo dục trong việc cải tạo, phát triển con người, làm biến đổi con người cũ, xây
dựng con người mới. Người viết: “Thiện, ác đâu phải là tính sẵn. Phần nhiều do
giáo dục mà nên”5. Với ý nghĩa đó, ta thấy được giáo dục quyết định đến sự biến
đổi tư tưởng, tâm lý và nâng cao trình độ nhận thức của con người. Giáo dục trở
thành điều kiện, tiền đề cho việc hình thành và phát triển bản chất của con
người. Nó là “vũ khí sắc bén để giúp ta cải tạo con người”. Như vậy, Hồ Chí
Minh coi sự thay đổi bản chất con người là do giáo dục. Đó chính là sự kế thừa
truyền thống dân tộc về triết lí sống; về tác dụng, ảnh hưởng của giáo dục đối
với nhân cách con người “gần mực thì đen, gần đèn thì rạng”... Và đặc biệt, theo

kiến và có ý nghĩa sâu sắc trong việc xây dựng nền giáo dục mới đào tạo những
con người toàn diện phục vụ cách mạng. Nền giáo dục mà Người quan tâm xây
dựng là nền giáo dục nhằm xoá bỏ những quan niệm khinh lao động chân tay,
trọng bằng cấp, ham vinh hoa, phú quý... đó là nền giáo dục mới vì nhân dân, vì
đất nước.
Mục đích xuyên suốt trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là cao cả luôn
gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Đó là nền giáo dục mới vì con người,
cho con người, vì hạnh phúc ấm no, tự do của nhân dân, Vì cuộc sống biết
“thưởng thức” và được làm chủ bản thân và làm chủ xã hội. Cả cuộc đời Người
đã hi sinh phấn đấu để thực hiện những mục đích cao đẹp đó, nó chi phối mọi
hoạt động của Người. Mong muốn giải phóng con người và nâng cao giá trị con
người về mặt văn hoá, nhận thức. Mục tiêu cuối cùng, cao nhất của cách mạng
Việt Nam là giải phóng con người một cách toàn diện và để đạt mục tiêu đó
trước hết ta phải thực hiện mục tiêu giáo dục là giáo dục, đào tạo ra những con
người có năng lực, có trí tuệ...
Trên đây là quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo
dục. Ta thấy được giáo dục là một khoa học, có ý nghĩa to lớn trong việc xây
dựng những con người có tài năng, phẩm chất... góp phần to lớn vào sự nghiệp
6

Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb. CTQG, HN, 2002, t.4, tr.8

17


cách mạng và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Có thể nói rằng, đây là quan
điểm rất đúng đắn, là cơ sở để Đảng và Nhà nước ta đưa ra những chính sách
giáo dục đúng đắn.
1.2.2 Về vị trí, vai trò của giáo dục con người toàn diện.
Tư tưởng giáo dục con người toàn diện của Hồ Chí Minh là tư tưởng có

phong kiến và có ý nghĩa sâu sắc trong việc xây dựng nền giáo dục mới đào tạo
những con người toàn diện phục vụ cách mạng.
Ngoài ra, giáo dục toàn diện còn có vị trí, vai trò riêng, rất ý nghĩa và
quan trọng đối với cách mạng Việt Nam, đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc, quyết định chiều hướng đi lên của lịch sử dân tộc. Con đường cách
mạng của chúng ta do Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn rất đúng đắn, nhưng còn
lâu dài và gian khổ, đó là con đường giải phóng dân tộc đi lên xây dựng chủ
nghĩa xã hội. Cả cuộc đời mình Người đã hi sinh, đấu tranh để thực hiện mục
tiêu đó nhằm đem lại ấm no, tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Hồ Chí Minh đã
viết: “không có một chế độ nào tôn trọng con người, chú ý xem xét những lợi
ích cá nhân đúng đắn và đảm bảo cho nó được thoản mãn bằng chế độ xã hội
chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa”7. Nhưng muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội,
trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa. Đó là những con người toàn
diện cả đức và tài, có thế giới quan khoa học, có lý tưởng cách mạng vững vàng,
có tri thức toàn diện, đạo đức trong sáng, sức khoẻ dồi dào, năng lực sáng tạo
cao và khả năng thích ứng tốt. Đó thực sự trở thành động lực quyết định sự phát
triển lịch sử. Muốn có con người xã hội chủ nghĩa, theo Hồ Chí Minh, không có
con đường nào khác ngoài con đường giáo dục của nền giáo dục xã hội chủ
nghĩa. Vì vậy, mà cần xây dựng một nền giáo dục toàn diện, với nội dung tích
cực đúng đắn cả về trí tuệ, sức khoẻ, đạo đức lẫn năng lực thẩm mỹ, với nhưng
phương pháp tiên tiến, hiện đại, đáp ứng yêu cầu lịch sử đặt ra. Đặc biệt, cần chú
7

Hồ Chí Minh: toàn tập, Nxb. CTQG, HN, 2002, t.9, tr.291

19


trọng việc giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đoàn viên thanh niên, vì theo
Người, thanh niên là lực lượng có ý nghĩa chiến lược, quyết định sự phát triển

Vì vậy, giáo dục con người về mọi mặt để không ngừng nâng cao trình độ, phẩm
chất, năng lực của người chiến sĩ cách mạng, của công dân, nông dân, trí thức,
thanh niên và các tầng lớp nhân dân là tư tưởng rất quan trọng, mang ý nghĩa
nhân văn sâu sắc của Hồ Chí Minh.
Mỗi con người sinh ra đều có những khả năng và năng lực nhất định
nhưng nó tồn tại dưới dạng tiềm năng, để biến nó thành hiện thực thì cần có
những điều kiện về tự nhiên và xã hội. Thực tế cho thấy các yếu tố xã hội có tác
động vô cùng to lớn đến sự phát triển toàn diện các phẩm chất, năng lực của con
người. Trong chế độ xã hội chủ nghĩa, sự tác động này diễn ra một cách có ý
thức, có chủ định rõ ràng nhằm tạo ra những con người toàn diện về mọi mặt,
Người viết: “làm cách mạng là phải biết toàn diện, việc gì cũng phải biết làm biết bắn súng thì súng hỏng cũng phải biết sửa” 8. Để đạt mục tiêu đó thì trong
giáo dục, đào tạo phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội
chủ nghĩa, văn hoá, kĩ thuật, lao động và sản xuất. Với quan niệm và cách nhìn
con người toàn diện như là một thể thống nhất, sự kết hợp chặt chẽ giữa các mặt
thể lực, sức khoẻ, trí tuệ, trình độ thẩm mỹ, đạo đức cách mạng...Hồ Chí Minh
cho rằng giáo dục con người toàn diện trước hết phải tập trung phát triển tất cả
các bộ phận cấu thành nên chỉnh thể đó.
- 1.3.1 Giáo dục về đạo đức
Xây dựng và phát triển đạo đức là nhu cầu tất yếu khách quan của bất cứ
xã hội nào bởi đây là vấn đề có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống xã
hội cũng như trong đời sống của mỗi người. Nó thể hiện sâu sắc nhất tính nhân
văn, nhân đạo, nhân bản của xã hội và mỗi con người. Thực tiễn lịch sử cho
thấy, khi con người được soi sáng bởi một lý tưởng đạo đức tiến bộ, khi sự hiểu
8

Tư liệu Bảo tàng Hồ Chí Minh, ký hiệu H. 25-C5

21



hội vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một
việc rất quan trọng và rất cần thiết. Đạo đức là một trong những quan hệ chủ yếu
của đời sống xã hội, nó ra đời và tồn tại khách quan trong cuộc sống, nhằm điều
chỉnh ý thức và hành vi của con người. Hiểu rõ tính chất phức tạp và tế nhị của
quan hệ đạo đức ở nước ta, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến giáo dục đạo
đức cách mạng cho thanh niên, nhằm giúp đỡ họ trở thành những người công
dân tốt, người lao động tốt, người chiến sỹ tốt, người chủ xứng đáng của đất
nước và người cách mạng chân chính.
Khi đề cập tới đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh thường sử dụng các
thuật ngữ sau: đạo đức mới, đạo đức cách mạng, đạo đức cộng sản, đạo đức tập
thể, đạo đức vô sản. Theo Hồ Chí Minh, gọi là “đạo đức mới” vì nó khác xa với
đạo đức cũ, nó lật ngược các nguyên tắc của đạo đức cũ.
Theo Hồ Chí Minh để giáo dục hiểu biết cho con người toàn diện về đạo
đức cách mạng, trước hết cần nâng cao hiểu biết vai trò cực kì quan trọng của
đạo đức cách mạng trong nhân cách cũng như trong hoạt động thực tiễn của
người cách mạng. Xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh Việt Nam, Hồ Chí Minh
luôn khẳng định đạo đức là “gốc”, là “nền tảng” người cách mạng. Hồ Chí Minh
cho rằng, việc nhận thức đúng đắn và đầy đủ vai trò to lớn của đạo đức trong
quá trình hình thành và phát triển nhân cách cũng như ý nghĩa sâu sắc của nó
trong việc định hướng giá trị cho hoạt động của con người Việt Nam tự giác học
tập, rèn luyện, tu dưỡng và không ngừng nâng cao đạo đức cách mạng ngày
càng cống hiến nhiều hơn sức lực, trí tuệ cho sự phát triển của đất nước và thắng
lợi của cách mạng nước ta.
Với quan điểm “đạo đức là gốc của người cách mạng”, Bác Hồ quan tâm
giáo dục thanh niên không chỉ có tinh thần làm chủ nước nhà mà phải thường
xuyên rèn luyện, trau dồi đạo đức cách mạng: cần, kiệm, liêm, chính; chí công,
vô tư. Bác khuyên thanh niên “hăng hái, xung phong”, có chí tiến thủ, không
23



24


trường kì và gian khổ, nhưng cuối cùng thì ÁC nhất định bại, THIỆN nhất định
thắng”10. Đó là định hướng tư tưởng hết sức quan trọng của Hồ Chí Minh, giúp
cho mỗi người Việt Nam hiểu rõ được cái thiện, cái ác trong thời đại cách mạng
mới, vững tin vào chiến thắng của cái thiện, cái tốt đối với cái ác, cái xấu xa,
cũng như vào thắng lợi cuối cùng sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng, của
dân tộc. Từ đó, tích cực vươn lên rèn luyện, tu dưỡng làm cho phần thiện, phần
tốt trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân, cái xấu mất dần đi, góp phần
hoàn thiện và phát triển đạo đức con người toàn diện.
Cùng với giáo dục tri thức về thiện, ác, Hồ Chí Minh cũng rất chú trọng
bồi dưỡng, nâng cao sự hiểu biết cho con người Việt Nam về Cần, Kiệm, Liêm,
Chính, Chí công vô tư. “Cần, kiệm, liêm, chính” là cụm khái niệm chỉ những
đức tính cần thiết của những người có trách nhiệm ở các thời kì lịch sử. Ban đầu
chúng thuộc phạm trù luân lý, đạo đức của Nho giáo. Qua chiều dài lịch sử nó
đã có chỗ đứng nhất định trong tư tưởng và tâm lý của nhân dân Việt Nam. Đến
Hồ Chí Minh, Người đã đổi mới, bổ sung thêm nội dung và mở rộng thêm đối
tượng thực hiện, dùng vào việc dạy cán bộ và nhân dân ta.
Theo Hồ Chí Minh, giáo dục thanh niên, giáo dục con người toàn diện về
đạo đức không thể không nhắc tới đức tính “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô
tư” đây là đức tính căn bản nhất của đạo đức con người. “Cần” là lao động cần
cù, siêng năng, dẻo dai, lao động có kế hoạch, sáng tạo năng suất cao; lao động
với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa
dẫm.“Kiệm” là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của
nhân dân, của đất nước, của bản thân mình. Tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to;
“Không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”, nhưng không phải là bủn xỉn.
“Liêm” là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân; không xâm phạm
một đồng xu, hạt thóc của nhà nước, của nhân dân”. Phải trong sạch, không
10