TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
KHOA VĂN HÓA THÔNG TIN VÀ XÃ HỘI

TÊN ĐỀ TÀI:
CÔNG TÁC BẢO QUẢN TÀI LIỆU TẠI THƯ VIỆN TẠ QUANG BỬU –
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Phương pháp nghiên cứu khoa học
Giảng viên giảng dạy: TS. Lê Thị Hiền
Mã phách:.............................................

HÀ NỘI - 2017


PHIẾU LÀM PHÁCH HÌNH THỨC THI BÀI TẬP LỚN/TIỂU LUẬN
Mã phách

Họ và tên sinh viên: Mai Ngọc Bích
Ngày sinh: 01/8/1993
Mã sinh viên: 1607KHTA001
Lớp: ĐHLT.KHTV 16A
Khoa: Văn hóa Thông tin và Xã hội
Tên đề tài: Công tác bảo quản tài liệu tại Thư viện Tạ Quang Bửu – Trường Đại
học Bách Khoa Hà Nội
Học phần: Phương pháp nghiên cứu khoa học
Giảng viên hướng dẫn: TS. Lê Thị Hiền
Sinh viên kí tên

Mai Ngọc Bích


MỤC LỤC
M


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thư viện là nơi lưu giữ các di sản thành văn, các giá trị văn hóa của nhân
loại. Nhưng để các giá trị này sử dụng có hiệu quả, lâu dài, không bị hư hỏng,
mất mát thì công tác bảo quản tài liệu (BQTL) đã được ra đời.
Trong nền kinh tế tri thức, nguồn tài nguyên thông tin không ngừng gia
tăng, số lượng tài liệu từ xưa đến nay đã trở nên khổng lồ và nhanh chóng bị lão
hóa. Việc bảo tồn tài liệu chính là lưu giữ kho tàng tri thức vô cùng lớn lao ấy,
góp phần gìn giữ di sản dân tộc và là cơ sở để phát triển nền kinh tế - xã hội.
Đây cũng là một trong những nhiệm vụ cơ bản của công tác thông tin – thư viện,
đặc biệt là các thư viện chuyên ngành.
Bảo quản tài liệu mặc dù chỉ là một khâu nhỏ trong công tác hoạt động
của Thư viện Tạ Quang Bửu nhưng nó lại đóng vai trò tương đối lớn trong việc
lưu giữ và bảo quản vốn tài liệu, thể hiện một chức năng chính quan trọng của
hệ thống các thư viện. Thư viện đã đóng góp hiệu quả vào công tác đào tạo,
nghiên cứu khoa học của Nhà trường và góp phần thúc đẩy sự phát triển của sự
nghiệp giáo dục đào tạo của nước ta trong giai đoạn mới. Mặc dù không được
trực tiếp tham gia công tác bảo quản tài liệu của thư viện, nhưng qua quá trình
tìm hiểu, nhìn nhận, quan sát, trao đổi với các cán bộ thư viện. Em nhận thấy
được những mặt tích cực, những điểm nhấn hiện đại của vấn đề bảo quản tài liệu
tại thư viên Tạ Quang Bửu. Đồng thời cũng nhận thấy được những điểm, những
mặt hạn chế còn tồn đọng trong khâu bảo quản tài liệu của thư viện. Qua đó có
những đánh giá về thực trạng của vấn đề bảo quản tài liệu tại Thư viện Tạ
Quang Bửu và có những nhìn nhận đóng góp dưới góc nhìn của một sinh viên
làm bài báo cáo khoa học.
Với những lý do trên, em quyết định chọn đề tài “Công tác bảo quản tài

cán bộ thư viện làm công tác bảo quản chưa thực sự tự tin để thực thi công việc
của mình vì thiếu tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ cần thiết, nhất là những tài liệu
bằng tiếng Việt và đối với thư viện Tạ Quang Bửu cũng không ngoại lệ.
Tuy nhiên, chúng ta cũng đã có những dự án lớn về vấn đề bảo quản tài
liệu trong Thư viện như dự án "Bảo quản tài liệu trong các thư viện và cơ quan
lưu trữ ở Việt Nam" của Thạc sĩ Kiều Văn Hốt - Phó giám đốc Thư viện Quốc
6


gia Việt Nam, thành viên ban chỉ đạo SEACAP (Uỷ ban Bảo quản tài liệu các
nước Đông Nam Á) và Thạc sĩ Chu Tuyết Lan - Trưởng phòng Thông tin-Tư
liệu-Thư viện, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, thành viên Ban tư vấn SEACAP
cùng xây dựng. Dự án này đã nhận được sự tài trợ của Quỹ Ford và được Chính
phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cho phép thực hiện tại công văn
số 991/CP-QHQT ngày 29 tháng 7 năm 2003 do Phó thủ tướng Chính phủ Phạm
Gia Khiêm ký
Hay chính thư viện Tạ Quang Bửu cũng có những đề tài nghiên cứu về
vấn đề bảo quản tài liệu như đề tài nghiên cứu có tên “Nghiên cứu và đề xuất
các giải pháp bảo quản tài liệu trong môi trường Thư viện hiện đại” của Thạc sĩ
Phạm Thu Hà năm 2009.
Những đề tài nói trên đã giải quyết những khía cạnh chuyên sâu trong
công tác bảo quản tài liệu của các Trung tâm Thông tin – Thư viện lớn. Nhìn
chung chưa có đề tài nào đề cập trực tiếp và đi sâu nghiên cứu về công tác bảo
quản tài liệu tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Trường Đại học Văn hóa Hà
Nội. Với cách triển khai nội dung, cách nhìn nhận, đánh giá và những kiến nghị
nhằm nâng cao chất lượng của công tác bảo quản tài liệu tại Trung tâm Thông
tin - Thư viện Tạ Quang Bửu - Đại học Bách Khoa Hà Nội, hi vọng đề tài của
em sẽ tạo ra những điều khác biệt so với những đề tài trước đây.
5. Phương pháp nghiên cứu
Một số phương pháp được sử dụng trong quá trình nghiên cứu:

1.2.2 Nhiệm vụ
1.3 Cơ cấu tổ chức, đội ngũ cán bộ
1.3.1 Cơ cấu tổ chức
1.3.2 Đội ngũ cán bộ
1.4 Nguồn lực thông tin và đối tượng người dùng tin.
1.4.1 Nguồn lực thông tin
1.4.2 Đối tượng người dùng tin
CHƯƠNG 2
BẢO QUẢN TÀI LIỆU VÀ THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO QUẢN
TÀI LIỆU TẠI THƯ VIỆN TẠ QUANG BỬU
2.1 Bảo quản tài liệu
2.1.1 Khái niệm bảo quản tài liệu
8


2.1.2 Ý nghĩa công tác bảo quản tài liệu
2.1.3 Các nguyên nhân gây hư hỏng tài liệu trong thư viện
2.1.3.1 Nguyên nhân sinh vật
2.1.3.2 Nguyên nhân vật lý và hóa học
2.1.3.3 Thiên tai và hỏa hoạn
2.1.3.4 Sự lão hóa của tài liệu
2.1.3.5 Tác động của con người
2.2 Thực trạng vấn đề bảo quản tài liệu tại thư viện Tạ Quang Bửu
2.2.1 Những giải pháp bảo quản tài liệu và ưu điểm đạt được
2.2.2 Những mặt hạn chế còn tồn đọng
CHƯƠNG 3
ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC
BẢO QUẢN TÀI LIỆU CỦA THƯ VIỆN TẠ QUANG BỬU

9

khối lượng lớn sách đem theo để phục vụ đào tạo cán bộ khoa học kỹ thuật cho
đất nước.
Cũng trong giai đoạn này, từ Trường ĐHBK Hà Nội đã hình thành những
trường đại học mới như: Đại học Xây dựng, Đại học Mỏ-Địa chất, Đại học Công
nghiệp nhẹ và Phân hiệu II về Quân sự (nay là học viện Kỹ thuật Quân sự). Thư
viện Trường cũng chia sẻ nhiều tài liệu và đã cử cán bộ sang làm việc công tác
tại Thư viện ở trường Đại học Mỏ - địa chất và trường Đại học Xây dựng.
Từ năm 1973, Thư viện tách ra thành đơn vị độc lập. Ban Thư viện đã liên
tục được đầu tư và phát triển không ngừng. Khi miền Nam được giải phóng, một
số cán bộ Thư viện đã vào công tác tại miền Trung và miền Nam để xây dựng
Thư viện trong đó.
Trong thời kỳ đổi mới, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã tiến hành
hiện đại hóa công tác đào tạo, nâng cao chất lượng dạy và học. Trường cũng đã
đầu tư đáng kể cho Thư viện như tăng thêm kinh phí bổ sung, nâng cấp cơ sở vật
chất cho xứng đáng với tầm vóc 50 năm phát triển và trưởng thành của Trường
cũng như Thư viện, nhất là đầu tư xây dựng Thư viện điện tử rất quy mô và hiện
đại.
Tháng 11/2003, Thư viện và Trung tâm thông tin và mạng đã sáp nhập
thành đơn vị mới là Thư viện và Mạng thông tin với hai nhiệm vụ chính: vận
hành và khai thác Thư viện điện tử mới và quản lý điều hành Mạng thông tin của
Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội.
Từ năm học 2006 - 2007, Thư viện điện tử Trường Đại học Bách Khoa Hà
Nội mở cửa phục vụ bạn đọc với hệ thống các phòng đọc tự chọn, cùng 2000
11


chỗ ngồi và tăng cường khả năng truy cập vào các học liệu điện tử trực tuyến.
Đầu tháng 9/2008, theo sự chỉ đạo của Ban Giám hiệu để phù hợp với tình
hình mới, Bộ phận Thư viện tách ra và trở thành đơn vị Thư viện Tạ Quang Bửu
độc lập, bước vào một giai đoạn phát triển mới cùng với sự phát triển mạnh mẽ

trường
Tham mưu cho Hiệu trưởng tổ chức, quản lý và triển khai các hoạt động
12


thông tin-thư viện nhằm phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao
công nghệ trong trường Đại học Bách Khoa Hà Nội.
Xây dựng chiến lược phát triển các kế hoạch ngắn hạn và dài hạn của Thư
viện theo các chức năng, nhiệm vụ đã được phân công;
Xây dựng qui hoạch, kế hoạch, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp
vụ, ngoại ngữ, tin học cho cán bộ thư viện để phát triển nguồn nhân lực có chất
lượng nhằm nâng cao hiệu quả công tác.
*Thực hiện chức năng khai thác, bổ sung, quản lý và phát triển nguồn lực
thông tin của Thư viện
Phối hợp với tất cả các Khoa, Viện, Phòng ban, Trung tâm, trong việc lựa
chọn, bổ sung tài liệu nhằm phát huy hiệu quả công tác, phục vụ tốt nhất cho
mục tiêu đào tạo của nhà trường;
Thu nhận lưu chiểu các tài liệu do nhà trường xuất bản, các công trình
nghiên cứu khoa học đã được nghiệm thu, tài liệu hội nghị, hội thảo, luận văn
thạc sỹ, luận án tiến sỹ, ...;
Liên kết hợp tác với các thư viện trong và ngoài nước trong lĩnh vực phối
hợp bổ sung và trao đổi tài liệu, chia sẻ nguồn lực thông tin;
Xử lý nghiệp vụ tất cả các tài liệu bổ sung vào Thư viện;
Tổ chức hệ thống tra cứu thông tin đáp ứng nhu cầu của người dùng tin.
*Thực hiện chức năng tổ chức, quản lý và phát triển các dịch vụ thông tin
- tư liệu trong Thư viện.
Tổ chức xử lý, sắp xếp, lưu trữ, bảo quản thông tin - tư liệu trong Thư
viện;
Tổ chức phục vụ, hướng dẫn cho người dùng tin khai thác, tìm kiếm, sử
dụng hiệu quả nguồn tài liệu và các sản phẩm dịch vụ thông tin - thư viện;

-Thư viện Tạ Quang Bửu có 1 Giám đốc và 2 Phó giám đốc
-Thư viện Tạ Quang Bửu có 3 phòng, gồm:
-Phòng Dịch vụ thông tin tư liệu có 1 Trưởng phòng và 1 Phó trưởng
phòng;
-Phòng Xử lý thông tin có 1 Trưởng phòng và 1 Phó trưởng phòng;
-Phòng Công nghệ thư viện điện tử có 1 Trưởng phòng và 1 Phó trưởng
phòng.

14


1.3.2 Đội ngũ cán bộ.
Thư viện Tạ Quang Bửu hiện nay có 43 cán bộ, trong đó:
- 09 Thạc sĩ Thông tin thư viện và Công nghệ thông tin
-05 Kỹ sư Công nghệ thông tin và các ngành kỹ thuật
- 24 Cử nhân Thông tin Thư viện
- 02 Cử nhân ngoại ngữ
-03 Cử nhân Kinh tế
Cơ cấu tổ chức và danh sánh đội ngũ cán bộ của thư viện Tạ Quang Bửu
được tổ chức theo sơ đồ và danh sách sau:

Sơ đồ Cơ cấu tổ chức Thư viện Tạ Quang Bửu

15


Stt

Họ tên


PHÒNG CÔNG NGHỆ THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ
Trưởng
Giần Quốc Hưng Thạc sĩ
hung.gianquoc
phòng
Mạc Thị Bích
Kỹ sư
cham.macthibich
Châm

6 Nguyễn Anh Tuấn Cử nhân

tuan.nguyenanh1

7

Trần Việt Anh
Kỹ sư
Nguyễn Thị Minh
8
Cử nhân
Châm

3869
2243
2215
3287
3991
6005
3991


trang.tranhuyen

PHÒNG DỊCH VỤ THÔNG TIN TƯ LIỆU
TVV
Trưởng
13 Lê Thị Hồng Hạnh
hanh.lethihong
chính
phòng
P.Trưởng
14 Nguyễn Ngọc Sơn Thạc sĩ
son.nguyenngoc
phòng
Nguyễn Thanh
15
Thạc sĩ
hung.nguyenthanh1
Hùng
16 Tạ Huyền Nhung Cử nhân

nhung.tathihuyen
16

3991
6008
3869
2243
3869
2243


19 Nguyễn Văn Hải Cử nhân

hai.nguyenvan

20 Trần Ngọc Hưng

hung.tranngoc

Kỹ sư

21 Nguyễn Mai Chi Cử nhân
22 Trần Thị Tuyến Cử nhân
23 Nguyễn Thị Thủy Cử nhân
24 Phạm Mỹ Hạnh Cử nhân
25
Vũ Thị Hoa
Cử nhân
26 Đào Linh Chi Thạc sĩ
27 Phạm Thị Hải Yến Cử nhân
Lương T. Thu
28
Cử nhân
Hương
29 Nguyễn Thị Nga Cử nhân
30 Thái Thị Trầm Cử nhân
Phạm Thị Ngọc
31
Cử nhân
Yến

Bùi Thị Thanh Cử nhân
thanh.buithi
Nguyễn T. Thu
Cử nhân
huyen.nguyenthithu1
Huyền
Đào Thị Linh Cử nhân
linh.daothi
PHÒNG XỬ LÝ THÔNG TIN
Nguyễn T.Thu
Trưởng
Thạc sĩ
thuy.nguyenthithuy1
Thủy
phòng
P.Trưởng
Hoàng Ngọc Chi Thạc sĩ
chi.hoangngoc
phòng
Phạm Thị Lan

0493
3868

chi.nguyenmai1
tuyen.tranthi
thuy.nguyenthi2
hanh.phammy
hoa.vuthi
chi.daolinh

41

Lê Thị Quyên

Cử nhân

quyen.lethi

42 Nguyễn Thị Ngân Cử nhân
43

Trần Thị Thanh
Thủy

ngan.nguyenthi

Cử nhân

thuy.tranthithanh1

4227
3869
4227
3869
4227
3869
4227

Danh sách đội ngũ cán bộ thư viện Tạ Quang Bửu
1.4Nguồn lực thông tin và đối tượng người dùng tin.

em xin ra những nội dung sau:
2.1Bảo quản tài liệu
2.1.1Khái niệm bảo quản tài liệu.
Theo cuốn sách “ những nguyên lý bảo tồn và bảo quản tài liệu ” của
IFLA ( International Federation ò Library Associations and Institutions : Hiệp
hội các thư viện quốc tế ) đã đưa ra định nghĩa: “ Bảo quản ( conservation ) chỉ
những chính sách và hoạt động thực tiễn đặc thù nhằm bảo vệ các tài liệu thư
viện và lưu trữ khỏi bị hư hỏng gây thiệt hại và hủy hoại, bao gồm các phương
pháp và kỹ thuật do đội ngũ chuyên gia đề ra ”.
2.1.2 Ý nghĩa của công tác bảo quản tài liệu.
•

Góp phần giữ gìn di sản văn hóa dân tộc và nhân loại

•

Góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dùng tin
19


•

Góp phần tiết kiệm ngân sách cho thư viện
2.1.3Các nguyên nhân gây hư hỏng tài liệu trong thư viện
2.1.3.1 Nguyên nhân sinh vật
• Nấm mốc
• Côn trùng : Mối, gián.
• Côn trùng : Chuột

2.1.3.2Nguyên nhân vật lý và hóa học

bị hỗ trợ cho công tác chuyển dạng tài liệu như máy photocopy, máy scan… Và
thư viện cũng chi kinh phí để sử chữa định kỳ trụ sở. Chẳng hạn như trâng tuần
thư 6 thực tập, thư viện có cho sửa lại hệ thống điện, quạt trần, trần nhà ở một số
phòng.
-Về hoạt động : thư viện đã xây dựng những kế hoạch bảo quản tài liệu
trước mắt và lâu dài như : Chống mối mọt, chống ẩm mốc, sửa chữa tài liệu…
*Kho lưu trữ : Thư viện Tạ Quang Bửu được xây dựng trên khuôn viên
rộng rãi, thoáng mát của trường. Với kết cấu đất có địa chất thuận lợi cho việc
xây dựng công trình. Thư viện xây dựng trên địa hình cao ráo, không bị ẩm thấp,
ngập úng khi có mưa lớn. Môi trường trong sạch, không ô nhiễm vì vậy cũng
hạn chế được các loại sinh vật gây hại cho tài liệu như chuột, dán.. Mặt bằng
công nghệ cũng như cách bố trí bên trong nhà kho cũng rất hợp lý. Diện tích
rộng rãi, thoáng. Đặc biệt các hệ thống cửa của thư viện đều được làm bằng chất
liệu kính và nhôm vì vậy hạn chế được việc mối, mọt phá hủy cửa và phá hủy tài
liệu.
*Xử lý những nguyên nhân phá hủy tài liệu
-Xử lý vi sinh vật phá hủy tài liệu:
+Đối với nấm mốc: Thư viện Tạ Quang Bửu trang bị hệ thống điều hòa
niệt độ tại các phòng để điều hòa nhiệt độ hợp lý làm giảm khả năng sinh sản
cũng như phá hủy của nấm mốc. Đồng thời sử dụng những biện pháp làm sạch
nấm mốc như sử dụng máy hút ẩm, sử dụng hóa chất…
+Đối với côn trùng: Đối với côn trùng, thư viện sử dụng các hóa chất có
độc để tiêu diệt côn trùng. Đặc biệt đối với mối loài công trùng gây hại nhiều
nhất tới tài liệu làm bằng Giấy thì thư viện trước hết xây dựng tại những nơi cóp
địa hình cứng hạn chế có tổ mối. và trong thư viện luôn đặt những hộp nhử mối
để tiêu diệt mối.

21



công tác bảo quản phòng chống thiên tai, hỏa hoạn tại thư viện Tạ Quang Bửu
rất được chú trọng.
+Thiên tai: thư viện được xây dựng trên mặt bằng bê tong kiên cố. Nơi
xây dựng cao ráo không trũng nước. Tài liệu tại thư viện luôn luôn được xếp
trên giá, và cách mặt đất với độ cao khoảng hơn 20cm.
+Hỏa hoạn: tốc độ hủy hoại tài liệu của hỏa hoạn là vô cùng lớn. Chính vì
vậy thư viện luôn thực hiện một cách nghiêm túc vấn đề phòng cháy chữa cháy.
Hệ thống đường điện thì được lắp đặt theo hệ thống ngầm. Những trang bị,
phương tiện phòng cháy chữa cháy được đầu tư, lắp đặt. Thư viện lắp đặt hệ
thống báo cháy tự động. Trang bị các bình chữa cháy dập lửa tại mỗi tầng. Mỗi
phòng cũng đều được trang bị các phòng chữa cháy. Trang bị các hộp vòi nước
chữa cháy. Đặc biệt thư viện cũng có dán các biển hướng dẫn tiêu lệnh chữa
cháy, các biển cấm sử dụng lửa, mang lửa, những chất dễ bốc cháy vào trong thư
viện.

23


Hệ thống các bình chữa cháy, các vòi nước chữa cháy, các hướng dẫn tiêu
lệnh chữa cháy có ở tất cả các tầng
-Giáo dục ý thức bảo quản tài liệu: Đối với cán bộ nhân viên, thư viện
luôn đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ bảo quản tài liệu. Mặt khác ý thức, trách
nhiệm bảo quản tài liệu của cán bộ thư viện tương đối cao. Thư viện cũng tổ
chức các lớp huấn luyện định kỳ về công tác bảo quản trong toàn thư viện. Còn
đối với bạn đọc, đặc biệt là sinh viên tại trường. Trong đầu khóa học các bạn đều
có một buổi học về nội quy thư viện, đặc biệt là công tác bảo quản tài liệu. Thư
viện nghiêm cấm và xử phạt rất nặng đối với những bạn cố tình vi phạm nội quy
thư viện, cố ý gây hư hại tài liệu trong thư viện.
-Chuyển dạng tài liệu: tại thư viện Tạ Quang Bửu, những tài liệu được
chuyển dạng nhằm bảo quản những tài liệu gốc. Các tài liệu CD-ROM,

-Hệ thống điều hòa còn ít được sử dụng….

25