I H C THÁI NGUYÊN
I H C NÔNG LÂM
-----------

-----------

LÊ TH VÂN ANH

TÌNH HÌNH M C B NH C U TRÙNG
(CP707) C A CÔNG TY C

GI

PH

M
T NAM T I

- THÀNH PH

SÔNG CÔNG - T NH THÁI

NGUYÊN VÀ BI N PHÁP PHÒNG, TR

KHÓA LU N T T NGHI

H

o: Chính quy

Chuyên ngành: Thú y


NGUYÊN VÀ BI N PHÁP PHÒNG, TR

KHÓA LU N T T NGHI

H

IH C

o: Chính quy

Chuyên ngành: Thú y
L p: 43B Thú y
Khoa:
Khóa h c: 2011 - 2015
Gi

ng d n: TS.
-

Thái Nguyên -

m 2015

Qu c Tu n
i h c Nông Lâm


i



y b o t n tình chúng em trong toàn khóa h c.
Em xin bày t lòng bi
ti

ng d n, t o m

c nh t t i th y giáo

u ki

em trong su t quá trình th c t p t t nghi p.

Em xin chân thành c
thu n l

em th c hi

u ki n
tài t t nghi p.

Em xin chân thành c
luôn t

c

Qu c Tu n

ng nghi



c

ch c và ti n hành công tác nghiên c u, ng d ng ti n b khoa h c k
thu t vào th c ti n s n xu t, t o cho mình tác phong làm vi
ng tr thành m

n, sáng t

i cán b k thu

c nhu c u

th c ti n, góp ph n vào s nghi p phát tri
Xu t phát t th c t

c.
c s

ng ý c a Ban ch nhi m khoa

i h c Nông Lâm Thái Nguyên, cùng s
th

ng d

ph

c a



ng nghi


iii

DANH M C CÁC B NG
Trang
B ng 2.1: M t s
B

m phân lo i c u trùng gà.....................................................7
b trí thí nghi m .............................................................................26

B ng 4.1: L ch phòng vaccine cho gà .......................................................................34
B ng 4.2: K t qu công tác ph c v s n xu t ...........................................................36
B ng 4.3.T l nuôi s ng c a gà CP707 qua các tu n tu i.......................................37
B ng 4.4: T l

nhi m c u trùng

gà CP707 ......................................38

B ng 4.5: T l

nhi m theo loài c u trùng ...........................................39

B ng 4.6: T l

nhi m c u trùng theo tu i gà ......................................40


: C ng s

CRD

: B nh hô h p mãn tính

g

: Gram

kg

: Kilôgram

l

: Lít

E

: Eimeria
: Th
: Tiêu t n th
:

tính

TT


............................................................................................................1

1.2. M c tiêu và yêu c u c

tài .............................................................................2

tài.................................................................................................2
c ...............................................................................................2
c ti n ................................................................................................2
Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U ...........................................................................3
khoa h c.....................................................................................................3
gia c m.............................................................................3
2.1.2. Nh ng hi u bi t v b nh c u trùng ...................................................................4
2.1.3. Gi i thi u thu c ESB3 ....................................................................................18
2.2. Tình hình nghiên c

c ........................................................19

2.2.1. Tình hình nghiên c u trên th gi i..................................................................19
2.2.2. Tình hình nghiên c

c....................................................................20

2.3. M t vài nét v gà thí nghi m..............................................................................23
Ph

NG, N

U......24



4.2.4.T l

nhi m c u trùng theo tu i gà..............................................40

4.2.5. T l bi u hi n lâm sàng ch y u c a gà nhi m c u trùng .............................43
4.2.6. B

i th c a gà nhi m b nh c u trùng ..............................................44

4.2.7. Hi u l

u tr b nh c u trùng c a thu c ESB3...........................................45

4.2.8. Sin

ng c a gà ..........................................................................................47

4.2.9. H s chuy n hoá th

...............................................................................48

4.2.10. Chi phí thu c dành cho phòng, tr b nh c u trùng

gà thí nghi m..............49

PH N 5: K T LU N VÀ KI N NGH ................................................................50
5.1. K t lu n ..............................................................................................................50
ngh ...............................................................................................................50
TÀI LI U THAM KH O ......................................................................................51


ng, mang l i
ng cung c p th c

ph m sau th t l n, th i gian quay vòng v n nhanh, l i có th t n d
ph m t ngành tr ng tr

thành m t trong nh ng

n phát tri n nông nghi p

c ta.

t v trí quan tr
nhân dân ta, th t gà là ngu n th c ph m có giá tr
v

t ngh truy n th ng c a
ng cao phù h p v i kh u

i Vi t Nam cùng v i nhu c u th
tc

ts

ng, phát tri n nhanh, t n d

ph m nông nghi p làm th
ph m ph



t

h i nghiêm tr ng t i n n kinh t và s phát tri n c a ngh nuôi gà. Trong th c t
y gà là lo i v t nuôi r t m n c m d i v i các b nh truy n nhi m:
H5N1, Newcastle, B ch l

nh các b nh truy n nhi

sinh trùng v n t n t i và gây thi t h

nh ký
c bi t là bi t là b nh

c u trùng.
B nh c u trùng là b nh ký sinh trùng gây thi t h i không nh
nuôi, nh
lan m nh, th y

c t p trung công nghiêp. B nh có tính lây
m i l a tu i c a gà, b nh có th x

c b nh


2

c u trùng có bi u hi n còi c c, ch m l n, t l ch t cao
k p th i và làm gi m s
trùng


cách phòng tr b

cs

ng d n c

Qu c Tu n, s phân công c a

i h c Nông Lâm Thái Nguyên chúng tôi ti n
hành nghiên c

Tình hình m c b nh c u trùng

(CP707) c a công ty C ph

gi

m

t Nam t

-

thành ph Sông Công - t nh Thái Nguyên và bi n pháp phòng, tr
1.2. M c tiêu và yêu c u c
-X

tài


- K t qu c

tài là nh ng thông tin khoa h c v

trình phòng ch ng b nh c u trùng

m d ch t và quy

m.

c ti n
- K t qu c

khoa h

khuy

d ng quy trình phòng, tr b nh c u trùng nh m h n ch t l nhi m và thi t h i do
b nh c u trùng gây ra, góp ph
nuôi phát tri n.


3

Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U

khoa h c
2.1.1.


u t o gi i ph u sinh lý gia c m l i có nhi

m

c bi t là h hô h p, h tiêu hóa, h sinh d
- H hô h p c a gia c m g

khí chính nh

n, ph qu n ph i và 9 túi

gia c m nh có th

a d ch

hoàn c a gia c m n m trong mà quá trình sinh s n v n di
-H

ng.

m khác v c u t o ch

khoang mi ng, h u, th c qu n trên, di u, th c qu

m:

i, d dày tuy n, d

ru t non, manh tràng, tr c tràng, l huy t, tuy n t y và gan.
Khoang mi ng c a gia c


tuy n có HCl và men pepsin tham gia phân gi
c nghi n nh và th
men pepsin protein ti p t

u d ch v .

c

d

i tác d ng c a HCl và

c phân h

tác d ng c a vi sinh v t trong th

c phân gi i nh
d

c chuy n xu ng


4

i tác d ng c a d ch ru t, d ch t y và d ch m t các ch

ru
b n trong th



m này mà khi gà nu t ph i noãn nang c u trùng thì noãn nang s cùng th
chuy

ng tiêu hóa xu ng ru t non, manh tràng, tr c tràng nên quá trình xâm

nh p c a c u trùng x

i c a c u trùng ng n (5-7 ngày).

2.1.2. Nh ng hi u bi t v b nh c u trùng
c tính chung c a b nh c u trùng

gia súc, gia c m

B nh c u trùng là m t lo i b nh ký sinh trùng truy n nhi m r t nguy hi m
ng v t nuôi thu n ch

i do m

ng

Protozoa, l p Sporozoa, b Coccidae, ch ng Eimeria, 2 gi ng

v

Eimeria và Isospora. B nh có th gây ch t nhi u súc v t, t l ch
súc v t non.

c bi t

t , m i bào t hình thành 2 bòa t con. Bào t con có hình lê, chính bào t con này s
xâm nh p vào niêm m c ru t, t ch c gan và gây ra nh ng t

nh lý.

C u trùng gi ng Isospora thì nhân và nguyên sinh ch t phân chia thành hai bào
t , m i bào t phân chia thành 4 bào t

p vào niêm m c ru t.

i loài l i có m t s loài c u trùng ký sinh riêng.
C u trùng gà không ký sinh lên ngan, ng
c u trùng l i ký sinh trên m t v trí nh
không ký sinh

ru

i loài
nh: C u trùng ký sinh

manh tràng

c l i.

gà m i l a tu

u b nhi m c

m i l a tu i m


u ki n thu n l i v nhi
Eimeria phát tri n thành 4 bào t

c th i theo phân ra ngoài, g p
m, noãn nang phát tri n thành bào t (c u trùng
thành noãn nang gây nhi m (Oocyst

gây nhi m).
n

ký ch : gà nu t noãn nang gây nhi m vào t i ru t,

noãn nang v ra thu c phóng 4 bào t g i là Trophotozoit bám vào t bào bi u mô
ru t phát tri n thành Schiphotozoit, Schipphotozoit phát tri n thành Merozoit r i
thành t

c và t bào cái. Chúng k t h p v i nhau t o thành h p t , r i h p t

l i sinh ra noãn nang (Oocyst), th i gian hoàn thà

i t 5-7 ngày.


6

i c a c u trùng gà

Tóm t
Noãn nang



và sinh s n h u tính. Vì v y, có th phân ra c u trùng sinh s
n sinh s n vô tính: C u trùng ký sinh

n vô tính
n sau:

t bào bi

ng

tiêu hóa c a súc v t, l n d n lên và sinh s n theo hình th c tr c phân.
n sinh s n h
các t

n sinh s n tr c phân s hình thành

i ph i t ), các t

nhau t o thành h p t

c (ti u ph i t ). Hai t

th pv i

c hi n trong t bào bi u mô.

C

u ti

i gian các nghiên c u v d ch t ,

1632 t
lâm sàng, b nh lý, mi n d ch và thu

u tr

c các nhà khoa h c m i th i

i dày công nghiên c u và k

[14].

Theo Nguy n Th Kim Lan và cs, (1999) [8] thì b nh c
là v

c coi

l n th hai sau b nh do vi trùng gây nên. B nh c

i

ng n (5-7 ngày) và không c n ký ch trung gian. B nh gây thi t h i l
nuôi gà nh
b nh). B

pm

cao (t l ch t t 50-70% s gà nhi m



bào t

d ng

(µm)

E. tenella

B ud c

14,2-20 x 9,5-24,8

Không

18-48

E. maxima

B ud c

21,4-42,5 x 16,5-29,8

Có

21-24

E. mitis

Tròn


20,7-30,3 x 18,1-24,2

Không

24

E. hagani

B ud c

15,8-29,9 x 14,3-29,5

Không

48

16,6-27,7 x 14,8-14,9

Không

24-36

10,7-20 x 10,1-15,3

Có

18-21

Loài


o n gi a ru t non, Oocyst
m d nh n th y khi phân lo i.

- Eimeria acervulina có hình d ng Oocyst g n gi ng E. maxima
c nh
17 gi

ts

ng v th i gian sinh bào t 13-

28-30oC (ng n nh t so v i th i gian sinh bào t c a các loài c u

nhi

trùng khác).
- Eimeria mitis

m d phân bi t là Oocyst d ng tròn, th i gian sinh

s n bào t bi

i l n (28-48 gi

khi nhi

ng ký sinh

u ru t non. Sau

lên t i 48 gi
- Eimeria paraecox có Oocyst hình b u d c, nguyên sinh ch t d ng tròn có
nhân

gi a, h t c

cùng có v trí ký sinh

m khác bi t so v i loài c u trùng khác
u ru t non.

- Eimeria mivatia, loài c
ru t, Oocyst

Oocyst có th i gian sinh s n bào t
ph

b m t niêm m c

c chi u ngang nh nh t trong s 3 lo i c u trùng.

- Eimeria hagani

sinh

ng gây b nh

cl cy

ng ký sinh


có th có t 5-8 loài c u trùng gây b nh cho gà.
Theo Hoàng Th ch và cs, (1999) [16
trùng gây b nh cho gà t i mi

c ta. So v i 9 loài c u trùng tìm th y c a
y nói t i E. paraecox. Phân lo i c u

các tác gi trên th gi thì Vi
trùng tìm th

y s có m t c a 8 loài c u

i các t nh phía B c, các tác gi qua nhi u th i

gian nghiên c u v phân lo
B ch M

u, (1999) [10

n, (1995) [19]; Phan L c,
i t, có 6 lo i c

c phát hi n

là: E .tenella, E. necatrix, E. maxima, E. mitis, E. bruneti, E. acervulia.
S

kháng c a c u trùng gà
B nh c u trùng là m t lo i b nh ph bi n, do s

kháng c

i

m 21-30%, nhi

18-40oC thì

E. tenella ch t sau 1-5 ngày.
S phân chia nang tr ng th c hi n gi a 0-38oC. Nhi
t phát tri n là 25-30oC. Nang tr ng b o t n t

thích h p cho bào
vào nhi

thích

h p chúng l i phân chia.
ng nhi m b nh c a c u trùng gà
ng nhi m b nh là do gà nu t ph i noãn nang có s c gây nhi m. Noãn
nang c u trùng l n vào th

cu

thành ngu n lây nhi m b
u có th là ngu n reo r

t, n n chu ng, d ng c
ng v t g m nh m, côn
u th y


ng m th

không t

u ki n thu n l i cho c u trùng phát tri n và

u ki n v

bé. Th

lây lan.
C u trùng phát tri n vào t t c

nh phát tri n m nh

nh t vào mùa xuân và mùa hè. B nh c
v t ch m l n, s

kháng kém, d m c các b nh k phát, khi g

l i, c u trùng phát tri n thành
trùng có th
gà gi

ng ti n tri n âm làm cho con

d ch l n, mang tính h y di t. T l ch t do c u

n 100%. Ngoài ra b nh còn làm gi m t

c ru t. T

gà và các y u t

t tc

c bi

c

ts

ng l n t bào bi u bì, l p

i niêm m c, các m ch qu n, th n khinh b h y ho

u ki n

thu n l i cho các vi sinh v t khác nhau phát tri n, xâm nh

làm cho

b nh càng n ng và có th gây b i nhi m v i các b nh khác.
Do niêm m c b t
trình tiêu hóa làm cho con v t b thi

n ru t không tham gia vào quá
ng gây r i lo n tiêu hóa, d n t i



phân l

n. Các th

, sau khi chúng nhi m vào s phát tri n các th

i 2. Các th phân l

nh ng l p bi
th phân l

i 2 này qua 24 gi chúng phân gi i, phá h y

i, phá h

i mao m ch gây ra xu t huy t m

i 2 l i chui vào t bào bi u bì màng niêm m c và b

các t bào giao t cái, các t bào giao t

c. Th phân l p có t

u hình thành
i ti n tri n các

t bào bi u bì.
n phát tri n n i sinh, nh t là các th phân l
thành s


th n kinh: sã cánh, l

c, th hi n

, kém nhanh nh n. C u trùng chi

là d ch t ch c t bào bi u mô ru t làm cho gà thi
Nh

u trên cho th y s bi

nh ng r i lo n v
t ch

ng

ng.

i sâu s c di

gà b b nh

c u trùng. S phát tri n b nh lý cu i cùng d n t i s suy s p tr ng thái chung c a
gà m, cu i cùng là gà ch t.
S mi n d ch c
T t c các gi

i v i b nh c u trùng
u m c b nh c u trùng. Gà t 20 ngày tu


Nh ng nghiên c u ti p t c v mi n d
d ch trong b nh c

ng gây nhi m, kh

gà và nhi u y u t
m phát tri
Mi n d

mi n

u và ph thu c vào loài c u trùng, vào li u

c u trùng gây mi n d ch, s
tr

nr

nh c a loài c u trùng,
mi n d

thu c c vào

n n i sinh c a các loài c u trùng khác nhau.
ct

ib nv

i v i loài c u trùng, khi các giai


i dài và ph thu c vào
n d ch. N u tiêm cho gà con m t li u l n

nang tr ng c u trùng thì t i ngày th 14

chúng có s

ngày th 42 thì s

t ít. Sau khi tiêm cho gà con 3 li u nang

tr ng, m i li u cách nhau m t tu

s

kháng v i b nh và t i

kháng và có th t b o v

khi tiêm cho chúng m t li u trên li u ch

c b o v không b

tái nhi m.
u ki n s n xu t,
nhi m nhi u l n

gà l n không c m th v i b nh c u trùng do

nh ng ngày tu i còn non, v sau s

nhi m t

Th i k mang b nh 4-5 ngày, tri u ch
tri n các th phân l

i 2 trong

ng trùng v i s phát

gà b nhi m. B nh ti n tri n có th c p tính,

mãn tính hay không có tri u ch

n hình.

- Th c p tính: B nh di n bi n t
u con v t l

gà.

n 2-3 tu

ng th y

, kém nhanh nh n, lông d

quanh h u môn. Ti p theo do hàng lo t t bào bi u mô ru t b phá h
c n ng thêm, v
li t, u ng nhi


nhi m c

- Th

ng th y

Tri u ch ng lâm sàng v

gà dò t 4-6 tháng tu i ho

n gi ng th c

nh tình kéo dài t vài tu
cánh b tê li t nh

ng thành.

ng tr

n
n vài tháng. Gà g y còm d n, chân và

gi m th nh tho ng b ki t l , r t ít gà b ch t.

- Th không có tri u ch

ng th mang trùng. Nh ng

gà b b nh b ngoài có bi u hi n b



ng tiêu hóa xanh tím, ph ch t nh y màu vàng xám.

Di u và d dày tuy n tr ng r ng, màng niêm m c ph niêm d ch. Trong d
có m t ít th

y niêm d

r t, màng niêm m

ng, vách ru t dày lên rõ

p nhung mao n m b p, m t s

y rõ nh ng

m xu t huy t.
- E. tenella: B nh tích ch y u
phình to, ch

y ch t d

ng c c máu nh , x p, vách

manh tràng m

c b h y ho i, ph

có th nhìn th y rõ.
các c c máu.

k t tràng và tr c tràng. Gây viêm hóa s i trong ru t (viêm ru t hóa s i) cùng d ch
xu t ti t nhày l n máu, phân màu tr ng có l n các v t máu.
- E. maxima: gây viêm ph

u ru t non, màng niêm m c b h y ho i xu t

huy t. Viêm ru t xu t huy t v i thành ru t dày và xu t huy t l m ch m, ki m tra
b ng kính hi n vi phát hi

c các tr

c l n. Ru t non ch

y

ch t nhày màu nâu ho c h ng nh t.
- E. acervulina: Gây gi m tr
sung huy

ng gà, phân tr

. Trên b m t ru t tá tràng hay ph

u ru t non. Nh ng t

n

màu tr ng - xám. Trên tiêu b n t ch c, v trí c u trùng ký sinh là bi u mô.
- E. hagani: B nh tích th y
có nh


y ch

ng

c c máu nh và x p, vách manh tràng m

c b h y ho i ph

i v i gà b nhi m E. tenella thì b nh tích này r t rõ.

y nh ng n
Ch
Ch

nh c u trùng c n ph i k t h p nhi u m

ch

c

ch n nh t thi t ph i d a vào k t qu xét nghi m phòng thí nghi m. Ki m tra phân
b

c ti

tìm noãn nang c u trùng,

m khám ki m tra b nh tích
phát b nh, tu


i, g

tri u ch

mt l

, mào teo, nh t nh t. B nh ti n tri n ch m r i rác, không

nh b ch l : Do vi khu n Sallmonelle

-B
galinarum gây ra. Tri u ch ng gà m t m i,

ng, khó th , què chân, th i

gian cu i phân màu vàng, có bi u hi n th n kinh.
gi

t.

phân màu vàng, mào tái,

, tr ng méo mó.
u tr b nh c u trùng
V sinh thú y là vi

tr ng

t s c quan

chúng là r t l n. M t khác v

v

ng b

i c a
t tc

th

t p
nh c u trùng

gà v n là m t trong nh ng b nh gây thi t h i l n nh

c bi t là

gà công nghi p (Nguy n Th Kim Lan và cs, 1999) [8].
Do v

phòng b nh c

p c n

nghiêm túc th c hi n các bi n pháp sau:
-

t thi t ph i v sinh chu ng tr i, d ng c ,


i

m cho gà con.
- Nuôi gia c

nh và th

n

trong vi c phòng b nh. Do v y, c n ph
yêu c u k thu

m b o các
i v i m i b nh.

- Không nuôi chung gia c m v i nhi u l a tu i khác nhau.
- Dùng thu
-

c hi

phòng b nh c u trùng.

phòng b nh c

ph m vi s d ng còn h n ch do nhi

ng d n s d ng,



c m i, tác d ng tr c u trùng r t hi u qu .

Các nhóm thu c trên v i nhi u ch ng lo i theo ngu n g c thì có 2 d ng:
* Thu c ngo i nh p
Theo Nguy n Xuân Bình (1993) [2], cho bi t m t s thu c ngo i nh

-

ph m c a hãng Avitec (Pháp), thành ph n c a thu c

g m có Sulfadimexin và Diaveridin, thu c d ng b t hoà tan, s d ng an toàn và có
tác d ng t t. Thu
li u phòng 1 g/ 2

phòng b nh b

cv i

c và cho gia c m u ng liên t c trong 3-5 ngày. Li u tr 1 g/

c, dùng liên t c 3-5 ngày.
- ESB3: S n ph m c a hãng Ciba (Thu S ), thành ph n chính là Sulfaclorin,
thu c d ng b t màu tr ng, d hoà tan, s d ng an toàn và hi u qu cao. Li u phòng
c u ng. Li u tr 1-2
-

c u ng, dùng liên t c 3-5 ngày.

t s n ph m c a Pháp. Thu c