I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

TR

TR N HUY HÀO
NGHIÊN C U K THU T NHÂN GI NG LOÀI CÂY BÌNH VÔI
(STEPHANIA ROTUNDA LOUR) B NG PH

NG PHÁP

GIÂM HOM T I CÔNG TY LÂM NGHI P S N
XÃ YÊN

NH, HUY N S N

NG, T NH B C GIANG

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

NG T I

: Chính quy

Chuyên ngành


NH, HUY N S N

NG, T NH B C GIANG

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o

IH C

: Chính quy

Chuyên ngành

: Lâm nghi p

Khoa

: Lâm nghi p

L p

: LN43 – N01

Khóa h c

: 2011 - 2015



XÁC NH N C A GVHD

Ng

tháng

n m 2015

i vi t cam oan

ng ý cho b o v k t qu
tr

ch i

Ths. L

ng khoa h c!

ng Th Anh

Tr n Huy Hào

XÁC NH N C A GV CH M PH N BI N
Giáo viên ch m ph n bi n xác nh n sinh viên
ã s a ch a sai sót sau khi H i
(Ký, h và tên)

ng ch m yêu c u!

tôi trong su t th i gian th c t p

nghi p này.

ng Th Anh ã

tôi hoàn thành khóa lu n t t

ng th i tôi c ng xin chân thành c m n s giúp

cán b và nhân viên công ty Lâm Nghi p S n

ng

quý báu c a

tôi hoàn thành bài

khóa lu n này.
Cu i cùng tôi xin bày t s bi t n t i gia ình, b n bè và ng
ã quan tâm giúp

i thân

tôi trong su t quá trình th c t p..

Trong quá trình nghiên c u do có nh ng lý do ch quan và khách quan
nên khóa lu n không tránh kh i nh ng thi u sót và h n ch . Tôi r t mong
nh n


các n ng

và th n n khác nhau

n t l hom ra ch i ............................................................................................. 17
B ng 4.3.

nh h

ng c a BAP

các n ng

và th n n khác nhau

n s ch i trên hom ............................................................................................ 19
B ng 4.4.

nh h

ng c a BAP

các n ng

và th n n khác nhau

n chi u dài ch i ................................................................................................ 21
B ng 4.5. T ng h p k t qu giâm hom c loài Bình vôi s d ng Kinetin
n ng


ng c a Kinetin

các n ng

và th n n khác nhau

n chi u dài ch i ................................................................................................ 29
B ng 4.9. So sánh nh h
B ng 4.10. So sánh nh h

ng c a BAP và Kinetin
ng c a BAP và Kinetin

n t l ra ch i ................. 31
n

s ch i trung bình/hom ........................................................................................ 34
B ng 4.11. So sánh nh h

ng c a BAP và Kinetin

n chi u dài

ch i trung bình trên hom ..................................................................................... 36


iv

DANH M C CÁC HÌNH TRONG KHÓA LU N


n t l hom ra ch i .......................................................................... 26

Hình 1.5: Bi u
khác nhau

ng c a BAP

.......................................... 17

n chi u dài ch i .............................................................................. 22

Hình 1.4: Bi u
khác nhau

các n ng

n s ch i trên hom .......................................................................... 20

Hình 1.3: Bi u
khác nhau

ng c a BAP

nh h

ng c a Kinetin

các n ng

và th n n

Hình 1.9: Bi u
khác nhau

t l hom ra ch i v i BAP và Kinetin

nh h

ng c a BAP và Kinetin

các n ng

n chi u dài ch i trung bình trên hom ............................................. 36

CÁC HÌNH NH TRONG KHÓA LU N
Hình nh 01: X lý b ng BAP 20ppm
Hình nh 02: X lý b ng BAP n ng

th n n 1 và 2 ..................................... 18
10ppm và 20ppm ................................. 23

Hình nh 03:

nh h

ng c a n ng

Kinetin

Hình nh 04:



1.3. M c tiêu c a

tài............................................................................................ 2

1.4. Ý ngh a c a

tài ............................................................................................. 2

PH N 2.T NG QUAN TÀI LI U ....................................................................... 3
2.1. C s khoa h c ............................................................................................... 3
2.2. Tình hình nghiên c u trong và ngoài n

c ........................................................ 4

2.2.1. Tình hình nghiên c u trên th gi i .............................................................. 4
2.2.2. Tình hình nghiên c u giâm hom t i Vi t Nam ............................................... 6
2.3. T ng quan

it

ng nghiên c u .................................................................... 8

2.3.1.

c i m hình thái ....................................................................................... 8

2.3.2.

c i m sinh h c ........................................................................................ 9

3.4.1. Ph

ng pháp k th a tài li u ........................................................................ 11

3.4.2. Ph

ng pháp ngo i nghiêp ........................................................................... 11

3.4.3. Ph

ng pháp n i nghi p .............................................................................. 14

PH N 4. K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ................................... 16
4.1. K t qu nghiên c u nh h
sinh tr

ng

ng c a n ng

các d ng th n n khác nhau

hình thành cây hom

và lo i ch t kích thích

n kh n ng

Bình vôi .............................................................................. 16


4.2.1. nh h

ng c a BAP và Kinetin

n t l hom ra ch i ................................. 31

4.2.2. nh h

ng c a BAP và Kinetin

n s ch i trung bình trên hom ................ 34

4.2.3. nh h

ng BAP và Kinetin

PH N 5.K T LU N –

n chi u dài ch i trung bình trên hom ............ 35

NGH ....................................................................... 38

5.1. K t lu n .......................................................................................................... 38
5.2.

ngh ........................................................................................................... 38

TÀI LI U THAM KH O ................................................................................... 39



i dân s ng

nông thôn và vùng núi cao th

làm thu c. Kinh nghi m s d ng cây làm thu c ch a

i dân r t phong phú, nh ng

l i mang nh ng nét

ng dùng

c áo,

i v i m i dân t c ki n th c này

c tr ng riêng. S tàn phá tài nguyên r ng kéo

theo s gi m sút a d ng sinh v t, chúng ta ang

i m t v i vi c s d ng

quá m c ngu n tài nguyên cây c , trong ó có cây thu c. H n n a do ch y
theo l i s ng th tr

ng, nh ng tri th c b n

a v vi c s d ng cây thu c

ang b mai m t d n. Nhi m v c a các nhà th c v t là s d ng d

c t m quan tr ng, l i ích và giúp b o t n ngu n Bình vôi thì

công tác nhân gi ng c n

c phát huy,

c bi t là nhân gi ng sinh d

ng


2

giúp cây
hi n

t

c c ch t l

ng l n s l

ng. Chính vì th tôi ti n hành th c

tài : “Nghiên c u k thu t nhân gi ng loài cây Bình Vôi (Stephania

rotunda Lour) b ng ph
ng t i xã Yên

ng pháp giâm hom t i công ty lâm nghi p S n


1.3. Ý ngh a c a

ng, n ng

và

ng ch i.

tài

- Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c: Giúp sinh viên v n d ng
c nh ng ki n th c v giâm hom ã
- Ý ngh a trong th c ti n: Xác
b ng ph

c h c vào trong th c t .
nh k thu t nhân gi ng loài cây Bình vôi

ng pháp giâm hom có th áp d ng trong th c ti n

s n xu t.


3

PH N 2
T NG QUAN TÀI LI U

2.1. C s khoa h c


cây con t m t b ph n sinh d

ng c a cây nh lá, cành, c , thân, mô

phân sinh ho c s ti p h p các b ph n dinh d

ng (ghép)

t o thành

cây m i. Theo ngh a r ng thì nhân gi ng sinh d

ng bao g m nhân gi ng

b ng hom, chi t cành, ghép cây và nuôi c y mô – t bào.
+ Ph

ng pháp chi t là vi c t o ra r cho m t o n cành (thân) trên

cây m r i m i tách cành (thân) ra kh i thân cây m
Ph

nhân gi ng.

ng pháp này có u i m cây chi t ra qu s m. Tuy nhiên, h s nhân

gi ng th p, cây chi t nhanh b c i.
+ Ph



l a chon cành m t chi t

t yêu c u

ng cây con t t.

ng pháp nhân gi ng b ng nuôi c y mô – t bào là ph

ng

pháp t o cây con t các b phân r t nh c a cây (các c quan, mô, t bào)
b ng cách nuôi chúng trong bình nuôi
thích h p và

i u ki n vô trùng có môi tr

c ki m soát nghiêm ng t.

ây là ph

gi ng vô tính mang l i hi u qu cao nh t, ch t l
u. Tuy nhiên, vi c nuôi c y mô

ng pháp nhân

ng cây con t t,

ng


ng pháp dùng m t
t o ra cây m i g i
c tính tr ng c a
u),

n gi n có h

c s d ng r ng rãi trong

nhân gi ng cây r ng, cây n qu , cây c nh…
- Tu thu c vào lo i hom
ó có s

c s d ng mà các b ph n còn thi u

khác nhau nh ng nhìn chung các b ph n còn thi u là r cây

(ph n d

im t

n ng ra r có

t) và các b ph n trên m t
ngh a quy t

t nh thân, cành, lá… Kh

nh thành b i trong giâm hom, tuy nhiên s




5

l

ng cây gi ng, n ng su t cây tr ng, trong ó có c cây r ng hàng n m

c a các n

c t ng lên r t nhi u. Hi n nay, nhân gi ng b ng hom các loài

cây r ng trên th gi i ang

c nghiên c u và ng d ng

m c sâu h n

và r ng h n.
- N m 1883, Velenski.A.H ã công b công trình nhân gi ng m t s
cây lá kim và cây lá th

ng xanh b ng hom.

- T n m 1961 vi c nhân gi ng thành công B ch àn (Eucalyptus
camaldulensis) b ng ph
hi n tr

c



)

ã ti n hành giâm hom ch i g c

B ch àn Eucalyptus b ng thu c IBA n ng
gi cho k t qu t l ra r

100ppm, th i gian x lý 24

t 60% n m 1973.

- Martin và Quilet th nghi m nhân gi ng giâm hom
àn, k t qu ch ng minh ch t kích thích ra r làm nh h

i v i B ch

ng

n t l ra

r c a hom, th y IBA làm t ng t l ra r c a B ch àn t ng lên 12% 15% so v i

i ch ng, nh ng t l ch t v n còn cao (n m 1974).

- Sach (

c) n m 1982 ã cho r ng ch i và lá có tác d ng t ng h p

Auxin và ch t kích thích ra r , nh ng ch t này nh h

c m nh.

- Theo nghiên c u c a Darsin n m 1983

Vi n di truy n và ch n gi ng

cây g Liên Xô, ã ti n hành thí nghi m v i cây S i

giai o n 3 tu i cho th y

k t qu là 12 cây có t l 100% hom ra r , 28 cây có t l ra r là 50% và 10 cây
không ra r . i u này ch ng t r ng,
h

ng r t khác nhau

c i m di truy n c a t ng cá th có nh

n kh n ng ra r c a hom.

2.2.2. Tình hình nghiên c u giâm hom t i Vi t Nam
Trong quá trình phát tri n c a l nh v c nhân gi ng cây tr ng
cây r ng

n

c ta ã có m t s nghiên c u liên quan

c bi t là



i ch ng ch

i v i nhân gi ng hom cây Sao en b ng thu c b t TTG (Trung tâm

gi ng – Lê ình Kh và c ng s , 2002) theo k t qu nghiên c u cho th y x lý
hom giâm cho Sao en giai o n 9 tháng tu i b ng thu c TTG ( c bi t n ng
0,5%) cho hi u qu ra r cao nh t 96,7%.
- N m 1995, Nguy n Hoàng Ngh a và Tr n C
hom cây Thông

thí nghi m giâm

t i tr m Ba Vì v i th i gian nghiên c u 4 tháng, k t

qu giâm hom v i 3 lo i thu c ABT, IBA, IAA d ng b t
1%; 1,5% và 2% cho th y IBA 1%

n ng

t t l ra r cao nh t v i 100%.

0,5%;


7

- N m 1999, theo Nguy n Hoàng Ngh a trong

án nghiên c u b o

hi n nghiên c u kh

c Tu n và Hoàng V Th (2009) th c

n ng ra r

cajuputi Powell) v i cành hom
cao trong tinh d u (65 – 72%)

t t l ra r cao nh t là 85,19%.

c a hom Tràm cajuputi (Melaleuca
c c t t cây tr i có t l 1,8 –cineole

qu n th tràm t nhiên thu c khu v c h

i L i, t nh V nh Phúc. Các hoormone

c s d ng là NAA, IBA và

thu c b t TGG 1% k t qu cho th y trong các lo i hoocmone
d ng

c s

nhân hom Tràm cajuputi thì IBA 1000ppm có t l ra r và ch s

ra r là l n nh t (t

ng ng là 75% và 27%). Th i gian c n thi t

nhi u nghiên v u v giâm hom các loài cây khác nhau, c các loài cây
Lâm nghi p (cây g c ng nh các loài lâm s n ngoài g ), cây n qu hay


8

các loài cây nông nghi p. Tuy nhiên, nghiên c u v giâm hom cây Bình
vôi còn h n ch ho c ch a
-

c công b .

i v i các dân t c vùng

ông B c thì vi c b o t n và phát huy

giá tr truy n th ng c a loài Bình vôi là vô cùng quan tr ng, vi c nhân
gi ng Bình vôi v n

c

ng bào vùng này th c hi n theo ph

ng pháp

truy n th ng ó là nhân gi ng b ng h t. Vi c nhân gi ng loài này theo
ph

ng pháp nhân gi ng sinh d


2.3.1.

u có th

c dùng làm thu c.

c i m hình thái
- Bình vôi là dây leo, s ng hàng n m. Thân non nh n, khi già có

nhi u bì kh ng, h i hóa g có khi xo n v n. R c to, v ngoài xù xì, màu
nâu xám. Lá m c so le, có cu ng dài, ính kho ng 1/3 vào trong phi n lá,
phi n lá m ng, gân hình tròn ho c tam giác, g c b ng,
l

n sóng, hai mép nh n, gân lá xu t phát t ch

hình chân v t n i rõ
- C m hoa m c

m td

u tù, mép h i

ính c a cu ng lá, t a ra

i.

k lá ho c nh ng cành già ã r ng lá thành sim tán. Hoa

c và hoa cái khác g c, hoa

lo i hình r ng m trên núi á vôi.

Diels th

ng t

vài ch c

cao phân b c a loài S. sinia

n vài tr m mét và ch a phát hi n th y

kho ng 100m so v i m t bi n.
- Bình vôi có hi n t

ng r ng lá vào mùa ông, m c l i vào mùa

xuân và hoa xu t hi n sau khi ra lá non. Mùa hoa qu vào tháng 4-8, cá
bi t th y qu chín vào tháng 10. Cây tái sinh t nhiên ch y u t h t ho c
t các ph n khác còn l i sau khi c t. Ngoài ra, t c Bình vôi em vùi 1/3
xu ng

t ho c ch c n

t ph n g c ti p xúc v i

t m c ng m c thành

cây m i.
2.3.3.


c áp d ng, vì d b ng

c (gây nôn) do có alkaloid. Bình vôi là nguyên li u chi t alcalid làm thu c


10

an th n, ch a m t ng . Thu c

c làm d

i d ng viên có tên là Rotunda,

m i viên ch a 0,05g L-tetrahydropalmatin clohydrat. Li u dùng m i viên 1-2
viên tr

c khi i ng .

2.3.5. Giá tr kinh t , khoa h c, b o t n
- Bình vôi là cây thu c quý. Do ngu n nguyên li u t

ng

i d i dào

nên giá thu mua r . T i n i khai thác, giá mua kho ng 4.000 – 4.500 /kg
t

i. B i v y giá thành thu c c ng r t r (3.000- 3.500


m t s vùng núi cao trên 1.000m. Ho c loài

Stephania cepharantha Hayta ch a h p ch t Cepharantin, có tác d ng làm
thu c ch a ung th , m i ch phát hi n
… Nh ng loài này ã
thu c Vi t Nam
-

c

2 i m t i Qu ng Ninh và Hòa Bình

a vào danh m c Sách

và Danh l c

cây

b o v , do m c e d a tuy t ch ng cao.

khai thác lâu dài ngu n Bình vôi

thác h n ch , v i kh i l

ng v a

Vi t Nam, tr

c m t nên khai

it

ng nghiên c u c a

tài là ch i t c Bình vôi.

- Ph m vi nghiên c u: Nghiên c u nh h
n ng
3.2.

và giá th

n kh n ng ra ch i và ch t l

ng c a ch t kích thích,
ng ch i c a Bình vôi.

a i m và th i gian nghiên c u
-

xã Yên

a i m nghiên c u: V
nh huy n S n

n

m c a công ty Lâm nghi p S n

ng

3.4.1. Ph

ng pháp nghiên c u
ng pháp k th a tài li u

- K th a tài li u k t qu nghiên c u v giâm hom c a các lo i cây c a
các tác gi tr

c ây.

- K th a tài li u c s v t ch t t i n i làm thí nghi m, i u ki n khu
v c nghiên c u.
3.4.2. Ph

ng pháp ngo i nghiêp

- Chu n b thí nghi m:
+ Giá th giâm hom.


12

Giá th giâm hom là cát sông và t ng

t B. Tr

c khi c y hom vào lu ng

giâm ti n hành x lý th n n (phun dung d ch Benlate n ng
50m2, ho c thu c tím 0,1%)

các n ng

ng

c s d ng là ch t kích thích ra ch i

10ppm, 20ppm và 30ppm d ng n

c. Hom sau

c c m vào 2 lo i th n n sau: th n n 1: 100% là cát ã

s ch, th n n 2: 70% cát s ch + 30%

c làm

t t ng B.

- Ti n hành thí nghi m và ch m sóc thí nghi m:
+ Ti n hành thí nghi m: ti n hành b trí 10 công th c v i các ch t i u
hòa sinh tr

ng khác nhau,

các n ng

khác nhau và công th c

i ch ng.




13

. Công th c 4 (CT4): Hom giâm

c x lý b ng dung d ch BAP, n ng

30 ppm (th n n 1, th n n 2).
+ nh h
d ng th n n

ng c a n ng

ch t i u hòa sinh tr

i ch ng (th n n 1, th n n 2).

. Công th c 6 (CT6): Hom giâm

c x lý b ng dung d ch Kinetin,

20 ppm (th n n 1, th n n 2).
. Công th c 8 (CT8): Hom giâm

n ng

c x lý b ng dung d ch Kinetin,

10 ppm (th n n 1, th n n 2).


ng

t t ng B.

n quá trình giâm hom và s

c ghi vào các bi u sau:


14

M u bi u 01:

nh h

Công th c
Lo i th
Thí nghi m
n n
(CTTN)
Th n n 1
C
Th n n 2
Th n n 1
10ppm
Th n n 2
Th n n 1
20ppm
Th n n 2

Lo i th
n n

Các s li u

S hom ra ch i

ng c a Kinetin

S
hom
TN
Th n n 1 45
C
Th n n 2 45
Th n n 1 45
10ppm
Th n n 2 45
Th n n 1 45
20ppm
Th n n 2 45
Th n n 1 45
30ppm
Th n n 2 45
3.4.3. Ph ng pháp n i nghi p
CTTN

n k t qu thí nghi m

c thu th p, o

c tr ng m u t l (X%): Hom s ng, hom ch t, hom ra

ch i theo công th c:
S hom (s ng, ch t, ra ch i )
T l (X%) = --------------------------------------- x 100%
T ng hom thí nghi m
+ Ch s ra ch i: Ch s ra ch i = S l

ng ch i* Chi u dài ch i


15

- Tính giá tr trung bình và các

c tr ng m u cho các ch tiêu: S ch i

trung bình/hom, chi u dài ch i. S d ng ch
- Ki m tra nh h
ch i b ng ph

ng trình Excel

ng c a ch t i u hòa sinh tr

ng pháp phân tích ph

ng

tính toán.


(a-1) x (b-1).
N u
N u

n

2

2




(k) thì gi thuy t Ho t m th i

05
2

05

c ch p nh n.

(k) thì gi thuy t Ho b bác b , ngh a là có s sai



c > 1,96, gi thuy t Ho không

c ch p nh n, 2

m u không thu n nh t v i nhau.
-

ánh giá nh h

ng c a các ch t và các lo i th n n, sau ó

ra nh n xét v công th c thí nghi m t t nh t.

a


16

PH N 4
K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N

4.1. K t qu nghiên c u nh h
thích sinh tr

ng

thành cây hom
4.1.1.



b ng sau:

B ng 4.1. T ng h p k t qu giâm hom c loài Bình vôi s d ng BAP
các n ng
CTTN

Lo i th
n n

Th
Th
10ppm Th
Th
20ppm Th
Th
30ppm Th
Th
4.1.1.1 nh h
C

n n
n n
n n
n n
n n
n n
n n
n n
ng c

26
57,8
2,12
2,55
22
48,9
2,46
1,56
33
73,3
3,55
3,32
34
75,6
2,79
2,36
35
77,8
3,17
3,72
32
71,1
2,5
2,5
18
40,0
1,78
1,84
18
40,0

1
Th n n
2

K t qu giâm
hom
S hom TN
S hom ra ch i
T l (%)
S hom ra ch i
T l (%)

Hình 1.1: Bi u

i ch ng
45
26
57,8
22
48,9

nh h

N ng
10ppm
20ppm
45
45
33
35