i
I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG

I H C NÔNG LÂM

HÀ TH NHUNG
Tên

tài:

“ ÁNH GIÁ HI U QU S
NÔNG NGHI P TRÊN

D NG

T S N XU T

A BÀN XÃ ÔN PHONG,

HUY N B CH THÔNG, T NH B C K N”

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Khoa
L p
Khóa h c


A BÀN XÃ ÔN PHONG,

HUY N B CH THÔNG, T NH B C K N”

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
L p
Khóa h c
Gi ng viên h ng d n

IH C

: Chính quy
: a chính Môi tr ng
: Qu n lý tài nguyên
: K43 - CMT - N01
: 2011 - 2015
: PGS.TS. Tr n V n i n

THÁI NGUYÊN - 2015


i

L IC M
hoàn thành
giám hi u tr


y

em trong

quá trình th c t p t i c quan.
Trong th i gian th c t p em ã c g ng h t s c mình, nh ng do kinh
nghi m và ki n th c có h n nên bài khóa lu n c a em không tránh kh i nh ng
thi u sót và khi m khuy t. Em r t mong
sinh viên óng góp ý ki n b sung

c các th y giáo, cô giáo và các b n

khóa lu n c a em

c hoàn thi n h n.

Em xin chân thành c m n!
B c K n, ngày ...... tháng .......n m 201...
Sinh viên

Hà Th Nhung


ii

DANH M C CÁC B NG
B ng 4.1. S h và s nhân kh u c a xã ôn Phong...................................... 30
B ng 4.2: Hi n tr ng s d ng



t xã ôn Phong n m 2014................................. 35


iii

DANH M C CÁC T , C M T

VI T T T

Ch vi t t t

Nguyên ngh a

BVTV:

B o v th c v t

LX :

Lúa xuân

LM:

Lúa mùa

LUT:

Land Use Type (lo i hình s d ng



.............................................................................................. 1

1.2 M c ích c a

tài ................................................................................. 2

1.3 Yêu c u c a

tài ................................................................................... 2

1.4. Ý ngh a c a

tài................................................................................... 2

PH N 2: T NG QUAN TÀI LI U............................................................... 3
2.1 C s khoa h c c a
2.1.1 Khái quát

tài ....................................................................... 3

t nông nghi p ................................................................... 3

2.1.2 Hi u qu s d ng
2.2 Tình hình s d ng

t và ánh giá hi u qu s d ng
t nông nghi p trên Th gi i và

t nông nghi p. 9

it

3.1.1.

ng và ph m vi nghiên c u........................................................ 20

it

ng nghiên c u ....................................................................... 20

3.1.2. Ph m vi nghiên c u........................................................................... 20
3.2 Th i gian và

a i m nghiên c u......................................................... 20

3.3 N i dung nghiên c u ............................................................................. 20
3.4. Ph

ng pháp nghiên c u...................................................................... 20

3.4.1. Ph

ng pháp thu th p s li u ............................................................ 20

3.4.2. Ph

ng pháp ánh giá tính b n v ng ............................................... 21

3.4.3. Ph



t c a xã ôn Phong, huy n B ch Thông, t nh

B c K n ....................................................................................................... 34
4.2.1. Hi n tr ng s d ng

t ...................................................................... 34

4.2.2. Hi n tr ng s d ng

t s n xu t nông nghi p ................................... 35

4.3. ánh giá hi u qu s d ng

t s n xu t nông nghi p c a xã ôn

Phong, huy n B ch Thông, t nh B c K n ................................................... 37
4.3.1. Các lo i hình s d ng

t nông nghi p ............................................. 37

4.3.2 Mô t các lo i hình s d ng
4.3.3 Hi u qu s d ng

t cho tr ng tr t .................................. 38

t s n xu t nông nghi p trên a bàn xã ôn Phong... 39

4.3.4 L a ch n các lo i hình s d ng
xã h i- môi tr

1

PH N 1
M
1.1.

U

tv n
t ai là ngu n tài nguyên vô cùng quý giá, vô cùng quan tr ng

v i quá trình sinh tr
ch là n n t ng
xu t, là

it

ng, phát tri n c a con ng

con ng
ng lao

i s ng và ho t

i và các sinh v t.

i

t không


tích

c ng nh các nhu c u v

iv i

t ai. Các ho t

Do v y, vi c s d ng

ng th i làm

t.

t nông nghi p có hi u qu cao, h p lý theo quan

i m sinh thái và phát tri n b n v ng ang tr thành v n
c u ang

c,

ng y ã làm cho di n

t nông nghi p v n có h n v di n tích ngày càng b thu h p,
màu m và gi m tính b n v ng trong s d ng

t, n

mang tính ch t toàn



nh h

ng cho ng

ng ru ng và các

i dân trong xã khai thác và s

d ng

t nông nghi p m t cách h p lý, có hi u qu cao là m t trong nh ng

v n

h t s c c n thi t

nâng cao hi u qu s d ng

t,

m b o ph c v


2

nhu c u v l
nghèo.

ng th c th c ph m c a ng


t s n xu t nông nghi p trên

tài:

a bàn xã ôn

Phong, huy n B ch Thông, t nh B c K n”.
1.2 M c ích c a

tài

ánh giá hi u qu s d ng

t s n xu t nông nghi p và

xu t m t s

gi i pháp nâng cao hi u qu , phù h p v i i u ki n t nhiên, kinh t - xã h i
c a xã ôn Phong, huy n B ch Thông, t nh B c K n.
1.3 Yêu c u c a

tài

- Ph i thu th p s li u m t cách chính xác và tin c y.
-

ánh giá úng, khách quan, khoa h c và phù h p v i tình hình phát

tri n th c ti n

trong quá trình làm
- Trên c s
xu t

tài.
ánh giá hi u qu s d ng

c nh ng gi i pháp s d ng

h p v i i u ki n t nhiên c a

a ph

t
ng.

t s n xu t nông nghi p t

ó

t hi u qu cao và b n v ng, phù


3

PH N 2
T NG QUAN TÀI LI U
2.1 C s khoa h c c a
2.1.1 Khái quát



nghi p ( t tr ng lúa,

t

t nông nghi p bao g m

ng c dùng vào ch n nuôi,

khác),

t lâm nghi p ( t r ng s n xu t,

d ng),

t nuôi tr ng thu s n,

t s n xu t nông

t tr ng cây hàng n m

t r ng phòng h ,

t làm mu i và

t r ng

c

t nông nghi p khác theo quy


ng và cùng v i s
t nông nghi p quy t

i.

t nông nghi p tham gia và các quá trình s n xu t l

ng th c, th c

ph m nh ngành th y s n, ngành tr ng tr t, ch n nuôi, ngoài ra còn tham gia
vào các ngành th y l i, giao thông…
t ai và cùng v i các i u ki n t nhiên c a

tn

c là m t trong


4

nh ng c s quan tr ng nh t

hình thành các vùng chuyên canh nh m khai

thác s d ng hi u qu các ti m n ng t nhiên
t nông nghi p có v trí

m i vùng


ng lao

ng v a là t li u lao

ng

trong s n xu t.
b, S d ng
S d ng
ng
tr

i -

t nông nghi p
t là h th ng các bi n pháp nh m i u hòa m i quan h

t trong t h p các ngu n tài nguyên thiên nhiên khác và môi

ng. Vì v y, s d ng

Trong m i ph
s n xu t và

t thu c ph m trù ho t

ng th c s n xu t nh t

ng kinh t c a nhân lo i.


kinh t s d ng

c s d ng,

t.

t c n có s t p trung thích h p, hình thành quy mô

t.

- Gi m t

s d ng

t ai thích h p, hình thành vi c s d ng

m t cách kinh t , t p trung, thâm canh.
* Các y u t
-Y ut

t ai

nh h

ng

n vi c s d ng

i u ki n t nhiên:



nông nghi p nh m em l i n ng su t cao, t
+ i u ki n
m cn

d c, h

nhau, t

ó nh h

ng

nghi p.

a hình và

ng d c… th

c tính th i v trong s n xu t

ó nâng cao hi u qu s d ng

t ai: S khác nhau gi a

c bi n,

c nh ng

a hình,

c i m lý hóa c a

c gi i, k t c u
n ch t l
nh h

ng

t hàm l

t: trong s n xu t nông lâm nghi p thành ph n

ng các ch t h u c , vô c trong

t và s d ng

ng tr c ti p

t… quy t

nh

t ai nhi u hay ít, t t hay x u có

n hi u qu s d ng

t. (V Th Quý, 2007)[11]

+ Loài cây tr ng và h th ng cây tr ng: Vi c l a ch n loài cây tr ng
và h th ng cây tr ng phù h p v i i u ki n khí h u và


ng r t

t. Vì v y c n tuân theo

ó nh m

t

c hi u qu cao


6

Bao g m các y u t nh : Ch
và qu n lý, trình

xã h i, dân s và lao

ng, thông tin

phát tri n c a kinh t hàng hóa, c c u kinh t và phân b

s n xu t, các i u ki n v nông nghi p, công nghi p, giao thông, v n t i, s
phát tri n c a khoa h c k thu t công ngh , trình
ng… Y u t kinh t - xã h i th
vi c s d ng

qu n lý, s d ng lao


c th hi n

c

ng

t.

ng tiêu th s n ph m nông s n: ây là c u n i gi a ng

+ Trình

is n

i hàng hóa

y nhanh.

ki n th c, kh n ng và t p quán s n xu t c a ch s d ng
kh n ng áp d ng các ti n b khoa h c k thu t vào quá

trình s n xu t, kh n ng v v n, lao
trình lao

n vi c trao

ng s n ph m. Các y u t còn l i c ng tác

i u này giúp cho quá trình tái s n xu t



ng vi c làm và ào t o b túc ngh , các chính sách xóa

ói gi m nghèo…các chính sách này ã có tác
tri n và hình thành các lo i hình s d ng

ng l n

n vi c s d ng

t m i. (V Th Quý, 2007)[11]

t phát


7

Nh v y, các nhân t
t o ra nhi u t h p nh h
gi v trí và có tác

i u ki n t nhiên và i u ki n kinh t - xã h i
ng

n vi c s d ng

t ai. Tuy nhiên m i y u t

ng khác nhau. Vì v y, c n d a vào y u t t nhiên và



t nông nghi p.
khai thác và s d ng có hi u qu , ti t ki m qu
ch

t c n có nh ng

ng trình nghiên c u sâu r ng v tài nguyên

trí

s d ng h p lý, khoa h c nh m mang l i hi u qu cao trong s n xu t nông
lâm nghi p và c i thi n môi tr
s d ng

t.

tr ng lúa n

i trong quá trình

i v i s n xu t nông nghi p c n b o v di n tích

t chuyên

c, ti n hành các bi n pháp thâm canh, t ng n ng su t, ch t l

s n ph m nông nghi p,
vi c chuy n


a các ch tiêu c th cho nông nghi p b n v ng là:

- Th a mãn nhu c u dinh d
lai v s l

ng, k

ng, ch t l

ng c b n c a các th h hi n t i và t

ng và các s n ph m nông nghi p khác.

ng


8

- Cung c p lâu dài vi c làm,
vi c t t cho m i ng

thu nh p và các i u ki n s ng, làm

i tr c ti p s n xu t nông nghi p.

Duy trì và có th t ng c

ng kh n ng s n xu t c a các c s tài

nguyên thiên nhiên và kh n ng tái s n xu t c a các ngu n tài nguyên thiên

-

t có kh n ng s d ng lâu b n
c xã h i ch p nh n

V n d ng các nguyên t c trên,
c xem là b n v ng ph i

t

Vi t Nam m t lo i hình s d ng

t

c 03 yêu c u sau:

+ B n v ng v kinh t : cây tr ng có hi u qu kinh t cao,
tr

t.

c th

ng ch p nh n
H th ng s d ng

t ph i có m c n ng su t sinh h c cao trên m c

bình quân vùng có cùng i u ki n
c trong c ch th tr

i v i m t h th ng kinh t

c o quan tr ng nh t
i v i m t h th ng s

t. T ng giá tr trong m t giai o n hay c chu k ph i trên m c bình

quân c a vùng, n u d

i m c ó thì nguy c ng

i s n xu t s không có lãi,

lãi xu t ph i l n h n lãi su t ti n vay v n ngân hàng.
+ B n v ng v m t xã h i: thu hút

c lao

ng,

mb o

i s ng xã

h i phát tri n. áp ng các nhu c u c n thi t y u c a nông h là vi c
tiên hàng
tr

u, n u h mu n quan tâm



c c ng

ng ng h .

ng: các lo i hình s d ng

t, ng n ch n s thoái hóa

Tóm l i, s d ng

t ph i b o v

t và b o v môi tr

t nông nghi p b n v ng ch
nh, không làm suy gi m

theo th i gian và không gây tác

ng x u

t

n ng su t cây tr ng m t cách n

(

t, môi



ng s ng c a con ng

i.

Nguyên H i, 2011)[7]

2.1.2 Hi u qu s d ng

t và ánh giá hi u qu s d ng

a, Hi u qu s d ng

t nông nghi p

t

Hi u qu chính là k t qu nh yêu c u c a công vi c mang l i. Do tính
ch t mâu thu n gi a ngu n tài nguyên h u h n v i nhu c u ngày càng cao c a
con ng

i mà ta ph i xem xét k t qu ph i t o ra nh th nào? Chi phí b ra

t o ra k t qu

ó là bao nhiêu? Có

th khi ánh giá ho t

a l i k t qu h u ích không? Chính vì

ánh giá hi u qu s d ng

t thì các ch tiêu ph i có tính th ng

nh t, toàn di n và ph i có tính h th ng bao g m:
-M c
lo i s d ng

thích h p c a

t ai

c ánh giá và phân h ng cho các

t c th .

- Vi c ánh giá yêu c u có s so sánh gi a l i nhu n thu
t c n thi t trên các lo i hình s d ng

c và

t khác nhau (phân bón, lao

u
ng,

thu c tr sâu, máy móc…)
- Yêu c u ph i có quan i m t ng h p.
- Vi c ánh giá ph i phù h p v i i u ki n t nhiên - kinh t - xã
h i c a vùng.


ng ánh giá trên ba

t, hi u qu v m t xã h i và

ng. (Ph m ình Vân và c ng s , 1997)[16]

* Hi u qu kinh t
Hi u qu kinh t

c hi u là m i t

qu

t

c và l

qu

t

c là ph n giá tr thu

ng quan so sánh gi a l

ng chi phí b ra trong ho t

ng k t



ng quan ó c n xét c v

t

ct

ng quan t i u gi a k t qu thu

ut .

Vì v y, b n ch t c a ph m trù kinh t s d ng
t ai nh t
l

ng

nh s n xu t ra m t kh i l

t là v i m t di n tích

ng c a c i v y ch t nhi u nh t v i

u t kinh phí v v t ch t và lao

ng th p nh t nh m áp ng nhu

c u ngày càng t ng v v t ch t xã h i. Do ó, hi u qu kinh t ph i áp ng
c ba v n


i trong quá trình s n xu t. H th ng là m t t p h p các

ph n t có m i quan h v i nhau t o nên m t ch nh th th ng nh t và luôn
v n

ng. Theo nguyên lý ó, khi nhi u ph n t k t h p thành m t h th ng

s phát sinh nhi u tính ch t m i mà t ng ph n t

u không có, t o ra hi u

qu l n h n t ng hi u qu các ph n t riêng l . Do v y vi c t n d ng các i u
ki n s n có, hay gi i quy t các m i quan h phù h p gi a các b ph n c a
m t h th ng v i các y u t môi tr

ng bên ngoài

t

c kh i l

ph m t i a là m c tiêu c a t ng h th ng. ó chính là m c tiêu

t ra

ng s n
iv i

m i vùng kinh t , m i ch th s n xu t trong m i xã h i.
Ba là, hi u qu kinh t là m t ph m trù ph n ánh m t ch t l

b ng các ch tiêu mang tính ch t
ng, xóa ói gi m nghèo,
m c s ng c a ng

nh canh,

nh c , công b ng xã h i, nâng cao

i dân.

Trong s d ng
xác

nh tính nh t o công n vi c làm cho lao

t nông nghi p, hi u qu v m t xã h i ch y u

nh b ng kh n ng t o vi c làm trên m t di n tích

t nông nghi p. Hi n

nay, vi c ánh giá hi u qu xã h i c a các lo i hình s d ng
là v n

ang

c

t nông nghi p



ng x u i mà ng

ng t t h n, mang l i m t môi tr

c l i, quá trình s n xu t ó làm cho môi
ng xanh, s ch,

p h n tr

Trong quá trình s n xu t nông nghi p, hi u qu môi tr
mang tính lâu dài, v a
n t
nguyên

ng

ng h c r t quan tâm trong i u ki n hi n nay. M t ho t

c coi là có hi u qu khi ho t

thái h c, là hi u qu
làm cho môi tr

ng

c.
ng là hi u qu

m b o l i ích hi n t i mà không làm nh h

ng

ng

ng và hi u qu sinh h c môi tr
c ánh giá thông qua m c

không gây ô nhi m môi tr

hóa h c

gi a cây tr ng v i

ng t t, cho n ng su t cao và

ng.

Hi u qu sinh h c môi tr

ng

c th hi n qua m i tác

ng qua l i

t, gi a cây tr ng v i các lo i d ch h i trong các lo i hình

t nh m gi m thi u vi c s d ng hóa ch t trong nông nghi p mà v n

c m c tiêu

t b o v môi

c bi u hi n qua thành ph n loài.

ng, hi u qu v t lý môi tr

trong nông nghi p.

c s thoái hóa

t

t

cs nl

ng cao và chi phí

,n

c m a… các ki u s

u vào.

S d ng h p lý, hi u qu cao và b n v ng ph i quan tâm t i c ba hi u qu
trên, trong ó hi u qu kinh t là tr ng tâm, không có hi u qu kinh t thì không
có ngu n l c

th c thi hi u qu xã h i và môi tr



Vi t Nam

t canh tác, 24% là

m l y. Di n tích

ng c , 32% là

t có kh n ng canh tác là


14

3.200 tri u ha, hi n m i khai thác h n 1.500 tri u ha. T l
canh tác

các n

c phát tri n là 70%;

Trong ó, nh ng lo i
sa,

t en,

các n

c ang phát tri n là 36%.



to l n, nhu c u s d ng s n ph m nông nghi p

nuôi s ng nhân lo i t ng,

trong khi ó hai y u t quan tr ng c a s n xu t nông nghi p là
ang b suy gi m nghiêm tr ng.
nhi u n

c tìm ra con

ng phó v i v n

ng khác nhau

a

tn

t và n

c

này trên th gi i ã có
c thoát kh i tình tr ng

ói nghèo. C th nh :
Hà Lan t n d ng công ngh :
th



c c i ti n

b o v môi tr

u t nhi u ti n cho v n

nhau, xây d ng h th ng kênh r ch,

ng th c s n
ng,

mb o
c r t coi

này (kho ng 4000

t nh li n k t thành th a l n li n

m b o yêu c u c gi i hóa b ng cách

u, h t có d u nh t là th c n ch n nuôi

xu t hàng xu t kh u. Nh có v n l n nên
nhà kính v i công ngh hi n

t. Ph

s n xu t cà



tn

li n là sa m c, nh ng ít ai bi t
n

c khô h n nh t v i 60% di n tích

t

c r ng, ây c ng là m t trong nh ng

t

c có ngành nông nghi p thành công nh t trên th gi i. V i l

trung bình ch kho ng 50mm/n m, t
tr t
l

ng ch ng nh không th canh tác tr ng

c nh ng l i tr thành m t c

ng th c hàng

nh ng ng

ng qu c nông nghi p, nhà cung c p



ct i

ng t

Israel.

(Nguy n Duy Vinh, 2013) [17]
2.2.2 Tình hình s d ng

t nông nghi p

Vi t Nam

Theo báo cáo ngày 15 tháng 5 n m 2014 c a B tr
và Môi Tr

ng thì n

trong ó di n tích

c ta có 26371,5 nghìn ha di n tích

t nông nghi p

t s n xu t nông nghi p là 10210,8 nghìn ha,

nghi p là 15405,8 nghìn ha,
mu i là 17,9 nghìn ha,
Tuy di n tích

ti n b k thu t trong s n xu t, ch bi n nông s n
xu t ch a nhi u nên n ng su t, ch t l

c

c bi t là các

a vào ng d ng s n

ng hi u qu tr ng tr t, ch n nuôi, nuôi

tr ng, khai thác h i s n còn th p.
M t nguyên nhân khác là công nghi p ch bi n nông s n v n còn kém
phát tri n. Vi t Nam ch y u xu t kh u nguyên li u thô, trong khi hàng hóa
thành ph m
Vi t Nam.

c s n xu t

n

c khác và sau ó l i

c nh p kh u tr l i

i u này ph n ánh nông dân, doanh nghi p Vi t Nam ang t làm

th t thoát giá tr hàng nông s n trên th tr

ng qu c t .

i và áp d ng khoa h c

- công ngh có hi u qu .
Th hai, có chính sách b o h h p lý

i v i nông s n trên c s tuân th

các quy nh c a WTO. Chính sách h tr trong nông nghi p g m 2 lo i: h tr
trong n c và tr c p xu t kh u. Nhà n

c có c ch h tr xây d ng quan h s n

xu t m i trong nông nghi p, có chính sách các h p tác xã, h i nông dân
các t ch c này ho t

giúp

ng t t trong vai trò cung ng v t t nông nghi p thi t y u,

ào t o, d y ngh , cung c p thông tin, h tr kinh phí, i u ki n sinh ho t, buôn
bán xu t kh u nông s n, b o v l i ích c a ng i nông dân.
Th ba, th c hi n có hi u qu chính sách d n i n
c u cho th y, di n tích ru ng

t bình quân

lo i th p nh t th gi i. Tình tr ng này d n

i th a. Nghiên


nông nghi p ti p c n
t

ut

ng tín d ng

nông dân, các doanh nghi p

c các ngu n v n. Trong ó có v n tín d ng mua v t

u vào cho s n xu t và mua s m trang thi t b ,

s n xu t nh m nâng cao n ng su t, ch t l

i m i công ngh

ng, hi u qu .

Th n m, xây d ng các ô th ngay bên trong nông thôn
ki n cho ng
nông nghi p.

i nông dân t ng
làm

c thu nh p và có

c i u ó, Nhà n


nông thôn. Vi c này v a giúp t ng thu nh p cho c dân nông thôn, v a

giúp gi m áp l c dân sinh s ng trên

a bàn nông thôn di c t phát vào thành

th , gi m áp l c cho các ô th .
N u làm t t các v n
nghi p Vi t Nam duy trì

nêu trên, chúng ta tin ch c ch n r ng nông
ct c

t ng tr

cho n n kinh t , óng góp vào t ng tr

ng, ti p t c làm t t vai trò là tr
ng kinh t chung c a

tn

(Nguyên Duy Vinh, 2013)[17]
Hi n tr ng s d ng

t nông nghi p c a Vi t Nam th hi n qua b ng 2.1:

c.




30,85

t tr ng cây hàng n m

6422,8

19,41

1.1.1.1

t tr ng lúa

4097,1

12,39

1.1.1.2

t c dùng vào ch n nuôi

42,7

0,13

1.1.1.3

t tr ng cây hàng n m khác

2283,0


1.2.3

R ng

2162,2

6,53

1
1.1
1.1.1

1.1.2
1.2

C

C c u (%)

c d ng

1.3

t nuôi tr ng thu s n

710,0

2,15


9,02

(Ngu n: B Tài nguyên và Môi tr

ng)