Header Page 1 of 237.

đại học quốc gia hà nội
khoa luật

tr-ơng thị ph-ơng lan

kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
do chính quyền địa ph-ơng ban hành
ở n-ớc ta hiện nay

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2007

Footer Page 1 of 237.


Header Page 2 of 237.

đại học quốc gia hà nội
khoa luật

tr-ơng thị ph-ơng lan

kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật
do chính quyền địa ph-ơng ban hành
ở n-ớc ta hiện nay
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà n-ớc và pháp luật
Mã số


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Cam đoan
Mục lục
Danh mục từ viết tắt
MỞ ĐẦU

Chương 1:

1
Những vấn đề cơ bản về kiểm tra, xử lý văn bản quy

7

phạm pháp luật do chính quyền địa phương ban hành

1.1.

Khái quát về văn bản quy phạm pháp luật do chính quyền
địa phương ban hành

7

1.1.1.

Khái niệm, vai trò, ý nghĩa của văn bản quy phạm pháp luật

7


1.2.1.3. Phương thức kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật

21

1.2.1.4. Chủ thể và phạm vi đối tượng của kiểm tra

23

1.2.1.5. Nội dung kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật

25

1.2.2.

Hoạt động xử lý văn bản quy phạm pháp luật

1.2.2.1. Khái niệm và vai trò của hoạt động xử lý văn bản quy phạm
Footer Page 4 of 237.

27
27


Header Page 5 of 237.

pháp luật
1.2.2.2. Các nguyên tắc xử lý văn bản trái pháp luật

28


Quy định của pháp luật hiện hành về hoạt động kiểm tra và
xử lý văn bản quy phạm pháp luật do chính quyền địa
phương ban hành

44

2.2.1.

Quy định pháp luật về tổ chức bộ máy của các cơ quan
kiểm tra văn bản

48

2.2.2.

Quy định pháp luật về nghiệp vụ kiểm tra và xử lý văn bản

50

2.2.3.

Quy định của pháp luật về các điều kiện bảo đảm cho hoạt
động kiểm tra

51

2.3.

Thực trạng hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm
pháp luật do chính quyền địa phương ban hành

Các điều kiện khác bảo đảm cho công tác kiểm tra văn bản

56

Footer Page 5 of 237.


Header Page 6 of 237.

2.3.6.

Tình hình kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật

57

Chương 3:

74

Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng hoạt
động kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật do
chính quyền địa phương ban hành

3.1.

Phương hướng và quan điểm nâng cao chất lượng hoạt
động kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật do chính
quyền địa phương ban hành

74

trọng của nhà nước pháp quyền là phải có một hệ thống pháp luật hoàn thiện để
quản lý thống nhất nhà nước và xã hội, đặc biệt trong điều kiện hiện nay, Việt Nam
đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng nền kinh tế thị trường và
phát huy dân chủ thì vấn đề xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật càng trở nên
cần thiết. Những năm trở lại đây, công tác xây dựng và ban hành văn bản quy
phạm pháp luật (QPPL) có những chuyển biến tích cực, chất lượng văn bản QPPL
ngày càng được nâng cao. Tuy vậy, trong thực tế, vẫn tồn tại tình trạng văn bản
mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, không phù
hợp với các quy định của văn bản pháp luật có hiệu lực pháp lý cao hơn.
Luật ban hành văn bản QPPL năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm 2002), Luật
Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân
(UBND) năm 2004 là những cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động soạn thảo,
ban hành văn bản QPPL của các cơ quan nhà nước và chính quyền địa phương
nhằm bảo đảm trật tự, kỷ cương trong công tác xây dựng văn bản QPPL nói chung
và công tác kiểm tra nói riêng. Thực tế công tác kiểm tra, xử lý văn bản QPPL
trong thời gian qua cho thấy, mặc dù đã phát hiện khá nhiều văn bản QPPL do
chính quyền địa phương ban hành trái luật, gây hậu quả nghiêm trọng về vật chất,
vi phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân… Tuy nhiên, công tác giám
sát, kiểm tra văn bản QPPL và xử lý văn bản trái pháp luật vẫn chưa thực sự được
chú trọng một cách đúng mức, công tác kiểm tra văn bản chưa được tiến hành

Footer Page 7 of 237.


Header Page 8 of 237.

thường xuyên, thiếu quy định trong việc thực hiện, triển khai công việc; việc bố trí
đội ngũ cán bộ, công chức và tổ chức bộ máy phục vụ cho kiểm tra văn bản chưa
đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra, dẫn đến tình trạng "thả lỏng" việc kiểm tra
văn bản trong một thời gian dài, khi Viện Kiểm sát còn thực hiện chức năng kiểm

2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm qua, nghiên cứu về công tác văn bản nói chung thì có rất
nhiều đề tài nghiên cứu cấp bộ, cấp sở, các cuộc hội thảo khoa học và nhiều bài
viết trên các báo, tạp chí như: Đề tài "Đổi mới và nâng cao công tác văn bản ở Hà
Nội" - Đề tài nghiên cứu khoa học của Sở Tư pháp Hà Nội; bài của Thạc sĩ Trương
Thị Hồng Hà - Khoa Nhà nước - pháp luật, Học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí
Minh: "Nâng cao chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật của vhính
quyền địa phương" đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1/2005; bài viết
của PGS.TS Vũ Thư: "Tính hợp pháp và hợp lý của văn bản pháp luật và các biện
pháp xử lý các khiếm khuyết của nó"; hay như bài của ThS. Bùi Thị Đào: "Giám
sát, kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật" đăng trên Tạp chí Nghiên cứu
Lập pháp, số 9, tháng 9/2002; Bài "Văn bản quy phạm pháp luật: Hiểu như thế nào
cho đúng" của TS. Nguyễn Anh Sơn - Phó Vụ trưởng Vụ pháp chế Bộ Công nghiệp
và TS. Lê Thị Thu Thủy - Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội đăng trên tạp chí
Nghiên cứu lập pháp, số 5 (75), tháng 5/2006,… Tuy nhiên, việc nghiên cứu
chuyên sâu về kiểm tra, xử lý văn bản QPPL trong thực tiễn hiện nay theo các quy
định hiện hành thì chưa có một công trình nghiên cứu nào mang tính hệ thống, toàn
diện về vấn đề này. Vì vậy, tác giả xin chọn đề tài "Kiểm tra, xử lý văn bản quy
phạm pháp luật do chính quyền địa phương ban hành ở nước ta hiện nay" làm
đề tài Luận văn cao học.
3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ
bản và thực tiễn kiểm tra, xử lý văn bản QPPL do chính quyền địa phương ban
hành; trên cơ sở đó đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng
của hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản QPPL do chính quyền địa phương ban hành.
Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên đây, luận văn có các nhiệm vụ sau
đây:
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về văn bản QPPL nói chung và văn bản
Footer Page 9 of 237.


Header Page 11 of 237.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

CÁC VĂN BẢN, NGHỊ QUYẾT CỦA ĐẢNG
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VI, Nxb Sự thật, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT CỦA NHÀ NƯỚC
4. Bộ Nội vụ - Văn phòng Chính phủ (2005), Thông tư liên tịch số 55/2005/TTLTBNV-VPCP ngày 06/5 hướng dẫn thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản,
Hà Nội.
5. Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp (2004), Thông tư liên tịch số 109/2004/TTLTBTC-BTP ngày 17/11 hướng dẫn việc quản lý và sử dụng kinh phí bảo
đảm cho công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
6. Bộ Tư pháp (2004), Thông tư số 01/2004/TT-BTP ngày 16/6 về việc hướng dẫn
thi hành một số điều của Nghị định 135/2003/NĐ-CP về kiểm tra và xử lý
văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
7. Bộ Tư pháp và Bộ Nội vụ (2005), Thông tư liên tịch số 01/2005/TTLT-BTPBNV ngày 24/01 hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số
122/2004/NĐ-CP ngày 18/5/2004 của Chính phủ quy định chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức pháp chế các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ
quan thuộc Chính phủ, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương và doanh nghiệp nhà nước, Hà Nội.
8. Chính phủ (1997), Nghị định số 94/CP ngày 06/9 về tổ chức pháp chế ở các
Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hà Nội.

Footer Page 11 of 237.



Footer Page 12 of 237.


Header Page 13 of 237.

19. Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội.
20. Quốc hội (1996), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
21. Quốc hội (2001), Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25/12 về việc sửa đổi, bổ
sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 1992, Hà Nội.
22. Quốc hội (2001), Luật Tổ chức Quốc hội, Hà Nội.
23. Quốc hội (2002), Luật số 02/2002/QH11 ngày 16/12 về sửa đổi, bổ sung một số
điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
24. Quốc hội (2003), Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Hà Nội.
25. Quốc hội (2004), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng
nhân dân, Ủy ban nhân dân, Hà Nội.
26. Quốc hội (2005), Nghị quyết số 55/2005/QH11 ngày 29/11 về kết quả giám sát
việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng
Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm
sát nhân dân tối cao, Hà Nội.
27. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2005), Nghị quyết số 753/2005/NQ- UBTVQH11 ngày
02/4 ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng nhân dân, Hà Nội.
CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO KHÁC
28. Bộ Tư pháp (2006), Báo cáo số 372/BC-BTP ngày 20/02 về tình hình soạn
thảo, ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội.
29. Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật - Bộ Tư pháp (2005), Báo cáo số
152/BC-KTrVB ngày 30/11 về kết quả công tác năm 2005 và phương
hướng nhiệm vụ năm 2006 của Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật,
Hà Nội.
30. Bùi Thị Đào (2002), "Giám sát, kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật",

42. Vũ Thư (2003), "Tính hợp pháp và hợp lý của văn bản pháp luật và các biện
pháp xử lý các khiếm khuyết của nó", Nhà nước và pháp luật, (1), tr. 8-15.
43. Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội.

Footer Page 14 of 237.


Header Page 15 of 237.

44. Đào Trí Úc (1997) Nhà nước và pháp luật của chúng ta trong thời đại mới,
Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
45. Đào Trí Úc (Chủ biên) (2003), Hương ước trong quá trình thực hiện dân chủ ở
Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
46. Đào Trí Úc - Võ Khánh Vinh (Đồng chủ biên) (2003), Giám sát và cơ chế
giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội.
47. Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Giang (2006), Báo cáo số 78/BC-UBND ngày 29/12
về tình hình soạn thảo, ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm
pháp luật năm 2006, Bắc Giang.
48. Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Định (2006), Báo cáo số 78/BC-UBND ngày 23/12
về tình hình soạn thảo, ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm
pháp luật, Bình Định.
49. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội (2007), Báo cáo về tình hình soạn thảo,
ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật của thành phố
Hà Nội năm 2005, năm 2006 và 6 tháng đầu năm 2007, Hà Nội.
50. Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng (2007), Báo cáo số 02/BC-UB ngày
06/01 về công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật năm 2006 tại
thành phố Hải Phòng, Hải Phòng.
51. Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa (2007), Báo cáo số 08/UBND ngày 13/01 về
tình hình ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật năm