Header Page 1 of 237.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa
con người với tự nhiên và vấn đề an ninh môi
trường ở Việt Nam hiện nay
Hoàng Diệu Thảo
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Khoa học chính trị: 60 31 270
Người hướng dẫn : GS.TS. Phùng Hữu Phú
Năm bảo vệ: 2014
88 tr .
Abstract. Phân tích và làm rõ những nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về mối
quan hệ giữa con người với tự nhiên; Thực trạng, nguyên nhân ô nhiễm môi trường,
cạn kiệt tài nguyên ở Việt Nam; Định hướng bảo đảm an ninh môi trường của Việt
Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Keywords.Chính trị học; Tư tưởng Hồ Chí Minh; An ninh môi trường; Môi trường
Việt Nam

Content.
1. L‎‎ý do chọn đề tài
Loài người và các dân tộc trên thế giới chỉ có một ngôi nhà chung duy nhất với
nền văn minh rực rỡ: đó là Trái Đất. Trái Đất của chúng ta là một hành tinh duy nhất
có sự sống trong chín hành tinh của Hệ Mặt Trời.
Trái Đất - ngôi nhà chung của loài người - được xây dựng trên bốn cột trụ lớn:
đó là dân số, tài nguyên thiên nhiên, môi trường và phát triển kinh tế. Nếu trong bốn
cột trụ lớn đó gây mất cân bằng thì ngôi nhà chung sẽ bị lệch đi để rồi chẳng bao lâu sẽ
có thể bị sụp đổ.

Footer Page 1 of 237.




Footer Page 2 of 237.


Header Page 3 of 237.

nêu lên những giải pháp hữu hiệu mà đơn giản nhằm bảo vệ môi trường sống của
chính chúng ta.
Trước ý nghĩa thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề môi trường, hiện
nay, Đảng và Nhà nước ta cũng đã có sự quan tâm đúng mức, kịp thời trong đường lối,
quan điểm chỉ đạo của “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X” và “Văn kiện
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI”. Hầu hết các nội dung liên quan đến vấn đề môi
trường đều được nhìn nhận đúng sự thật và nghiêm túc chỉ ra những thiếu sót, hạn chế
để có phương thức giải quyết tốt trong tương lai, đặc biệt là trong giai đoạn Việt Nam
phấn đấu trở thành quốc gia công nghiệp vào năm 2020.
Vì những ý nghĩa đó, tác giả chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ
giữa con người với tự nhiên và vấn đề an ninh môi trường ở Việt Nam hiện nay”
làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hồ Chí Minh học với mong muốn góp một phần
nhỏ bé vào sự nghiệp nghiên cứu di sản tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và di sản của
Người đối với ngành tài nguyên môi trường nói riêng.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và những vận
dụng của nó với vấn đề an ninh môi trường hiện nay là một vấn đề đặt ra hết sức quan
trọng trong quá trình Việt Nam đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Hiện nay, có một số nhà nghiên cứu với một số công trình, chuyên đề, bài báo
khoa học… có giá trị đã được công bố về vấn đề này. Trong đó xin được nêu ra một số
tác giả với những công trình tiêu biểu được chia ra làm hai nguồn tư liệu như sau:
* Bàn về tự nhiên, môi trường:
Mối quan hệ giữa con người với tự nhiên đã được các nhà triết học nghiên cứu
trong lịch sử. Trong triết học Mác, vấn đề này cũng đã được các nhà kinh điển phân

con người hàng năm đã liên tục gióng lên các hồi chuông cảnh báo về bối cảnh tương
lai của trái đất cũng như rất nhiều các bằng chứng khoa học chứng tỏ rằng biến đổi khí
hậu do con người gây ra đang đẩy thế giới đến một thảm hoạ sinh thái cùng những tác
động không thể đảo ngược đối với sự nghiệp phát triển con người. Tuy nhiên, tương lai
chúng ta không phải là định mệnh. Chúng ta có thể dành thắng lợi trong cuộc chiến
chống biến đổi khí hậu, nhưng thắng lợi đó chỉ đạt được khi người dân trên khắp thế

Footer Page 4 of 237.


Header Page 5 of 237.

giới thúc giục hành động và chính phủ các nước đề ra được các giải pháp tập thể cho
mối đe doạ chung.
Vũ Trọng Dung, 2009, Đạo đức sinh thái và giáo dục đạo đức sinh thái, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội. Nhấn mạnh, hơn một thập kỷ qua, khi bàn về vấn đề môi
trường và bảo vệ môi trường, người ta chỉ chủ yếu quan tâm đến khía cạnh kỹ thuật,
công nghệ, kinh tế, y học, luật pháp…; còn những yếu tố nhân văn, đặc biệt là các yếu
tố văn hóa truyền thống dân tộc, đạo đức lối sống hầu như chưa được chú ý đến, mặc
dù đó là những yếu tố rất căn bản và quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi của con
người trong quá trình khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ
môi trường. Vì vậy khi vấn đề bảo vệ môi trường sống là trách nhiệm của mỗi nước và
của cả loài người thì việc xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên
phải được coi là một yêu cầu mới của thời đại đối với phẩm chất con người.
* Bàn về Hồ Chí Minh với vấn đề môi trường:
Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về sử dụng, bảo vệ, quản lý nguồn tài nguyên thiên
nhiên, môi trường sống của chính chúng ta đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm:
Năm 2010, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội cho xuất bản cuốn Về tài nguyên
thiên nhiên. Đây là công trình của tập thể tác giả Lê Văn Yên và Vũ Thị Hương đã tập
hợp những bài viết, bài nói của Hồ Chí Minh về vấn đề tài nguyên thiên nhiên, môi

ở trên là những tài liệu tham khảo qu‎ý giá cho việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh
về vấn đề này.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và sự vận
dụng của Đảng, Nhà nước ta hiện nay trong việc giải quyết vấn đề ô nhiễm môi
trường, đảm bảo an ninh môi trường
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vai trò, ‎ý nghĩa của tự nhiên đối
với đời sống con người và quan hệ giữa con người với tự nhiên (từ những năm hai
mươi của thế kỷ XX đã được Hồ Chí Minh đề cập tới) và vận dụng những nội dung đó
vào việc phân tích vấn đề an ninh môi trường ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.

Footer Page 6 of 237.


Header Page 7 of 237.

4. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở vận dụng phương pháp luận Mác_Lênin, đặc biệt là phương pháp duy
vật biện chứng, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội - nhân
văn, chú trọng các phương pháp phân tích - tổng hợp, lô gic - lịch sử, so sánh, đối
chiếu ...
5. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Mục tiêu nghiên cứu
Làm rõ nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con
người với tự nhiên, và vận dụng tư tưởng của Người vào việc bảo vệ tài nguyên môi
trường ở nước ta trong công cuộc phát triển bền vững đất nước hiện nay.
5.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích và làm rõ những nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan

các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, NXB Chính trị
quốc gia - Sự thật, Hà Nội

4

Vũ Văn Bằng (2010), Con người và môi trường sống, NXB Văn hóa - Thông
tin

5

Bộ Tài nguyên và Môi trường, “Báo cáo môi trường quốc gia năm 2010”

6

Bộ Tài nguyên và Môi trường, “Báo cáo môi trường quốc gia năm 2011”

7

Bộ khoa học công nghệ và môi trường, (1998, 1999, 2000), Báo cáo hiện
trạng môi trường hàng năm

8

Bộ tài nguyên và môi trường (2012), Kịch bản biến đổi khí hậu 2012

9

Bộ Tài nguyên và Môi trường, Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc
(2007), Dự án đói nghèo và môi trường: Lắng nghe tiếng nói của người
nghèo, Hà Nội


Nguyễn Trọng Chuẩn, Tăng trưởng kinh tế và những đảm bảo cần có nhằm
duy trì môi trường cho sự phát triển lâu bền, Tạp chí Triết học, Số 4, 1992

15

Nguyễn Trọng Chuẩn (2006), Những vấn đề toàn cầu trong hai thập niên đầu
thế kỷ XXI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

16

Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (2007), Báo cáo phát triển con người
2007/2008 Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: Đoàn kết nhân loại trong một
thế giới phân cách, NXB Hồng Đức

17

Phạm Ngọc Đăng (2011) Đánh giá môi trường chiến lược (Các dự án chiến
lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển), NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội

18

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

19

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì
quá độ lên CNXH, NXB Sự thật, Hà Nội


25

Võ Nguyên Giáp (2007), Học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB
Công an nhân dân Hà Nội.

26

Kim Hà, Bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp, Sở tài nguyên và môi trường
tỉnh Quảng Ngãi, http//www.quangngai.gov.vn, 09/11/2011

27

Hội bảo vệ thiên nhiên (2010), Bảo đảm an ninh môi trường cho phát triển
bền vững, NXB Khoa học kỹ thuật, Hà Nội

28

Nguyễn Đình Hòa (2005), Sự vượt trước trong tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo
vệ môi trường, Tạp chí Triết học, số 4.

29

Trương Quang Học (2012), Việt Nam thiên nhiên, môi trường và phát triển
bền vững, NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội

30

Nguyễn Hùng Hậu (2013), Tư tưởng của Ph. Ăngghen về vấn đề khủng hoảng
sinh thái, Tạp chí Lý luận chính trị, Số 9, T9 - 12


36

Lê Văn Khoa, Phan Văn Kha, Phan Thị Lạc, Nguyễn Thị Minh Phương, (2009),
Môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường, NXB Giáo dục, Hà Nội

37

Vũ Ngọc Lân (2012), Làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về bảo vệ
tài nguyên, môi trường, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, Kỳ 2 - tháng 10
năm 2012

38

Nguyễn Hiến Lê (1996), Khổng Tử, NXB Văn hóa, Hà Nội

39

Phan Ngọc Liên (1995), Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề
quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

40

Phan Thị Lý, Trần Thanh Hùng, Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong việc
bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững, Trang điện tử Ban quản lý lăng
Chủ tịch Hồ Chí Minh, http//www.bqllang.gov.vn, 10/5/2013

41

C. Mác - Ph. Ăngghen (1994), Toàn tập, tập 3, NXB Chính trị quốc gia, Hà
Nội.

47

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 2, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

48

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 4, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

49

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

50

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 6, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

51

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 7, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

52

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 10, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

53

Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 12, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

54


61

Phạm Thị Oanh (2003), Mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và vấn đề

Footer Page 12 of 237.


Header Page 13 of 237.

đặt ra trong bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay, Luận văn thạc sỹ khoa
học triết học
62

Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (2005), Luật bảo vệ môi trường

63

Hồ Sỹ Quý (2000), Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong sự phát
triển xã hội, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

64

Hồ Sỹ Quý (2003), Con người và phát triển con người trong quan niệm của
C.Mác và Ph. Ăngghen, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

65

Nguyễn Thị Thấn (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh Về bảo vệ môi trường, Tạp
chí Giáo dục, số 114.


hiệu quả hơn nhân tố xã hội - nhân văn trong quản lý nhà nước về tài nguyên

Footer Page 13 of 237.


Header Page 14 of 237.

thiên nhiên và môi trường, Tạp chí triết học, Số 8(171)
72

Lão Tử ( 2001), Đạo đức kinh, NXB Văn học

73

Nguyễn Phước Tương (1999), Tiếng kêu cứu của trái đất, NXB Giáo dục, Hà
Nội

74

Ủy ban khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; Bộ Tài nguyên và
Môi trường; Bộ kế hoạch và Đầu tư; Tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế; Cơ
quan Hợp tác Quốc tế Thụy Điển, 2008, Tài liệu hội thảo: Biến đổi khí hậu và
phát triển bền vững tại Việt Nam, Hà Nội

75

Vũ Thiện Vương (1998), Con người với tư cách là một thực thể sinh học - xã
hội, Tạp chí triết học (Số 5)

Footer Page 14 of 237.