I H C THÁI NGUYÊN
TR

NG

I H C NÔNG LÂM

NGUY N V N TU N

Tên

tài:

TÌNH HÌNH CH N NUÔI L N NÁI SINH S N VÀ PHÒNG TR B NH
PHÂN TR NG L N CON T I TR I L N NGUY N THANH L CH XÃ BA
TR I, HUY N BA VÌ, THÀNH PH

HÀ N I

KHÓA LU N T T NGHI P

H

ào t o: Chính quy

Chuyên ngành: Ch n nuôi thú y
Khoa: Ch n nuôi - Thú y
Khóa h c: 2011 – 2015

Thái Nguyên, n m 2015


Khoa: Ch n nuôi Thú y
Khóa h c: 2011 – 2015
Gi ng viên HD: ThS. Nguy n Thu Trang

Thái Nguyên, n m 2015


i

Trong su t th i gian h c t p và rèn luy n t i tr
Thái Nguyên và th i gian h c t p

ng

i h c Nông Lâm

tr i l n Nguy n Thanh L ch - xã Ba Tr i -

Huy n Ba Vì - thành ph Hà N i, em ã nh n

c s quan tâm giúp

c a

ch tr i, các công nhân, k s trong tr i.
hoàn thành khóa lu n này, em ã nh n

c s giúp

c a các th y


em trong quá trình th c hi n

Cu i cùng em xin

c cám n s

th y cô, gia ình và b n bè ã

tài.
ng viên, khích l , giúp

ng viên giúp

c a các

em hoàn thành t t vi c h c

t p, nghiên c u c a mình trong su t quá trình h c t p v a qua.
Em xin chân thành c m n !
Thái nguyên, ngày , tháng , n m 2015
Sinh viên

Nguy n v n Tu n


ii

Trang
B ng 4.1. Kh u ph n n cho àn l n .............................................................. 35

N .......................................................................................... i

DANH M C CÁC B NG ...................................................................... ii
DANH M C CÁC T

VI T T T ........................................................ iii

M C L C .............................................................................................. iv
Ph n 1: M
1.1.

U................................................................................... 1

tv n

........................................................................................ 1

1.2. M c tiêu c a

tài ........................................................................... 1

1.3. Ý ngh a c a

tài ............................................................................. 2

1.3.1. Ý ng a th c ti n ....................................................................................... 2
1.3.2. Ý nh a khoa h c ...................................................................................... 2
Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U ......................................................... 3
2.1 C s khoa h c c a



NGHIÊN C U ..................................................................................... 30
3.1.

it

ng và ph m vi nghiên c u ................................................... 30

3.2.

a i m và th i gian nghiên c u.................................................... 30

3.3. N i dung nghiên c u....................................................................... 30


v

ng pháp nghiên c u và các ch tiêu theo dõi ............................ 30

3.4. Ph
3.4.1. Ph

ng pháp nghiên c u....................................................................... 30

3.4.2. Các ch tiêu theo dõi.............................................................................. 31
3.4.3. Ph

ng pháp theo dõi và xác

3.4.4. Ph

5.2.

ngh ........................................................................................... 53

TÀI LI U THAM KH O


1

Ch n nuôi là m t ngành có truy n th ng lâu
n

c nông nghi p nh Vi t Nam.

i và ph bi n

m t

c bi t là ngành ch n nuôi l n chi m v trí

quan tr ng trong ngành ch n nuôi và g n bó m t thi t v i bà con nông dân.
ây là ngu n cung c p th c ph m có giá tr v i t tr ng cao và ch t l
cho con ng

ng t t

i, ngoài ra còn là ngu n cung c p phân bón cho ngành tr ng tr t,

cung c p nguyên li u cho s n xu t biogas làm nguyên li u



Xu t phát t nhu c u th c ti n s n xu t,
nhi m khoa Ch n nuôi Thú y –

ng

h n ch d ch b nh, nâng cao

m b o gi ng t t thì c n nâng cao ch t l

cao. Bên c nh ó c ng c n ph i
t t,

u t v ph

cs

ng ý c a Ban ch

i h c Nông Lâm Thái Nguyên cùng v i s

ng d n và c s n i th c t p, chúng tôi th c hi n

tài: “Tình hình ch n nuôi l n nái sinh s n và phòng tr b nh phân tr ng
l n con t i tr i l n Nguy n Thanh L ch, xã Ba Tr i, huy n Ba Vì, Thành
ph Hà N i.”

- Th c hi n ph

ng châm “h c i ôi v i hành, lý thuy t g n li n v i

ình ch n nuôi l n nái, l n con theo h

- K t qu c a
nghiên c u ti p theo.

ng công nghi p.

tài có th làm tài li u tham kh o

ph c v cho các


3

2.1.1.1. K thu t ch n nuôi l n nái ch a
K thu t ch n nuôi l n nái ch a có vai trò quan tr ng trong dây chuy n
s n xu t l n con gi ng. M c ích và yêu c u k thu t ch n nuôi l n nái có
ch a nh m

m b o cho thai phát tri n bình th

non, m i n a
th

ng, d tr
- Ph

ng, không b x y thai ho c

nhi u con, l n con có s c s ng cao, l n m phát tri n bình

u tiên.
n khi

.

Vi c phát hi n l n nái ch a k 2 d dàng h n ch a k 1 vì bào thai lúc
này phát tri n m nh, b ng to và x h n. Trong th c ti n có nhi u ph
pháp phát hi n l n có ch a nhanh và chính xác nh ph
chu k
o, ph

ng d c c a l n nái, dùng máy siêu âm, ph
ng pháp ch n oán trong phòng thí nghi m.

ng

ng pháp c n c vào

ng pháp o i n tr âm


4

ng pháp c n c vào chu k

Ph

ng d c c a l n nái là sau khi ph i

gi ng 21 ngày mà không th y có bi u hi n

u phân chia nhanh chóng t m t kh i t bào thành các lá phôi.

ng

th i k này, nhau thai ch a hình thành nên c th m ch a có s b o v

h p t . Giai o n này ph i chú ý khâu ch m sóc, nuôi d

ng, qu n lý

y

và khoa h c.
+ Giai o n ti n thai (23 – 38 ngày): Giai o n này b t

u hình thành

các c quan, b ph n c a c th . Th i k này nhau thai ã hình thành nên ã
có s liên h gi a c th m và con, l n m

ã có th b o v

c cho phôi

thai c a mình.
+ Giai o n thai nhi (39 –
nh t v th tích và kh i l
thành

y

y m nh các quá trình này

ng th i v i quá trình trao

c

y

i ch t và

c th m c ng nh

i nhi t là quá trình tích l y

ng trong c th m t ng d n. Trong th i gian l n nái ch a,


5

c th trao

i ch t m nh, quá trình

bình kh i l

ng l n nái t ng lên

ng hóa l n h n quá trình d hóa. Trung
20 – 30 ngày cu i c a th i k ch a. Qua


ng h p

m môi tr

môi
ng cao

m cao k t h p v i nhi t

cao.
- K thu t nuôi d
Nuôi d

ng l n nái ch a

ng l n nái ch a chúng ta c n cung c p dinh d

ng

áp ng

nhu c u cho s phát tri n c a bào thai, nhu c u duy trì c a b n thân l n m ,
m t ph n tích l y cho s ti t s a nuôi con sau này. Riêng
l a

u thì c n thêm dinh d

i v i nái h u b

ng cho b n thân ti p t c l n lên n a.

nh l

nuôi

phát tri n c a bào thai r t nhanh, vì v y c n

ng cho bào thai phát tri n

giai o n cu i

l n

ng s sinh theo yêu c u c a t ng gi ng.

ng th c n cho l n nái ch a/ngày chúng ta c n chú ý

n các y u t sau: gi ng và kh i l

ng nái ch a, giai o n ch a, th tr ng

c a l n nái, tình tr ng s c kh e c a l n nái, nhi t
l

ng ch y u cho l n nái

môi tr

ng và ch t

ng th c n. Ví d nh nái ch a k 2 cho n nhi u h n nái ch a k 1, l n

thì th c n c n b sung
chuy n hóa th c n
n

m

y

các th c n, khoáng và vitamin

ch ng táo bón. Tr

phòng b nh c ng vú sau

c khi

t ng c

ng

m t tu n c n gi m th c

.

S b a n/ ngày: Ngày cho n hai b a sáng, chi u. Cho n th c n tinh
tr

c, n rau xanh sau n u có. Cung c p

n


c lúc l n nái

các ch t dinh d
d

c n gi m s l

ng th c n, nh ng c n duy trì

ng b ng cách cho n các lo i th c n có giá tr dinh

ng cao.
Không cho l n nái ch a n nh ng lo i th c n có ch t

c, th c n b

hôi th i, m c, các ch t kích thích d gây s y thai nh lá th u d u, khô d u
bông, ho c b ng bã r

u. Không nên s d ng quá nhi u th c n khô d u


7

nuôi l n nái có ch a, s t o cho c b p và m l n con bi n tính, l n con

ra

y u t, t l nuôi s ng kém.

Trong i u ki n ch n nuôi có bãi ch n th thì
chú ý cho l n nái v n

ng, nh t là

t ng t.

i v i l n nái ch a k 1

i v i l n nái quá béo. Th c t

ã ch ng

minh r ng, m t c s ch n nuôi khó kh n v tài chính, tiêu chu n và kh u
ph n n th p, nh ng n u chú ý ch n th nhi u,
v i m t s th c n mà l n tìm ki m
sinh tr

cv n

ng h p lý, k t h p

c s làm cho l n m kh e m nh, thai

ng t t, l n con có s c s ng cao.

Th i gian v n

ng h p lý là 1 – 2 l n trên ngày v i 60 – 90 phút/ l n,


T m ch i cho l n ch a là i u r t c n thi t, có tác d ng làm s ch da,
thông l chân lông

làm t ng c

ng trao

i ch t, tu n hoàn, t o c m giác

d ch u, l n c m th y tho i mái, kích thích t ng tính thèm n, phòng ch ng
b nh ký sinh trùng ngoài da. Ngoài ra còn t o i u ki n g n g i gi a ng

i và


8

l n nái

thu n ti n cho vi c nuôi d

ng ch m sóc l n nái khi

cho l n ch a c n ti n hành hàng ngày,

. Vi c t m

c bi t là mùa hè nóng b c, ngoài các

tác d ng k trên còn có tác d ng ch ng nóng cho l n ch a.


ng

n l n.

M i nái ch a c n có m t phi u theo dõi v hình th c ch a nh th i gian
ch a, nh ng bi n c s y ra trong quá trình mang thai, nguy c s y thai, t l
ch t thai…

có bi n pháp s lý

phòng.

Bên c nh ó thì chúng ta ph i chú tr ng
nái ch a. Tr

c khi chuy n l n nái sang chu ng

n công tác thú y

iv il n

, ô chu ng c n

cc r a

s ch, phun sát trùng b ng thu c sát trùng Crezin 5% ho c b ng lo i thu c sát
trùng khác.
Tr


9

C n tiêm vacxin E.coli cho l n nái ch a vào lúc 6 tu n và 2 tu n tr
khi

, li u l

ng: 2 ml/con, tiêm b p.

L n nái
ngày

c

c

a t chu ng b u sang chu ng

t 5 – 7 ngày so v i

d ki n.

2.1.1.2. K thu t ch n nuôi l n nái nuôi con
M c ích c a ch n nuôi l n nái nuôi con là áp d ng các bi n pháp khoa
h c

t ng s n l

sinh tr


. Th c n tinh t t nh g o t m,

ng v t, các lo i khoáng, vitamin…

Không cho l n nái nuôi con n các lo i th c n th i m c, bi n ch t,
h h ng.
Th c n h n h p cho l n nái nuôi con dùng trong ch n nuôi công nghi p
ph i

mb o

úng quy

protein, n ng l

nh nh n ng l

ng và các thành ph n vitamin, khoáng theo

ng trao

i 3100 Kcal, protein 15%, Ca t 0,9 –

1,0 %, P 0,7 %.
L

ng th c n cho l n nái nuôi con

- Trong quá trình nuôi con, l n nái



n ngày cai s a cho l n m

n theo công th c tính:

ng th c n/ nái/ ngày = 2 kg + (s con x 0,35 kg/con)

+ S b a n trên ngày: 2 b a (sáng, chi u)
+ N u l n m g y thì cho n thêm 0,5 kg, l n m béo thì b t i 0,5 kg
th c n/ ngày.
+ Ngoài ra cho l n nái n t 1 – 2 kg rau xanh/ ngày sau b a n tinh, n u
có rau xanh.
+ M t ngày tr

c khi cai s a, cho l n m

n gi m i 20 – 30 %

+ Ngày cai s a cho l n m nh n n.
+

i v i nh ng l n nái có s con l n h n 10, àn con m p, l n m g y

thì cho l n m

n theo kh n ng (không h n ch ) b ng cách t ng s b a n/

ngày cho l n m .
i v i l n nái n i
Công th c tính nhu c u th c n cho l n nái n i nuôi con/ 1 ngày êm:

+ L n nái nuôi con trong th i gian m i
nh ng cho n làm nhi u l n, th
gi a các b a nên chia

ng m t ngày cho n 3 – 4 b a. Kho ng cách

u nhau.

+ Cho n úng gi , úng tiêu chu n quy
+ Cung c p

n

m i b a cho n m t ít m t,

nh.

c u ng cho l n nái nuôi con.

+ Khi chuy n sang dùng th c n cho giai o n nuôi con,
nh h

ng

n quá trình tiêu hóa do thay

tránh gây

i th c n, ta ph i thay d n d n.



ng, khi cho v n

ng chú

phòng c m l nh, b n vú, nh ng l n nái có vú quá s thì ch cho v n

trong sân ch i. Trong ch n nuôi công nghi p, h u h t l n nái nuôi con
nh t trong các c i
dinh d

, không

ng c a th c n,

cv n

ng, vì v y ph i chú ý

ng
ub

n thành ph n

c bi t là các khoáng và vitamin.

+ Chu ng tr i c a l n nái nuôi con yêu c u ph i
s ch s , không có mùi hôi th i, m
tr i, máng n s ch s . Nhi t



l n con

ng phát tri n nhanh,

t kh i l

ng cai s a cao, khi nuôi

ng th i là c s

t o gi ng t t và

c s c s ng c a l n con.
c tiên là khâu tr c

ph i

mb o

t l s con s sinh còn s ng

cao nh t, ây là công vi c r t c n thi t, l n con
xô m m s ch theo trình t mi ng, m i,

ra

c lau khô b ng v i

u, mình, b n chân. Sau ó c t r n,

i hoàn toàn v

nh trong c th m

ng bên ngoài. Do v y n u nuôi

ng không t t, l n con d b m c b nh, còi c c, t l nuôi s ng th p.
M t khác, lúc này l n con m i

v a

còn y u t, ch a nhanh nh n. L n m

xong, c th còn m t m i, i

ph c, nên d
o n này

ng còn n ng n vì s c kh e ch a h i

è ch t l n con. C n nuôi d

ng ch m sóc t t l n con

giai

gi m t l ch t.

- Th i k 3 tu n tu i:
Là th i k kh ng ho ng th 2 c a l n con, do quy lu t ti t s a c a l n


y u t cai s a gây nên. M c khác th c n thay

i, chuy n t th c n ch y u

là s a l n m sang th c n hoàn toàn do con ng
này, n u nuôi d
b nh

i hoàn toàn, do

i cung c p. Nên giai o n

ng ch m sóc không chu áo, l n con r t d còi c c, m c

ng tiêu hóa, hô h p.
Chú ý: Trong ch n nuôi l n nái theo ph

ng th c công nghi p, ti n

hành cai s a lúc 21 ngày thì th i k kh ng ho ng th 2 và th 3 trùng nhau,
hay nói cách khác ta làm gi m
K thu t nuôi d
+ Cho bú s a

c m t th i k kh ng ho ng c a l n con.

ng l n con theo m g m các thao tác c b n sau:
u và c


u. Sau kho ng 2 gi , n u l n m

c bú tr

u có hàm l

xong thì nên cho

c.
ng các ch t dinh d

u g p 2 l n so v i s a th

ng gama globulin mà s a th

ng r t cao. Hàm l

ng protein

ng, vitamin A g p 5 – 6 l n, vitamin C

g p 2,5 l n, vitamin B1 và s t g p 2,5 l n.
l

iv ic

c bi t trong s a

u có hàm


ng s a ti t ra

các vú ph n

ng c nhi u h n nh ng vú ph n b ng, mà l n con trong m t ô th
to con nh không
th

ng tranh bú
ng

u nhau. N u
nh ng vú ph n tr

u c a àn l n con r t th p, tr

bú

cs b

l n con t bú thì nh ng con to kh e
c ng c có nhi u s a h n, d n

nt l

ng h p nh ng con l n y u không tranh

ói làm cho t l ch t c a l n con cao. Khi c

u tiên nh ng con l n nh y u

u, khi l n con ch a n

ti p nh n t ngu n s a m không
c n

c, l

ng s t mà l n con

cho nhu c u c a c th , vì v y l n con

c b sung thêm s t.
Nhu c u s t c n cung c p cho l n con

mg/ngày. Trong
mg/ngày, l

ó l

30 ngày

ng s t l n m cung c p t

u sau

s a ch

là 210
t 10 – 20



lúc 10 – 13 ngày tu i. Tr i l n Nguy n Thanh L ch ti n hành cai s a cho l n
con lúc 21 ngày tu i nên chúng tôi b sung s t m t l n.
Tri u ch ng i n hình c a thi u s t là thi u máu, hàm l

ng Hemoglobin

gi m. Khi thi u s t, da l n con có màu tr ng xanh, ôi khi l n con b a ch y,
a phân tr ng, l n con ch m l n có khi t vong.
Có th b sung s t b ng cách tiêm ho c cho n nh ng ng
tiêm

c . Không nên tiêm

c ng có th v t s t d th a l u

mông do có th làm h i

i ta th

ng

n dây th n kinh và

thân th t m bán.

T p cho l n con n s m:
M c ích c a vi c cho l n con n s m là
l n con. L n con n



i v i l n nái

kém, có khi t l hao h t lên t i 30%, s làm gi m s l a

c nuôi

trong m t n m

(t l hao h t trung bình c a l n nái là 15%).
- Nâng cao
r ng kh i l

c kh i l

ng cai s a l n con, qua nghiên c u cho th y

ng cai s a ch u nh h

khi ó ch u nh h

ng t i 57% c a th c n b sung, trong

ng c a s a m kho ng 38% và kh i l

ng s sinh là 5%.

Qua nhi u thí nghi m và th c t ch ng minh r ng nh ng l n con
s m thì t ng kh i l



n 8 kg.

ng ép thành d ng m nh nh c m, th m

ngon, v sinh s ch s . V i chu ng l n nái

c i, máng t p n

ng n l n

con. V i chu ng l n nái nuôi con n n truy n th ng thì máng t p n
s

vào ô

i m l n con. R c th c n vào máng ít m t và nhi u l n trong ngày

th c n luôn m i, mùi th m h p d n cho l n con n.
N ut p

u

c t p n thì

n 30 ngày tu i l n con m i n thêm

tùy thu c vào l
h n và ng


p. Vi c qu n lý t t s làm gi m s l n ch t và

có th t ng thêm 2 l n con cai s a/ l n m / n m.

2.1.3.1. S ti t s a c a l n nái
S ti t s a c a l n nái trong quá trình nuôi con là m t quá trình sinh lý
ph c t p, do có

c i m khác v i các gia súc khác là b u vú c a l n nái

không có b s a nên

l n nái không có s d tr s a trong b u vú, do v y


17

l n m không ti t s a tùy ti n

c và l n con không ph i lúc nào c ng bú

cs al nm .
Quá trình ti t s a c a l n nái là m t quá trình ph n x do nh ng kích
thích vào b u vú gây nên. Ph n x ti t s a c a l n nái t
chuy n d n t tr

ng

i ng n và


u vú, hai chân tr

c

p th ng vào b u vú, n m im mút

t ti t s a c a l n m . Do th i gian ti t s a c a l n m r t ng n ch

kho ng 25 – 30 giây, nên m t ngày l n con ph i bú nhi u l n v i
nhu c u. Trong nh ng ngày
m il nl
L

so v i

u sau khi sinh l n con bú t 20 – 25 l n/ ngày,

ng s a ti t kho ng 25 – 35 g/ con.
ng s a c a l n nái ti t ra t ng cao d n t lúc m i

ngày sau khi

, cao nh t lúc 21

, sau ó gi m d n, vì v y trong ch n nuôi nên ti n hành cai

s a s m cho l n con.
S a l n m có vai trò r t quan tr ng trong vi c nâng cao t l nuôi s ng
c a l n con, s a l n m luôn



c l y t máu, s a l n m
g i là s a

u. S a

c ti t ra

u có

c i m là

c và h i m n, khi un d ng ng k t. Thành ph n dinh d

u khác h n so v i s a th

protein, vitamin…
ch t khô

ng, trong s a

u cao h n so v i s a th

t 22,30% cao h n so v i s a th

u có các thành ph n nh

ng. Trong s a

ul

nh ng gi

u sau khi sinh (trong vòng 24 gi

[19]. Do v y s a
S nl
n ng l

u óng vai trò quan tr ng

u tiên) (Bourne và cs, 1969)
i v i l n con theo m .

ng s a c a l n m trong vòng 5 ngày

ng là 1202 Kcal/kg, l

u sau

là 4,55 kg/ ngày,

ng v t ch t khô, khoáng, ch t béo và

ng

lactose là 19,2; 0,47; 6,41; 6,88 và 5,16% theo th t .
2.1.3.2. Các y u t

nh h



ng

c c i t o. Ví d
i B ch nuôi t i

n kh n ng su t s a trong th i

u c a quá trình ti t s a. L n m g y y u thì kh n ng ti t s a kém h n