TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM
-----

-----

PHAN ÌNH DI P
Tên tài:
“NGHIÊN C U S SINH TR NG PHÁT TRI N C A M T S GI NG
S N M I T I HUY N PHÚ L NG T NH THÁI NGUYÊN N M 2014”

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
Khóa h c
Gi ng viên h ng d n

IH C

: Liên thông chính quy
: Tr ng tr t
: Nông H c
: 2013 – 2015
: Th.S Nguy n Th Ph ng Oanh

Thái Nguyên, n m 2014


tài.

Tôi xin chân thành c m n lãnh
huy n Phú L

ng

ng,

o phòng Nông Nghi p và PTNT

ng t nh Thái Nguyên ã t o i u ki n c s v t ch t, th i gian

và k thu t cho tôi th c hi n
Cu i cùng tôi xin
th c hi n và hoàn thành

tài này.

c c m n gia ình, b n bè ã nhi t tình giúp
tài.

Tôi xin chân thành c m n!
Sinh viên

Phan ình Di p

tôi


Ch

ng 1. T NG QUAN TÀI LI U ............................................................. 4

1.1. Ngu n g c, giá tr dinh d

ng c a cây s n .............................................. 4

1.1.1. Ngu n g c ............................................................................................ 4
1.1.2. Giá tr dinh d

ng ................................................................................ 5

1.2. Tình hình s n xu t, tiêu th s n trên th gi i và

Vi t Nam ................... 7

1.2.1. Tình hình s n xu t và tiêu th s n trên th gi i ..................................... 7
Toàn th gi i .................................................................................................. 8
1.2.2. Tình hình s n xu t và tiêu th s n

Vi t Nam ................................... 11

1.3. Tình hình nghiên c u, ch n t o gi ng s n trên th gi i và Vi t Nam..... 17
1.3.1. Tình hình nghiên c u và ch n t o gi ng s n trên th gi i ................... 17
1.3.2. Tình hình ngiên c u, ch n t o gi ng s n m i

Vi t Nam .................. 21

1.3.3. Tình hình nghiên c u th i v thu ho ch s n ....................................... 23

tham gia thí nghi m ...................................................................................... 27
3.1.1. T l m c m m và th i gian m c m m c a các dòng, gi ng s n......... 27
3.1.2. T c

t ng tr

ng chi u cao cây c a các dòng, gi ng s n ................ 28

3.1.3. T c

ra lá c a các dòng, gi ng s n .................................................. 30

3.1.4. Tu i th lá c a các dòng, gi ng s n thí nghi m .................................. 31
3.1.5. M t s
Ch

c i m nông h c c a các dòng, gi ng s n thí nghi m .......... 33

ng 4. K T LU N VÀ

NGH ......................................................... 35

4.1. K t lu n ................................................................................................. 35
4.2. Ki n ngh ............................................................................................... 35


DANH M C CÁC T , C M T

VI T T T


ng s n trên Th gi i........................ 7

giai o n 2005 - 2012 ..................................................................................... 7
B ng 1.3: Di n tích, n ng su t, s n l

ng s n

B ng 1.4: Di n tích, n ng su t và s n l
B ng 1.5. Di n bi n di n tích, s n l

m ts n

c trên th gi i ..... 8

ng s n c a Vi t Nam ................... 11

ng s n c a các vùng tr ng s n c a

Vi tNam t n m 1995-2010 ......................................................................... 13
B ng 3.1. T l m c m m c a các dòng, gi ng s n ...................................... 28
tham gia thí nghi m ...................................................................................... 28
B ng 3.2. T c

t ng tr

ng chi u cao cây c a các dòng, gi ng s n.......... 29

tham gia thí nghi m ...................................................................................... 29
B ng 3.3. T c


c tr ng trên 100 n

c t 300 v

c tr ng cách

ng th c quan tr ng trên th gi i và
B c

c có khí h u nhi t

n 300 v

Nam; cây s n hi n

i và c n nhi t

i thu c ba châu

l c: Châu Á, Châu Phi và Châu M La tinh [2].
Cây s n có ti m n ng to l n là cây tr ng c a th k 21 (FAO 2013) v i
nhi u công d ng làm l

ng th c, th c ph m (Food), th c n gia súc (Feed)

nhiên li u sinh h c (Fuel) ch bi n tinh b t (Flour) dùng trong công nghi p
th c ph m, bún mi n mì n li n, sirô, n
sinh h c... Th tr

c gi i khát, bao bì, h v i, màng ph


ng

s n ã t ng 4,98 l n, n ng su t s n ã t ng g p ôi, ch y u do áp d ng các
gi ng s n m i và quy trình thâm canh. Nh ng gi ng s n ph bi n
hi n có KM94, KM140, KM98-5, KM98-1, SM937-26 v i t l t

Vi t Nam
ng ng

75,54 %, 5,40%, 4,50%, 3,24%, 2,70% c a t ng di n tích thu ho ch s n n m 2010.


2

Vi t Nam, s n là cây l
s n th c s

ng th c quan tr ng,

ng sau lúa, ngô. Cây

ã tr thành cây hàng hoá góp ph n r t l n trong công cu c xoá

ói gi m nghèo cho các h nông dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa.
t khi tr thành nguyên li u s n xu t ethanol ã ánh d u m t b

c bi t,

c ngo t l n


n n m 2025 v i m c tiêu: Phát tri n nhiên
ng m i tái t o

nhiên li u hoá th ch truy n th ng góp ph n
b o v môi tr

c

thay th m t ph n

m b o an ninh n ng l

ng và

ng.

Tuy nhiên, hi n nay n ng su t, s n l
trong ó có

án phát tri n nhiên li u sinh

Thái Nguyên ch a n

ph c v cho chi n l

ng s n t i nhi u

a ph



2. M c ích, yêu c a
2.1. M c ích c a

tài
tài

Theo dõi s sinh tr

ng, phát tri n c a các dòng, gi ng tham gia thí

nghi m.
2.2. Yêu c u c a

tài

- Nghiên c u
trong i u ki n

a ph

3. Ý ngh a c a

tài

c i m sinh tr

ng, phát tri n c a các dòng gi ng s n

ng;



4

Ch

ng 1

T NG QUAN TÀI LI U
1.1. Ngu n g c, giá tr dinh d

ng c a cây s n

1.1.1. Ngu n g c
Cây s n có tên khoa h c là Manihot esculenta crantz có hoa h t kín, có 2
lá m m và thu c h th u d u có t i h n 300 chi và 8000 loài phân thành 17
nhóm, có b nhi m s c th 2n = 36. Nhi u tài li u cho bi t cây s n có ngu n
g c

vùng nhi t

i c a Châu M La Tinh và

c tr ng cách ây kho ng

5000 n m [17].
Trung tâm phát sinh c a cây s n

c gi thuy t t i



c

c phát hi n

c công nguyên [12].

Các công trình nghiên c u g n ây c a nhi u tác gi k t lu n r ng: Cây
s n có ngu n g c ph c t p và có b n trung tâm phát sinh ó là: Brazil có hai
trung tâm, còn l i là
Cây s n

Mehicô và Bolivia.

c ng

iB

ào Nha

th k 16. Tài li u nói t i s n
1558.

châu Á, s n

th k 18. S n

a

n Congo (châu Phi) vào kho ng


c canh

n Nam. Di n tích s n

ông Nam B , Tây Nguyên, vùng núi và trung du

phía B c và ven bi n Nam Trung B , ven bi n B c Trung B [7].
1.1.2. Giá tr dinh d

ng

Theo s li u công b c a T ch c L ng th c và Nông nghi p th gi i (FAO),
hàm l ng dinh d ng trong c s n (tính trên 100 gam ph n n
N

c

c) nh sau:

: 65,5%

Protein

: 1,0%

Lipit

: 0,2%



ng khô c a c , trong ó:

+ Tinh b t: 84 - 87%
+

ng t ng s : 4% bao g m saccharoza (71%); glucoza (13%);

fructoza (9%) và mantoza (3%).
- Các ch t khác v i hàm l

ng th p: Protein, lipid, m t s khoáng ch t

ch y u (P, K, Ca, Mg,…), m t s vitamin (C, B1,B2,…).
Thành ph n dinh d

ng khác bi t tu gi ng, v tr ng, s tháng thu

ho ch sau khi tr ng và k thu t phân tích.


6

V ph m ch t: H t tinh b t s n r t nh ,
h t b t s n th

ng m n,

ng kính 0,015 - 0,025mm,



ng ch a 160

i. Lá s n ng t là m t lo i rau r t b d

làm gi m hàm l

n mà nên mu i d a ho c ph i khô
khác làm bánh thì hàm l

c t [HCN] áng k . Các

ng HCN. Lá s n

ng nh ng

ng không nên lu c

làm b t lá s n ph i h p v i các b t

ng HCN còn l i không áng k [5].

B ng 1.1: Thành ph n dinh d

ng trong m t s lo i cây tr ng dùng làm

th c n cho gia súc
N ng l

Ch t


0,3

295

Lá cây keo d u

257

70,0

36,0

3,8

0,7

780

C Stylo

223

35,0

61,0

3,1

0,5


Lá s n

257

65,9

38,2

3,0

0,9

726

B t lá s n

897

57,0

139,8

11,0

6,3

2349

204


Ngu n: Giáo trình ch n nuôi - NXB Nông nghi p Hà N i, 2000
Qua s li u

b ng 1.1 ta th y: L

lá s n, b t lá s n, bã s n
n cho gia súc khác.

t

ng v t ch t khô c a c s n c v ,

u cao h n so v i m t s cây dùng làm th c

c bi t trong c s n c v có hàm l

protein thô, x thô, canxi, photpho và n ng l
h n so v i các lo i th c n khác.
trong c s n là r t cao, áp ng

ng trao

ng ch t khô,
i

u cao h n

i u này ch ng t thành ph n dinh d


b ng 1.2.

B ng 1.2: Di n tích, n ng su t và s n l

ng s n trên Th gi i

giai o n 2005 - 2012
N m
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012

Di n tích
(tri u ha)
18,42
18,63
18,49
18,45
18,83
18,56
19,64
19,99

N ng su t
(t n/ha)

n 2012. Trong ó, di n tích tr ng

s n trên toàn Th gi i n m 2012 t ng 8,52% (t
n ng su t t ng 14,86% (t
(t

ng ng v i 1,57 tri u ha),

ng ng 1,66 t n/ha) và s n l

ng ng 50,6 tri u t n) so v i n m 2005. Có

l

c phát tri n l

ng s n trên th

ng t ng 24,57%

c k t qu

ó là do chi n

ng th c toàn c u ã th c s coi tr ng giá tr c a cây s n.

B ng 1.3: Di n tích, n ng su t, s n l

ng s n


12,0
9,173

121,361
37,504
15,050

Angola
Ghana
Mozambique
Châu M

1,047

13,241

13,859

Brazil

0,875
0,950
2,678
1,773

15,433
6,0
12,395
13,734


Châu Á
Indonesia

0,147
3,892
1,183

4,073
19,216
20,217

0,5995
74,779
23,909

Thái Lan

1,168

18,833

22,006

Vi t Nam

0,496

17,179

8,522

Châu Phi, Châu Á chi m 21,2% và Châu M là 14%.

Qua b ng trên ta th y, Châu Á cùng v i Châu Phi và Châu M là m t
trong ba vùng s n quan tr ng c a th gi i. Di n tích s n Châu Á hi n có
3,892 tri u ha, s n l
su t s n

ng 74,779 tri u t n

Châu Á hi n

t n/ha. Indonesia là n
tri u ha - s n l

t bình quân 19,216 t n/ha cao h n Châu Phi 6,821
c có di n tích tr ng s n l n nh t châu Á v i 1,183

ng 23,909 tri u t n.

S n xu t s n t i Châu Á t ng
cu i nh ng n m 70 và
S n xu t s n

ng th hai sau Châu Phi, n ng

m c cao c a 3%/n m trong th i gian

u 80, nh ng n m 90 s n xu t s n phát tri n ch m l i.

c phát tri n khá nhanh tr l i


n là Indonesia và Vi t Nam. Th tr

Thái Lan là Trung Qu c,

c khác.

ng xu t kh u s n toàn c u,

ng xu t kh u s n ch y u c a

ài Loan, Nh t B n và c ng

ng châu Âu v i t

tr ng xu t kh u s n kho ng 40% b t và tinh b t s n, 25% là s n lát và s n
viên [21].


10

Giá s n trên th tr

ng th gi i bi n

ng nhi u.

u n m 2008 t ng

m nh, có th i i m giá s n lát nh p kh u vào Trung Qu c


các n

t

c ang

c ã phát tri n kho ng 0,40 tri u t n.

c ang phát tri n d báo

c ã phát tri n là 20,5 tri u t n. Kh i l

c u s d ng làm l

các n

c s

t 254.60 tri u t n so
ng s n ph m s n toàn

ng th c th c ph m d báo nhu c u là 176,3 tri u t n

và th c n gia súc 53,4 tri u t n.
T c

t ng hàng n m c a nhu c u s d ng s n ph m s n làm l

th c, th c ph m và th c n gia súc



11

2020,

c tính t c

tiêu th s n ph m s n t ng hàng n m c a châu M

La Tinh là 1,3%, châu Phi là 2,44% và châu Á là 0,84 - 0,96%.
Cây s n ti p t c gi vai trò quan tr ng t i nhi u n
c bi t là các n

c vùng

c thu c châu Á,

ông Nam Á - n i cây s n có t ng di n tích

th ba sau lúa, ngô và t ng s n l

ng

ng

ng th ba sau lúa và mía [22].

1.2.2. Tình hình s n xu t và tiêu th s n


B ng 1.4: Di n tích, n ng su t và s n l

ng s n c a Vi t Nam

giai o n 2005 - 2012

2005

Di n tích
(nghìn ha)
425,50

N ng su t
(t /ha)
157,84

S n l ng
(tri u t n)
6,71

2006

475,20

163,77

7,78

2007


550.81

177,30
177.6

9, 89
9.7

N m

Ngu n: FAO STAT, 2012 [19]


12

Qua s li u b ng 1.4 cho th y, tình hình s n su t s n qua các n m t ng
c v di n tích, n ng su t và s n l

ng. Di n tích tr ng s n Vi t Nam trong

giai o n 2005 - 2012 t ng 29,45% (t
su t s n n m 2012 t ng 12,51% (t

ng ng v i 125,31 nghìn ha), n ng

ng ng 19,76 t /ha) so v i n m 2005 và

m c t ng hàng n m t 1 - 3%. S n l

ng n m 2012


i k t c u th tr

ng s n Vi t Nam theo h

nông thôn. Hi n nay, c n
nguyên li u s n

ng có l i cho nông nghi p và

c ã có 5 nhà máy nhiên li u sinh h c s d ng

các t nh Bình Ph

Ninh Thu n. Ngoài ra, c n
b t s n khô xu t kh u. Th tr

c, Tây Ninh, Phú Th , Qu ng Nam và

c hi n này ã có trên 30 nhà máy ch bi n tinh
ng nh p kh u tinh b t s n khô c a Vi t Nam

g m: Trung Qu c, Nh t B n, Hàn Qu c, Tây Âu,...
Vi t Nam s n là m t trong b n cây tr ng, có vai trò quan tr ng
trong chi n l
n

c an toàn l

ng th c qu c gia sau lúa và ngô. Vi t Nam là

u

nh kho ng 450

nghìn ha nh ng s t ng n ng su t và s n l

ng s n b ng cách ch n t o và phát

tri n các gi ng s n t t có n ng su t c t

i và hàm l

ng tinh b t cao, xây

d ng và hoàn thi n quy trình k thu t canh tác s n b n v ng và thích h p vùng
sinh thái [8].
C n

c ta hi n có 6 vùng tr ng s n v i di n tích, n ng su t, s n l

c a m i vùng khác nhau. Di n tích, n ng su t, s n l
s n

Vi t Nam

c th hi n

ng

ng c a các vùng tr ng


2000

2005

2010

9,9

8,5

7,3

79,0

87,9

92,4

108,8

Vùng núi trung du phía b c 80,4 82,1

89,4

104,6

606,3

678,5


133,2

283,7

351,5

1.446,6

2.179,5

Vùng ông Nam B

49,3

16,1

98,8

90,1

560,8

154,3

2.270,5

2.283,3

B Sông C u Long

các t nh mi n núi phía B c, ven

Vi t Nam kho ng 66% di n tích c a


14

s n

c tr ng trên

t khác. S n a

t

i núi, 40% di n tích còn l i

t có

pH t 4,5 - 6,0.

T i mi n B c Vi t Nam, s n

c tr ng ch y u

i núi và kho ng 68% c a di n tích tr ng s n là
t

c tr ng trên các lo i


c chuy n

ông Nam trong nh ng n m g n ây,

các t nh Tây Nguyên nh Gia Lai, Kon Tum,

(chi m 26,78%);

màu

t 560.400 ha, trong ó có kho ng

ông Nam. Có th th y r ng vi c s n xu t s n t i Vi t Nam ã

bi t là

t

Tây

i núi.

N m 2009 di n tích tr ng s n ã
78% t ng di n tích

ng, các khu

ông Nam, chi m kho ng 60% di n tích s n

toàn mi n Nam. Trong khi ó h n 30% di n tích s n

nh, Phú Yên (chi m 30,33%) [11]. Ba khu v c

ã t ng t t c các l nh v c s n xu t s n v i các m c

khác nhau. N i b t

trong s ba vùng là Tây Nguyên v i m t gia t ng áng k trong giai o n
2005 - 2010. S n l
này

ng s n và di n tích s n

nhi u t nh ã t ng lên, i u

c kích thích b i vi c xây d ng các nhà máy ch bi n s n m i có

quy mô l n. S n l

ng s n trong t ng khu v c/t nh có liên quan ch t ch

n di n tích gieo tr ng và n ng su t, mà ch y u ph thu c vào vi c áp
d ng các gi ng s n m i n ng su t cao

m i t nh và thông qua các k thu t

th c hành s n xu t b n v ng. Trong khi hai m

i n m tr

c ây, t i Vi t

Nh ng trong m

bi n t

ng s n t i Vi t Nam ã suy gi m.

i hai n m qua (2000 - 2012), s n l

ng s n t ng t 1.98

tri u t n trong n m 2000 lên 9,7 tri u t n trong n m 2012.
V ch bi n s n, ngoài s n t

i và s n lát khô ra thì hi n nay c n

c

có 60 nhà máy ch bi n tinh b t s n, v i t ng công su t kho ng 3,8 tri u t n
c t

i/n m và nhi u c s ch bi n s n th công r i rác

h u h t các t nh

tr ng s n. Vi t Nam hi n m i n m s n xu t kho ng t 800.000 - 1.200.000
t n tinh b t s n, trong ó 70% xu t kh u, 30% tiêu th trong n
Ngoài ra, s n trong t

c [14].



tn

u n m 2009

c. Kim ng ch
c

t 429 tri u


16

USD, t ng g n g p ôi so v i cùng k n m tr

c và cao h n nhi u so v i kim

ng ch xu t kh u các m t hàng rau qu , h t tiêu, chè. T ng kim ng ch xu t
kh u c n m 2009 có th
Th

ng ã

t trên d

i 800 tri u USD. Chính vì v y, B Công

a m t hàng s n và các s n ph m ch bi n t s n vào nhóm

nh ng m t hàng xu t kh u ch l c [14].

ng b t l i

ng. H n n a, v i s nhà máy và c s ch bi n s n

ng không nh

t

c,... M t khác, dù

u ra cho m t hàng s n c a Vi t

nh, l i t p trung quá nhi u vào th tr

ng Trung Qu c.

ng này chi m t i 90% t ng kim ng ch xu t kh u s n c a Vi t Nam.
N u th tr

ng này gi m nhu c u, thì giá s n có th s gi m m nh và có

nguy c s x y ra tình tr ng
m ng là
là t ch c

n

ng s n v i kh i l

ng l n [8].


-

;
-

;
-

.

.
- C n khuy n cáo bà con nông dân không phá r ng làm n
n u ti p t c phá r ng

tr ng s n thì s

l i h u qu nghiêm tr ng v i

t, gây m t cân b ng sinh thái, làm ô nhi m môi tr
x y ra thiên tai, s
s nl

ng s ng và có th

l i h u qu r t n ng n . Khuy n cáo cho bà con t ng

ng s n b ng cách t ng n ng su t, không nên t ng di n tích và k thu t

canh tác s n b n v ng

c s n xu t

i nông dân nghèo nên ã có th i gian cây s n b lãng quên

ng các n

c phát tri n. Cho

n n m 1970 v i s thành l p ch

ng

trình nghiên c u s n c a CIAT (International Center for Tropical Agriculture)


18

Colombia.
thành ho c

n n m 1970 các ch
c t ng c

ng

ng trình s n Qu c gia ã

nhi u n

c tr ng s n [20].

tùy theo s c n thi t và kh n ng c a t ng ch

c thay

ng trình qu c gia

tác t p hu n, phân ph i ngu n v t li u gi ng ban

u ã

i

i v i công

c i u ti t b i các

chuyên gia ch n t o gi ng s n c a CIAT [12].
T i châu M Latinh, ch

ng trình ch n t o gi ng s n c a CIAT ã

ph i h p v i CLAYUCA và nh ng ch

ng trình s n qu c gia c a các n

Braxin, Colombia, Mehicô… Gi i thi u cho s n xu t

các n

c

ng th i ch n ra nh ng gi ng s n kháng b nh virus,

b nh héo vi khu n (Xanthomonas manihotis), b nh

m nâu lá

(Cercospora spp), b nh thán th (Coletotrichum spp), nh n (Tetranychus
sp), b ph n, r p, sâu

c thân ...[18].

n n m 1992, CIAT ã thu th p và ánh giá

c 5.728 m u gi ng

s n theo các m c tiêu kh n ng ch ng ch u sâu b nh h i, kh n ng cho n ng


19

su t cao và thích ng v i s thay

i c a môi tr

ng. T

ó l a ch n các

c p b m ph c v cho công tác nghiên c u gi ng s n và trao


n 3 l n [15].

Braxin quê h

ng c a cây s n sau 12 n m ho t

c a ngân hàng gen s n c a Braxin ã thu th p
1976

n 1990 h

ã ch n l c

ng cho m c ích

c 1100 m u gi ng. T n m

c m t s gi ng s n ph bi n trong s n xu t

là gi ng 77, BGM 141, GMP 135, BGM 118 và PGM 187 [15].
Vi n nghiên c u cây có c c a n
c 1354 m u gi ng s n và lai t o
cho ch

ã thu th p và b o qu n ánh giá

c hàng ch c nghìn h t s n lai ph c v

ng trình ch n t o các gi ng s n m i. N m 1984 ã lai 158 c p lai