BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
----------

NGUYỄN HỒ HỮU

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA,
GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG
CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
CHI NHÁNH TỈNH ĐĂK NÔNG

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60.34.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng - Năm 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được
ai công bố trong bất công trình nào khác
Tác giả

Nguyễn Hồ Hữu

MỤC LỤ


NGÂN HÀNG.................................................................................................37
1.4.1. Các nhân tố bên ngoài...................................................................37
1.4.2. Các nhân tố bên trong....................................................................41
1.5. KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA
NGÂN HÀNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI..................................42
1.5.1. Tổ chức hoạt động thanh tra của một số NHTW...........................42
1.5.2. Về hoạt động thanh tra của một số NHTW...................................43
1.5.3. Bài học kinh nghiệm đối với việc hoàn thiện công tác thanh tra của
NHNN Việt Nam.....................................................................................46
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................48
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT
TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI
NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG........................................................................49
2.1. KHÁI QUÁT VỀ NHNN CHI NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG.................49
2.1.1. Cơ cấu tổ chức và chức năng, nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà
nướcchi nhánh tỉnh Đắk Nông................................................................49
2.2.1. Đặc điểm hoạt động của các TCTD trên địa bàn tỉnh ĐN Năm....58
2.2.2. Tình hình hoạt động của các TCTD trên địa bàn..........................59
2.3. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA TRONG LĨNH VỰC TÍN
DỤNG CỦA NHNN CHI NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG................................60
2.3.1. Cơ cấu tổ chức của Cơ quan TTGS NHNN Việt Nam..................60
2.3.2. Quy trình và nội dung công tác thanh tra trong lĩnh vực tín dụng
đang áp dụng tại NHNN chi nhánh tỉnh Đắk Nông................................62
2.3.3. Đánh giá kết quả công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín
dụng của NHNN Chi nhánh tỉnh Đắk Nông...........................................71


2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG
LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CHI NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG....79
2.4.1. Các mặt đạt được...........................................................................79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3..............................................................................116
KẾT LUẬN..................................................................................................117
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (bản sao)


DANH MỤC CÁC BẢNG


DANH MỤC CÁC HÌNH
Số hiệu
hình
1.1
2.1
2.2

Tên hình
Quy trình thanh tra của NHTW đối với NHTM
Cơ cấu bộ máy tổ chức của NHNN chi nhánh tỉnh Đăk
Nông
Mô hình tổ chức của Cơ quan TTGS NHNN Việt Nam

Tran
g


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

tra ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Đăk Nông nói riêng đang bộc lộ
nhiều bất cập và hạn chế, chưa đáp ứng kịp yêu cầu quảnlý của NHNN.
Để đảm bảo hoạt động của các ngân hàng trên địa bàn tăng trưởng bền
vững, an toàn và hiệu quả đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt
động ngân hàng, thì hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng của NHNN chi
nhánh đối với các NHTM trên địa bàn ngày càng phải được hoàn thiện, nhất
là trong lĩnh vực tín dụng.
Vì lý do trên, nên học viên chọn đề tài:“Hoàn thiện công tác thanh tra,
giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh
Đăk Nông”,làm đề tài Luận văn Thạc sĩ.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa, phân tích rõ thêm cơ sở lý luận trong hoạt động thanh
tra, giám sát nói chung và trong lĩnh vực tín dụng nói riêng của Ngân hàng
Trung ương đối với ngân hàng thương mại.
- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh
vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nướcViệt Nam chi nhánh tỉnh Đăk Nông đối
với các NHTM thuộc phạm vi quản lý.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát
trong lĩnh vực tín dụng tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh tỉnh Đăk
Nông đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn trong thời gian tới.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về hoạt động thanh tra,
giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHTW đối với các NHTM và thực tiễn
hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN Chi nhánh tỉnh Đăk Nông đối với
hoạt động tín dụng của các NHTM trên địa bàn tỉnh Đăk Nông.


3

- Phạm vi nghiên cứu:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng
Trung ương đối với ngân hàng thương mại.
Chương 2: Thực trạng công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín
dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Đăk Nông.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh
vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Đăk Nông đối với các
ngân hàng thương mại trên địa bàn.
7.Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Hệ thống ngân hàng có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển
kinh tế của một quốc gia. Không chỉ là kênh dẫn vốn và cung cấp các dịch vụ
ngân hàng hiệu quả trong nền kinh tế, hệ thống ngân hàng còn giữ vai trò
truyền dẫn chính sách tiền tệ, góp phần thành công chiến lược phát triển kinh
tế của mỗi quốc gia. Sự đỗ vỡ của hệ thống ngân hàng sẽ dẫn đến sự đỗ vỡ
của các thị trường bộ phận và nền kinh tế. Với vai trò không thể thay thế của
hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế, việc đảm bảo sự phát triển an toàn,
bền vững của từng ngân hàng cũng như toàn bộ hệ thống ngân hàng thương
mại là mục tiêu quan trọng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện
hoạt động TTNH. Chính vì vậy, hoạt động thanh tra của Ngân hàng Trung
ương đối với ngân hàng thương mại là một vấn đề nghiên cứu đã được nhiều
tác giả quan tâm do tầm quan trọng của hoạt động này đối với sự an toàn và
lành mạnh của toàn hệ thống ngân hàng.
- Tác giả Ngô Bá Lại (2004), đề tài “Hoàn thiện khung pháp luật về
quyền và nghĩa vụ cơ bản của Thanh tra ngân hàng” tác giả đã đưa ra những
giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của thành tra Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam: bàn hành các quy định về phương thức thanh tra rủi ro


5



Nam nói chung và Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng đã có
nhiều thay đổi theo hướng tích cực. Đề tài là tài liệu tham khảo quan trọng
trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận văn của học viên.
- Luận văn Thạc sĩ “Tăng cường công tác thanh tra, giám sát của
Ngân hàng Nhà nước đối với Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh
Nghệ An”, tác giả Nguyễn Thị Phương Hạnh, bảo vệ tại Đại học kinh tế quốc
dân năm 2012. Tác giả đã hệ thống hoá được các lý luận cơ bản về hoạt động
thanh tra, giám sát ngân hàng; Phân tích, đánh giá hoạt động thanh tra giám
sát của Ngân hàng Nhà nước đối với NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An và đề
xuất một số giải pháp về đổi mới nội dung, phương thức, quy trình thanh tra,
giám sát của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh; Hoàn thiện các quy định về
an toàn trong hoạt động của các TCTD; Xây dựng mô hình tổ chức thanh tra,
giám sát đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn. Luận văn đã có những
điểm mới, đóng góp tích cực đối với hoạt động thanh tra, giám sát NHTW nói
chung và chi nhánh tỉnh Nghệ An nói riêng.
- Luận văn Thạc sĩ “Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát
đối với các Ngân hàng thương mại tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh
tỉnh Bình Phước”, tác giả Ngô Trần Hưng, bảo vệ tại Đại học Ngân hàng TP.
Hồ Chí Minh năm 2012. Luận văn đã làm rõ sự cần thiết phải thanh tra, giám
sát các NHTM và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của Thanh
tra, giám sát NHNN, làm rõ chức năng quản lý nhà nước của Thanh tra, giám
sát NHNN đối với các tổ chức tín dụng; Phân tích thực trạng hoạt động thanh
tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại trên
địa bàn tỉnh Bình Phước. Đánh giá những thành công, hạn chế và nguyên
nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, giám
sát của chi nhánh NHNN tỉnh đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn.


7

8

chủ nhiệm. Tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra,
giám sát ngân hàng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở lý luận và
đúc kết kinh nghiệm của một số nước trên thế giới để đưa ra các nhóm giải
pháp: lựa chọn mô hình giám sát ngân hàng; hoàn thiện mô hình tổ chức
thanh tra, giám sát; nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, giám sát ngân
hàng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong hoạt động thanh
tra, giám sát và một số nhóm giải pháp khác. Phạm vi nghiên cứu đề tài trên
địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, nhưng đề tài đã đóng góp quan trọng về mặt
khoa học và thực tiễn cao, phù hợp với xu hướng phát triển chung của thanh
tra, giám sát ngân hàng Việt Nam. Đây là một đóng góp có tính mới của luận
văn và là tài liệu quan trọng để làm cơ sở xây dựng các giải pháp cần thiết
trong thực hiện Luận văn.
Các đề tài và luận văn trên đa số hướng nghiên cứu tập trung vào hoạt
động thanh tra của Ngân hàng trung ương là tiến hành giám sát, kiểm tra,
đánh giá hoạt động ngân hàng đối với các ngân hàng thương mại (Hội sở
chính) nơi thể hiện đầy đủ các mặt nghiệp vụ, tổng hợp toàn bộ số liệu tất cả
các mặt hoạt động của hệ thống NHTM. Rất ít đề tài, bài viết nghiên cứu về
hoạt động thanh tra, giám sát ở Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh, thành
phố nơi hoạt động ngân hàng đa phần chỉ gồm các chi nhánh NHTM và hoạt
động cho vay là chủ yếu, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của ngân
hàng. Chính vì vậy, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng có một vai trò hết
sức quan trọng, là nhiệm vụ trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh
tỉnh, thành phố nhằm đảm bảo cho hoạt động ngân hàng trên địa bàn an toàn,
hiệu quả và phát triển bền vững.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG
TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NHTM


a. Phát hành tiền
NHTW được giao trọng trách độc quyền phát hành tiền theo các qui định
trong luật hoặc được chính phủ phê duyệt (về mệnh giá, loại tiền, mức phát
hành...), nhằm đảm bảo thống nhất và an toàn cho hệ thống lưu thông tiền tệ
của quốc gia. Đồng tiền do NHTW phát hành là đồng tiền lưu thông hợp pháp
duy nhất, nó mang tính chất cưỡng chế lưu hành, vì vậy mọi người không có
quyền từ chối nó trong thanh toán. Nhiệm vụ phát hành tiền còn bao gồm
trách nhiệm của NHTW trong việc xác định số lượng tiền cần phát hành, thời
điểm phát hành cũng như phương thức phát hành để đảm bảo sự ổn định tiền
tệ và phát triển kinh tế.
b. Xây dựng và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia
Chính sách tiền tệ là chính sách kinh tế vĩ mô, trong đó NHTW sử dụng
các công cụ của mình để điều tiết và kiểm soát khối lượng tiền trong lưu
thông nhằm đảm bảo sự ổn định giá trị tiền tệ, đồng thời thúc đẩy sự tăng
trưởng kinh tế và đảm bảo công ăn việc làm.
c. Thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng với các NHTM
NHTW không tham gia kinh doanh tiền tệ, tín dụng trực tiếp với các chủ
thể trong nền kinh tế mà chỉ thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng với các ngân
hàng thương mại,bao gồm:
- Mở tài khoản và nhận tiền gửi của các ngân hàng thương mại dưới
dạng tiền gửi dự trữ bắt buộc và tiền gửi thanh toán;
- Cấp tín dụng cho các ngân hàng thương mại dưới hình thức chiết khấu
lại (tái chiết khấu) các chứng từ có giá ngắn hạn do các ngân hàng trung gian
nắm giữ. Việc cấp tín dụng của NHTW cho các ngân hàng thương mại không
chỉ giới hạn ở nghiệp vụ tái chiết khấu các chứng từ có giá mà còn bao gồm


11

cả các khoản cho vay ứng trước có đảm bảo bằng các chứng khoán đủ tiêu

được coi là một cơ quan đại diện của Chính phủ trong các dịch vụ tài chính
Nhà nước. Bên cạnh hoạt động của chính sách tiền tệ, NHTW cũng thực hiện
thêm các hoạt động hỗ trợ Chính phủ trong việc phát hành trái phiếu CP, thực
hiện vay nợ trong và ngoài nước hay thực hiện thanh toán cho Chính phủ,...
1.1.3. Đặc điểm mô hình Ngân hàng trung ương Việt Nam
Đến nay, trên thế giới đã biết đến ba mô hình NHTW: (i) NHTW độc lập
với Chính phủ;(ii) NHTW là một cơ quan thuộc Chính phủ; (iii) NHTW thuộc
Bộ Tài chính. Trong đó, hai mô hình đầu tiên là phổ biến hơn cả.
Trong Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam (Luật số 46/2010/QH12),
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là Ngân hàng Nhà nước) là cơ
quan của Chính phủ và là ngân hàng trung ương của nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà
nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân
hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính
phủ. Hoạt động Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, góp
phần bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng,
thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
-Với tư cách là một cơ quan của Chính phủ, NHNN thực hiện chức năng
quản lý nhà nước về lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối.
- Với tư cách là NHTW, NHNN thực hiện chức năng về phát hành tiền
và điều tiết lưu thông tiền tệ, ngân hàng của các ngân hàng và cung ứng dịch
vụ tiền tệ cho Chính phủ.
Có thể thấy, Luật NHNN đã chỉ rõ một trong các hoạt động của NHNN
Việt Nam với tư cách là một cơ quan của Chính phủ là: “Kiểm tra, thanh tra
giám sát ngân hàng, xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và ngân hàng theo


13

quy định của pháp luật”. Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với mục tiêu hoạt

định, đánh giá hiệu quả của quản lý Nhà nước.
Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi
phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp
luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc
phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý
nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ
quan, tổ chức, cá nhân.
Theo Luật thanh tra,thanh tra Nhà nước là việc xem xét, đánh giá, xử lý
của cơ quan quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật,
nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền,
trình tự, thủ tục được pháp luật quy định.
b. Khái niệm về thanh tra ngân hàng
Hoạt động của các TCTD, tổ chức và cá nhân trong lĩnh vực tiền tệ và
ngân hàng có những đặc thù riêng, là lĩnh vực kinh tế rất nhạy cảm, hoạt động
ngân hàng ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, tác
động đến tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô… Cùng với xu thế phát triển
chung của nền kinh tế, quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, hệ thống ngân
hàng Việt Nam thời gian qua có bước phát triển nhanh về quy mô và phạm vi
hoạt động, dẫn đến rủi ro đối với các NHTM ngày càng trở nên đa dạng hơn.
Rủi ro trong hoạt động ngân hàng luôn là một thách thức đối với sự an
toàn và phát triển bền vững của hệ thống các NHTM. Chính vì vậy, những
yếu kém của từng ngân hàng, hệ thống ngân hàng cần được đặc biệt quan tâm,
để đảm bảo hoạt động của ngân hàng nằm trong tầm kiểm soát và những rủi
ro của ngân hàng không dẫn đến hậu quả xấu cho bản thân ngân hàng, cho hệ
thống ngân hàng, cũng như không gây ra những tác động tiêu cực cho nền
kinh tế. Để thực hiện được vai trò này, NHTW phải tiến hành hoạt động thanh


15


trò rất quan trọng giúp NHNN chi nhánh hoàn thành tốt chức năng quản lý
nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn.
1.2.2. Đối tượng của thanh tra NHTW
- Tổ chức và hoạt động của tổ chức tín dụng
+Các tổ chức tín dụng nhà nước bao gồm: Ngân hàng thương mại, Ngân
hàng phát triển, Ngân hàng đầu tư, Ngân hàng chính sáchvà tổ chức tín dụng
phi ngân hàng
+ Các tổ chức tín dụng cổ phần của nhà nước và nhân dân gồm: Ngân
hàng thương mại và tổ chức tín dụng phi ngân hàng
+ Các tổ chức tín dụng nước ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam
gồm: tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng phi ngân hàng 100% vốn
nước ngoài, chi nhánh của ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, Văn phòng đại
diện của Tổ chức tín dụng nước ngoài đặt tại Việt Nam.
- Hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng
được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép.
- Các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế xã hội và cá nhân trong việc
thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân
hàng.
1.2.3. Sự cần thiết thanh tra, giám sát của NHTW đối với NHTM
Ngân hàng thương mại là một ngành kinh doanh đặc thù trong nền kinh
tế hàng hoá, hoạt động của ngân hàng có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực
hoạt động của nền kinh tế quốc dân. Ngân hàng thương mại là trung gian, là
cầu nối giữa người gửi tiền và người cần vay tiền. Một khi ngân hàng mất tính
ổn định sẽ ảnh hưởng đến các khâu khác và làm cho toàn bộ hệ thống tài
chính bị ảnh hưởng theo. Hoạt động ngân hàng luôn gắn liền với rủi ro,rủi ro
sụp đổ ngân hàng có tính dây chuyền, khi một NHTM bị vỡ nợ thì sẽ dễ dàng
kéo theo sự đổ vỡ của các NHTM khác. Bên cạnh đó, có một bộ phận cán bộ
ngân hàng ý thức chấp hành luật pháp còn yếu, hoặc tìm cách vận dụng những