BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
_____________________

TRỊNH HÀ ANH

GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH
QUAN HỆ THỐNG HỒ KHU NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH
PHỐ HÀ NỘI THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH

Hà Nội - 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
___________________
TRỊNH HÀ ANH
KHÓA: 2011 - 2014

GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN
HỆ THỐNG HỒ KHU NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sỹ này là công trình nghiên cứu khoa
học độc lập của tôi. Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là
trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

TRỊNH HÀ ANH


MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng, biểu
Danh mục các hình vẽ, đồ thị
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
Lý do chọn đề tài ............................................................................................ 1
Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................. 3
Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ........................................................ 4
Các khái niệm (thuật ngữ) .............................................................................. 4
Cấu trúc luận văn ........................................................................................... 6
NỘI DUNG .................................................................................................... 7
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG HỒ VÀ QUY HOẠCH KIẾN TRÚC HỆ THỐNG HỒ HÀ NỘI ..................................................... 7
1.1 Tổng quan hệ thống hồ Hà Nội ............................................................ 7
1.1.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển hệ thống hồ Hà Nội........ 7
1.1.2 Vai trò, ý nghĩa và phân loại hệ thống hồ Hà Nội ............................. 11

2.2.3 Điều kiện tư nhiên, môi trường của Hà Nội ...................................... 52
2.2.4 Yếu tố văn hóa - xã hội, lối sống của người Hà Nội.......................... 53
2.2.5 Yếu tố truyền thống trong tổ chức không gian, khai thác kiến trúc
cảnh quan ..................................................................................................... 55
2.2.6 Tác động của khoa học kỹ thuật và công nghệ xây dựng .................. 56


2.2.7 Xã hội hóa và vai trò của cộng đồng ................................................. 58
2.2.8 Dự báo ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến hệ thống hồ Hà Nội ..... 59
2.3 Cơ sở lý luận quy hoạch, khai thác mặt nước và tổ chức không gian
kiến trúc cảnh quan hệ thống hồ ............................................................... 61
2.3.1 Hình thái không gian mặt nước ......................................................... 61
2.3.2 Thủ pháp tạo hình ............................................................................. 63
2.3.3 Cảm nhận thị giác ............................................................................. 63
2.3.4 Mối quan hệ giữa mặt nước với không gian cảnh quan xung quanh .. 64
2.4 Kinh nghiệm tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hệ thống hồ
một số nước trên thế giới và Việt Nam...................................................... 66
2.4.1 Kinh nghiệm tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hồ nước của một
số nước trên thế giới ..................................................................................... 66
2.4.2 Kinh nghiệm tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hồ nước tại Việt
Nam.......... .................................................................................................... 70
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC
CẢNH QUAN HỆ THỐNG HỒ KHU NỘI ĐÔ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ
HÀ NỘI THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU.................................. 72
3.1 Quan điểm quy hoạch và tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hệ
thống hồ khu nội đô lịch sử Thành phố Hà Nội ........................................ 72
3.1.1 Quan điểm, mục tiêu và nguyên tắc quy hoạch ................................. 72
3.1.2 Đổi mới chính sách, điều chỉnh và thống nhất các quy hoạch liên quan
đến hệ thống hồ nội đô hiện nay ................................................................... 73
3.1.3 Mối quan hệ giữa không gian hồ nước với các công trình khác ........ 75

BĐKH

Biến đổi khí hậu

CTKT

Công trình kiến trúc

ĐTH

Đô thị hóa

HTKT

Hạ tầng kỹ thuật

HTXH

Hạ tầng xã hội

KĐT

Khu đô thị

KHKT

Khoa học kỹ thuật

KTCT


Quá trình biến đổi của hệ thống sông, hồ trong khu vực nội đô
Hình 1.4
Quá trình hình thành Hồ Tây và Hồ Gươm
Hình 1.5
Hồ Tây - hồ Trúc Bạch xưa
Hình 1.6
Hồ Tây - hồ Trúc Bạch nay
Hình 1.7
Hồ Gươm thời Pháp
Hình 1.8
Hồ Gươm ngày nay
Hình 1.9
Hồ Thiền Quang xưa
Hình 1.10
Hồ Thiền Quang ngày nay
Hình 1.11
Sơ đồ tác dụng của mặt nước trong đô thị
Hình 1.12
Sơ đồ phân loại hệ thống mặt nước
Hình 1.13
Tác dụng giảm bức xạ mặt trời của cây xanh, mặt nước
Hệ thống sông hồ - cây xanh Hà Nội giúp giảm nhiệt độ, bức
Hình 1.14
xạ mặt trời vào mùa hè
Hình 1.15
Đường Thanh Niên nằm giữa hồ Trúc Bạch và Hồ Tây
Hình 1.16
Hồ Ngọc Khánh
Hình 1.17
Dạo chơi bên Hồ Gươm ngày lễ, tết

Hình 1.37
Hình 1.36
Hình 1.37
Hình 1.38
Hình 1.39
Hình 1.40
Hình 1.41
Hình 1.42
Hình 1.43
Hình 1.44
Hình 1.45
Hình 1.46
Hình 1.47
Hình 1.48
Hình 1.49
Hình 1.50
Hình 1.51
Hình 1.52
Hình 1.53
Hình 1.54
Hình 1.55
Hình 1.56
Hình 1.57

Kiến trúc cảnh quan xung quanh hồ Ba Mẫu
Kiến trúc cảnh quan xung quanh hồ Trúc Bạch
Hệ thống đường quanh hồ Gươm
Hệ thống đường quanh hồ Trúc Bạch
Kinh doanh cafe quanh hồ Xã Đàn
Đường quanh hồ Ngọc Khánh bị xuống cấp nghiêm trọng

Hình 1.60
Hình 1.61
Hình 1.62
Hình 1.63
Hình 1.64
Hình 2.1
Hình 2.2
Hình 2.3
Hình 2.4
Hình 2.5
Hình 2.6
Hình 2.7
Hình 2.8
Hình 2.9
Hình 2.10
Hình 2.11
Hình 2.12
Hình 2.13
Hình 2.14
Hình 2.15
Hình 2.16
Hình 2.17
Hình 2.18
Hình 2.19
Hình 3.1
Hình 3.2
Hình 3.3

Minh họa hình ảnh cao độ Hà Nội và một số tỉnh ven biển
phía Bắc so với mực nước biển



Hình 3.4
Hình 3.5
Hình 3.6
Hình 3.7
Hình 3.8
Hình 3.9
Hình 3.10
Hình 3.11
Hình 3.12
Hình 3.13
Hình 3.14
Hình 3.15
Hình 3.16
Hình 3.17
Hình 3.18
Hình 3.19
Hình 3.21
Hình 3.22
Hình 3.23
Hình 3.24
Hình 3.25
Hình 3.26
Hình 3.27
Hình 3.28
Hình 3.29

Mở đường xung quanh và các trục nhìn từ đô thị
Minh họa tuyến xanh và giải pháp khai thác quỹ đất trống trong khu vực

Tổ chức hàng cây nhấn mạnh không gian


Hình 3.30
Hình 3.31
Hình 3.32
Hình 3.33
Hình 3.34
Hình 3.35
Hình 3.36
Hình 3.37
Hình 3.38
Hình 3.39
Hình 3.40
Hình 3.41
Hình 3.42
Hình 3.43
Hình 3.44
Hình 3.45
Hình 3.46
Hình 3.47
Hình 3.48
Hình 3.49
Hình 3.50

Hàng rào cây xanh tạo vẻ đẹp khỏe khoắn
Các kiểu phối kết khóm cây
Rừng nhỏ mang lại vẻ đẹp thiên nhiên hoang dã, gần gũi
nhiều xúc cảm
Thảm cỏ hoàn chỉnh bố cục tạo nên sự hài hoà

Bảng 3.1.

Bảng thống kê danh mục hệ thống hồ khu nội đô lịch sử
Bảng đánh giá SWOT
Lượng mưa các tháng trong năm ở Hà Nội (mm)
Tổng lượng bức xạ (đơn vị cal/cm2/ngày)
Phân loại theo đặc tính một số loại cây


1

MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Đô thị Việt Nam nói chung và đặc biệt Thành phố Hà Nội trong quá
trình phát triển đã hình thành bản sắc với không gian mặt nước (sông, hồ).
Quá trình phát triển khu nội đô lịch sử đã hình thành hệ thống hồ gắn với kiến
trúc cảnh quan (KTCQ). Nhưng cũng đang chịu tác động mạnh từ khai thác
quĩ đất, từ xây dựng công trình xung quanh và gần đây từ tác động biến đổi
khí hậu (BĐKH).
Khu nội đô lịch sử Hà Nội tồn tại một số lượng hồ ao tương đối lớn,
các hồ ao này có qui mô rất khác nhau và phân bố rộng khắp trên địa bàn
nhưng việc khai thác sử dụng quĩ mặt nước ở Hà Nội phục vụ cảnh quan và
đời sống đô thị vẫn còn chưa triệt để và còn rất nhiều điều chưa hợp lý.
Ở các khu đô thị, ao và hồ cùng khu vực xung quanh thường được sử
dụng làm công viên và nơi vui chơi giải trí, điều này tạo cho Hà Nội có vẻ
đẹp riêng với cảnh quan mặt nước. Các hồ hiện hữu của khu vực nội đô Hà
Nội cũng tham gia điều hòa nước mưa, bảo vệ thành phố (TP) khỏi bị ngập
lụt. Ngoài ra, một số hồ được khai thác để nuôi cá.
Các hồ nằm ở trung tâm TP gần đây đã được chăm sóc và cải tạo cảnh
quan nên ngày càng đóng góp nhiều hơn trong việc phục vụ dân cư đô thị.

không gian KTCQ để phát huy giá trị đặc trưng của Hà Nội, đồng thời góp
phần tích cực với ứng phó thay đổi khí hậu. Đề tài “Giải pháp tổ chức không
gian kiến trúc cảnh quan hệ thống hồ khu nội đô lịch sử thành phố Hà Nội
thích ứng với biến đổi khí hậu” là rất cần thiết và sẽ là đóng góp để xây
dựng Hà Nội hiện đại có bản sắc.
Mục đích nghiên cứu
Đề xuất giải pháp tổ chức không gian KTCQ hệ thống hồ khu nội đô
lịch sử TP Hà Nội thích ứng với BĐKH.


3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu quy hoạch - không gian KTCQ hệ thống hồ khu nội đô lịch
sử TP Hà Nội phù hợp yêu cầu phát triển đô thị đến năm 2030 và tầm nhìn
đến 2050.
Khu vực nội đô lịch sử TP Hà Nội giới hạn từ bờ Nam sông Hồng đến
đường vành đai 2 (theo phân vùng kiểm soát phát triển - QHCHN2030). Bao
gồm các quận Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, một phần quận Tây Hồ và Hai
Bà Trưng.

Hình 1: Sơ đồ vị trí và mối liên hệ vùng [20]
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá tổng quan, phân tích hiện
trạng hệ thống hồ khu nội đô lịch sử TP Hà Nội.
Phương pháp điều tra khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng hệ thống hồ
khu nội đô lịch sử TP Hà Nội.
Phương pháp thống kê các vấn đề liên quan, sử dụng các kinh nghiệm
trong và ngoài nước để có thể rút ra các bài học cho Hà Nội trong công tác




5

lớp khác nhau đối với đô thị, đó là một loại thiết kế có tính tổng hợp rất mạnh,
là xử lý tốt và hợp lý các loại không gian chủ yếu, không gian tượng trưng và
không gian mục đích, khiến cho chúng phát triển hài hòa và đạt được tính
nghệ thuật
Cảnh quan đô thị: là không gian cụ thể có nhiều hướng quan sát ở trong
đô thị như không gian trước tổ hợp kiến trúc, quảng trường, đường phố, hè,
đường đi bộ, công viên, thảm thực vật, vườn cây, vườn hoa, đồi, núi, gò đất,
đảo, cù lao, triền đất tự nhiên, dải đất ven bờ biển, mặt hồ, mặt sông, kênh,
rạch trong đô thị và không gian sử dụng chung thuộc đô thị.
Không gian đô thị: là không gian bao gồm các vật thể kiến trúc đô thị,
cây xanh, mặt nước trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị.
Không gian mở: là khoảng trống không sử dụng vào mục đích xây
dựng các công trình. Không gian mở gồm:
Kiến trúc cảnh quan: là không gian vật thể bao gồm: nhà, công trình kỹ
thuật, nghệ thuật, không gian công cộng, cây xanh, biển báo và tiện nghi đô
thị...
Kiến trúc đô thị: là tổ hợp các vật thể trong đô thị, bao gồm các công
trình kiến trúc, kỹ thuật, nghệ thuật, quảng cáo mà sự tồn tại, hình ảnh, kiểu
dáng của chúng chi phối hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị.
Cây xanh đô thị: là cây xanh được trồng trong đô thị. Đất cây xanh là
phần diện tích đô thị dành để trồng cây.
Biến đổi khí hậu: Sự thay đổi của khí hậu (định nghĩa của Công ước
khí hậu) được quy trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm
thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào sự biến
động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh được.
Biến đổi khí hậu (bổ sung): BĐKH xác định sự khác biệt giữa các giá


THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email:

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN


128

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận
Hệ thống hồ trong đô thị có giá trị rất lớn về 3 mặt: chức năng, cảnh
quan, môi trường. Đây là tài nguyên quý giá của các đô thị, bản sắc riêng cho
các đô thị. Trên thế giới, nhiều nước đã có nhìn nhận đúng đắn về hệ thống hồ
và tổ chức cảnh quan rất tốt tạo nên những vẻ đẹp đặc trưng cho mỗi đô thị.
Ở nước ta nói chung và Hà Nội nói riêng, do nhiều nguyên nhân như
trình độ quản lý, tốc độ đô thị hoá - mật độ dân cư đông, nhận thức người
dân... nên hệ thống hồ chưa được quan tâm đúng mực, các giải pháp tổ chức
kiến trúc cảnh quan và quản lý chưa thành hệ thống.
- Luận văn “Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan hệ
thống hồ khu nội đô lịch sử Hà Nội thích ứng với BĐKH” có quan điểm quy
hoạch, mục tiêu quy hoạch và các nội dung nghiên cứu phù hợp với định
hướng quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội và Quy hoạch hệ thống cây xanh,
công viên, vườn hoa và hồ thành phố Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến
năm 2050 đã được phê duyệt.

dự án đầu tư được cấp thẩm quyền phê duyệt.
Kiến nghị
Như vậy, đối với các hồ ở Hà Nội phải có một chương trình quản lý
phù hợp, thống nhất kết hợp việc tuyên truyền giáo dục cộng đồng với các
giải pháp kỹ thuật bảo tồn và cải thiện chất lượng nước hồ.
- Xác lập các quy định quản lý quy hoạch và kiến trúc cảnh quan hệ
thống hồ nhằm thực hiện, cụ thể hóa Quy hoạch hệ thống cây xanh, công
viên, vườn hoa và hồ TP Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được
cấp thẩm quyền phê duyệt. Làm cơ sở để UBND thành phố Hà Nội và các cấp
chính quyền địa phương quản lý đầu tư xây dựng hệ thống hồ trên địa bàn TP
Hà Nội.
Cần có Quy chuẩn riêng nhằm soạn thảo và thống nhất hóa về thiết kế


130

cảnh quan, tiện ích đô thị, cây xanh, chiếu sáng, tượng trang trí, quảng cáo,
biển hiệu, biển báo… cũng như tổ chức vườn hoa, đường dạo cho hệ thống hồ
nội đô Hà Nội.
Cần thành lập hệ thống cảnh báo chung, quan trắc, xử lý thông tin liên
quan đến BĐKH theo mùa như mực nước, khối tích… để có giải pháp điều
tiết, điều hòa hệ thống hồ nhằm bảo vệ, duy trì diện tích mặt nước và chất
lượng nước hồ.
Soạn thảo hướng dẫn thống nhất thiết kế đô thị cho hồ nội đô nhằm
phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan xung quanh hồ, khai thác sử dụng mặt
nước hồ hiệu quả mà vẫn đảm bảo thích ứng với BĐKH.
Chính quyền địa phương cần và người dân phải nhìn nhận một cách
đúng đắn giá trị hệ thống sông hồ trong việc phát triển đô thị theo hướng bền
vững. Người dân trong đô thị có quyền lợi và trách nhiệm tham gia vào quá
trình thiết kế, xây dựng và quản lý hệ thống sông hồ, nâng cao tính làm chủ