ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
*****

NGUYỄN THỊ TRÀ MI

DẠY HỌC ĐỊA LÍ 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ
THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC

Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
*****

NGUYỄN THỊ TRÀ MI

DẠY HỌC ĐỊA LÍ 9 TRUNG HỌC CƠ SỞ
THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC
Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Địa lí

Demo Version - Select.Pdf
SDK
Mã số: 60140111


quí báu của các tập thể và cá nhân. Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến
Thầy hướng dẫn khoa học PGS.TS. Nguyễn Đức Vũ về sự giúp đỡ tận tâm và tạo
mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận văn. Chúng tôi xin chân thành cám ơn
tập thể các Thầy Cô trong khoa Địa lí, phòng Sau đại học trường Đại học sư phạm
Huế đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cám ơn Ban giám hiệu , các thầy cô giáo Địa lí ở trường
THCS Huỳnh Thúc Kháng và trường THCS Đặng Tất cùng các học sinh các trường
thực nghiệm đã tham gia trả lời các phiếu hỏi ý kiến giúp chúng tôi có cơ sở thực
tiễn để nghiên cứu và thực hiện luận văn này.
Cuối cùng, xin cám ơn gia đình, quí bằng hữu và đồng nghiệp đã quan tâm,
chia sẻ, động viên chúng tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.
Huế, tháng 9, năm 2016

Demo Version - Select.Pdf SDK

iii

Tác giả
Nguyễn Thị Trà Mi


DANH MỤC

Trang phụ bìa ........................................................................................................................ i
Lời cam đoan ....................................................................................................................... ii
Lời cảm ơn .......................................................................................................................... iii
Mục lục ................................................................................................................................ 1
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ............................................................................... 3
Danh mục các đồ thị, hình vẽ .............................................................................................. 4
MỞ ĐẦU

lực ...................................................................................................................................... 47
2.3. Điều kiện áp dụng phƣơng pháp dạy học theo đị nh hƣớng năng lƣ̣c ......................... 64
2.4. Thiết kế một số bài giảng môn địa lí 9 theo định hƣớng năng lực ............................. 67
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
3.1. Mục đích, nhiệm vụ, nguyên tắc, phƣơng pháp thực nghiệm ................................... 77
3.2. Nội dung thực nghiệm ................................................................................................ 78
3.3. Chọn địa bàn thực nghiệm .......................................................................................... 78
3.4. Tổ chƣ́c thƣ̣c nghiệm .................................................................................................. 79
3.5. Kết quả và đánh giá thực nghiệm ............................................................................... 82
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết quả đạt đƣợc ............................................................................................................ 83
2. Hạn chế của đề tài .......................................................................................................... 84
3. Một số kiến nghị của đề tài ............................................................................................ 84
4. Hƣớng phát triển nghiên cứu tiếp theo của đề tài .......................................................... 85
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................... 86

Demo Version - Select.Pdf SDK

2


DANH MỤC CÁC CHƢ̃ VIẾT TẮT
VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

ĐHSP

Đại Học Sƣ Phạm


Phó giáo sƣ- Tiến sĩ

DHTĐHNLHS

Dạy học theo định hƣớng năng lực học sinh

NL

Năng lƣ̣c

CNTT

Công nghệ thong tin

HTTCDH

Hình thức tổ chƣ́c dạy học

QTDH
trình dạy SDK
học
Demo Version - Quá
Select.Pdf
KT-XH
Kinh tế xã hội
SV

Sinh viên

KNS

Bảng 1.4: HIỆU QUẢ CỦA CÁC NỘI DUNG HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ VÀ ĐỊA
LÍ 9 THCS ..................................................................................................................................... 33
Bảng 2.1. SO SÁNH GIỮA DẠY HỌC TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI .............................. 48
Bảng 3.1. TÌNH HÌNH HỌC SINH LỚP THỰC NGHIỆM VÀ LỚP ĐỐI CHỨNG .................. 79
Bảng 3.3: PHÂN PHỐI TẦN SUẤT CÁC BÀI KIỂM TRA ....................................................... 80

Biểu đồ 1. BẢNG SO SÁNH KẾT QUẢ CÁC NHÓM LỚP TN VÀ ĐC ....................... 81

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Việt Nam đang bƣớc trên con đƣờng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Viễn
cảnh sôi động, tƣơi đẹp nhƣng cũng nhiều thách thức, đòi hỏi ngành Giáo dục – Đào
tạo phải có những đổi mới căn bản, mạnh mẽ, đồng bộ về mọi mặt. Trong đó, đặc biệt chú
trọng đến đổi mới phƣơng pháp dạy học và phƣơng tiện dạy học. Theo nghị quyết TW 2
khóa VIII đã chỉ rõ “Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục
lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học, từng bƣớc áp
dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm
bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh…”. Luật giáo dục 2010 xác
định: phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực , tự giác, chủ động, sáng
tạo của học sinh;... bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn
luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn;...đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
học sinh.
Theo Dự thảo Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể 2015 tiếp tục đổi mới
mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo định hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động,
sáng tạo của học sinh; hình thành phẩm chất và năng lực của ngƣời lao động, nhân cách

Trong quá trình học tập địa lý, học sinh luôn phải tìm hiểu mối liên hệ giữa những sự vật,
hiện tƣợng trong quá trình phát triển và biến đổi không ngừng của chúng. Tuy nhiên,
những nội dung kiến thức ấy thƣờng là những vấn đề liên quan đến thực tế địa phƣơng,
đất nƣớc, đến những vấn đề toàn cầu. Vì vậy, có thể khẳng định: Nội dung, chƣơng trình
Địa lí 9 là địa chỉ phù hợp, ngƣợc lại, dạy học theo định hƣớng năng lực sẽ tạo điều kiện
thể hiện tốt đặc trƣng khoa học của môn học, giúp hoàn thành hiệu quả mục tiêu tổng
quát và cụ thể của chƣơng trình, SGK Địa lí 9 THCS.
Là một học viên cao học tôi nhận thấy học sinh lớp 9 là lứa tuổi cuối cấp THCS có
đủ điều kiện và năng lực nhất để thực hiện các dự án học tập Địa lí. Việc dạy học địa lí

Demo Version - Select.Pdf SDK

lớp 9 THCS theo phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng năng lực cho học sinh là cần
thiết và có thể vận dụng dạy học theo định hƣớng năng lực để tổ chức dạy học các nội
dung kiến thức địa lí lớp 9, với hy vọng có thể giúp học sinh vận dụng đƣợc các kiến
thức địa lí vào đời sống thực tiễn, khơi dậy lòng say mê và phát triển năng lực sáng
tạo.
Từ những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Dạy học địa lí 9 THCS theo
định hướng năng lực”.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Xác định đƣợc cách thức dạy học bài Địa lí 9 theo định hƣớng năng lực, góp phần
nâng cao chất lƣợng dạy và học môn Địa lí lớp 9 ở trƣờng THCS
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hoá lí luận về dạy học theo đị nh hƣớng năng lƣ̣c và khảo sát của dạy học
tình hình thực tế dạy học theo định hƣớng năng lực môn Địa lí lớp 9.

6



này;
+ Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: Nhằm kiểm định giả thuyết khoa học và tính
khả thi của đề tài.
4.3. Phương pháp thống kê toán học

7


Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học xử lí các kết quả thu đƣợc và rút ra kết
luận.
5. Lịch sử vấn đề nghiên cứu của đề tài
Việc xây dƣ̣ng chƣơng trì nh và sách giáo khoa (SGK) theo quan điểm đị nh hƣớng
năng lƣ̣c vẫn còn là vấn đề chƣa đƣợc nghiên cƣ́u một cách đầy đủ . Ở THCS, DHĐHNL
vẫn còn đang đƣợc nghiên cƣ́u thƣ̉ nghiệm trong phạm vi toàn quốc

. Xu hƣớng

DHĐHNL không chỉ nhằm nâng cao chất lƣợng dạy và học , quan trọng là bƣớc đầu hì nh
thành kĩ năng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh . Rèn luyện cho học sinh biết
cách vận dụng tổng hợp các tri thức để giải quyết các vấn đề học tập và th ực tiễn.
Quá trình nghiên cứu các phƣơng pháp có hiệu quả trong giảng dạy theo định hƣớng
năng lƣ̣c của ngƣời học , đã đƣợc các nhà lí luận đầu ngành tiếp tục kế thƣ̀a và phát huy
có sự lựa chọn phù hợp với tình hình t hƣ̣c tế nền giáo dục và đào tạo nƣớc ta . Điển hì nh
là các nghiên cứu của các tác giả Lâm Quang Thiệp

, Nguyễn Đƣ́c Vũ , Nguyễn Dƣợc ,

Nguyễn Kỳ… ..qua các bài báo trên tạp chí khoa học , chuyên ngành , sách tham khảo và
các báo cáo trong nhƣ̃ng hội nghị , hội thảo khoa học giáo dục.
Liên quan đến đề tài có các tác giả đã đề cập nhƣ :

trên thế giới. Tƣ̀ nhƣ̃ng năm 90 của thế kỉ XX các nhà giáo dục địa lí đã dần tiếp cận đặt
nền móng cho việc nghiên cƣ́u dạy học đị nh hƣớng năng lƣ̣c này là

: Nguyễn Dƣợc ,

Nguyễn Trọng Phúc, Nguyễn Văn Cƣờng, Nguyễn Đức Vũ, Đặng Văn Đức…[12, 13]
Với đề tài này , em mong muốn góp một phần nhỏ cùng với các đề tài nghiên cƣ́u
trƣớc đó và sau này đƣợc hoàn thiện hơn vào công cuộc đổi mới nên giáo dục nói chung
và việc đổi mới phƣơng pháp dạy học địa lí theo định hƣớng năng lực nhằm nâng cao
chất lƣợng dạy và học môn Đị a lí .
6. Cấu trúc của luận văn
- Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phần phụ lục, đề tài luận văn gồm
có ba chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận - cơ sở thực tiễn dạy học Địa lí 9 THCS theo định hƣớng
năng lực.

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chƣơng 2: Dạy học Địa lí 9 THCS theo định hƣớng năng lực.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

9